장음표시 사용
151쪽
r U Tract. IV. Disp. IV. Art. II. Quaest. III.
peccato suo, quod constat ex operibus Ω- dit Gerson totum illud opus, dicendo, pr ii,sactoriis. Tertiὸ, ex charitate ad satisfa-identem Directorem non tam attendere deciendum pro peccatis alienis: quod decla-ibere ad labores, vexationes, & abbreviati ratur ex fundationibus Monasteriorum plu-inem vitae, quam ne sensus emciantur heb rimorum factis, ut qui in eis vivent, lu-ites, &stolidi per excessivam in jejunio, vel geant, atque psnitentiam agant pro pecca-ifletu assiduitatem, quo fiat ex conseque tis iandatorum, aliorumque. Ivartὸ, aditi, ut judicium rationis evertatur. cvitandum grave scandalum: tunc enim ip-lam mortem subire tenemur: unde Nosto- QUAESTIO TERTIA. Ius I. Corint. 8. Si esca scamsatietat fratrem
meum, non manducabo carres in aeternum. Illas conditisus LM requirat ut revera
suist ὀ, ad acquirendas virtutes in se, vel obligeι. in alio: unde nihili faciunt viri sancti labores, vigilias, & sudores, nisi ut in vitam, Copus praesentis quaestionis est determitis exercitio sint, aut ut alios ad virtutemio nare, an ad efficacitatem, de obliqati accendant: unde licet homini servare casti- nem legis necessario desideranda sit illiustatem etiam cum periculo vitae, neque te-ipromulgatio per auctoritatem Legislatoris, netur, qui vovit perpetuam petere dispen- & acceptatio per consensum populi, quae sationem a summo Pontifice, si nullus sit ut perspicacius innotescant, alius modus tuendae vitae, quam matrim i Notandum pruri, Leges promulgari citinnialis conjunctio, juxta sapientiorum Me-iprimum in vulgus eduntur, & quas m dicorum consilium . Atqui si Carthusiani mulgantur, inquit Pompejus Sextius, Hinc non servent illud statutum ut Deo obe- promulgatio est levis evulgatio, seu signi Mdiant, illud tamen servant, ut Deo satis-icatio facta communitati auctoritate Legi faciant pro peccatis suis: servant ex chari-ilatoris. Certum est autem ad Ireis efficacitate in proximum, pro peccatis illius satis-itatem, dc obli tionem in actu secundo n facientes per ejusmodi abstinentiam Deo,icessario requiri, ut lex aliqualiter promul- quemadmodum & pro suis eropriis: se agetur: Tum quia Lex se habet per modum vant, ne Fratribus scandalo lint, si carni- regulae, & mensurae actuum humanorum, bus uterentur: servant denique in virtutis cui homines suas actiones consormare de- exercitium, atque in extirpationem suorumibent, ne a recto fine exorbitent, sed id prς- vitiorum, nec in casibus illis, ubi agitur stare nequeunt, nisi lex eis innotescat, nec tanti im de abbreviatione vitae, aut infir-ipotest innotescere, nisi per promulgati mitate, dispensatos se putant. nem : Ergo ut obliget, necessario desider Addit Gerson, quod consuetudo ita natu-itur aliqualis ejus promulsatio: Tum quia Tam mutat, ut venenum esse possint quibuDilex ex natura sua directiva, &illumin dam stomachis carnes , etsi per clam catalliva, quod autem in Legislatoris voluntanium aliqua cerio sutura esset vitae prolon- te, aut pectore reconditum est, dirigere non satio; quia tamen incertum Bret utrum p ipotest, nec illuminare subditos: unde meri- 1lea deterior illa esset, non tamen foret iisito cap. de Legibus dicitur, Leges sanctissime, vescendum: quemadmodum prudentiore,iquae constringunt bominam vitas intelligi ab Medici non consulunt potiones quasdam,iomnibus debere: Tum denique quia cum quae cum praesenti statui aegroti patientis vi- voluntas non possit serri in incognitum Ideantur satis idones, ex usu tamen pigram,isequeretur homines obligari ad impossibi-Ze segnem sunt efiectura naturam. Undeiic, si tenerentur legem servare ante suff- subjicit, sibi notum esse aliquem Carthusia- cientem illius promulgationem. num virum doctissimum asserentem, quod Disi notanter requiri aliqualem ejus pro-Plures c Fratribus morerentur, aut aegrota- mulgationem, quia promulgatio non desi-rentinis a religione, si carnibus uterentur; deratur aequaliter in omnibus Iegibus, sed quia vigilia, solitudo, &quies, &c. hujus-idiversimode, & juxta naturam cujuslitiet: modi devotionis exercitia digestionem imia aliter enim lex naturae hominibus innote-pediunt, & ita cruditatem aliquam in sto-iscit, aliter leges divinae positivae tam Evan-macho relinquunt. Adjungi potest, qui algetica, quam Mosaica promulgatae erunt. vix aut raro temperanter, & sobrie inter An autem haec promulgatio spectet ad i haec gulae incitamenta versarentur. Concimilam legis estentiam, ita ut nullam habeat vim
152쪽
vim obligandi, nisi prius fuerit promulgata , anue tantum sit conditio ad ejus vim obligandi gesideranda , determinandum est in praesenti . Notandum secvη : Legem posse considerari duobus modis, nempe quatenus est reguIa nondum applicata , prout nempe jam constituta est apud ipsum Legislat rem, & quantum est ex parte ipsius vim
habet obligandi: vel prout est regula quς-dam applicata subditis , qui eam legem
cognostentes, debent ipsi uios actus conformare, ut recte, probeque fiant: an autem Uec utraque ratio ad essentiam legis desideretur, resolvendum est. Notandum tertio, quantum ad acceptati nem legis a subditis, primo certum esse illam non esse necessariam, ut lex naturalis,& divina obligent ; quia sive legibus istis
assensum suum populus dare velit, sive negare, non mimis eis tenetur. Certum pariter non hic esse sermonem de acceptatione
legis a singulis inserioribus: hac enim ratione nulla pene lex obligaret 3 siquidem nulla lex est humana, quae alicui subdit rum non videatur gravis 3 subindeque ab eo esset respuenda, si id ejus voluntati con- Cederetur . Nec etiam hic sermo est de non
acceptatione legis a populo juncta conniventiae superioris; in hoc enim casu certum est, legem non obligare, nam ut lex obliget , necessaria est voluntas obligandi in eo, qui legem condidit; tunc vero Cessaret voluntas Legislatoris si populo Iespuente legis observantiam, conniveret .mηique , difficultas non movetur de non
acceptatione, quae ex longa contravenien
tium consuetudine derivata fuerit ; nam ut infra constabit, lex humana contraria Consuetudine longa abrogatur: tota igitur difficultas est de non acceptatione voluntaria , quae non sit fundata in longa comtravenientium consuetudine .
LE 'rata ui Regula subditis applica
ta , essentialiter promulgationem exilit 3 secus vero quatenus consideratur via ipsum Priscipem constituta. Patet Conclusio tum ex
dictis in primo Notabili, tum quia lex est
quoddam regimi nis instrumentum, quo subdit . regitur a superiore, humano more sscilicet ut intelligens, & volens, ad quod necesse est voluntatem, & decretum Luperioris intimari subdito. ut ad illud inferior
se scienter , & liberc accommodet : &quia lex fertur non uni privatae personae ,
sed persectu communitati , idcirco debet intimatio esse publica, idest , facta publico modo, & communitati accommodato, quae intimatio dicitur promulgatis .
Issuper , Lex est quoddam praeceptum :non nabet vero praeceptum vim obligandi, nisi is, qui praecipit, voluntatem suam manifestet, & intimet: neque enim Deus. aut quivis alius Legislator censetur aliquid praecipere ex eo quod apud se statuat aliquid faciendum, vel non iaciendum, nisi significet illud. Ergo, &C. Dires prism, Lex naturalis est vera, &propria dicta lex , quae obligat; adeoque vim habet obligandi; assignari vero non potest quando fuerit promulgata . Item Lex
aeterna, ex multorum sententia computatur
inter leges proprie dictas ι at non potuit promulgari lex tota aeternitate, ut evidens est, neque dici potest quando fuerit promulgata in tempore: Ergo, &C. Respondeo : Legem naturae promulgatam fuisse sufficienter ex hoc ipso, quod Deus illam mentibus hominum inseruit naturaliter cognoscendam 3 unde Psalmista , Moatum M super nos lumen vultus tui
Adseeundum; dico quod lex aeterna spectata ex parte Dei, fuit promulgata, 3c verbo , & 1cripto ab aeterno; quia promulgata fuit in Verbo divino, quod aeternum est;& praeterea in libro vitet, qui glernus quoque est, &hi sunt duo modi, quibus publicatur lex omnis, nimirum vel verbo, vel scripto, insuit S. ThOm. I.2.q.9Ι .art. I. Vel
rectius censeo resPondendum cum Doctore in Φα3. qu. q. ubi agit de obligatione baptismi, promulgationem videri necessariam tantum ad legem positivam; Nullus, inquit, tenetur ad aliquod praeceptum divisum, nisi per aliquem idoneum , autbenticum sibi promutigetur; vel fama veridica , in resimonio bon rum , eui debet quilibet rationabiliter credere , Et bae melligo de lege positima , quae non es
nota interius in rarae. Quibus indicat promulgationem non videri necessariam nisi ad leges positivas; quod maxime verum est depromulgatione, quae fit per notitiam exteritis acceptam: nam aliunde certum est , ut mox diximus in prima responsione , legem naturalem in nostris mentibus signato super nos divino lumine manifestari.
153쪽
I3o Tract. IV. Disp. IV. Art. II. Quaest. III.
Certum pariter legem aeternam per aIi quoditione Iex essentialiter promuIgationem non signum nobis intimari: nempe vel per te, exigit .gem ipsam naturalem, vel per alias divi- Nibi Amyrus generaliter dicendum arbinas leges, quae ab illa aeterna lege veluti tror Ieges essentialiter promulgationem exi- rivuli a fonte dimanant. gere ἴ tum prUter rationes in priori a LDices secundo, Si quae emet ratio, propter sertione expressas , tum quia ut ait Cr quam necessaria dicitur promulgatio aditianus cap. in istis d. q. Leges instiluintae hoc ut lex habeat yim obligandi: maxime eum promulgantur , firmantur cvm mciribus quia per promulgationem lex fit nota suta uteatium opprobantur . ditis, qui lege tenentur : sed haec nulla est, nam ad multa tenentur homines, quae Quaeres ubinam humanae leges debeant in vincibiliter ignorant: v. gr. tenentur ad promulgari, ut obligandi vim cen- observationem legis naturae, etiam si illam staηtur tabere .
ignorent invincidit iter . Item tenentur ad
baptismum recipiendum, juxta illud Chri- D Espondeo primo: Leges CiviIes tam Im-si Joan. 3. Nisiquis renatus fuerit, &C. Item periales , quam Regias non censeri possessor bonae fidei obligatur ad restitu-asi bditos obligare , nisi in Provinciis , &tionem quamdiu detinet alienum , neclRegnis, pro quibus constituuntur, fuerint dum praescripsit. Item, contractus humanilpromulgatae , quod utique patet ex authen- irritantur per legem humanam, sive sit lica, ut novae constitutisnes, ubi Justinianus nota ista Iex, sive ignota, ut Patet in ma-iImpeiator statuit suam Iegem non valere , trimonio cIandestino , & impedimentis nisi postquam fuerit proposita in Metroe matrimonii , ac irregularitatibus , quae libus Provinciarum, Nec obstat. quod ibi ligant etiam rudes , di invincibiliter le-lloquitur Imperator de solis constitutionibus
gem ignorantes . . . imperialibus, quae spectant ad testamenta FRespondeo ad ma rem, requiri promulga-inam ratio legis istius non mimis valat protioncm, ut lex nota fiat subditis, qui ea te-icς eris materiis, ut rubrica de omnibus segia nentur notitia communi, sed non esse ne-Jbus loquitur, quae talis est, ut novae laesae cessatium ut fiat nota notitia privata : estJconstitutioncs post insinuationes earum post autem notitia communis, quando Iex priniduos menses valeant. Est autem axioma r mulgatur. Vuae asseruntur in objectione , ceptum apud Iurisconsultos rubricam esse Procedunt de notitia privata . . pro lego, quando persectum sensum reddit, Probatur secunda pars : nempe quod lexaquatenus textui non repugnat, & habere summa pro regula apud ipsum sollim legis-ivim extendendi, quod in textu strictitis p latorem residente non includat essentialiter nitur . Quapropter I ges strictius liriuentes Promulgationem , iit sic enim vim totam censemur potius esse exemplum quoddam Obligandi habet ab ipsa legislatoris volun-itubricae jam obtinentis vim Iegis, quam I tates at Iegislatoris voluntas ut decernat ges ipsae. Id autem adeo verum est, ut Pius legem vim obligativam habere, non opussi V. in miti super declaratione temporis ad habet aliquo exicrno signo sensibili , quo observanda decreta Concilii Tridentini, ru- suum decretum statuat; subindeque sic con-lbricam hanc pro lege citaverit his verbis . siderata lex, promulgationem non exigit .ssula in iure cinmuni sancitum est, ut e sti- Insuper, lex est actus prudentiae, nec non tutiones ninae vim noηmsi post renum tempus& authoritatis existentis in ei incipe ; sed sitineant, cye. Unde dispar est ratio rubri- actus prudentiae , de aut horitatis dictanti sicarum juris civilis, S rubricarum juris Ca- aliquid esse faciendum, existere potest tum nonici, quae privato Gratiani sensu scriῖtς, in judicio practico, tum in voluntate prin- neque aut Pontificia, aut regia author ua-cipis ante quodlibet signum externum: Pro ite absolute probatae, neque ab Ecclesia uni- indeque lex spectata, quatenus est rcgula a versali pro legibus acceptatae sunt. Acce- principe constituta, promulgationem nonidit ratio; quia non potest praesumi sum- requirit. Denique statim ac concepta est lexicienter in notitiam subditorum venisse ea a Princite, censetur apta ad obligationemilex, quae non fuerit in illa Provincia p inducendam: ad hoc enim concipitur, &sblicata, in qua degunt . instituitur ut obligct : sed haec aptitudo rene, Lex Regia non oblisat, nisi fuerit siumcit ad legis estentiam : igitur nac ra-l promulgata Iuxta consuetudinem ejus regni,
154쪽
gni, In quo fertur ι Unde mos invaluit in Galliis, ut Regit Constitutiones promulgentur in partamews; & exinde mittantur ad inferiora subsellia judicum Provincialium ,
ac regionum; nec ante censeantur obligare, quam fuerint in illis Iocis publicatae.
suantum autem ad 1eges Ecclesiasticas iam multorum invaluit sententia, eas non nabere vim obligandi per universum orbem, quantumvis fuerint Romae, vel alibi promulgatae, nisi pariter promulgentur in singulis Provinciis. Quod utique Probatur primo . Ratio cur Imperialis ,
di Regia lex in singulis Provinciis debeat publicari , in quia non potest praesumi
sum riter promulgata, ut ad notitiam subditorum perveniat ea lex, quae in Provinciis non est promulgata : atqui eadem ratio locum habet respectu Iegum Pontificalium.
Secundo, quia si in aliqua Provincia non publicetur lex Romani Pontificis, habebit Populus rationem aliquam existimandi, vel quod non sit ejusmodi lex Iata, vel si latast, mentem summi Pontificis non esse , ut in ista Provincia oblipet . Tertis, quia Concilia, an quibusdam legibus, quas tulerunt , declaraverunt eas
non obligare , nisi postquam in singulis Dioecesibus per locorum ordinarios fuerint publicatae. 1ic Concilium Lateranense sub
Innocentio III. GN. 22. & habetur cap. tam
tormitas, de paenitemAs , b, remissonibus
statuit, itim demum Medicos ea constitutione teneri, qua Praecipitur illis, ut cum advocantur ad intirmos, ante omnia ipsos inducant, & moneant , ut Medicos advocent animarum , hoc est , ut sacramentaliter confiteantur , quando fuerit publicata per locorum ordinarios: eadem vero est huIus, de caeterarum constituti num Ecclesiasticarum ratio .suarto, Haec eadem veritas suadetur ex
veteri Ecclesiae praxit constat siquidem in more suisse, ut decreta Romanorum Pontificum, & Conciliorum publicarentur in Provinciis; tu De obligare incipiebant. Sic legimus apud Tertul. l . de Padscitia eap. I. Decretum Zephyrini Romani Pontificis Pro reconciliandis poenitentibus contra Montanistas fuisse affixum ad valvas E
clesiarum, & lectum 4n Ecclesiis. Sic Di nysius Olympiorum Episcopus u. ad sol rem Papam , testatur lectam sibi a Solere , ad quem scribebat missam Epistolam, missam etiam a Clemente, idque die Dominica in metu fidelium . Sic constitutio Stephani de non rebviriandis haereticis, missanit per Provincias, ut testis est Cyprianus Epist. q. quae es ad Pompeium . Sic decreta Nicaenae Synodi , ut refert Marius Vict
rinus lib. I. adversus Arium, per totum Orbem fuerunt missa. Sic dc Sardiensis decreta cum Nicenis transmissa scribit The doretus lib. I. Biston cap. 9. lib. 2. cap. 8. Sic Chalcedonensis a Leone ad Episcopos
Ier Provincias directa, ut ipse nos docet
'pi'. r. 9, 9 r. Mitto alia . Atque bine factum est, ut plurima cyncilia numero Patrum minus spectabilia , propterea quod in Provinciis recepta suerint, & probata, in quas missa sunt, alia habuerint vim Conciliorum totius lacidentis, vel Orientis, alia EccLsiae universalis. Hinc etiam factum est, ut platimς summorum Pontificum constitutiones non obligent in multis partibus orbis v. gr. Bulla Cinae Domini, quae non obligat in Galli: Germania, Polonia. Hinc etiam est, quod Innocentius I.Ep. ad Exuperium Tholos num, ut refertur cap. posuisti, dis in h. 8a. statuit, ut lex, quam edidit Siricius Papa ad vernis Diaconos, de Pre,byteros incontinentes, quos decrevit omni honore privandos, Non obliget eos, ad quos, ut i quitur, baec mu plobatur pervenisse . OHietes primὀ- Si vera sit nostra propositio, sequetur vix esse leges Pontificias, quae obligent , nam primo decretum cIratiani privata ejus authoritate congestum est, &nunquam suit promulgatum . secundo, libri quinque necretalium , qui compilati sunt a Gregorio IX. videntur fuisse promulgati in sola Bononiensi Academia, ut colligitur ex eorumdem praefatione . Temtio eadem quoque est ratio libri sexti Decretalium, ut bene glossa observat in datam libri istius sexti. Auarto , Clementinae, quae a Ioanne XXII. paulo post obitum Cleisientis V. a quo sunt editae , datae sunt publico, videntur in sola Roma.na curia promulsatae.
Resma deo primo decretum Gratiani non obligare: nriue etiam, quod soric nonnulli non putarent, quatenus praelegitur in Academiis, quia plurima doccntur in sch lis, ad investigationem antiquitatis, & disciplinς, & non ad praxim. Unde nec obligat quidquid in iure civili continetur, licci prς-
legatur in Academius. Obligat itaque de-
155쪽
I 1 Tract. IV. Disp. IV. Art. II. Quaest. III.
crctum Cratiani ea parte , qua continet statuta Conciliorum, vel Pontificum olim n Provinciis promulgata, aut etiam quat nus Continet aliqua , quae judiciorum Donlucti di e probata sunt . Si quae sint, non obligant . Securosi , lib: i quinque Deerrialium non taliaim diri 'i sisnt ad Bononiensem Aca-ilami. iv a Gregorio IX. sed etiam ad orn-Iub Piovincias, in quibus promulgatos fuisse , atque recepto, scribit Matthaeus Parii in Henrico tertio Anglorum Rege . Tertiὸ , I ilia r sextus incretalium non
fuit promulgatus in Calliis. Editus est a Bonifacio VIII. inter quem & l hilippum
Pulchrum graves, quae exarserunt, inimicitiae, prohibuerunt, ne in hoc regno promul parctur. Id tantum est in isto libro auctoritatis, quod alias suum robur , atque authoritatem habuit : qualia sunt quae ex
Concilio Lugdunensi, aliisque in Gallia
receptis petita sunt: qualia etiam sunt ea, quae vel judiciorum consuetudine, vel minribus utentium recepta sunt: v. gr. quod
triplex sit tantum Episcopus , a quo aliquis in Clericorum numerum adstribi po- est, originis, bcneficii, vel domicilii.
svaνιὸ Clementinae maxima ex parte receptae sunt in Galliis: nam ex decretis Comcilii Viennensis coalescunt, quod quidem in Callia coactum est , dc cujus pars magna fuerunt Galli Episcopi . Deinde Clemens iste ex Episcopo Burdegalensi Pontifex factus, Lugdunum Cardinales omnes convincavit, curiana ue Romanam in Gallias tr
duxit, ubi per D. &lais annos perse-Veravit: quare quςcumque ab isto Pontifice in curia promulgata fuerunt, ea in Galliis fuisse promulgata certum est, ncque rati
nabiliter negari potest , quod in singulis
alliae Provinciis fuerint promulgata. Iumtὸ, Extravagantes communeS Joannis XXII. in Gallia quoque promulgatae sunt : quandoquidem ille fuit Clementis V. successor, natione Gallus ex Aventonensi summus Pontifex renuntiatus Lugduni; nec videtur negari ideo posse, quod in singulis Piovinciis c alliae promulgatae fueIint . vero, quae sunt Bonifacis VIII. non sunt Ieceptae propter rationum supra dictam . Aliae quae sunt summorum Pontificum, qui sederunt in Galliis , videntur in singulis Provincii, promulgatae. Aliae denique, vel
non debuerunt promulgari, utpote sol vcntas tantum ab aliqua obligatione, veI fuerunt moribus utentium , & judiciorum
Obiisse, secunia i Ubique vitandi sunt ,
hi, qui sunt nominatim excommunicati in aliqua Dioeccsi propter Ecclesiasticae communionis utilitatem , ut constat ex causa M.qu.3. licet non ubique sententia excommunicationis fuerit promulgata . Item siquis noverit aliquem locum esse interdictum, non potest in co celebrare, sed tenetur tale interdictum servare , ut constat ex Innocentio III. c. I. De psulat me Praelatorum, etiamsi tale interdictum non fuerit ubique promulgatum: Ergo a pari ob ligat Lex Pontificia, licet non promulgata in singulis Provinciis. Resipondeo ad primam partem antecedentis, distinguendo in hunc modum; sunt a singulis vitandi ob sententiam excommunicationis praecise Nego , vi legis Ecclesiasticae
ubique receptae, quae cavet, ut vitentur δConcedo . Habes legem hanc causa , &quaestione citatis. Ad alteram partem re pondeo, distinguendo eodem modo: subjungo vero authoritatem Innocentii non sacere ad rem; quia ibi agitur de postulatione Episcopi Altifidiorentis
in Archiepiscopum Senonensem facta a nonicis Ecclusa Senonensis, qui Episcopus non servaverat interdictum latum aut horitate Rom. Pontificis in terras regis Franciae: excusabat autem se praedictus Episcopus de interdicto non servato , quia sentcntia interdicti non pervenerat ad suam notitiam; neque per litteras Papae, neque per Litteras Legati, qui sententiam publicaverat, neque per mandatum alicujus executoris, & prsterea quod dictus Rex in Altissi
dorensi Di est teriam non haberet. Sede culationum istarum rationem habendam non este decernit Innocentius: posterioris quidem, quia tota Digcesiis Altis, odorensis subdita erat Regi Franciae : iusserat autem summus Pontifex terram Regis Francis subiici interdicto, & Logatus interpretatus suerat mandatum Pontificis de terra omni, quς ditioni regis suberat : prioris vero, quia in
Ecclesia Metropolitana ipsius Episcopi Altisodorensis, nimirum Senonensi, lige sententia interdicti promulgata , recepta, servataque fuerat : quare non facit ad rem praesentem haec a thoritas.
Oficui tertiὸ: Qui Romae sancti declarati sunt, ubique pro sanctis haberi debent, etiamsi promulgatio decreti de sanctitate e
156쪽
rum non fuerit sacta per singulas Provincias i Ergo lex Ecclesiastica obligat, e iamsi non fuerit per singulas Provincias
Re redeo ad antecedens distinguendo :ita ut eorum ossicium per singulas Provincias fieri debeat , aut festum celebrari , Nego; ad id enim necessarium est, ut lex promulgetur in Provinciis 3 ita ut in veneratione habeantur tamquam personae veneratione dignae, Concedo ; ad id enim non requiritur lex, sed sufficit, quod persona declaretur digna veneratione .
quarto. Obligant Canones fidei, etiamsi non sint per Provincias promulgati: Ergo a pari ad hoc ut obligent Onones , & Ieges Pontificiae de moribu oae disciplina, non est necesse ea in Pro-i vinciis promulgari . Respondeo negando consequentiam, disparitas enim est, quod Canones fidei situ tantum declaratorii juris divini: at jus divinum promulgatum est; adeoque non est necessaria nova promulgatio, ut Canones fidei obligenti leges vero Pontificiae non sunt promulgatae sufficienter, nisi in Pr
vinciis singulas promulgentur .
Denique quod spectat ad leges Episcop,
rum, dico quod ad hoc ut obligent, dc- Nnt promulgari, ut fieri assistet, inmissis Parocnialibus regulariter loquendo: quod si alia sit consuetudo alicujus Ecclesiae particularis, debet talis consuetudo servari.
LIκ bumaηa tam sae laris, quam Eccleis istiea non obligat, nisi is aeceptata, seu
recepta, vel a tota multietudine , vel saltem ama ori, aut ψectabiliori ipsius parte . Probatur primo ex S. August. Lb. de vera Reli me cap.3 I. ut refertur distinct.4. cv. in istis, ubi docet quod quamquam in tem ratibus legibus de bis bamines iudicent , cum eas issituunt, tamen eum fuerint institutae, O
smatae, non licebis Iudici de ipsis Juaecare , sed secundum i as . Quibus S. August. signiticat Iegem humanam non habere vim
obligandi perfectam , nisi ubi non sol timinstituta, sed etiam firmata fuerit. At non firmatur lex humana, nisi utentium receptione 3 nam ut subiicit ibidem Gratianus, Lenes in ιιuuntur, eum promulgantur ἰ f--tur, cum moribus utentium approbantur . sicut erim mori tu utentium is cmmmm ορ nullae leges sedis abrogatae sunt; ita moribus mentium ipse leges exfrmantur ; unde Telesphorus Papa, Epist. I. ad omnes Epist pos, decrevit, ut generaliter Clerici . Muinta quagesima a carnibur , D, desieiis idunent ;quia moribus utentium approbatum non est , aliter agentes, ut transgressionis rei non sunt arguendi: Ergo acceptatio, cureceptio legis humanae necessaria est, ut habeat vim obligandi; cum enim per contrariam consuetudinem desinat obligare ,
etiam poeuli resistentia deficere potest ,
ut ab initio obligandi vim non habeat. Deinde, ut lex humana vim habeat o ligandi , debet omnibus consideratis imponi subditis: sed legislator non recte ad omnia advertit, nisi etiam res ad praxim reducantur; sit enim interdum, ut quae speculative judicamus facilia osserva tu , ea sint in praxi difficillima. Unde ut lex habeat omnem suam vim non solum institui,& promulgari a legislatore, sed etiam a
populo acceptari debet I ubi namque acce-etaturi constat eam cedere in bonum multitudinis; ubi autem respuitur, signum est illam communi bono repugnare . Denique, ut populus lege teneatur, duo maxime concurrere debent; nimirum p testas, de voluntas in legislatore: atqui populo legem non acceptante, neutrum Cori
currit; non quidem potestas Ecclesiastica , quae data est in aedificationem, & non in destructionemr esset autem in destructionem, si repugnante populo, vim haberet obligandi; quia foret occasio peccandi, &non instrumentum bene agendi. Non etiam comcurrit potestas saecularis Principis 3 quia quando populus transtulit suam potestatem in Principem, non videtur illam in sui detrimentum translationem fecisse, qualis istet, si non obstante poeuli repugnantia , lex vim haberet obligandi. Similiter non
censetur Concurrere voluntas Pontificis rquia non praesumitur in Pontifice esse voluntas ligandi multitudinem repugnantem. Nec pariter concurrit voluntas saecularis
Principis; quia non potest praesumi voluisse aliquid, unde multa mala, maxime comtemptus ejus aut horitatis orirentur , nulla autem bona procederent.
Dices primo, Stante hac assertione via sternitur rebellioni; populo namque non recipiente legem, eoque abnuente, cassa ,& irrita foret linis institutio . ων anticii 1; Nam non sternitur via r
157쪽
bellioni, dum populus docetur, quando aure suo uti poteu; jus autem est in populo ad acceptandam, vel non acceptandam legem humanam rationabili de causas si enim illam respuat absque ratione, graviter peccat non acceptando , hinc non
est magni facienda resistentia licininum cvulgo, atque imperitae multitudinis , sed videndum maxime quid sapientes, Sc spectabiliores sentiant. Dices fecundo, Summus Pontifex, & Episcopi habent authoritatem inde sendentem a populo, & in statuendis legibus diu
vina gratia illustrantur, ac juvantur; Principes autem saeculares non habent consertem potestatem in subditis residentem: at si acceptatio esset necessaria ad hoc ut hurnana lex vim haberet obligandi, videretur Ecclesiastica potestas dependere a po-vuloue Ae gratia non magis iuvaret Praesu-Ies in decernendo leges , quam populum in acceptando , vel resistendo : bimiliter Princeps iacularis videretur habere consortem potestatem in populis resilentem Ergo acceptatio non videtur necessaria
ad legis vim, & efficacitatem . Ropondeo ad prunam partem obtentus , Ecclesiasticam potestatem csse quidem imdependentcm a populo, sed tamen propter populum : quare interest , ut plebs acceptet leges ab ejusmodi potestate emanantes: Deinde, divina quiaem gratia i vantur Prasules in Icgibus serendis , sed non infallibiliter, ut semper in praxi meliora decernant. Ad alteram partem obiectisnis, Nego quod inde sequatur consor tem potestatem in populo rcsidere ἔ namotestas acceptandi in plebe se tanti im ha-
et per modum causae materialis, & fin iis . non emcientis, & authoritativae.
Me tamen ne ra Osistis sic intelligenda est, quod populi acceptatio requiratur ad Iegis enicaciam , statim ac promulgatur ;nam ubi jam longa consuetudine invaluit legis observatio, non est amplius in populi potestate legis vim infringere , ipsi
que repugnare , nisi legislator sua conni ventia , sitoque nutu illam legis abroga tionem appIObet.
Art. III. Quaest. LARTICULUS TERTI Us.
De legis bumanae relaxatione per Consuetutanem, abrogatiωem, Dispensationem, late pretationem, O, Privilegitura .
DEclarata legis humanae essicacia , 8c
obligandi virtute, superest examinandum qualiter virtus illa interdum remittatur; quod utique si, vel per tacuetudium,
quae ex parte populi ligem solvit: vel per abrogationem , Ac dispensa:irem, quibus Principis authoiitate legis obligatio revocatum.
vel per privilegium, Quo ex liberalitate L gislatoris aliqui e subditis a Iegis obligatione eximuntur: vel denique mi inter' tationem, qua Magis ratus, ac Reipublicae administratorcs, ac ludices lcgis vim certis in quibus iam castau, non vigere censent. De quibus omnibu, nonnulla determinanda sunt in sequentibus quaestionibus.
Praescriptionem invicem in pluribus convenire ac discrepare. Conveniunt, imquam , maxime in duplici capite . Primὸ quidem: quia in utraque intervenit aliquid
facti , de aliquid juris, quod per factum
inducitur, de firmatur: secvnds , quia, &praescriptio eisit aliquam consuetudinem facti, de vicissim consuetudo requirit aliquam praescriptioncm temporis. Differunt autem primo ratione ipsius juris comparati; nam consuetudo introducit jus legale,stu jus legis, quo omnes obligantur; PDἴ- staptio vero solum consert jus dominis in rem aliquam , aut jus ea utendi, de fruendi . secvndo , invicem discrepant, quod consuetudo introducatur per praxim , &usum populi; cum cnim vim legis habeat, Ac lex ad commune bonum reseratur, debet consuetudo introduci per rnores , &observationem communitatis, seu populi: praescriptio autem ctim ad solam alicujus rivatae personae utilitatem spectet , intro-ucitur tantum per usum , de saetum alicujus privatae person. α ; sic si domo quis vel haereditate aliqua diuturno tempore pacifice fruitur , per praescriptionem acquiritur rus haeriaitatis in ipso privato
158쪽
homine . Tertiὀ denique , consuetudo , &praescriptio differunt invicem , quod con-1uetudo ad suae introductionis emcacitatem,& valorem requirit consensum tacitum, vel expressum Principis, ut mox dicemus I prς-scliptio autem non rHuirit consensum ipsius, contra cujus utilitatem praescribitur; ut enim Petrus contra Paulum in praedio aliquo praescribat, non opus est Paulum irium tacite, aut exprosic in hanc praescriptio. nem consentire, scd susticit, quod eo ignorante Petrus eo praedio fruatur determinato tempore ad praescriptionem .
Notandum secunia , quod etsi rassuetudo interdum uuirpetur indiscriminatim pro usu , more , fra , & stris ue nihilominus in aliquibus ab eis discrcpat 3 licet enim comsuetudo spcelata ut est quid facti , idem sit
quod usus, & mos; nempe uniformis stequentatio actuum liberorum: si tamen spectetur ut cst quid juris moraliter relictum, ει perseverans ex ipsa uniformi frequentatione humanorum actuum , vim habet obligandi ad sic operandum, consiuetudo differt ab ipso Uu, Sc more , qui dumtaxat important ipsa in materialam uniformem frequentationem actuum liberorum . Differt autem
consuetudo a Joro, dimis; Forum enim non est quodcunique jus usu, & cmnsuetudine firmatum, sed de iis dumtaxatrebus, de quibus ludicandum est in I ribunali. sulus autem est ille modus, qui in scribendo , vel loquendo servatur a iurisperitis in causs ,& ncgotii, tractandis : Consuetudo vero est jus quoddam moribus institutum , quod pro luge suscipitur, ubi lex deficit . Notandum terrώ, duobus modis intelligi posse, quod consuetudo vim habeat humasiae legis. Primὰ quidem in abroganda aliqua Lge humana , ita ut per consuetudinem aliquam diuturnis populi moribus induistam contra piaescriptam legem, lex illa obi gare cesIet, Ze abrogetur ι non sectis
ac lix prior per posteriorem contrariam censet iii revocari, est abrogari. Secunsi, ut ipsa consueti ido si aliqua species legis , λnon mimis obliget, quam Obligat lex humana. Uilaerimus igitur, an hac utraque rati ne consuetudo vim legis habeat. Tria igitur impraesentiarum sunt breviter determinanda. Primum, quid si consuetudo : Fecundum , quotuplex : Tertium, quam vim habeat: quasve conditiones exigat, ut eam .im habete censeatur.
Consuetudo est 1us quoddam mminum m ribus institutum, quod pro lege suscipitur
cum deficit leae. Ita Gratianus . . I. c. . Primo dicitur Jus: tium quia in ratione iuris tamquam in genere, eum lege scripta convenit; nam ut ibidem ait Gratian. c.2. Iursnerale nomen uiri sex autem iuris est species,' omne Ius legibus, ac moribus e-sar: Tu ira quia consuetudo debet esse justa, saltem ratione objecti, seu materiae, circa quam Versatur. Pcr quod distinguitur ab abusu, de
corruptela. Additur, Hominum moribus is
stitutum, quisus verbis a lege distinguitur;
I x enim sertur a superiore, consuetudo ve
ro introducitur a suoditis cum solo Principis consensu tacito, vel expresso. Sequitur quia pro lege suscipitur; nam, ut statim dicemus, consuetudo vim legis habet, de ejus loco suscipitur, ubi lex deficit. Cum autem lex deficere possit triplici modo. Primὸ cum non cst: Meunia quando in inutilis: Tertiὸ cum dubia , vel obscura est ι inde si, quod etiam triplici modo consuctu do suscipitur; nam mi ubi lcx non est, suscipitur consuetudo legis introductiva, seu vim habens lesis. Fecunia venit in desectum legis inutilis consuctudo. ab togativa legis illius . Tertιὸ cum lax obscura est, vel dubia est, venit in eius defectum consuetudo, quae , ut infra dicemus , vim hab t legem dubiam, & obscuram interpretandi.
nes 4 heologi . re iuris utriusque Doctores. Probatur prima pars , ex Patribus , nam I ertullian. lib. de Corona militis cap. u. sic ait, Consuetudo etiam ru νebus rivitibus pro si eipitur, eum de si lex. Ere ugust. I pili. κ . ad casti lanum ut rcfertur cap. In
umarum legum, ιra Im eontemptores Eccle- fastι rerum coercendi sunt. Probatur secunda pars, ex cap. Finati de
eon uetuine , ius verbis . Licet etiam lon. gaeva consuet do non μι etsis ainboratas , nons tamen usque adeo valitura , in iuri stom
159쪽
ima debeat minudicium generare , nisi Derit νat abilis, o, legitimὶ β praescripta . Et Digestis de legibus lege de quibus, ubi legimus, recti mὸ etiam istud rereptum est, ut non solo sUratis legislatms, seae etiam taetra
consensu omnium per desuetudinem leges abr gentur. Secundo , quia consuetudo habet vim legis: Ergo cum lex, quae sequitur , tollat Iegem prςcedentem ita & consuetudo. Tertiὸ ex Isidoro, & Theologis pqst ipsum , lex debet esse secundum patriae
consuetudinem Ioco , temporique conveniensi Ergo per contrariam conuietudinem
lex abrogatur; quia per illam sit, ut non sit amplitis secundum patriae consuetudinem. Qua νω, experientia testatur hanc u ritatem: multae s quidem leges Ecclesiast,cae amplius non vigent; quia per Contra riam consuetudinem sunt abrogatae. Dices: Consuetudo rationi cedere det et, ut habetur distinct. 8. Ergo cum lex rati ni nitatur, debet illi cmere consuetudo , & non per contrariam abrogari. Distingua antecedens: Consuetudo debet Cedere rationi , quae contrariam omnem rationem excludit, Coueri ι debet cedere rati i, quae non excludit rationem contrariam , Nega r ea autem est conditio I gum positivarum , ut rationi nitaentur: quae tamen habent rationem oppositam , quam non excludunt, &cum inconsuetudine involvitur ratio opposita rationi Iegis, ei consuetudo est praeseranda . Instabis : Dicitur etiam saeptiis in iure Canonico , & Civili eam non esse vim
consuetua inis, ut legem vincat. Respondeo non esse eam vim consuetudinis cujuslibet, sed rationabilis, de legi-
abroganda babeat, mures conssitiones Deiagιι. Primo namque ut ligem abroget, de-
t esse rationabilis: quod non est sic intelligendum quasi actus, a quo incipit consuetudo , necessario deruist esse bonus, cum sit contra legem : sed quia postquam peractus malos subditi secerunt aliquid contrarium legi, successu temporis executio istius legis humanae, contra quam peccatum est, vix est possibilis, magnas habet disti cultates, onerat, re angit conscientias, potiusquam juvet illas: Unde contingit, ut suta diti credant se in bona conscientia la
re posse, quod leo adversatur. Debet etiam esse legitimὶ praebctipta ista
consuetudo i Iegitime vero praescriptam non esse certum est, nisi his conditioninus. Pri-- consuetudo non praescribitur nisi per actus contrarios legi , vel per negationem actuum legi repugnantem. Dico legi repu-grantem, quia non per quamlibet negati nem aetus praescribitur. Meunia amis isti. per quos introducitur consuetudo praescripta, debent esse voluntarii: quia ut accetatio voluntaria requiritur in subditis adoc, ut lex humana vim habeat Iesis et ita voluntaria non acceptatio, seu potius in bedientia legis debet esse in causa, cur Consuetudo legem abroget. Tensi actus isti debent esse manifesti: tum quia quanaoactus obscuri sunt, vix conjici potest esse bona fides in subditis, quae tamen ad prςscribendum necesseria est: tum etiam quia unumquodque eo genere di sibivitur, quo est colligatum: ergo cium lex introducatur per actus manifestos, actus contrarii, per quos
desinit, debent etiam esse manifesti. partὸ temtus praescriptionis istius respectu legum
Ecclesia1licarum videtur esse quadraginta annorum, quia non praescribitur adversus Ecclesiam . nisi quadrasinta annis, ut constat ex titulo depraescriptinibus: respectu vero legum Civilium debent intercedere decem anni; quia prscriptio longi temporis est decem annorum inter praesentes, ut habetur in jure civili . licet inter absentes sit viginti annorum: sudditi autem, in quorum bonum lex fuit instituta, semper sunt prςsentes. D mque actus isti, per quos inducitur ejus di consuetudo legis abrogativa, vel freque tiores, vel rariores esse debent per hoc tem
pus ratione materiae: si namque materia rarius occurrat, praescribitur lex a consuetudine per minores numero actus repetitos : si frequentius, plures requirentur; uno verbo
debent tot este actus, ut colligi possiit, suod quotiescunque sese obtulit occasio legis implendae, toties ei contradictum fuerit. Si liter: ut consuetudo habeat vim in ducendi legem , has opus est conditiones habeat. Primo requiritur, ut id, de quo inducitur consuetudo, sit alius bonus,& possit esse materia legis iustae r nam consuetudo habet vim legis: ergo dc t esse de ea re, de qua Iex iiatui possit. Secunia, debet esse universali S non paucorum.Terti id. quod du
citur in consuetudinem,judicari debet abomnibus
160쪽
nibus observatu necessarium, & non tamquam faciendum ex populi devotione, &pio affectu . suarto , requiritur expressa, vel saltem interpretativa superioris voluntas, ut talis consuetudo obliget: in hoc siquidem est distineta consuetudo, ubi de a roganda lege agitur, a consuetudine ubi de lege instituenda, quod nihil habeat vim legis. nisi a superiore juridita di manet i atqui
absque consensu superioris potest consuetudo legem abrogare: quia tunc lex praecedens
utilis csse desinit. Muintὸ, debet esse legitime praescripta : ut vero talis sit in Ecclesiasticis licut in Civilibus, susscit praescriptio decem annorum nec requiritur ut sit quadraginta annorum: nam ideo , ubi de abroganda lege agitur , consuetudo debet esse praescripta praescriptione quadraginta ann rum , quia esset contra Eccletiasticam legem 3 contra Ecclesiam autem non praescribitur minori temporis spatio : At ubi de consuetudine agitur, quae vim habet legis instituendae, non praescribitur contra E clasiam: Ergo tunc sumcit si praescriptione decem annorum sit praescripta. Ex iis collige primὸ, consuetudincm habere quoque vim, legem dubiam, vel obscuram interpretandi; neque enim melliis vera legis intelligentia haberi potest, quam ex communi nominum maxime sapientum usu per receptam consuetudinem comprobato , di manifesto. Quod etiam patet ex c. elim dialectus de consuetudine, necnon l. 37. F. de legibus, nbi dicitur, ransuetudo esse optima i interpres. Quod utique fit dupliciter. Pruri quidem quatenus est lignum veri sensus legis, & intentionis lcgislatoris , Quae ex modo, Ec consuetudine legem servandi colligitur tamquam ex probabili, aut moraliter certo argumento, nisi constet aliunde Contrarium . Hinc Doctores, ac jurisperiti non raro affirmant legem esse exponendam juxta consuetudinem loci. Secunia, consuetudo vim habet legem interpretandi, quia Concurrit ad introducendum, vel stabiliendum sensum legis, modumque qbservandi, implendi eam, quantumvis subinde mimis Convenientem cum prima legislatoris intentione: cujus quidem assertionis ratio est, quod ipsa consuetudo potest sortiri vim l gis, aut legem abrogare: Ergo etiam aliter potest interpretari. Unde licci ex verbis, aut materia legis foret dubium, an lex graviter obligaret, ideo per se loquendo esset benignius interpretanda : debet et Iamen
Collo secunia duplicem distingui consuetudinem vim legis nabentem; Aliam quidem praescriptam; atteram vero non praescriptam. Prior est illa, quae diuturno tempore valorem Icδis acquirit per consensum le- salem Principis, eo modo quo jus acquiritur in aliena bona Iongi temporis diuturnitate
posscila per praescriptionem possessionis bonae fidei vi Iesis generalis praescriptionem
statuentis cuius quidem consuetudinis fit mentio in c. ustimo de consuetudinibus, ubi vocatur consuetudo legitiis praescripta. Posterior vero consuetudo ea est quae jus inducit absque praescriptione , seu determinatione longi temporis Pex tacitum saltem conscrisum
Principis sciemis, &tolerantis id quod M. cum posset facile impedire, deberetque; nisi
tacide consentirct aa malum aliquod vitandum. Ad priorem consuetudinem firmana amrequiritur ad minus tempus decem ann rum, ut palci ex lege I.& a. Codice de praescriptionibus Auitemporis. Quoa utique tempus continuum csse debet, idest, non in terruptum per contrarios alius superioris resistemis, vel populi eam interrumpentis. Quantum vero temporis sussciat ad consuetudinem non praescriptam infra decennium , vix certo potest definiri . Censent enim aliqui ad id sumere tres menses: alii vero minus exigunt , At existimo id esse prudenti sapientum consilio , & aD sensu judicandum ex frequentia, & noto-rietate actuum, quibus inducitur, aliisque circumstantiis, ex quibus prudenter sensendum est, Principem talem consuetudinem tolerare, & tacitd approbare. Collige terisi: Consuetudinem vim Iegis habentem non posse induci nisi a communitate, aut saltem a majori parte communitatis publice, & voluntarie agente ι ita auod actus, quibus inducitur Consuetudo publico fiant, & absque ulla vi. Ratio primae partis huius assertionis est, quod Contiuetudo citin
habeat vim legis, sitque lex quaedam non scripta, non potest induci nisi ab iis, qui habent potestatem, & authoritatem leges serenai; cuiusmodi est communitas persecta, vel superior ipsi praesidens: quare licet privati ponlint praestribere, & jus in bonum possestiuin
acquirere per praescriptionem : non tamcnpollunt Consuetudinem vim legis habentem inducere. Secunda pars hujus assertionis