장음표시 사용
21쪽
Probatur I. ex communi consensu ju se Peritorum, qui maxime hoc discrimen am-gnant inter praescriptum datum per modum praecepti persenalis, & latum per modum Iegis 1cu constitutionis; quod purum prae-Ceptum expirat per mortem praecipientis; Lex vero per Legislatoris obitum non extinguitur. Cujus quidem disse tiae ratio petitur ex natura istus praecepti, & Iegis, nam lex cum feratur communitati, dc pro bono communi, videtur serri a Principe nrmine ipsius, de authorit re ipsius reipubli-cς: Subindeque cum semper respublica maneat, persevcrat etiam legis vigor, etsi Princeps moriatur: At vero praeceptum singulare alicui praescribitur a Principe vel Superiore, ut curam illius gerit ι non enim Princeps aut Superior respicit dumtaxat bonum comm nes sed etiam bonum singulare hujus aut aIterius subditi aut inferioris 3 6c ideo cum prς-Ceptum serat, quatenus ad ipsum pertinet cura singulorum civium, quae cura expirat Per mortem vel mutationem Superioris, ideo etiam ipso desinente, praeceptum desinit. GH atur haec veritas per inductionem;
nam lex aeterna cum in divina mente exlilat, perpetua est , & immutabilis; licet
enim quatenus respicit creaturas , secundum diversum earum existentiae modum eis
leges praescritat, non pro isto tempore , sed juxta modum ab ipso Deo definitum ;nihilominus lex semel iuxta illum modum a Deo concepta ex parte Dei, de in divina eius mente, immutabilis perseverat. Similiter lex naturalis, quae est qi danuartf- Iatio aeternae legis, etiam dici potest abso-ute perpetua, tam ex parte mentis in qua scripta est, quam ex parte objecti; prohibα enim quae intrinsece mala sunt, & prςcipit quae per se sunt necessaria: Quod autem necessarium est, perpetuum est; & ideo immutabile dicitur a Gratiano d. s. in principio. Lex etiam divina veteris Testamenti perpetua fuit constanter omnes obligando usque
ad adventum Christi, & donec succestit lex Evangelica, ad quam ut V persectiorem disponebat. Pariter Lex divina novi I stamenti perpetuitatem sibi vendicat: siquidem duratura est usque ad mundi finem. Idem dicendum de omnibus legibus tam Civilibus quam Ecclaliasticis, quae debent esse
Permanentes, &stabiles, ut congruant administrationi humana communitatis , quae
Babilitatem, & uniformitatem postulat . Hinc leges dicuntur essem si reipublicaelandamenta, quibus nixa haeret inconcupla, & in bono , ac pace perseverat. Nec refert, quod ξIurimae sint humanae leges tam Civiles quam Ecclesiasticae, quς temporis successis abrogantur , de pereunt: Hic enim non loquimur de perpetuitate positiva, quae nusquam varietur; sed nepativa, quae tandiu duret, donec vel contraria con- liuetudine, vel expressis Principis mandato revocetur; Haec enim perpetuitas sufficit ad distinguendam legem a praecepto , Ruod non modo negative, sed etiam . politi vetemporale est durans tantum ad vitam prγcipientis, nisi per succedentem superiorem
ad faciliorem autem praefatorum inteis- gentiam, & confirmationem, advertendum est cum Suareae lib. I. c. io. nu.7. triplici respectu legem aliquam perpetuam dici. Priamo quidem respectu serentis 3 quia durat Lx illo etiam amoto, vel mortuo ι non enim expirat lex per mortem Legislatoris; alioquin in Republica maxima fieret legum humanarum mutatio, non sine magno ejus detrimento . secundo , ex parte subditorum, ad quos serturi quia riqntan tium obligat praesentes, qui vel nati sunt, vel territorium incolunt clim lex sertur, sed etiam eorum succe res postea natos, vel denuo ibi habitantes. Tretio, ex parte ipsius legis; quia semel Iata semper durat, donec vel revocetur, vel materia ejus, aut causa ita mutetur, ut iusta esse desinat.
LEx omnis debet esse praee ma, O, silia
pativa; primaria tamen ipsius ratio non OUM uriversaliter in eo quia praeripiat . Haec complectitur duas partes , quarum prima communis est, & probatur :Primo quidem, quia nulla species Iegis proferri potest quae non sit praeceptiva; Iumendo praeceptum in latiori usurpatione 3 videlicet tam pro affirmativo , quam pro negativo, seu prohibitivo . Nam de lege directa praecipiente, vel prohibente res est manifesta; Constat namque prohibitionem, vel jussionem praeseserre . iax autem Pe missiva qua aliquid fieri permittitur , virtualiter etiam praeceptum importat; praecipit enim ne id quod permissum est, fieri impediatur eo modo, 5c ordine, quo permittitur : sic v. g. lax quae permittit uxorem dimitti quantum ad thorum, & cohabitati
22쪽
De essentia Legis in communi. Is
nem propter adulterium, consequenter prς-cipit ne id fieri prohibeatur. Similiter lex statuens petnam vel praemium, praeceptum infert iis ad quos spectat, ut pinnam, vel praemium delinquentibus, aut praeceptum implentibus retribuant. mri modo lex irritans consequenter praecipit ne fiant tales actus, neque illorum amplius ulla habeatur ratio. Item lex statuens, & decernens id quod spectat ad esse morale personarum , vel rerum 3 puta quod tales tat irregulares, excommunicati, incapaces percipiendi fructus beneficiorum: consequenter prohibet ne illi quos irregulares facit, promoveantur ad ordines, neve promoti, illos exerceant 3 ne excommunicatis Sacramenta, ocEcclesiae fiffragia conserantur, & ne cum eis consortium ineat . Similiter ne beneficiarii percipiant fructus quibus jure pri-Vantur, & si perceperitit, restituant. D nique , Lex Declarativa Continet prςceptum
rem ita intelligendi, ut ipsa declarat: de lex pure rinalis obligat, vel delinquentemaa luscipicndam, de subcundam 'nam , vel Judicem aut Sumaeiorem ad eam imponendam , & praescribendam. Probatur se nia . Omni Iegi opponatur aliqua inobservantia legis, quae eit tum: sed ipsa peccatum non esset, nili lex induccret obligationem precepti: Er3o omni, lex inducit hanc praecepti obligationem: Major constat. quantum ad primam partem 3 Quod enim a Legislatore ordinatur, fieri potest aut non fieri ue etenim ea quae
ex necessitate sunt , non egent OrcinΥ- te ἔ Quae autem possunt esse aut non esse,
albere possunt executioni demandari r sed omni executioni liberae opponitur inerra Culi 3 adeoque omni legi opponi potest aliqua in observantia. Patet etiam serenda pars ejusdem ma oris, tum ex dictis quibus constat peccatum e Gse Iegis violationem, tiim cx eo quod Scriptura sacra pro uno eodemve usurpat uandressionem legis, de iniquitatem: bic primae Joan. 3. Onaris iniquitas est peccatum, P peccatum est iniquitas . seu ut fert G ea versio , Est transiressio Legis. Minor P Titer conRM; Nempe quod non esset pec Catum in Iegis inobservantia, nisi esset ex
ea obligatio praecepti, nam peccatum uni versaliter nullum est, nisi contra aliquam obligationem , adeoque contra rationem Praecepti.
Dcrique, ratio legis maxime constituitur in eo quod decernat de natu morali personarum, vel rerum, & actionum humana. rum: at hoc decretum praecepti rationem importat 3 nam decernere de hujusmodi statu rerum, vel actionum, nihil aliua est ,
quam decernere ut earum rerum vel action uin habeatur, vel non habeatur ratio a subditis; decernere autem quod subditi habeant, vel non habeant rationcm hujusmodi rerum in agendo, nihil aliud est quam praecipere aut prohibere quod suialti ita se gerant respectu hujusmodi rerum: Ergo lex
omnis prachyli rationem importat.
Praatis ueniliter bee da pars : Nempe
quod pii maria legi1 ratio tantum coni quenter, de non primario praecepti rati nem importet. Probatur, inquam, quia lex
permissiua non per se primo praecipit, sed
dumtaxat permittit licite aliquid fieri, v.g. uxorem dimitti posse propter adulterium e soli im autem consequenter prohibet ne id fieri impediatur. Lex irritans per se primo satirit ut actus quos irritos declarat , stat
invalidi, neque ullatenus eorum habeatur ratio in ordine ad bonum communitatis et Consequenter vero praecipit, ut non sant, neve ad bonum communitatis destinentur.
Item lex emommunicans ipso facto majori excommunicatione, per se primo privat suffragiis Ecclesiae, de Sacramentorum parti cipatione 3 consequenter autem prohibet , ne suffragia pro illis applicentur, nec S cramenta eis ministrentur. Idem de cael ris legibus dicendum est: Ergo, &C. Dices contra primam partem: Consiliiunest lex, ut communiter volunt Canonistae, affirmantes Ictem consulentem bono civili, quam consultoriam appellant, csse revera legem, quamvis ea nemo teneatur O strictus, ut docet Azor. lib. I. ρ.2. parari
ulumo: Ergo falsum est omnem legem o ligare aliquatenus de praecipere. Insuper , Consilia Evangelica referuntur inter Pa tes Imis gratiae, unde cap. licet de Reg laribus, consilium sequendi statum religi sum vocatur Lex privata: haec tamen non obligat: Ergo verum non est quod omnis lex praecepto obliget. Denique, privilegium est lex privata, ut docet Isidorus S. G H. cap. I 8. Privilegium tamen non obligat 3 liquid, ille in cujus favorem inducitur , potest ei renuntiarer Ergo verum non est quod Omnis lex praecepto obliget . Nego consequentiam 3 & ad primam probationem dico , consilia leges appellari ,
23쪽
ro ' Trin. IV. Disp. I. Quaest. III.
ron proprie; quia consilium potest dari a privato quolibet homine etiam inseriori ,
nec requirit authoritatem superioris, qualis ad legem fercndam desdcratur, sed im- Droprie consilium vocatur lex , eo quod Iegis instar illuminet, dirigat, moveatque suaviter voluntatem ad aliquid faciendum, vel omittendum; quamvis non obliget ad exequendum id quod consulit. Ad secundam probationem dico , nomine legis Evangelicae interdiim comprehendi totum Evangelium, & novum Testamentum: sicut vetus Testamentum nonnunquam nomine legis Mosaicae significatur; adeoque non mirum si consilia Evangelica inter Legis novae praecepta annu merentur , ut quod revera praecepta sint, habeantque rationem legis , sed tantum quia comprehenduntur sub novo Testamento, quod nova Lex appellatur .
Ad tertiam denique probationem , Respondeo privilegium etsi per se non obliget primario, obligat saltem Consequenter, ne vel alii impediant usum privilegii, neve ipse privilegiatus interdum renuntiet suo privilegio; maxime quando privilegium conceditur intuitu alicujus boni communis 3 cujulmodi v. g. sunt privilegia c teri-
Corum . quibus eximuntur a vini galibus aut actibus forensibus, quibus privati Clerici renuntiare non possunt; adeoque ad utendum ipsis privilegiis eatenus obligantur, quatenus ista privilegia habent quamdam legis rationem , quippe cum dentur in perpetuum , & pluribus sibi invicem succedentibus. Dices secundo contra secundam partem :Prima Legislatoris intentio , est obligare subditos ad id exequendum , vel omittendum, quod faciendum aut cavendum csse decernit: Ergo paritcr lex omnis primario, & per se obligat. Probatur antccedens: Lex cst ordinatio , qua supelior 1bbditos ordinat ad finem congruum; non quidem in cflendo, sed in agendo nempe
movendo per viam authoritatis eorum intellcctum, & voluntatem: sed qui eumque per viam authoritatis movet intellectum , di voluntatem alterius ad aliquid faciendum, vel cavendum, ille aut praecipit aut
prohibet, si agat positivc; aut si agat quasi negative, dispensat, dc cximit ab obligatione: Ergo primaria Legislatoris intentio est praecipere aut prohibere per viam authoritatis, de sit perioritatis jugitii- . Nego antecedens; Nam ut dictum est inprobatione secundae partis, leges permissivae, irritantes , & caeterae hujusmodi per se primo praeceptum non important , sed
solum consequenter , nec I egislator eaS praescribendo primario intendit eam inserre obligationem, ut quis v. g. uxorem in adulterio deprehcnsam deserat , & divortium faciat; alias peccaret quisquis maritu Squi talem adulteram uxorem non desereret, quoil utique nemo dixerit; licite namque potest cum ea cohabitare, etsi ad id non teneatur; adeoque falsum est, quod pii maria Legislatoris intentio in illis legibus prς- scribendis, sit obligare sub litos ad id ex
quendum quod decernit sed consequenter dumtaxat hanc obligationcm inducit .
suotvlex, o, qualis sit Legis diviso. R θρηδεο, Legem primaria sui divisi
poralem. Lex enim omnis vel est in Deo, vel extra Deum; si in Deo , aeterna est , quia ipse Deus est aeternus: Lex autem omnis quae non cst in Deo, est extra Ilaum quod autem ita est extra Deum, tempora te est; aeternum enim de temporale differunt tanquam: creatum , & increatum φquia quidquid est aeternum increatum est,eti quidquid temporale creatum cst. Lex autem AE terna est ordinatio qν dam divinae voluntatis ab aeterno fra determιnantis quae sim agenda , vel eavenda a creatura rationali , ut debitum finem aspquatur . Lex 4 emporalis est, quae a Deo vel hominibus condita est in tempore 3 estque veluti participatio legis aeternae in ment divina existentis , quaeve Lex per participationem , aut participata dicitur . Lex Temporalis rursus distribuitur in Naturalem , dc Positivam . Lex autem Naturalis est ordinatio Auin ris naturae permanenter, & fixe statuentis de illicitis, licitis, agendis ,& non agendis, quatenus dictamine natu tali intellectus velut promulgatore denuntiatur .l x qua dc finitione, seu descriptionc sequitur: Primo, hic nos per legem naturalam non intelligere omnem inclinationem nat ratem inditam a Deo rcbus omnibus creatis per quam tendunt ad proprios suos actus,
fines, quo pacto intelligebat Plato: S
24쪽
De divisionibus Legis in communi. 2I
evnia, sequitur hanc legem non esse communem animantibus, & hominibus prout simili ni Iurisperiti, ut patet F. I. Institutis-xum de Iure naturali ' Naturalis siquidem dicitur sic, quatenus humanae tam lim menti insidet ad secernendum honestum a turpi, & licitum ab illicito de quo habetur
apud Psaltem Regium Psal. l. svis ostendit nobis bona λ signatum est super nos lumen vultus tui, Domine: de in eo sensu dixit S. Augustinus de ser m. Domini in monte, Nullam esse animam in qua Deus non loquatur; φυιs emm seribit in cord bus hominum natura
em legηm, nisi Deus p Quare in definitione
additum est, auctoris naturae, & non ipsius naturae; quia clim prohibcat actus pure internos eosdemquc praecipiat, lex illa naturalis non potest csse a pura natura, Ut neque etiam ab hominibus, quorum imperium non se extendit ad animam.
Hanc aliqui subdividunt in Legem simpliciter naturalem, id est, secundum lumen rationis purae hominis naturae connatura Ic: & in eam, quae licci sit su pernaturalis, di supra totum ordinem naturae, quia Pertinet ad gratiam; habet tamen, &ci con-natui ale est, ut homines juvet ad obse vantiam Iegis pure naturalis, quamquam altiori ratione nabeat errores depellere in quos homo labi potest contra legem na
Lex ea dicitur, quae non est innata naturae, vel gratiae intrinseca, sed aliunde emanavit, nimii um ab aliquo principio, Zenaturae, ει gratiae extrinseco potestatem habente a quo posita est. Ratione cujus dicitur 'sitiva, quasi risita luxta lebem naturalem, vel illi anditat Hanc definitI hilo Phus 9. Ethic. cap.3. Legitimum, quoda strancipio nibil refert si bane aliter babeat; cum W-ropositum fuerit refert. Dixit, 'aprincipumbilreuerta quo fiat, quia ejus obligatio non est a natura: sed ubi sita est ab habente potesatem, obligat, quare addidit: P ea eum
possum fuerit riri. Rursus Lex Politiva est duplex, nimi
Lex Divina risitima ea est quam Deus in tempore hominibus notificavit, potuit, depraescripsit 3 idque vel per ministerium Angelorum aut hominum. Haec autem si ma- iii .c duplex: Prima est Lex Reteris Testamen-ri, quam Deus per ministerium Angelorum N si, de per Moysi. m populo luaelitico
posuit, ac praescripsit. ἔσς da est Lex N vi Testamenti, quam Christus Dominus praescripsit, &partim per seipsum, partim per
Apostolos promulgavit. Lex Humana ea est quae sertur immediatd humana auctoritate; cium autem auctoritas haec duplex sit; nempe mel astica, de so editaris; inde fit, quod lex numana dividatur in Ecclesiasticam , 3e civilem. Illa sertur potestate Ecclesiastica, ut summorum Pontificum, &Gnciliorum; ista potestate saeculati, ut Regum, & imperatorum. Utraque haec ex parte objeeti, &rei praeceptae subdividi potest in Naturalem, Ae Politivam 3 Potestas enim Ecclesiastica, & Civilis
rectu Pollunt ea praescribere, dc consimare ouae sunt Iuris naturalis; potest etiam quaedam statuere quae spectent ad observantiam legis a Deo praescriptae : Prima Ius Caraniacum , altera Ius Civile appellatur . Ius Canonicum variis ex legibus, de constitutionibus diversis integratum fuit in unum colpus, quod propterea dicitur corpus oris canonieι. uod dividitur in Decretum, de Decretales.
Decreti colleetor, & ordinator fuit Gratianus Monachus c)rdinis sancti Lenedicti, qui post veteres Canonum, de Decretorum collectores ingens illud opus contexuit, Ac com Posuit, partim ex lummorum Pontificum decretis, partim ex canonibus Conciliorum, partim ex dictis, S sententiis M. Ecclesiae i)atrum , citSa annum II S. quodque approbavit Eugenius III. & postmodum confirmavit Gregorius XIII. Decretum vero in tres partes dividitur. Prima pars continet distinctiones centum, est unam, quae subclividuntur in capita, seu canoneS. Loca autem ex illa parte desum- Ira sic citantur. can. vel cap. bumanum, ist. I. Iecunda pars causas triginta sex complectitur, quae dividuntur in quaestiones, dc quaestiones in capita et sic de illa parte nunc citationes, Can. vel Cap. quicumque sudet, I.q. I. Idcst, cap. vel caηοηe qui incipit per illa verba, Causa prima, suasione prima . Ter tia pars habet 1 ractat lim de Consecratione 3
qui dividitur in quinque distinctiones, &quaelibet distinctio in capita; & sic citari deis
bent ista capita ean. vel o. rasa de contere tione, dist. I. In prima parte agitur de Jure in Mnere , in viginti scilicet primis capitibus, dc du personis seu ministris Ecclcsiasticis in omnibus reliquis. In secunda parte, de iis quae concernunt formam judi- ciorum Ecclasiasticorum agitur: In causa
25쪽
21 Tract. IV. Disp. I. Quaest. IlI.
iamen trigesima tertia, quaestione imia, in Clemens V. pauIo post Constitutionct continetur Tractatus de mea irentis, divisus edidit, partim suas, Dartim ex Concilio in leptem distinctiones, quae subdividuntur Vicnnemi cui praefuit, desumptas; quas ipso in capita; & iste Traiiatus sic debet cita- mortuo absolvit, S: publicare secit Ioannes ri, C . vel cap. reperiuntur, de Psnit. dist.iXXII. Ab ipsarum auctore, Clamentinae , 33. Tertia pars agit de consecratione Eccle-idictae sunt, sicque citantur, Com. dudum , si allicorum, de Missarum celebratione, deides visuris, idest, Clementina, quae inci- Eucharistia, Festis, Ecclesiasticis cceremo-ipit per hanc vocem ι Dudum titulo dumLniis, Confirmatione, & jejuniis . turis. Postea denique Joannes XXII. Con- metales collectae, Ze ordinatae fueruntistitutiones edidit viginti, di post ipsius obi-
auctoritate , & ordinatione Gregorii IX. tum diveris a diversis Pontificibus, exie- Summi Pontificis per S. Raymundum de runt, quae extra gantesdi sunt 3 quia li- Penna sorti, non ita pridem in album cet nunc sint de corpore juris; tamen ali- Sani orum receptum ejusdem Pontificis ca- quamdiu extra illud, quasi sede incerta va-pellanum, & sanetis Ecclesiae Romanae Pς- gantes extiterunt: Illae autem sic solent ci- nitentiarum: Collectae sunt autem maxime tari: extra vag. unigenitus, idest . constituti ex Gregorii IX. & aliorum Pontificum epi- ne extravaganti, sub titulo Origenitus. solis, de constitutionibus; unde. vocatae Ius Civile pluribus libris comprehendi- fuerunt Decretales epistobe, quae distingun- tur, maxime vcro Codice, qui duodecim tur in hoc a Decreto Gratiani, quod mul-ylibris absolvitur, quinquaginta libris Dig to magis compilatae sint ex epistolis Ponti-Istorum, seu Pandectarum , quatuor libris ficum, quam ex Conciliis, e contra vero Institutionum, & unico libro Novellarum, Deerctum Gratiani plus nititur Conciliiniquas modo authcnticas 1ppellamus, quorum Decretis, quam epistolis aut constitu- rum omnium ordo, &divism colligitur hu-tionibus Pontificum. Quinque libroSCOna, jusmodi. Cum Iustinianus Imperator ani- plectuntur Decretales, in quibus Iuris Ca- madverteret jus Romanum, quod Civile pernonici materia exponitur. Primus liber agit excellentiam appellatur, in immensam, &de personis quibus competit jurisdictio ali- consulam molem excrevisse, statuit illud qua, & de Judiciorum praeparatoriis. Fe- certis, & brevioribus finibus concludere. cvηdus explicat judiciorum ordinem. Ter xErant autem ante ipsius tempora tres C tius agit de rebus Ecclesiasticis quae in judi-rdices, quibus continebantur leges, & concium venire solent. Iuretus de Sponsali- stitutiones anteriorum Imperatorum, Grebus, & matrimonio. suintur de crimini rgorianus, Hermogenianus, & Ihe osa-bus, & rinis. Dccretales alias vocantur, nus, ex quibus unum consecit, quem de suo extra, quia erant extra Decretum Gratiani , nomine nuncupavit. Peracto Codice, Justi quod ante digestum erat; unde apud anti- nianus animum adjecit ad veterum Juri quiores sic citabantur, extra desu eis, p. consultorum volumina, quorum infinitametsi Iudaeos di Nunc autem ubi ingrediuntur prope multitudinem, & in duo millia li- corpus juris Pontificii, citantur sine adje- brorum disperiam, coarctavit ac disessit in elo, sic scilicet v. g. ωρ. rvae nos, de Jur iquinquaginta libros, qui ideo libriiWanno, Spro tunc intelliguntur libri De- rvm appellantur, vel Pandectarum, ducto cretalium per excellentiam, di non citantur nomine quod Graece idem significat, ac distinctiones, nec causae, ut in decreto. . totum rapto, quia universam veteris Iuri res quinque libris Decretalium Gregorii, prudentiae scientiam continent. sextum addidit Bonifacius VII l. ex Conci- Deinde ut haberent legum cupidi adole-lio Lugdunens, decretalibus epistolis Pon-xscentes sacilem, & simplicem viam, quatificum successorum Crcgorii, nonnullis progredi Possent ad amplissimam juris 1cien ipsiusmet Gregorii novellis C stitutiqni- tiam, Iustinianus componi curavit suatuorbus, de multis etiam suis propriis compila- Institutionum libros, ut em nt totius juristum I & hic liber vocatur sextus Decreta- elementa atque principia I sed quoniam ιium, constans etiam libris quinque, culusspriori illi Codici pleraque deesse videban-
citatio fit codem modo quo citantur Decre- tur, Iustinianus alium auctiorem, &ementales I excepto quod capita, & tituli hujusidatiorem edidit , suem vocavit Codicem libri citcntur cum addito; diccndo scilicet i repetitae praelectionis; & hic est Cia in quem in Sexto: sic v. g. cap. Hurares de primissisl habemus, & quo utimur.
26쪽
I ique, idem Imperator varias Constrututiones quas deinceps imperii sui tempore Promulgavit, in unum librum redegit,& nas constitutiones modo Nσvens, m do Aatbeaticas appellamus.
Ivisam mi praecipui Legir a M. R m ea quatuor principes solito numerari, videlicet praecipere, vitare, punire, ac permittere.
Probatur. Tot sunt Iegis actus, quot sunt diveris humanorum actuum differentiae; ata qui tres sunt humanorum actuum differenti venericae, scilicet bonitas, malitia, indifferentia: cum actus humani sint vel ex genere boni, vel ex genere mali, vel indifferentes: ergo pariter tres sunt legis a- .stus, seu efffectus; scilicet praecipere, prohibere, & permittere nam praecipiuntur actus boni, prohibentur actus mali committendi, & puniuntur commissi, permitatuntur actus indifferentes.
Hi autem dicuntur actus legis, non quod sint ab ipsa eliciti; clim enim non sit nabitus nec potentia, ita non habet actus elicitos; sed ita appellantur ratione integritatis rquia videlicet per hos maxime quatuor actus tota lex impletur, & integratur: non
quod in qualibet lege particulari omnia ista reperiantur; sed quia ad legem in communi l pectant; Iex namque maxime versatur, vel in praecipiendo N,no, vel in malo prohibendo, vel in permittendis actibus indisserentibus. Dices, qua ratrone homines incitantur ad bonum, δc retrahuntur a malo per P nas; ita etiam per praemia: Ergo sicut punire est actus legis , ita etiam & praemiare, de se erunt quinque actus legis, de
consequenter non solum quatuor. Nego consequentiam , praemiatio namque
non potest habere rationem actus legis sicut punitio, tribus maxime de causis: 'Lma quidem, praemiare ad quemlibet pertinere potest, & sic clim non sit actus superioris, non potest esse actus legis: punire Vero non potest pertinere nis ad ministrum egis, cujus auctoritate Ana insertur: unde est actus superioris, di legis. Secunda est, quia punire inducit ad operandum permodum cujusdam coactionis, praemiare vero non ita, sed FP modum cususdam exhor-
tationis, & quasi consilii, ac proinde illud est actus legis, non vero istud. Tertia si quia virtus secundit in scipsam habet sunficientem honestatem, ut propter seipsam appetatur: unde sibi ipsi est suifficiens praemium; subindeque ad inducendum ad virtutem, suod fit per legem, non resilairiti irpropositio alterius praemii 3 requiritur autem comminatio punitionis, ut homines, quorum sensus proni sunt ad malum ab
adolescentia sua propter corruptionem naturae, timore poenae non sequantur pastiones, sed Iegi obediant, de sic bonum
Dices a. Plures alii numerari possunt Iegis actus: Ergo non sunt dumtaxat quatuor . Probatur antecedens, dirigere, reddere inhabiles ad diῖnitates, & munera,
irritare, praelia rebus imeonere, mutare dominia rerum, praeteritas leges revocare, etiam sunt actus legis: sed haec omnia sibquatuor praedictis non comprehenduntur:
Ergo plures sunt quam quatuor assignati legis inus.
Nego a recedens, nec non minorem eius
probationis: Haec enim ad quatuor assignatos revocantur ; siquidem aerirare aluatuor illos pertinet: nam totidem m is dirigitur homo per legem, quot m dis lex sanciri potest. Re re inbabilem aliquando reducitur ad punire '. quia quandoque inhabilitas per modum pgnae insertur: aliquarso ad praeripere, quia inhabilis est ille qui non habet conditionem quam lex requirit in hoc ad aliquod munus, vel sunctionem: aliquando ad probibere, quia lex vetat talem assumi ad munus istud, de ejusmodi functiones obire. Uod spinat ad D-risare contractus, eadem in ejus ratio quae inhabilitatis pei sonarum. Praelium imponere rebus, reducitur ad praeceptum, si iubeatur ut res vendatur, dctanti; ad prohibitionem, si decernatur, nc pluris. Μutare dominia rerum reducitur ad praeceptum; quia lege praecipit Legislator, ut qui praescribit, Dominus sit boni alieni. Raevocara legem, non est actus legis praecim: sed si revoretur ad actus
legis, cosolum titulo revocatur, quo prae
cipit, prohibet, permittit, vel punit.
I nam sint eausae Legis. REJa eo Legis causam interialem is qua , seu illius subjectum. esse interula tum
27쪽
r Tractat. IV. Disput. I. Quaest. IV.
Icctum directive, & voluntatem subjective: nam ut diximus quando Legislator, vel
Superior legem aliquam condere intendit: Primo cognoscit utrit m Quod statuere vult,
bonum sit, & utile subditis; illud autem ludicium in intellectu residet: Deinde, suis inferioribus praescribit id quoa sibi congruum, & illis utile videtur 3 in quo stat sor-
malis ratio Iegis r hoc autem decretum in oluntate tamquam in proprio suo subjecto remanet: subindeque materia in qua legis, est intellectus,&voluntas Legislatoris. Materia vero in qua secundaria est tabula, liber, scriptura, vox, & alia id genus per quae lex inferioribus declaratur, maxime vero leges positivae tam divinae quam humanae: Postquam enim leges decretae sunt in mente Lesislatoris, ut suam moralem habeant essentiam, suae consistit in vi obligativa,
debent inferioribus manifestari per talia
instrumenta. Materia vero circa quam leges versantur, sunt actiones humanae quae sub lege cadunt, ut per eam rectae fiant, Ac a pravo declinent: idcirco namque leses statuuntur, ut homo recto tramite intinem sibi praescriptum tendere possit. Causa Inalis legis est bonum communitatis stabiliendum, & instituendum: Leges
cnim, ut diximus, necessario seruntur, &ordinari debent in bonum commune, ita quod si aliquis Princeps edictum ferat cujus utilitas in privatum dumtaxat illius commodum redundet, decretum illud ty- Tannidem potius, quam legem sapiet. Causa formalit est ipse justitiae norma quam lex prae se serit nam ut dictum est in praecedentibus, lex omnis justa, ac juste lata debet esse, ut videlicet imponat onus juxta virium proportionem, & ei si minus valenti gravius praescribatur opus impleridum, piaescriptum illud magis in tyi annidem, & injustitiam quam in probatam, evrectam agendi regulam declinabit. Causa effieisni legis est ille qui supremam habet auctoritatem in subditos live illest unus, ut in impello Monarchico, sive sint multi , ut in Imperio Democratico;
Clim enim leges praescribi debeant communitati , cle ordinare inferiores ad bonum Commune, opus est ut haec ordinatio fiat ab illo qui supremam in communitat cm juri Ddictionem obtinet: quemadmodum cnim in
corpore naturali caput Uctcra nacmbra in bonum. & conservationem totius corpo
ri, ad ossicia sibi propria applicat: ita pariter in corpore politico tam Ecclesastico quam Civili, necessum est, ut qui illius corporis membris lesem praescribit, de rebus
iaciendis aut omittendis capitis rationem obtineat, &auctoritate suprema potiatur.
Espondeo duplex maxime esse legis I onicium, nempe, Ae obligare. primum quidem patet; siquidem lex omnis
mensura est, & regula actuum human rum: at de ratione mensurae, & regulae est
quod sit directiva mensurati, & regulatir Ergo lex debet esse directiva hominum, ei Dque praescribere quid agere, quidve ornitatere debeant. Secundum etiam est manifestum: lex enim dicitur a ligando. Eo quod, inquit Cassiodorus, animos nostrat liget sui seque teneat obnoxior eonfitiatis. Haec autem o
ligatio vel ligatio procedit, vel ex ipsa rerum natura, si lex sit naturalis, vel ex voluntate, & potestate superioris, si sit positiva. Hic tamen effectus non est primarius,& adaequatus, ut volunt aliqui: siquident, ut dictum est insuperiori conclusione, primaria legis ratio non est quod obliget 3 quippe clim sint plurimae leges quae tantum consequenter obligandi vim habeant. Respondeo secundo: Legis effectum praecipuum esse subditorum bonitatem, & ordinationem: omnis namoue lex in id unicum collineat, ut subditos sint obedientes instituat: adeoque ut cos faciat bonos: nam
clim lex omnis justa, & in bonum ordinata esse debeat, in seriores Iegi parere non possunt, quin justi, & ordinati ac boni
esse censeant ar. Unde sicut propria Principis virtus est, ut iuste rector ue subditis imperct: ita pariter inferiorum bonἱtas, de perfectio derivatur ex eo quod legi pareant,& legislatori obs quantur. Cetenim lex subditos bonos instituit secunditin ampliorcm, vel meliorem bonitatem quam ipsa continet. Hinc lex Evangelica omnium pia stantissima, intendit ut homo sat simpliciter bonus non solum in exteriori ope, sed etiam in interiori animo: atque adeo ut fiat filius Dei adoptivus per
gratiam. Lex naturalis, ut fiat bonus virtutibus moralibus, quae naturae commensui .ntur, habeatque vitam ad ceteros homineS ordinatam, alteri non faciendo quod
28쪽
sibi seri nolit. Lex civilis, in bonus cuuis existat, & ea praestet, quae ad pacem reipublicae ordinata sunt. Lex hcc Iesiastica ut C Iericus probis moribus institu tur, & quae sui muneris sum, debito ordine fungatur.
Ivaevam sint oras proprietates. R Espondeo legis proprietates tres c
muniter recenserit nimirum auctori- rorem, restatem, o, bonitatem: Lex enim
habet principium, formam, & sinem. Ratisne prireipu condentis legem, debetur ipsilmi auctoritas : edictum enim abique auctoritate sancitum nullius est valoris, necul Iatenus legis rationem habere potest. Rari e formae, debetur legi veritas seu recti- quod praescribitur cum in. Iuuitia, non consequitur legis rationem sed in tyrannidem vergit . Ratisηe Mis, debetur Icgi bonitas ι siquidem lex tota ordinatur in bonum commune societatis hominum , necnon in bonum particulare Dei, ad quem omne creaturae bonum tamquam ad fontem, & caput unde dumanar, refluere debet.
NAtur lem legem singulis hominibus
inesse, nemo rationis compos denegabit. Bo no namque, ait S. Hr- nardus lib. de diligendo Deo, in tam nec ignNam sibi legem habri, quae facienda ος prosequenda, q/-- omutenda, is, fugienda ni interrus diuanto rationis lumine aem- ωι. Quam utique legem, ait Apostolus, babemus scriptamia cordibus mstri3, quo fit, at Genus qua lego non babent, supple M saycam, aut Evangelicam, naturaliter ea quilegii sunt faciunt. Gusmodi legem non baben-ur, ipsi si sunt uae, qui ι dant opus legis
sendentibus, quibus scilicet cogitationibus, α disceptationibus conscientia utitur, ut
hominem beta aut male egisse convincat,
eumque apud Deum accusci. Hanc veritatem luculenter expendit S.'
Augustinus in Psacs . scribens: Hanus ει matoris ηομι, inquit, in ipsi cordisus ris tristar se is, quod tibi fieri non vis ne
facias alteri. Hoc, antequam lex daretur nemo ignorare permissus est, ut esset unde ita carentur, quibus lex non esset data 3 sed ne μι Mmines aliquia defuisse querereηtur, scriptum est is, in tabulas, quod in eo dius non legebant. Non eniminseri um non bab bant, sed oras e nolebant: Aminum est oculis eorum quod ιn conscientia videre cogerentur,'quo forinsecus aamota vore Dea, b, ad interioras ua bomo eo ulus es, dicente scriptura, in cogitationibus enim impii, interrogatio est ubi isterrogatio, ibi lex : sed quia bomines α' praestes ea quae seris sunt etiam abegsis exures secti sunt, data etiam conscripta lex ; ηον quia in cordisus scripta non erat, sed quia tu μgitivus eras cordis tui, ab illo qui ubique est commeti deris, ad te ipsum inDo revocaris. Propterea scripta loquia clamat eis, qui deseruerunt legem scriptam in rardibus sura pRedite praevaricatores ad cor. Ivιν enim te domis aeolis accedi ab altero ad uxorem tuam p is te domis nolle tibi furtum feri λ suis redocuit nolle iniuriam pati p is, quid aliud HIunmersatiter , vel pinticulariter dici potes pmulta enim sunt, a quibus fiuviis intere νιι iamrnes clara more res' Mant, nolo se
pati. age, fimn vis pati Ra, numquid solus
ni Z sui tecum factus ι', sorius tuus est
omes facti ad imaginem Dei, nisi terrenis eos lationibus emterant quod ille 'mavit. s Meet' tibi non vis feri, altera noli facere. vel ut brevitis ait lib. 2. Consess. c. . Lex tua, minis , is est ibus bominam scripta es, quam nec ulla unquam delet, aua delou is quitas. Ad idem pertinet quod ait S. Amb. lib.9. epist. IT. Ea lex, inquit, non inscribiatur, sed isnamtur, nee aliqua percipitin is ctis, , sed profluo quodam narurae 'te iam-guδει exprimitur. Eamdem veritatem clare cxplicat regius vates, Pse q. ubi cum dixi, set, Multi Heu i quis senaei nobis bona λ Si tim respqndet: signatum est supra nos lames viatus ιui Domine; mod de Iumine nat ratis rationis, quo discernitur quid sit bonum, de qua malum, intelligendum cst.
Eadem veritas ratione firmatur. Etenim non minori cura inus homini creatur
rum omnium praecellemissimae suppeditavit
29쪽
media quibus finem sibi debitum posset assequi, quam inferioribus creaturis: sed inferiori bis creaturis rationis, ac etiam vitae exi Pertibus vires. & inclinationes impressit ac indidit secundum quas aguntur, &in suos fines diriguntur: Ergo potiori jure creaturae rationis ac libertatis compoti debuit indere quamdam legem secundum quam modo sibi connaturali ageret, &seipsam in suum finem dirigeret: Haec autem lex naturalis appellatur: ad ue est admittenda. habemus ingenitum lumen quo prima principia rerum agibilia possumus detegere, absque ullo acquisitae scientiae benencio; Ergo pari ratiorκ habere debemus id ipsum
innatum lumen, quo rerum agibilium communia principia deprehendamus. Hmc autem ingenitum lumen, naturae legem a inpellamus: subindeque est admittenda. Denique, homo ad societatem natus est, adeoque a natura ipsa habere debuit quo persectam societatem inire posset: at ut mox diximus ex S. Augustino , non pintuit ita institui , nisi per innatam legem novisset non esie alteri faciendum, quod
sibi fieri nollet. Ergo &C. Bis igitur ita praemissis, tria hic supersunt de naturali lege declaranda . Primum quid "uplex illa sit. Devndum, quaenam ejus praecepta. Tertium, qualiter sit immutabilitati, aut mutationi obnoxia. Quae utique tribus in sequentibus articulis suscipimus explicanda.
De Nativae Legis essentia , priscipiis,
MIrum sane quod ipsa nativa lex sit i
sum ingenitum homini lumen, quo rima rerum agibilium elementa deprehenit; nec tamen sui ipsius naturam homini demonstrant. Nusquam enim magis inter se videmur pugnare Auctores quam in assignanda ipsius legis essentia . suidam
enim cum Vasque I. 2. di ρ. I 8o. ωρ. q. d Ccnt legem naturalem esse ipsam naturam rationalem secundum se speciatam, quate, nus videlicet ratione suae essentiae talis est ut aliquae actiones snt illi moraliter convenientes, & idcirco honestae: aliae repugnani res, &ideo indecentes. Non riati cum nostro Aleias 3. p. q. 27. memb. a. existimant legem naturalem esse habitum quemdam, non Ouidem acquisium seu potentiae superadditum, sed ipsum lumen intellectuale in actu primo spectatum, & quatentis est vis discernendi honesta, & turpia m raliter. Alii cum Gabriele, & Almaino a Dfirmant legem naturalem esse dictamen rationis, non quidem praecipientis, sed solum indicantis, & ostendentis quid consentaneum sit aut dissentaneum naturae rationali; docentque linem naturalem non
esse imperantem , sed solum indicantem, quod nullum habeat adjunctum, nec includat superioris imperium. Caeteri vero
contendunt Iegcm naturalem non solum
cum dictiimine boni, de mali consistere; sed etiam in praecepto divino, quo Deus voluit homines teneri ad ea implenda, &praestanda quae per ipsum rationis lumen,
ipsamque rationis legem facienda aut omittenda dictitantur . quarum sententiarum quaenam verior nobis videatur, aperiet
In quo maxime em Rat, re ηeada fit Nativae Legit sextis.
Diaeresis, & GUMηtia pro uno e demq tae a SS. Patribus interdum usurpentur; maxime tamen invicem discrepante nam lex Naturalis est ipsa divi ira voluntatis ordinatio nobis impressia a Deo qhatenus est
Auctor, & Rector naturae; Dηdersi vero est ipsum naturale lumen truellectus quo divinam illam ordinationem novimus: Conscientia autem est judicium practicum intellectus circa aliquid agibile vel omissibile sparticulari. Diaeresis versatur circa iaci pia agibilia sine ullo discursu: synderest nuti. Ius potest subesse error, nullaque dubitatio, opinio, oblivio, ignorantia, & inadvertentia I nullus enim potest, aut potuit unquam negare, dubitare, oblivisci, vel ignorare in genere malum esse sugiendum, Donum amplexandum &c. Conscisηria vero nonnisi praevia rationis illatione sita insert judicia praefica, adeoque subjacet dubitationi, ob- .livioni, & errori; Unde prqvenit tam varia tan que muti plex conscientiae diversiatas, & partitio in rectam, erroneam, Cerintam, dubiam, &c. Quod non solum contingit pro diversitate hominum, sed etiam pro diversitate temporis respectu eiusdem nominis; idem enim homo prodi verssri titii, ,
30쪽
titiis, in diversa repositaqtie iudicia dissol. vitur; Hinc saepe nobis displicet quod placuerat; saepe arridet quod fuerat odiosum. Lex vero naturalis apud omnes prorsus nationes, & quovis tempore, eadem semper dictitat, semperque sibi constat, & libi consormis est, nisi aliunde impediatur. Notandum a. Naturam rationalem spectarix osse dupliciter: uno modo secundum te,& quatenus ratione talis essentiae quam habet, quaedam sunt illi convenientia, & alia
disconvenientia: alio vero modo quatenuS
vim habet judicandi de his quae sibi conveniunt, vel jisconveniunt mediante rationis naturalis lumine. Rursus posteriori modo sumpta rationalis natura quatenus judicativa de convenientibus, vel disconvenientibus, talest bifariam considerari; nempe vel quatenus per judicium illud solum indicat, de ostendit quid agendum sit quidve omittendum: vel prout habet adjunctum divinum praeceptum obligans hominem, ad id exequendum quod ipsa nativa lex ipsi indicat, &demonstrat: ita quod haec lex rinnsolum illativa sit, & ostensiva; sed etiam obligativa sit, de praeceptiva.
Notandum 3. Certum esse legem natura-lcm divinum esse donum descendens a Patre luminum, & a Deo eflectivo procedere; quia Deus est prima causa orum
omnium naturalium, inter quae maximum
est rectar rationis lumen , de usus: Tilmquia omnis veritatis manifestatio procedita Deo, ut disertc docet S. Paulus Iemn. I.
ubi cum dixisset, Retelatur ira de caelo super omnem impetatem, is, iniustitiam bo-- num qui veritatem Dei in iriustitia detinent. Postea aperiens cur vocet veritatem Dei,
subdit; suis quia notum o Dei, maximum
est in illis, Deus enim illis manifestamit, utique per naturale lunt en rationis, de per visibiles creaturas, quarum aspectu invisibilia Dei cognosci possunt. Constat igitur
Deum este effectorem, & quasi Doctorem legis naturae : sed dissicultas solvenda remanet an ipsa nativa Iex non solum a Deocmeelivd & ta uam a prima causa, sed etiam praeceptive, Ec tamquam a legislatore praecipiente procedat. His ita primissis tria hic supersunt d terminanda. Primum, quod nativa lex non sit ipsa rationalis 'naturae entitas, &estentia. Secundum, quod non sit pariter aliquid se habens per modum habitus. Te
riam, denique quod consistat in actuali judicio, Ae dictamine inteIhchiis non solum
ollensivo, sed etiam imperativo.
LEX Naturalis non Hstis in i a ratio. nali natura secundum se struta, quatentis actiones aliquae sum illi morature μα- venientes, Mnestam, filiae Nero repugnautes , is, inMaestae. Probatur I. I ex naturalis est vere, Ac proprie dicta lex; sed ipsa natura rationalis praeci,c sumpta non potest esse propriὰ dicta lex: Ergo lex naturalis in ipsa confitere
nequit. Major constat ex communi sentenistia I heologorum, de Philosophorum, qui de ea loquuntur tamquam de lege vere, reproprie dicta. Probatur minor. Lex proprie diecta est ordinatio, & constitutio alicujus si perioris pro iure suo aliquid decernentis, 3c
imperantis: atqui natura rationalis praeciae sumpta non est ordinatio; squidem ordinatio euactus secundus intellectus, voluntatis; natura autem ipsa est actus primus; adeoque non potest censeri ordinatio.
Deinde: Encelas legis sunt dirigere, illu-
mirare, M ligare, de esse re tam humanarum actionum ἰ sed haec in naturam rationalem immediate cadere non possunt; proveniunt namque a die amine rationis,
Ze imperio voluntatis: Ergo non in ipsa natura rationali, sed potius in illo rationis dictamine, & voluntatis imperio, Iegis
naturalis essentia est reponenda. Coasequentia patet, in illo namque essentialiter consistit lex a quo maxime procedunt enectus legis: Minor vero probatur; nam ante dictamen rationis, quo inὸicatur vel ostenditur aliquid esse bonum vel malum, non obligatur homo moraliter, nec ejuS Oper riones diriguntur aut regulantur ad finem sibi debitum; nec proinde habent rationem moris, ut constat in his qui usu rationis carent, &C. Denique a lege naturali actioneshumanae habent quod sint bonae vel malae: at actiones quae independenter ab omni lege positiva sunt bonae vel malae, quia nempe pugnant in legem naturae, tales esse nequeunt ex ipsa natura rationali; ad ue hac non potast dici lex naturalis. Major constat. inmatur minor. Diversae rationes in actibus non possint desumi ab eodem termino, sub eadem ratione formali: Ergo bonitas, & malitia quae sunt diversa rationes actuum human