장음표시 사용
141쪽
ret 8 Trin. IV. Disip. IV. Art. I. Quaest. II.
soli quoad condignam poenam praescriben-dpm peccatum meum subjicio. μονatur denique tertia pars, nempe quod Princeps maxime teneatur ad suas leges servandas vidirectiva ipsius legis, tum pariter ex ametu ejus virtutis, quae lege ipsa praecipitur . Primum constat ex dictis; cum enim Princeps teneatur ad servandas suas Iegra, non per vim coactivam , necessiim est Litem eum ad illam observationem teneri quoad vim directivam. Secundum etiam constat, cum enim Princeps sit caput Reipublicae, tenetur se membris conformare in iis, quae ad ipsius Reipublicae bonum spectant: Ergo licui subditi jure naturali tenentur obedire superioribus , &eorum praeceptis,conformare, quia alias magna esset in corpore mystico Reipublicae cum suo capite discrepantia, sic Prin-Ceps tenetur vita , & moribus convenire Cum reliquo corpore in iis, quae aeque ipsi, ac populo conveniunt 3 proindeque tenetur suas leges scrvarc; alias ipse alio iure Viveret, quam popuIus, mulitim a reliquo corpore discordaret, & rectar rationis regulam non teneret : quod certe in maximum Reipublicae detrimentum cederet. Dices rextra priorem partem nostrae pro
sitionis. Nemo nisi superioris lege ligatur. Par in parem non habet imperium. Nemo sibi imperare, aut prohibere polcae Princeps est solutus legibus suis. Ergo, &c. Helpondeo ad tres ρrimas propotiones , quod princeps habet duplicem respectum: est enim superior, & inferior: superior est quidem,
quatenus est caput communitatis: inserior Vero est, quatenus membrum est ejusdem: quando itaque legem dat communitati, est
inscrior veluti respectu sui, ut superioris. Ad quartam propositionem Respondeo sensum esse , quod Princeps solutus est legi-hus suis, quantum ad vim coactivam, quia
nulltis cst, a quo possit puniri, si deficiata lege communi.
Drces 2. Princeps potest dispensare ,
eximere quemcumque voluerit a legum os-1ξrvatione : Ergo ut primum legem condidit , potest secum dispensare , seseque
eximere ab earum, quas tulit, observatione: & ita continget, ut numquam obligetur, saltem jurc humano in conscientia ad observandas leges suas.
Respondeo poste Principem dispensare, &eximere quemcumque voluerit a legum ob- scivatione ex :usta causa : alias minimc posse ι quod autem servare tenetur respectu
alicujus e suis subditis illud ipsum servare
tenetur respectu sui; imo magis, quia eximere , Sc dispensare hominem Privatum, non tam vertit in perniciem , & exitium Reipublicae , quam principem secum dispensare, utpote in quem velut in exemplar omnium oculi defixi sint. Dices 3. contra posteriorem partem , nihil
obstarc quominus possit Princeps puniri poena ab ipsa lege inflicta, ouae non requirat sententiam judicis, sta ipso facto incurratur: licci forte repugnet puniri poena, quae infligi debeat ab homine. Respondeo obstare aliquid: quia qui poenam infligit ex vi legis, debet esse pers na distincta ab ea, cui infligitur.
legibus eivilibus , quae eorum flatum, ordinem dederent: sub iciuntur vero iis , quae nee statui , nec ordini remgnant. Haec Con- et usio duas habet partes, quarum Prima probatur iis omnibus constitutionibus, quibus Clerici a juiis dictione Principum saecularium eximuntur. Sic de constitutionibus ciap. Melesia sanctae Μariae statuitur 3 ων attendenter, quod lateis super Ecclesus, O, super persenis Ecclesiasticis nulla sit attributa facultas : quos obsequendi manet necessitas , non avtiaritas imperandi , a quibus si quid motu proprio flatutum fuerit , quos E clesiarum etiam respiciat commodum ,-D-vorem, nullius firmitatis existit , nilῖ ab Emelesia fuerit approbatum. Et cap. decernimus de Iudiciis , Deeernimus ut laica musas, is, Laiei Melesiastica tractare negotia non praesumant, sed Episcopi, abbates , Arctiepiscopi , alii aliorum Praelatorum de negotiis
Molvistisi, maxime de illis, quae spiri
tualia noscuntur ) laicorum iudicio non di-0οnont: nec propter eorum probibitionem Ecclesiasticam dimittant 1 usitiam exercere . Et cap. nullus judicum Tit. de foro competenti ; Nullus Iudicum, neque Presbyterum, neque Diaconum, aut Clericum ullam, aut mi
nores Ecclesiae siue permissu Pontificii per fr
istringere , aut condemnare praesumat. suos si fecerit , ab Ecclesia Dei, cui in1uriam Irrogare dignoscitur , tamdiu fit seque iratus , quο-
usque reatum suum cognoscat, is, emendet. Patet id ipsum ratione : Lex , quae nori est honesta, religioni consentanea . nul
142쪽
De Legibus humanis. IS9CONCLUSIO QUARTA.
lius est roboris, ae essicacitatis: sed Ieges, quae Clericorum statui, & ordini adveri arentur, nec honestae essent, nec religi ni congruae 3 subindcque nullius essent valoris, nec aliquis ei parere teneretur. Patet etiam secunda pars : Tum ex illo RPOst. Rom. 37. Omnis anima potestatibus sublunis bui subdita fit: Tum ex praxi primitivae Ecclesiae, qua constat Clericos legibus Imperatorum Obtemperasse. Tum d nilaue, ex eo quod cum sint membra Reipublicae, debent studere bono communi, atque ad illud procurandum concurrere in quantum eorum status sacer, & ordo
Siniti extra Regnum degentes iis tenentur legibus . quai interest ab illιν observari
pro bovo elas communitatis cuIus sunt parte :feeur autem de atiis legibus, quae ita ad b Avm commune non θmant. Patet prima pars: In tantum enim cives,&subditi tenentur parere lcgibus Civitatis,& Regni, in quantum illa observatio confert ad bonum commune procurandum,& stabiliendum: Ergo ubi commune bonum procurari potcst ab illis subditis et. iam extra Regnum , & Civitatem degentibus ver legum sancitarum observantiam, illi subditi tenentur leges servare. Posterior pars etiam est evidens; ubi enim nihil resert ad bonum communitatis illius linum a subditis observatio, haud dubium cst illos ad eam observationem non teneri, quando in alieno territorio, vel transeundo, vel immorando laxistunt . Ratio est , quia jurisdictio uniuscujusque civit ris , vel Principis particulatis non extenditur quoad leges serendas extra civitatem, seu tetritorium; ut docet Bert holus in le- ρ ρ ima Coae de summa Trinit. nu. Iq. col- igiturque cx lege, omnes populi, ff. de iu- sitia, iure; usi lex dicitur Ius proprium civitatis: Sicut ergo agentia naturalia non agunt extra spi aeram activitatis , defeetu potestatis; ita quia jurisdictionis activitas limitatur intra proprium territorium; ideo lex extra ipsam non obligat : Unde colligitur , quod etiamsi Legislator id maxime velit, de sub his verbis explicet 3 non potest obligare subditum extra territorium
ΡRobabilius est peregrinos , es, advenas te neri ad observantiam legum , quae proesoibuntur in bis oris, in quibus sunt, etiam
Probatur I. authoritate S. August. Epist. II9. quae est ad Ianuarium, in qua refert S. Monicam venientem Mediolanum animo commigrandi , & non commorand sic pisse turbari eo quod Sabbato ibi non jejunaretur, se autem mali is gratia consuluisse S. Ambrosium , qui r odit se alibil re me posse, nisi quos ipse fareret, quiast melius nosset, id mimi observaret. Cumque o putassem nulla redinta ratione avibarimis sola sua nos volvisso admonere, ne s'bbato i iunaremus, subsecutar est, is, aiι mibi CamRomam venis, ieiuno Sabbato: eum bis sum, non Utum; fle etiam tu, ad quam in λ ει- rosam veneris, ses morem serva, si cuiqvam non vis esse scaMasi , nec quemquam tibi. Hoc cum matri renuntiassem, Iibenter amplexa est ι Ego vero de bae sententia etiam atque etiam cultans , ita se er babui , tamqvam eam caelem oraculo susceperim : sensi enim saepὸ dolens, is, gemeηs multas infirmo. rum perturbatious frer, per quorumdam se trum contentissam obstinationem, vel sive sitissam timiditatem, qui in rebur M Umori, quae neque scripturae Ianctae autoritate neque universalis Ecclesiae traditisne, neque vitae corrigendae utilitate ad certum possunt terminum pervenire tantum quia subes qualiscumque ratiocinatio cogitantis, aut quia ιn sua patriam ine conssuevit, aut quia ibi vidit, ubi peregranationem suam quo remotiorem a suis eὀse doctiorem factum putat tam litigiosas excitant quaestiones , ut nisi quod ipsi faciant,nibit rectum existiment. Prahat. 2. Tum quia illa legum a peregrinis observatio ad bonum commune, id- est, ut advenae eorum se moribus conseriament, apud quos vivunt, impedit, ne dissidia inter advenas, de incolas oriantur, ne scandala& ostensiones contingant 3 neve etiam ex inobservantia lex aliqua ratione vilescat. Tum etiam quia aequum videtur, ut
subjiciantur legibus regionis advenae in ea degentes, juxta illam regulam juris in o. sui senis e modum, sentire debet cy, onus. Confirmatur ab inconvenienti I nam si Peregrini, & Advenae, ut supra diximus,
leges proprii territorii, a qlio discesserunt.
143쪽
Edo Tract. IV. Disip. IV. Art. I. Quaest. I.
scrvare non teneantur , si non tenerenturleaibus loci per quem transeunt, nullis legibus particularibus obligarentur 3 atque ita sit esset lex aliqua particularis, quae tam in proprio territorio , quam in loco per quem transeunt, servaretur, ab illa fierent prorsus immunes, Quod est absurdum. Ex his rellige, Advenas , Ac Peregrinos transeuntes per loca in quibus festum aliquod celebratur, si sint ibi toto mane diei Iesti , teneri sacrum a ire , non tamen
ibi commorari ut audiant.. Collige a. abeuntem mane ex proprio domicilio, in quo Kjunium obligat, &nocte
pervenientem ad locum, ubi iejunium non obligat, posse nocte caenate, carncsque comedere 3 cum discedens non teneatur servare leges sui domicilii, sed possit sequi leges favorabiles loci per quem transit.
Satis, superque constat ex dictis, legem
quamlibet vim , & emcaciam habere ad obligandos eos. quibus praescribitur ad
executionem, & observantiam eorum, quae
dictitat : quocirca paucis determinandum est in praesenti Articulo, quaenam, di quan ta sit Losum Humanarum vis, S efficacia ;Quod utique set tribus in sequentibus Quaestionibus, quarum Prima aderiet circa quid Humanae I eges versari possint; secun , qualiter obligent subditos : Tertia , quas Conditiones exigant, ut vere ad sui obse
Cirea quid Biamarae Leges versentur. Notaηrim I. Legem omnem versari circa amam humanum, idest factum scientur, & libere ι Lex enim est regula actionum humanarum; quapropter sicut is , qui usurationis, & libertatis carct, lege non tenetur, ut dictum est in praecedenti quaestione; sic nec
lex alium quam rationis, aut libertatis usum Praeci pit, aut vetat. Cum autem actus huma. nus sit triplex; quorum alius est moraliter malus, alter indi meiens. alter vero bonus; inde restat examinanda difficultas, an elui
inodi triplicem actum praecipere possit. Nolandum a. Actum humanum insuper disti igui posse duplicem: internum videlicet,
8c externum. Internus ille est, qui elicitura facultatibus internis, quales sunt intellectio, volitio, & imaginatio; externus vero qui producitui a facultatibus externis, qua Iessunt quinque sensuum externorum Operationes. Rurbus, actus illi vel sunt purc interni, nec ullatenus connectuntur cum externis, vel non sunt pure interni, sed quandam connexionem habent cum actibus cxternis . D pliciter autem potest conneeti actus internus cum exteriorit nempe vel per se, vel per accidens. Actus internus connectitur cum externo per se, Wiqitando est cauti, S veluti sorma illius; qua ratione voluntas adulterandi connectitur cum adulterio actuali: vri quando est conditio necessario requisita ad lubstantiam actus exterioris ingendi e moris considerato; qualiter attentio contreeti de t cum oratione vocali, &d lor internus contritionis , aut attritionis cum consessione Sacramentali, & intentio bapi,andi cum actione externa bapti pantis: Non enim cst vera oratio exterior in genere mori, cqnsiderata, nisi procedat ex aliqua aitcntione, nec vera consessio Sacramentalis, quae non Procedit ex dolore interno: nec vera actio bapti andi, quae ex
intentione Ministri non strauitur. Notandum 3. Magnum esse discrimen inter actiis internos, qui connectim ttir cum externis per se, 8c eos, qui sol una connectuntur per accidens. Nam actus, qui connectuntur per se, sufficienter manifestantur per exterioresue quis enim non videat volitionem furandi manifestari per furtum exterius Θ Retus vero connexi per accidens, non lassicienter manifestantur per exteriores; recitatio enim exterior ossicii non sufficiei ter manifestat attentionem , 8c devotionem, cum possit esse sine illa. Tertio, Actus interior potcst conne hi cum exteriori non per se, ted piar accidens, etiam quantum ad esse morale actionis, sicut motivum p nitentiae per accidens conjunctum est externo jejunio , & motivum vanae gloriae largitioni eIeemosynae. Praescns ergo dissicultas procedit universaliter, ut tum videlicet lex Humana. tam
Civilis, quam Ecclasiastica, possit obligare ad actus internos, tam secundum se , de ut sunt purc interiri, quam ut contac- istuntur cum exterioribus , tribus modis
144쪽
Duo igitur Imaxime veniunt hac in quae mone resolvenda. Primum, an, & quali ter Leges Humanae praecipere possint omnes actus humanos non solum bonos, sed etiam indifferentes, & malos. securitam, an, & quomodo praecipere, aut prolii repossint actus internos.
LEgei Humame praeripere possum amrat
actus bonos , es, Misserentes, ηυ verὸ malos . Haec Conclusio tres habra partes,
Probatur prima: Id omne praecipere possunt Humanae Leges, quod per se conducit ad bonum commune molliendum, &conservandum: sed omnes aetus boni conducere post uni ad bonum commune: su indeque potest lex humana eos omnes praecipere. Patet etiam secunda pars: quia actus indifferentes postiant interdum conferre ad bonum commune , & ipli interdum adversari: igitur per Leges Humanas praecipi, aut prohiberi possunt. Tertia pars est contra Foliticos quosdam impios, qui cum nefario Machiavello existimant Principem pro tuendo regno posse quaecumque mala praecipere, & permitte res cujus quidem impiae assertionis falsitasCqnstat: quia Iex mala praecipiens, directe militat in primum principium morale nempe declina is malo. Deinde, nullus potest obligari ad peccandum : sed si quis teneretur parere legibus mala praecipientibus. obligari posset ad peccandum: Ergo, dc C. Malor constat; quia nemo teneretur Gedire legi inferioris potestatis in his, quae prohibentur a lege authoritatis superioris: sed siquis posset obligari ad peccandum, teneretur Gedire legi latae ab initi tori potestate, nempe creata, in iis, quae prohibentur per legem, & authoritatem divinam , quod aperis salsum est, juxta illud Aet. s. Omneι Ge--rire Deo ma s, quam bominibus. Denique, nusquam efficaciori modo procurator bonum commune temporale Reipublicae, quam clim divinae leges observantur; quid enim magis ad bonum commune confert, quam ubi male agendi necessitas omnino praecluditur λ quid vcro magis ipsi ad veriatur, quam male agendi necessua, Dices: Plerumque expedit ad pacem, Suuictem publicam haereticis permixtere, ut Prassen rarac Tom. VI. suos errores in conventiculis suis publicddmeant, & leges serie , ne ullus eos in. suis ministeriis interturbet 1 sed hoc per se malum est: Ergo leges humanae possunt interdum mala Praecipere. Respondeo, posse quidem interdum licite mala quaedam tolerari, ne gravius aliquid inde accidat ι sicut enim in corpore naturali expedit aliquando pati detruncati nem , & abscissionem alicujus membri. ne totum corpus tabe inficiatur. & inter eat . sic de in corpore politico iuvat interdum quaedam mala minils infestantia pati , ne grandiora exurgant, quibus Respublica omnino pessundaretur : Hac autem ratione in plerisque regnis tolerantur ii retici, ne scilicet ob eorum per perduellionem tota Respublica bellis intestinis div
xaretur, subindeque rueret. adde quod longe diversum sit mala tinierare , di ea praeci teres fatemur enim interdum ea poste Iolerari, ne graviora inde cmergant 3 negamus antem posse usquam ea praecipi quocumque praetextu.
ierην , qui per se sunt causa actuum em. terrarum, quive ad eorum interaritatem requiaruntur in genere moris , vel μ eos construat ut renitionet necessariae . Non verὀ aps , qui μνὶ interni sunt, vel qui tantum per acriaeu coniunguntur cum exterioribus. Haec conclusio quatuor particulas complectitur, quarum
Prima se ada simul probantur , Quia cumque praecipit, vel prohibet aliquid faciendum , aut omittendum, etiam praecipit,& prohibet id omne quod cum ipso necessariam connexionem habet, &sine quo esse non potest: sed actus exteriores, qui praecipiuntur , vel prohibentur per Ieges hu-r-nas , necessariam habent connexionem cum actibus interioribus, qui vel sunt causa actuum exteriorum, sicut voluntas iurandi est causa furti, quod admittituri vel qiit requiruntur ad actus exteriores , ut cen stantur esse completi integritate morali: Elgo eaedem leges, quae tales actus exteri res praecipiunt, aut prohibent, etiam interiores , qui sunt eorum causa, vel ad eorum integritatem moralem desiderantur , censentur praecipere, vel prohibere.
Tertia, G quarta pars similiter constat onempe quod lages humanae non possint prae K cipere,
145쪽
I 1 Tract. IV. Disp. Iv. Art. II. Quaest. I.
cipere, adi prohibere aetus purc internos 3iquantum ad ea, quae necessaria sunt, ut rein nec eos, qui tantum per acci sens conne-icte, 8e convenienter Ecclesia possit regi,ctuntur cum exterioribus; quia potestas Ie- vel tantum ad ea, quae consentanea sunt Iegi dativa humina per se primo tendit ad ex-igislativae potestati stasibili, qua homines internum, & commune Reipublicae regimen: ter se communicare possunt. Iride est quod sed actus purd interni, aue qui tantum per potestas legislativa a Christo Discipulis, de
accidens cum exterioribus coniunguntur,iEcclesiae Praelatis concessa, tantiim rersatur non spectant ad externum, dc sensibile re- circa actus interiores, qui necessat iam ha-gimen Reipublicae: Frgo perleges humanastiant connexionem cum exterioribusue nam praecipi , aut prohiberi nequeunt. Majoricum illa concessa potestas tantiim spectet constat, Minor pariter; quia pol stas legis, ad gubernationem sensibilis hyerarchiae, e Iativa humana tantum sese extendit circa ea .liam tantiim concernit actus, vel qui funuquae Principum iudicio, & animadversioniiexteriores, vel sine quibus hujusmodi ext subjacere possunt: sed illi actus interni ho triores actus esse non possunt. minum animadversioni, aut judicio non sub- Diras a. Ecclesia remittit exterius culpas Jacent, quia unuShqmo naturaliter non sub-iper absolutionem Sacramentalem: similiterditur alteri secundum animain, sed secun-leraecipit fidelibus , ut singulis annis condum corpus: Errat enim, inquit Seneca .inteantur peccata sua, etiam purc interi . de Beneficiis, fomputat in ser vitutem ιο- ra. Denique, reservare potest peccata metum bominem aescendere, pars enim melior ex- ic interna: Ergo habet auctoritacem in a-cepta est: carpora obnoxur ιunt, O ad criplaictus pure internos.
Dominis, mens sui Iuris est. Quocirca ad 3- Nego consequentiam, & ad primum dico, randus Salvator suos Discipulos monebatiquod clim Sacramentalis absolutio, &p blati. Io. Nolite rimere eos, qui occidunt cor- nitentia spectet ad auctoritatein, & jurisdipus, animam autem non munt occidere, stuletioncma Christo Ecclesiae ininistris conces- potius timete eum, qui potest animam, i , micam, in cuius administratione Sacerdos se pus perdere in gebennom. gerit tamquam nil nister Christi : liine illa Confirmatur haec assertio ex cap. I . CogLipotestas legislativa non est pure humana, rationι1 de renitentia dist. r. Cogitationis par-ised potius divina: Unde cum Ecclesia, vel nam nemo patitur; quod desumptum est ex absolutionem largitur de peccatis internis, iure civili, lib. I. Ditest. rit. I. ob. I. Item vel satiSfactiones internas inlungit, vel con- cap. er .bescanι ais. χχ. ae mari is, ubi de cedit indulgentias etiam pro peccatis intemhonii ne dicitur, equod de manifestis eatim nis, aut dispensat in votis, vel iuramentis I qu mur: secretorum autem, is cognitor Deus, internis, id non exequitur per potestatemis, Iudex est. Similiter cap. Tua nos de bi-issibi velut propriam, &connaturalem, quam 'nia, habetur, Ecclesiam tantum de mani-Iyotest actus externos praecipere, vel proni istis, non de occultis Juic e . Uuam utique bere, quatenus conserunt ad bonum com- se tentiam confirmat Oncit. Trid. bess. 24. mune societatis fidelium: sed per potestac. I. de refrem. Μανι-nii: affirmans, quod tem velut vicariam nomine Dei, &Chri- lem ae oeculas non judicat. sti, aut solvendo peccata, aut sitisfacti Dices . Contra duas priores partes: Chri- nem injungendo, aut relaxando psna, pec-nus Dominus Matthaei i8. potestatem Ec- catis debitas, & declarando cessare obliga- cIesiasticam confercns suis Discipulis genu- tionem ex promissione Deo facta resultan-Tal.ter dicit, suacumque alligaveratis impra tem, aut denique negando potestatem aburram, erunt ligata in Caelo : scd aetus solvendi a tali , vel tali peccato interno,
in teini fiunt super terram: Ergo Ecclesia- si sorte pgnitens illul Ecclesiae clavibus persticae jurisdictioni subjacent. confessionem sensibilem sub iciat; quae om-Co matur , quia potestas Ecclesiastica nia, ut constat, non sunt actus potestatis respicit bonum, re salutcm animarum; adllegislativae, & propriae, sed potitis divinae, id autem actus interni maxime conducun pride a Cliristo delegatae. Ergo in illos etiam a Chi isto est concessi i 3. Ecclesia punit, & prohibet plu-Potcstas. res actus mere internos: Ergo revera ha -Rιvondeo, illam auctoritatem generalem bot auctoritatem, de tui isdictionem Incos. a Chi isto concestam non absolute, sed di-l Probatur antecedens ι nam in Concilio dole-silibutivd ramum es accipiendam; nempei tano primo dicitur anathema non soli im di
146쪽
eemibus, sed etiam credentibus contrarium Fidei Camolicae. Et in Clementina prima de
haereticis cap. multorum, excommunicantur
Inquisitores nςreticae pravitatis, si odii, gratiae, vel amoris, lucri, vel commodi temporalis obtentu contra justitiam, & conicientiam suam omiserunt contra quem quam procedere, ubi fuerit supcr pravitate haeretica procedendum: Et cap. dolenter de celebratione Missarum , praecipitur Clericis, ut divinum ossicium, nocturnum Iariter, & diurnum, quantum eis Deus ederit, studiose celebrent pariter, & devote : sed haresis, amor, odium, devotio iunt actus interni: Ergo &C. Responto, hos omnes actus ita prohiberi, non quatenus pure interiores sunt, sed sol sim prout connexionem habent cum exterioribus : sic excommunicatio decernitur in haeresim, non ut purc peccatum mentis est, scd quatenus haerais illa interna per signa, aut verba exteriora manifestatur: Unde ad Concilium I oletanum dico, ill ud non serro anathcma praci se in non credentes, sed proponere tamquam credenda deside; ac pro incla ipsum declarare eos fore haereticos, qui contrarium, etsi animo ramum, credidcrint. Similiter odium, &amor puniuntur, ut conjunita sunt cum aestibus cxterioribus: & interna devotio pracipitur, ut conjuncta est orationi vocali.
ctualiter Humanae Leges obligent. Notandum I. Certum esse non omnes Humanas Leges ad sui observantiam obligare sub mortali; quia neque ipsaemet divinae lcges talcm Obligationem important; nec enim leve sui tum, puta denarii, aut assis, censetur esse mortale, pr pter levitat cm materiae, licet furtum omne tam divina , quam humana lege vetitum sit. Multo minus igitur omnis humana lex sub mortali obligare censenda est. Restat igitur determinandum, an aliquae saltem humanae leges in conscientia sub mortali obligare queant. Nolandum et . Eam suis te variorum Haereticorum erroneam assertionem, quod nullae leges humanae in foro conscientiae obligare qumnt, nec eas transgredientem reum esse culpae apud Deum. Ita imprimis docuerunt Uxaldenses, ut assirmat Guido lib. dc Haeresibus. Eumdem errorem innovarunt Joannes V vicies, & Ioan. Hus, ut testatur Bellar m. lib.q. de summo Pontifice cap. II. quos secutus est Calvinus 4. Instit. capri D de sisquentibus, ubi tametsi concedat Praelatos,& Magistratus politicos polle leges aliquas ad conservationem disciplinae, & pacis inter cives praescribere, negat tamen eas in conscientia obligare, cum eo cientia, inquit, soli Deo subdita Ν, ideoque ab re suo ligari, seu lege correeri possit. Ab hoc errore non Ionge distare vigetur Ioannes Gerson. Trach. de Vita spirituali lect . asserens s lum Deum habere auctoritatem obligandi in conscientia: Unde licci admittat lege. humanas obligare in conscientia; contendit tamen illam vim ipsis non competere ratione auctoritatis humanae, sed soli im divinae; ita quod Legislatorcs. dum leges statutini, solum declarent obligationes, quas Deus imponit; ipsi vero nullam obligationem in foro conscientiae piaescribant: cujus assertionis exemplum profert de ingrotis, qui in conscientia tenentur med cis o ire, non quod medici imperandi auctoritatem habeant, sed quia declarant id, ad quod aegrotus lege naturali, ac divina obligatur. Notandum Controversiam non levem moveri inter Ilicol os, num humanae leges ad sui observationem interdum obligent cum vitae dispendio; in cujus dissicultatis re lutione ditae sunt sententiae extreme ΟΠ- positae: Altera quidem Almiani in moralib. tract. I. cap. q. cones . negantis legem humanam unquam obligare ad sui observationem cum dispendio vitae : Alia autem Adriani in q. qu . de clavibus, asserentis omnem legem humanam, quae obligat sub peccato mortali, servandam esse in omni eventu etiam cum vitae discrimine, nisi aliqua lex interveniat ex benignitate Leεislatoris, quae talem obligationem expresse non importet. Inter has autem extreme oppositas sententias mediat Tertia, amrmans legem humanam interdum obligare cum periculo, & dispendio vitae; non tamen sem
T Res Humanae tam cuiles, -- Melel . fiasticae Obligare possunt in sero conscientiae, ita quod earum transgressio A ea abilis
147쪽
ptura dicitur enim 1. Petri a. subditi igitur esse omni buma e ereaturae, De Regi quasi raeelgenti, stis Duribus tamquam ab eo mis- ι, in vimtitiam malefactorum ... Reeest enim voluntas Dei, a. Petri I. dicitur, eos, qui sternunt dominationem reservari in diem iudieii
cruciandos. Et ad Rom. I 3. Iuι νώRita e- flati , Dei ordinationi re 1 3 qui autem respunt, ipsi Mi damnationem acquirunt. Quod de damnatione etiam apud Deum Chrysost. ει alii Interpretes ibidem intelligunt. Et 'ersu adiaque neces te stadisi e ute, non stam propter iram, sed etiam propter conscientiam. Addit uuae versu'. Principes esse Ministros, unde qui illis resistit, Deo resistitue adeoque Deum offendit. Probatur idem de Legibus Ecclesiasticis uerrimo quidem auctoritate Concilii Constantiensis sese. 8. N IS. ubi damnantur errores
vicies, & Joann. Hus negantium ullam legem Humanam, sive Ecclesiastic m, sive Civilem obligare in conscientia. Hoc ipsum definitum est in Concilio Trid. sese. . can. 8. his verbis: si quis dixerit baptizatos tiberes esse ob omnibus s. Ecelera praee tis, quae vel seripta, vel tradita sunt, ita ut ea Asertare non teneantur, anatbema β. Idem constat ex variis Scripturae testim niis; Chrisus enim, sic pronunciat: si Melesiam non avrierit, sit tibi tamquam AEML s. Publicanus, ubi Chrylost. hom. I 6. Confidera quomodo publieanum ad exemplum summae nequitiae posuit. Praecemis erre meos non obedire summae neqvisiae est. Idem Christus Luc. Ita ait: sui vos vernis, me θρο-vit. Et Paulus ad Hebr. 13. Obedite praepositis vestris, is suriacete eis, ipsi enim ri igi-
Ut, quasi rationem pro animabus vestris rei ituri. Demim idem Apis . ait I. ad Cor. . Praecisis νων ego, sed Dominus: Et Act. 13.
Hrost. dicunt οῦ κ um est spiritui μορο,
nisis, nihil Estra imponere toris oneris. quam
Me ne Iaris, Quibus locis Asignatur specialis potestas legum Ecclesiasticarum obligandi in soro conscientiae. ut pr edunt Legislatoribus humanis, alias non diceret Paulus: Praecipis non ego, sed Dominus, nec Apostoli, risum est spiritur s. ω nobis. Neque hoc ultimo loco continetur soli in consiIium, ut Haeretici volunt I iis enim contineri praceptum in conscientia obligans, indicant verba i Ila, oneris, & nee ria.
Probatur utraque pars ratiom. Primo quidem, Omnis lex, quae per auctoritatem a
Deo derivatam fertur, obligare potest in conscientia: at leges tam EccIesiasticae, qu3n Politicae feruntur per auctoritatem a Deo derivatam; subind-ue obligare possitnt in
conscientia. Μέου constat; Hac enim ratione Lex Vetus, & Nova censentur obliare in conscientia; quia per auctoritatem ivinam, vel a Deq emanatam latae sunt,& promulgatae. Μinor etiam patet ex praefatis Scripturae textibus , quibus tam Ecclesiastica, quam Civilis potestas declaratur hominibus a Deo tradi. Hinc Prova'.
Deus ipsemet ait, Per me Reges regnau, legum Conditerra Justa decernunt. SecundΘ, potestas obligandi in conscientia reperitur in quavis communitate imperfecta, quae constat ex viro, uxore, filiis, ac famulis: Ergo multo magis reperiri debet in communitate persecta , quae
constat, vel Praelatis, Ze Ridelibus su Mitis, vel Principe, Alagistratu, & Civibus.
Patet antecedens, tum ex Deuter. II. ubi
jubetur, Μοrte ρuηiri filium inobedientem, O tantumacem. Et ex Apostolo ad Ephesios s. ubi monet uxore ν esse subditas viris sati. Et ex I. Petri et . ubi sera i declarastur teneri ad obtemperandum Dominis suis. Consequentia etiam patet ex eo quod maius debitum sit
obediendi principi propter bonum Reipublicae, quam patrifamilias propter bonum unius domus; quia bonum quo universi lius est, eo divinius.
Tertio, si lex Humana, sive Ecclesiastica, sive Civilis, non p6lset ad culpam, & iasoro conscientiae nomines obligare, sequeretur eam, pIertimque suo frustrari effectu 3 saepe namque contingit, quod quis violare possit legem absilue periculo incurrendi poenam praescriptam; subindeque
si ex conscientia non teneretur eam Iervare, non raro posset eam transgrcdi.
Dices I. Ille solus obligare potest ad cui pam praecipuὰ mortalem, qui potest hominem privare gratia, quive potestatemhabotligandi in foro conscientiae: sed nullus homo potest alterum gratia privare quemadmodum nullus potcst in eum gratiam inducere: Similiter Legislator saltem Civilis non habet potestatem lisandi , atque sol vendi in foro conscientiae: Ergo vel nulla lex obligare potest in conscientia, vel saltem Civilis, de l)olitica id non potest. Respontare ad majorem, primam illius partem tantiim esse veram de potestate privativa gratiae primaria, & per se, qualis tantum Deo competit; non vero de potcstrae
148쪽
Tecundaria, & ratione decreti, ac statuti conditi per auctoritatem derivatam a Deo, quod decretum qui transgreditur, per illam voluntariam transgressionem privat se gratia demeritorie, privatur autem eademessicienter per Deum, qui non vult amplius conservare gratiam in anima hominis legem transgredicritis. Ad alteram vero maioris partem, dico illum solum posse condere legem, in quo in pinestas ligandi, & solvendi in foro conscientiae; vel judicialis, qualis est, quae
per actus clavium exercetur, & per quam Iemittuntur, vel retinentur peccata : 'el imperativa, dc constitutiva decreti, cises observatione bonus actus evadat 3 inobservatione vero malus.
Dices a. Potestas L islatoris inferioris non potcst inducere obligationem in judicio, &foro potet latis superioris: sed forum conscientiae est sorum superioris potestatis, scilicet Dci: Ergo potestas Legislatoris humani non potest ostigationem inducere in s
Io conscientiae. Μimi patet, Μaior etiam videtur manifesta ; nam ordinarii ludice, non Possunt inducere obligationem in iudicio 1uperioris Principis, nec Episcopi in ludicio Papae 3 quia nimirum corum potestas exceditur a iudicio superioris potestatis. Respondeo distinguendo majorem : Potestas Legislatoris inserioris non potest ob- Iigationem indueere in foro potestatis su-Pcriosis, contra, aut praeter ordinem superioris potestatis, Concedo maiorem I uisu
est ordini sup riori, potestatis, Nego moi
rem; de ad illius probationem eodem mindo respondetur, ordinarios scilicet Iudices, aut Episcopos ut non posIe contra ordinem Principis, aut Pontificis, bene tamen ut stant si ib ordine illorum; quasi Princeps daret potestatem ordinario Judici, ut scrret Iegem obligantem in suo foro et sic
autem contingit in nostro casu nam eo
ipso quod lex humana est justa, subest ordini Naturalis L is, aut Divinae, ex qua Participat vim obligandi etiam in foro divino, quod est forum conscientiae. Dices 3. Potestas Principum iacularium est merc temporalis, & politica: Ergo non potest se extendere ad aliquid spirituale; nec Ber consequens obligare ad culpam, & .in
Respondeo, Potestatem Principum iacularium dici temporalem ratione oblecti; quia secundum se tota est de personis, rebus, &Fras ea Tisia. Tom. VI. actionibus temporalibus; Ratione tam nobligationis, quam inducit, dici potest spiritualis, de in conscientia obligare; litat enim per se primo respiciat bonum temporale Reipublicae, & per se primo non intendat ligare conscientias sub pina damnationis aeternae, sed solium praecipere aliquid ad promovendum tale bonum subpς-na temporali proportionata ad consequendum suum finem; ex consequenti tamen,
quia hoc praecipit ut stat sub ordine divinae potestatis, de in virtute illius potentis obligare in foro conscientiae quantum ad culpam, dc pgnam aeternam, ad culpam, de in foro conscientiae obligat.
ΙNterdum utraeque Leges tam Ecclesiasticae, quam civiles obtigant sub mortali. De Ecclesiasticis quidem constat; in consessb est enim apud omnes, plures esse leges Ecclesiasticas, quae ad sui observationem sub mortali obligent; qualis est lex de quadragesimali jejunio, de annua consessione facienda , de communione in Paschate, &c. Derilitisi1 pariter eadem veritas patet ex Apost. ad Rom. M. dicente, Eos, qui superiorum potesati resistunt. damnationem sibi aequirere, quod de damnatione aeterna M. Interpretes ibidem intentigunt: sed damnatio aeterna nonnisi ob peccatum mortale incurritur: igitur lex humana etiam politica aliquando sub mortali culpa obligare potest. Guia utique confirmat S. Augustinus Epist. so. ad Bonifacium ubi scribit, suti
eumque Legibus Imperatorum, quae pro reι --νitate feruntur, obtemperare non vult, acquia
rit grande supplicium, scilicet apud Deum,
apud quem nonnisi propter mortale gran de supplicium incurritur. 1
Quo pacto autem dignosci possit, quando leges Humanae obligent sub veniali, aut sub mortali, hae quatuor regulae sunt spectandae.
Prima, Lex illa censetur obligare sub mortali, quae pro tali habetur ex consensu, dc consuetudine Ecclesiae universalis, ut lex de
servando quadragesimali lclunioab iis, qui
nec labore, nec infirmitate, nec aliis impedimentis excusatilibus detinentur. t Secunda Retuis, quando lux humana prςcipit, aut prohibet aliquid, quod est grave, &ad bonum commune maxime conducens,
censetur obligare sub mortali: Hinc nulla
149쪽
Iex humana-potest in levi materia obligare sub mortali ν quia vis obligativa legis humanae derivatur, vel ex lege naturali, vel divina: sed Deus sua Iege naturali vel divina numquam imponit obligationem ad culpam
mortalem, quando materia est levis, ut fatentur omnes; Ergo nec Legislator hum
nus potest obligare sub mortali, nisi materia sit gravis. Hinc Legislator humanus non potest rem levem, & minimi momenti praecipere sub mortali 3 quia ut lex humana obliget, debet esse justa; quamvis autem justa sit ratio praecipiendi rem levem, non est tamen justa praecipiendi eam sub mortali, sicut neque justa est ratio praecipiendi rem gravem sub veniali dumtaxat. Quapropter, Praelati non possunt praecipere res
leves sub pgna excommunicationis. Idcirco cap. nemo Episcoporum causa II. qu. 3. ex
Concit. Meldensii capit. 56. statuitur; qia
anatbema est aeternae mortu damnatio ,-nomnis pro martati debet imponi erimine, is Ei
Tertia Regula est, quod lex censeatur obligare sub mortali , quando praecipit, aut prohibet aliquid sub graviori pinna, v. g.
mortis, mutilationis , excommunicationis, irregularitatis; nam severitas argumentum est, quod res, quae praecipitur, est gravissima.
suarta denique Regula est, quod lex o liget sub mortali, quando id, quod praecipitur, licet leve sit, spectata ratione objecti, & materiae; grave tamen est habita ratione finis , quem intendit Legislator, de ad quem lex, aut praeceptum ordinatur. Hinc quia, dicitur I. ad Tim. 2. Finis praerepti est ebaritar, illa censetur materia gravis, Pae ad dilecionem Dei, vel proximi necemria est. Ium quia lex ad bonum
Commune ordinatur, illa erit materia gravis, quae ad bonum Reipublicae, vel Communitatis stabiliendum, & firmandum necessaria est, licet secundum se sit levis: Unde quia in Religionibus prohibitum est,
ne Monasterii. vel Conventus negotia Φ-cularibus propalentur, quamvis haec prinpalatio in aliquibus videatur Iovis ratione materiae, tamen gravis est ratione bini communiS.
T Res humarae non semper , regulariter o ligant ad sui observationem cam ostendis vitae, ae nequidem eum perieuis p avidis
damni. Ratio est, quia ne leges quidem d vinae merc positivae taliter censentur obligare, nisi Deus, qui pro sua summa auctoritate potest praecipere, & QIigare prout
voluerit, aliud significet, aut ejus voluntas aliunde constet 3 adeoque Christus Dominus Matthaei Ia. reserens factum Davidis qui I. Reg. eqst. 2I. Comedit panes propositionis in neceditate, quibus tamen non licebat
nisi Sacerdotibus vesci, illud factum non damnat, imo usurpat ad refellendam Phariueorum calumniam sua cari bant Christi Discipulos, quod die Sabbati vellerent spicas, & manducarent : & Luc. Iq. etiam Christus Dominus demonstrat Pharisaeis licere die Sabbati extrahere asinum, qui in puteum cecidisset; quamvis at qui omne opus iaciendum prohibeatur die Sabbati.
rum ad commune bonum , quam mσrs uniur
iaminis i secus vesi quando bomisis vita ρ tior es obstruatime vos bumanae. Patet prima pars alii rtionis; quia homo non solum quantum ad ea, quae possidet, sed etiam quantum ad seipium est pars Reipublicae : Ergo ubi conservandum est,
ac tuendum bonum publicum, tenetur vitam suam discrimini exponere; cum enim in Republica sit potestas ad suam conser vationem necessaria, de ad bonum commune; alioqui non esset provisum sum- cienter ejus gubernationi, & conservati
niue hinc est quod ferri potest praeceptum
obligans ad aliquid agendum propter Reipublicae bonum, etiam cum vitae dispendio; scut enim quilibet homo habet π-
testatem exponendi partem sui corporis dimendio, quando id necessarium est ad totius conservationem, se Respublica habet potestatem cxponendi singulos, qui sunt ejus partes, & membra, quando necessitas totius, seu boni communis id exigit. Hinc es quod Miles teneatur cum vitae periculo non deserere suam stationem, necnon & aggredi hostes ad praeceptum sui ducis: quia desertio stationis, & nona remo plus noceret bono publico , quam noceat jactura vitae illius militis. Eme pariter Parochi etiam cum vitae discrimine tenentur residere personaliter in
150쪽
suis parochiis, si id praecipiat Episcopus; et-iCarthusiani ad hoc nullo voto expressoteia
iam tempore pestis, aut alterius imminen- nentur : sed vi dumtaxat cujussam ordinatis periculi mortis; nam jactura vitae illius tionis, sive institutionis positivae, ne hoe parochi non est tanti momenti, ac salus quisquam praesumat attentare, idque non plebis, quae per ejus residentiam persona-isub pgna peccati mortalis, sed tanti im di- Iem, & actualem potest procurari, &c. sciplinae ordinis. Meunia, quod in hae Patet etiam secunda pars assertionis; ubilconstitutione debet excipi casus necem
enim non adest boni publici imminens pe-itatis extremae . atque infirmitatis. Terisi, riculum, quisque tenetur ex lege naturali quod non habetur expresse Carthusianos ad servandam suam vitam, idque est in pra- ad ea teneri, etiam in casu extremae nece Dxi in Ecclesia1 nam quamvis prohibeaturisitatis; quae clausula si apponeretur, non sub pina excommunicationis, proindequelposset secus faciens ab iniquitate excusari. sub mortali peccato, nequis communiceti inde subdit, quod cum celeberrimos ex cum haereticis excommunicatis manifestis uelsoc ordine aliquando interrogasset, quid nihilominus licet cum eis participationemiagerent ubi in deserto nihil haberent prae- habere ut habetur causa II. qu. 3. cap. I 3. ter carnes ad vescendum: responderunt se ubi statuitur, Licere in pluribus casibus η iabsque scrupulo de illis, vitae tuendae cau- cessariis ad Iocietatem, vitae 'sentationemla , comesturos. Hinc etiam factum est. cum ipsis commuηicare. . quod cum quidam ex Carthusianis iter equo Dires, Regula rardinis Carthusianorum conficeret, atque in summam famem, si- praecipit eisdem Religiosis non vesci Car- timque redactus, deficientibus ceteris, san-nibus etiam cum vitae discrimine: sed ejus-lMine equi sitim levasset, re ad Fratres de- modi abstinentia non plus censetur con-slata, & cognita extrema in qua constitu- ferre ad bonum commune, suam vii aptu itus suerat necessitate , liber ab omni di-rium Monachorum qui sanctitate sunt aliisisciplina Ordinis si sceptus est. , quamplurimis exemplo et Ergo salsum est Adis tamen pro opposita sententia, ca- quod teneatur quis ad legis humanae O,lsum necessitatis extremae non suisse exce- servationcm cum vitae periculo tantum ,iptum : diim quia sufficienter intelligitur, quando ex illa majus nonum sequitur , etiam si expressus non sit: tum etiam quia quam ex privata privati hominis. metuendum est, ne si casus aliquis suisset Res Ondeat ad antecedens Almainus, Ma- excutus distincte , licimines exinde arri-jor , de nonnulli alii Doctores Parisienses,ipuissent occasionem dilatandi exceptionem illam Rgulam non solum non obligare, ad alia : sicque succedentibus temporibus sed et i m si adsit periculum teneri Carthu-idesisset. robur esse in illo statuto. Inpulianum iure natu iae ad esum carnium, ut silme, licitum est agere multa sive tempo- ex Medicorum consilio eius ille Iudicatur ratia, sive spiritualia, pcr quae & in qui- . necessarii is ad vitam scrvandam, & sani-rbus homo abbreviat vitam suam, aut in. tatem restituendam: & eos peccare con-xfirmitatis dcbilitat m incurrit; quod tra jus naturale de conservanda propria Probat primὸ de rem ratibus, tum quia vita, si ab illis abstineant. alias homo teneretur vacare studio Me- Censeni aliqui cum Victoria lea. ae Tem- dicinae, aut Medicorum consiliis , atque per. n. 8. Carthusianum in cxtrema necessi- regiminibus continuo uti deberet; quia extate aegritudinis constitutum posse quidem illorum omissione in varias aegritudines inlicite a carnibus abstinereo non tamen te- cidimus, ex quibus sequitur vitae abbrevia-neri, scd eis posse vesci licite, si id judi-itio: tum etiam quia alias quilibet tenereturcio Medicorum omnino ccnseatur necesta-ldesistere ab operibus, & alii bus, ex quibus rium ad vitam tuendam. sequuntur debilitationes corporis, mortil- iram utique assertionem probabilioremique ut plui imum acceleratio, qualia ke- 'existimo: eam autem plurimis uia inque li-lquentia sunt in omni sere hominum statu. brare videtur Ioann. Geilon Cancellatius P obat secunia de spiritualibus, nam cer- Parisiensis in dractat. de non esu earniam 'altum est ad multa spiritualia asMuenda li- Caris e fibus, quem edidit adversus eos, cere pati finitatis debilitationem, ac vi- qui illo, religiosos indiscretos, & inhu- tae abbreviationem. Primo, ad obediendum manos ex soc flatuto iudicabant: Dici trino: unde & licet in hoc casu etiam pa ia ut m pro parte affirmante. Primὀ, quod mortem. Secunia, ad sati,ficiendiam pro