장음표시 사용
51쪽
G Tract. Iv. Disp. II. Art. III. Quaest. I.
tres eius Hias λ Nee erit asia Lex Romae, alia Alberis, alia nune, alia psbae : sed---ηes gentes, cyomni tempore una lex, issempiterna, simmutabilis e mirabit: unusque erit m ηis quasi Μagister, O, Imperator omnium Deus, illa legis bHus inventor δ' piator, lator, eui qui non parebit, ipse se fugiet ac naturam bominis a pernatus, boc ipso luet maximas meras : etiam si cetera sumplicia quae putantur effugerit. An autem revera ipsa nativa Iex ita sit immutabilis, ut nullam prorsus mutati nem usquam admittat, determinandum est in sequentibus quaestionibus.
an is, quomodo Lex Naturalis mutari possit., Totandum I. Aliquid dici posse de jureae' naturae duobus modis. yri , positi-&Proprid, quatenus natura directe illud praecipit, aut vetat, & ad id exequendum inclinat, ut Deum esse colendum, alteri non faciendum quod tibi fieri non vis. Secundo, permissive, negative, de improprie; quatenus lex naturae contrarium non qnducit. uualiter S. Thomas I. a. art. s. ad 3. dicit quia bominem esse nudum est de rure naturae ; quia natura non dedit ei vestitum , sed ars adinvenit. Similiter hac rati me jure naturae dicuntur omnia communia, di omnium unam esse libertatem, quia scilicet vossessionum distinctio, & servitus Non sunt indutiae a natura , sed per jus
gentium , ac hominum auctoritatem pro majori utilitate societatis humanae. Notandum a. Duobus modis legem aliquam mutari posse. Primὀ, m additi
nem , si nimirum aliquid ad legis praecepta adjiciatur, quo ejus obligatio ad plura sese
extendat, quam antea diffundebatur. δε-
ηri, per substractionem, si nimirum aliquid desistat esse de lege quod prius ad legem revera spectabat. γ' Notandam 3. Legem mutari posse per sub- fractionem sex modis. Primo, Per abrogationem tum ea tollitur ex toto, sive Legislatoris voluntate, & connivcntia, sive Contraria consuetudine, sive auctoritate ejus, qui Legislatore superior est; sive denique quando expirat tempus pro quo tantum erat constituta, expleto namque illo tem- Dore lex non tollitur, sed impletur: Unde
ristus Dominus de Lege Mosayca aiebat, Nis vrei legem fi ere, sed adimplere 3, quia
nempe illa lex tantum erat constituta Pr determinato tempore , & usque ad Mesesiae adventum. Secunia, per derogationem, clim ex parte lex tollitur, unde glossa ad caput ait: abrogare est in totum tollere legem: derogare autem est pro parte detrabere legi. Teresi, per irritationem, cum res sat legis obligatio desectu consensus, aut aliorum necessariorum ad ejus vigorem, &firmitatem desideratorum. Duarto, persu
stractionem materiae, quae iiibes dispositi ni legis, dum scilicet ipsa desinit esse materia legis, & subiacere ejus obligationi,
quae mutatio maxime locum habet in illis, quae pendent ab humano consensu, & v luntate mutabili: ut in votis, juramentis, matrimoniis, & smilibus. suistὸ, per interprriationem, & Epitheiam; dum scilicet determinatur ab aliquo superiore generale imis praescriptum non obligare in particular certa materia : Cum enim lex debeat este universalis, &Leeislator singulos Casus praevidere non possit, necessum est ut per Epitheiam Legislatoris voluntas e plicetur, etiam contra tenorem legis; ea scilicet intentione, quod si Legislator. adesset, in tali casu legem non ferret. denique, per dispensationem, aut privilegium, quae duo differunt: nam distrensatio est quaedam partialis abrogatio legis; prisvilegium autem est quasi substractio niateriae legis, Be conceditur tamquam ius privatum, quod competit certis personis ad agendum contra jus commune. Unde in dispensatione mutatio fit ex parte legis, cujus vinculum relaxatur, remanentibus circumstantiis cum quibus alioqui lex omnes obligaret nisi esset illa relaxatio respectu personae specialis. In privilegio autem fit mutatio ex parte subditorum, aut materiae legis. Ex his autem omnibus legis immutationibus , quatuor priores in praesentiquaestione suscipimus explanandas.
LEX Naturalis mutari potest per addiationem , Mn verὸ per abrogationem . Haec conclusio duas partes complectitur; quarum Probatur prima. Tunc mutatur lex per additionem , quando ipsi adficiuntur aliqua
nova praecepta, quorum ratione amplior
sit illius obligatio, longissique sese extendat.
52쪽
De Legis naturalis immutabilitate.
dati at possiim legi naturali aliquae super-l addi leges; multa namque praecepta superaddita sunt ad humanam vitam utilia, tamer legem divinam, quam etiam perlegesumanas. Secunia, praecepta legis naturae non ita sunt explicata , & ni is nota, quin sit in potestate Dei ex illis praeceptis nobis notis conclusionem aliquam inferre nobis ignotam : atqui tunc lex naturalis mutaretur per additionem hujiisce conclusionis, quae haberet rationem legis naturae proprie dictae. Probatur se ηδε pars, scilicet quδd lex naturalis quoad sua praecepta generalia non possit mutari per abrogationem. Prima legis naturae principia sunt omnino immutabilia : quia sunt in ipsa hominis natura fundata, neque potest natura mutari: &si mutaretur lex naturae quoad hujusm si principia, mutaretur & ipse Deus I Unde nulla ratione abrogari possunt hae t Res generalissimae naturales, Bonum es si Liaηdum , malum est fugiendum : Iusi tibi feri non vis, alteri ne fereris. Confirmatur, quia ideo Isaiae 24. lex naturae appellatur , 'dur sempiternum. Et dist. S. N rurale ius inter omnia primatum obtinet tempore, & dignitate: cspit enim ab exordio rationalis creaturae: nam nec variatur
tempore, sed semper manet: unde Cicero Lb. a. de Legibus legem naturalem appel- Iat aeternam quiddam quod universum mumdum regeret, imperania , probibe quo sapientia. Dices: Homines in plurimis jus naturale, & legem innatam mutaverunt, linsique derogaverunt quantum ad praecepta generalia : Ergo nulla est praecedens as
Probatur aηtecedens: Iure naturali bona Omnia erant communia, & om s libertate donabantur; antecedente tamen hominum voluntate, Ec retentum imperio, inducta est bonorum divisio, & proprietas, necnon & servitus : Ergo revera lex naturalis potest pati mutationem. Diser Glossa in eo. II. Meles ici diserte pronuntiat naturae legem aliquando emendari, & corrigi per legem scriptam: sed haec
emendatio veram, de essentialem mutatio nem inscrt: Ergo lex naturalis vere mutari potest: Denique, ut se habet Princeps ad legem Positivam, & Civilem; ita se habet
Deus ad Icgem naturalem: non enim minus legis naturae est conditor Deus, quam
Princeps humanae : sed Princeps potest quamlliat legem Civilem abrogare, & r scindere : Ergo pariter Deus Ietam naturalem abrogare eotest , subindeque haec non est absolute immutabilis. Respondeo ad primum negando antecedens, & ad ejus probationem dico, b
norum communitatem, & libertatem, non
ita esse de iure naturae quasi ipsa lex absolues prohibeat ne homines bona quaedam sibi faciant propria, neve suam Iibertatem alteri subsiciant, si ita voluerint: ipsa namque lex permittit hominibus, ut bona sua inter se dividere possint, &disponere de sua libertate , cujus dominii
sunt, eamque aIteri vendere, vel subjicere, quare rerum divisio, vel servitutis inductio, nec est contra Iegem naturae nec eam mutat, sed tannim sicit quod illa lex fieri permittit. Eatenus igitur bonorum communitas, & libertas dicuntur esse juris naturalis, quatenus natura confert jus dominationis in omnia bona, & in propriam libertatem; ita ut non possent hominos inviti, aut sine iusta causa illo jure spoliari, & ab eius ulu praepediri. . ad secundum, dico legem lcriptam ideo diei aatam ad correctionem Iegis natura lis , vel quia per legem scriptam sustectum est, ac suppletum quod legi naturae deerat; vel quia nativa lex ob morum corruptionem, ac depravationem, ita in aliquorum cordibus erat detrita , quantum ad aliqua praecepta , ut existimarent aliqua esse licita, quae naturaliter mala sunt; quocirca opus fuit lege scripta ad ipsius nativae legis supplementum, & clariorem explicationem. Ad tertium nego majorem : Non enim eodem modo se habet Deus ad legem naturalem: quo princeps ad positivam: nam princeps totam vim , ac obligandi virtutem legi tribuit sola sua voluntate, &auctoritate per extrinsecum imperium promulgata I Deus autem aliquam obligationem ex parte rerum supponit, quae vid tur essentialis ipsis rebus , quia honestae sunt, & bonae ex natura res; nam, ut supra diximus, hoc est discrimen inter legem naturalem, Ac positivam, quod lex naturalis praecipit ea, quae per se honesta sunt, & bona: prohibet autem, quae per se mala sunt; lex autem Civili, tantum efficit honesta quae praecipit, mala quae prohibet; adeoque inter utramque Iisem non est paritas.
53쪽
o Tract. IV. Disp. II. Art. III. Quaest. I.
LEX Naturalis mutari potest per substra
ctionem materiae, quae subes eius de Otiot i; nequit autem mutari per irritationem. Probatur prima pars, tunc lex mutatur per materiae substractionem, quando materia, inquam cadebat legis obligatio, desinit esse materia legis: 1ed ita contingere potest. Probatur: Lex naturalis statuit quod bonum alienum non sit retinendum
invito domino, sed sit restituendum. Quod quidem nativae legis praescriptum tamdiu obligat, quamdiit manet alienum; sed potest istud , quod erat alienum, fieri proprium 3 si nempe ille qui in bonum illud aus habebat, ccdat juri suo. Sic etiam restituendi obligatio tollitur per legem praescriptionis; qua fit ut quod erat alienum jam amplius alienum non censeatur. Sic pariter de lege naturae est quod depositum sit reddendum, quando res in deposito constituta non petitur in damnum alterius : sed quia contingere potest quod depositum petatur in alicujus perniciem, puta silariolus ensem depositum petat quo possit quoslibet obvios homines trucida-rc: In nis, inquam, casibus mutatur materia legis de deposito restituendo; ade
que lex ipsa materialiter censetur mutari. Non tamen mutatur sormaliter, quia lex
ista sormaliter spectata non fertur in rem absoluic consideratam, de sine debitis circumstantiis, sed prout illis subiacet; dictat enim depositum esse reddendum, non simpliciter & absolute, sed dum non petitur in perniciem alterius; hoc autem prς- scriptum numquam variatur, nec Variari
potest ; quippe cum sit simpliciter honesum, & bonum. Patet etiam secunda pars: Nempe quod lex naturalis mutari non possit per irritationem. Si lex naturae posset irritari, maxime veI ex parte consensus requisiti ad illius obligationem, vel per contrariam consuetudinem; sed neutrum potest amrmari. Non ouidem primum: quia ut nativa lex
vim obIigandi habeat, non exigit hominum consensum, sed ut diximus, ipsa ab
Auctore naturae cordibus nostris a nostrae formationis piimordio inscribitur. Secundum etiam dici nequit: nam ut docet Gratianus dist. s. cap. I. Naturale ius inter omnia primatum obtinet tempore, is dignitate ,
eoepit enim ab exordio rationalis creaturae, nee variatis tempore, sed immutabile semper permanens; & ut habetur in capit. suo Jure, dist. 8. Ius naturae praevalet consuetudini, is, Uitutiοηi: quaeclimque enim vel moribui recepta sunt, vel scriptura comprebonsa, si naturali iuri fuerint adversa, vana is irrita babenda sunt: Et cap. veritate legimus, Nemo eonsuetudinem rationi, in veritati praeponat, quia eonsuetudinem ratio, veritas semper excludit. Quibus patet naturae legem, per contrariam consuetudinem, aut Iegem irritari non posse.
Utrum Lex Naturalis admittere possit di peη- sationem, interpretationem, seu Diixeiam.
N0ωMum I. Dispensationem distingui
posse duplicem, nimirum proPrio,& minus proprie dictam. Prior est relaxatio juris, & praecepti facta auctoritate su- erioris pleno suo jure utentis, quo sci-icet pro libito, Zc absque eo quod gravis
quaedam causa concurrens id exigat, aliquam personam eximit ab obligatione implendi, ac faciendi quod lege praecipitur. Posterior vero est sola declaratio, qua superior significat quod propter graves caulas Concurrentes talis persona eximatur ab
obligatione servandae legis. Sic v. g. summus Pontifex picno jure censetur persine dispensare, dum pro libito, de motu prΟ-prio aliquem dispensat a jejunio servando in illo die quo ipse jusserat ab omnibus fidelibus esse jejunandum : Dispensat veris
improprie, dum v. gr. declarat eum qui vovit continentiam , non teneri ad servandum votum quando incontinentiae stimulis ita dire agitatur, ut evidens sit periculum alicujus foedi criminis admittendi, & salutis jacturam faciendi. Prior dispensatio cadit in materiam auctoritati dispensanti subditam; Posterior vero etiam ad materiam altioris ordinis, &, sibi non subjectam spectat. Notandum a. Quod cum praecepta Decalogi sint in duplici disserentia, eorumque aliqua dicantur primae tabulae, quae Deum immediate spectant; alia vero secundae rabulae, quae pertinent ad ius proximo servandum; Cumque, ut iam diximus, praecepta primae tabulae sint de lurc strictis imo natu
54쪽
De Dispensatione legis naturalis. I
rae, si tertium excipias, nempe deservando Sabbato, cetera vero sint tantiim de jure naturae proprio, non autem strictissimo. Inde gravis inter Theologos dissicultas Oritur; num Deus possit in aliquibus praeceotis Decalogi dispensare. Hac enim de re duae extremae sunt sententiae. Prima quidem negans Deum de potentia absoluta dispensare posse in aliquo praecepto Decalogi praeter tertium de sanilificatione sabbati. Ita S. I homas q. I . arr.8. & ejus Commentat res, ac Discipuli, quos citat, & sequitur Suareae a. de Lesb. c. I s. Salas disp.s.sta. 9. Uasqu. di9.I79. c.2. Aversa φ9q. 'Ei.3. Fecunda extremc opposita, tenet Deum de P
tentia absoluta posse dispensare in aliquibus praeceptis Decalogi. Ita Doctor subtilis cum suis, Gabi ici, Almainus, Marsilius. S. ΗΟ-nav. I. in .in 7. c)cham a. q. I9. Petrus Allia-cen. I. Andr. de Castro novo dist.48. Gerson. S alii. Haec autem controversia ut
facilius, & cvidentius solvatur, Notandum Quod licet aliqui e Patribus, & Do toribus invicem pugnent in assignanda distributione decem praecept rum Decalogi in duas tabulas; nam Haesichius, 3c Origenes primae tabulae quatuor attribuunt, & sex secundae; licet invicem
non convcniant, nec cum aliis in earum
divisione: Iosephus vero Antiqv. attribuit quinque primae tabulae, & totidem secundae: Communior tamen sentcntia tenet cum S. Augustino ρ. TI. in modum, tria tantum praecepta pertinere ad primam tabulam; nempe haec: Ego sum Dominus Deus tuus; Non habebis Deos denos coram me; nec facie culptile , cyc. Secundo, Non assumex no men Domini Dei tui in vanum. Tertio, Μemento ut dum sabbati sanctifices: Ad secundam vero tabulam spectant cetera numero septem. Honora patrem , is matrem. Secundo, Non occides. Tertio, Non marisaberis.
Quarto, Non furtum facies. Quinto, Non
loqueris contra proximum tuum falsum testimonium. Sexto, Non concupisces uxorem pro-αimi tui. Septimo, Non datam, nou Urum, non servum , non ancillam , non bovem , non
num, universa quae illius sunt.
Advertendum insuper, omne praeceptum sive amrmativum , sive negativum , duo Praecepta involvere; unum quidem offirmativum , alterum vero negatimvm 3 nam praeceptum amrmativum de colendo ino, v. g. non sollim inducit obligationem politivam Deum colendi, de diligendi dcte minatis temporibus , & opportunis : sed
praeterea involvit praeceptum negativum numquam ponendi, aut volendi ponere impedimentum quod ab isto divino cultu& amore piaepediret; Hoc autem praeceptum negativum obligat semper, & prolemper, quia nusquam licet velle non diligere, nec colere Deum. Similiter praeceptum negativum non colendi falsos Deos, nec occidendi sine causa, involvit ipsummet Praeceptum negativum quo prohibemur nullo unquam xcmpore cultum impendere falsis Diis; & praeterea involvit praeceptum amrmativum applicandi omnia media, quae videbuntur necessaria ad observantiam illius praecepti negativi. Advertendum deniq&e , quod quando praeceptum est simpliciter negativum , tunc praeceptum amrmativum ipsi adjunetum,ta nitim determinat ad medium conducens ad observantiam illius praecepti negativi. Similiter quando praeceptum est simpliciter amrmativum tunc praeceptum negativum quod in eo involvitur , determinat solum ad medium necessarium ad observantiam praecepti amrmativi. His ita praemissis, tria maxime determinanda sunt in praesenti quaestione. Primum ,
quod Deus revera possit dispensare dispensatione propric dicta in aliquibus praeceptis Decalogi , in iis quae sunt de jure naturali. Secundtim, an dispensare nequeat in duo priora praecepta primae tabulae. Ter-tιum, an ex aliqua causa auctoritas humana, Pontificia aut civilis in iis, quae iuris naturalis sunt, dispensare possit.
CONCLUSIO PRIMA.DEui revera potis dispensare in aliquibus
quae sunt juris naturalis; maxime Neνδ in praeceptis secundae tabulae Decalogi , si quintum excipias. Ita Doctor praefata R. 37. n. I.& seqvcntibus. Probari solet haec conclusio: Primo quidem variis Scripturae textibus, quibus constat Deum dispensasse in praeceptis secundae tabulae, necnon in iis quae videntur esse de jure naturae 3 siquidem I 2. videtur dispensasse in septimo praecepto, Ν πfurtum facies, cum luaelitis, ut nempe vasa 'gyptiorum furarentur : dc Deutero o-mii 23. cum iisdem Israelitis ut *nerarentur alienigenis ad usuram , quod revela
furtum est. licin pari ratione dispensavit D 4 in
55쪽
D sexto praerepto cum Osta jubendo ipsi ut
acciperet mulierem fornicariam, Ze ex ea
filios fornicationis susciperet. Beatque dispensavit cum Abraham in 1uisto praecepso de non occidendo, cum ipsa imperavit ut filium suum interficeret, & immolaret: suta indeque Deus dispensare potest, &defacto dispensavit in praeceptis secundae tabulae, &quae non sunt de jure stricto naturae. Fateor rsonderi posse ad primum caput , conceruonem Israelitis factam ut AEgyrtum spoliarent, & ut vasa aurea, dc argentea quae commodato ab AEgyptiis acce- erunt secum abducerent, non tam esseispensationem septimi praecepti quam iIIius explicationem; siquidem per illud praecepti im prolii tur solum ablatio rex alie- Irae, quae autem Israelitae ab AEgyptiis a ceperunt , non erant bona AEgyptiorum,
sed sua: Primo quidem Tituli ianatisnis sibi a Deo factae qui cum supremam habeat potestatem ratione sui supremi dominii in omnia bona temporalia, & disponendi decis pro beneplacito suo, potest etiam illa
cui voluerit concedere. Secundo, titulo meruis laborum suorum, quaerant fraudati ab AEgyptiis, ut testatur bcriptura sacra Sapientiae Io. Retaidit Deus Justis mereedem LNLrum suorum I oppressit Pippe fuerant Israelitae ab AEgyptiis. gravissimis laboribus per varios annos absque ulla prorsus mercede. Tertio denique titulo vindicaηdae reli rionis , Nam inquit S. Augustinus Iib. 22. contra Faustum D ptu erant sacria Irgi, is ixiquit, nam auro tuo male utentes ad Creatoris inJuriam, suis idolis serviebant bomines peregrinos labore gratuito injuste aevrbememer a xerant: Digni erra erant istis nempe Israclitae 3 quibus talia iuberentur, illi, s nempe A gyptii J qui salis Meremtur. Quas rationis eleganter expressit Phi- Io Iudaeus in lib. I. de vita Moysis, ubi ali
spolium illud Agyptiorum, triplici titulo
a teccato excusari, nimirum titulo lab risi ensi, titulo compensandae injuriae il- Iatae, & titulo justi belli. Primum, inquit, tit diuturni laboris necessariam mercedem reciperent. Deinde, ut pro acceptis tempore quo servieraxi iniuriis, si xon pro merito, aliquid Iamen damni re nerrat, me ut besio victoees victos spatiarant bonis. Reponi postet Pariter adsecuηdam, quod illis verbis non secit Deus facultatem J daeis senerandi ad usuram alienigenis; nam
ubi dixit Deus, Non Isseraberis patri ad
Uuram; per hoe sufficienter significast a cipere aliquid ad usuram, este suntliciter maIum: Unde dici posset quod licebat Iididaeis lanerari materialiter tantum ad usuram alienigenis, non autem formaliter; quia quod exigebant supra sortem ab alienigenis, sua esse poterant, aut titulo donati nis sibi lactae a Deo, qui est supremus re-rnm administrator, & distributor qua ra tione ipsis dederat terram Amorreorum,& aliorum: aut titulo justi belli, ut censet S. Ambrosius lib. de Tisia. c. F. ubi ait; Ab illo exige usuram, eui merito nocere desideras, cui Jure inseruntur arma, cui legitimὶ auferuntur usurae, quem bello et incere non potes. Ab Me usuram exige, quem non si crimen oc-
ridere e me stris dimicat qui usuram flagitat, e gladio se detis uisistitis, qui fueris usuraraus exactor inimici. Α8 factum Oseae pariter reponi posset ipsum jussum fuisse accipere in legitimum matrimonium uxorem quae prius nuisset fornicaria: Ita interpretatur S. Augusti s lib. contra Secundinum cap. 22. Muid, inquit, inimicum Dei Chri- stianae, fi meretrix relicta fornieatione in castum eoniugium e mutetv λ Et infra, Ba-que cum meretricem Propis a scit uxorem, ad vitam ramitendam mulieri consutium es , is, figurae sacramentum expressum. Nec rc
seri quod ibi subjiciatur, Fae tibi Nisi fr- meatisis: Haec enim verba significant, relquod jubeatur Prophetae ut filios ab illa
muliere fornicaria genitos tamquam lFitimos adoptet: Vel quod ita dicantur filii sornicationis k quia nati sunt ex muliere quae antea fuerat sornicaria; non enim est insolitum in Scriptura ris interdum reti
ricre dc nominationem eorum quae antea
erant: Eva enim post formationem suam appellata est ab Adamo os, Os nunc exesbus meis; quia ante formationem talis fuerat Vel denique ut ligniscareuir ipsos Iudaeos a vero Dei cultu recessitae, cultum idolis exhibendo, quod in Scriptura genus est fornicationis, juxta illud. Maledicti qui frenica tur abs te. Quapropter his textibus omissis, Probatur Concitauo auctoritate S. Bernardi lib. de Praecepto, de Dispensatione c. I. ubi cium distinxisset triplex necessarium , nempe invis bile, fle incommutabile, diaxissetque necessaritim stabile, id quod a superioribus traditum, & sancitum stabialiter perseverat, nec omnino cujusvis sui jectorum ea aliquo modo variare, vel mutare conceditur necessarium inest urgh
56쪽
De Dispensatione legis naturalis. 3,
is, id quod divina ita constat, & aeterna
ratione firmatum , ut nulla ex causa possit, vel ab ipso Deo aliquatenus immutari ι γυ- cessarium vero inviolabile illud quod non ab homine traditum, sed divinitus promulgatum , nisi a Deo qui tradidit, mutari omnino non patitur; subdit, ut exempli causa ,
non occides , non moechaberis, non. sur-
tum facies, o, reliqua illius tabulae Legis sci-ra. quae es nullam prorsus humanam dispensationem admittant, nec cuiquam taminum ex
bis aliquo modo solvere aut licuit, aut licebit: Dominus tamen horum quod volvit, θ' quando voluit solvit: sive eum ab Hebraeis AEuptios spoliari: stis quando Pro elam eum muliere forniearia mi fleri praecipit . sciorum utique
alterum quid nisi grave furti facinus p alterum quia ηψ flagitii turpitudo reputaretur, si non
excusasset utrumve factum auliaritas imp νantis p Censet erpo sanctus Bernardus r vera inum in aliquibus praeceptis Decalogi posite dispensare .
Nec valet reponere cum Thomistis S. Bernardum intelligendum esse de. dispensatione improprie dicta. Haec siquidem responsio in ipsa sancti Bernardi verba aper e militat, ut constat tum exemplis ab eo Prolatis, tum ex eo quod in illo libro e pressic agat de dispensatione proprie dicta. Tum denique quia sanistus Bernardus talem dispensandi authoritatem Deo concedit qualem negat hominibus : at ipsemet Adversarii fatentur , homines dispensare
posse dispensatione improprie dicta in pr
ceptis quae sunt juris naturae: Ergo necessum est fateantur, iam tum Bernardum intelligendum esse de dispensatione proprie dicta quam Deo tribuit. Probatur insuper conclusio, Deus potest dispensare in praecepto de non occidendo innocente: sed prςceptum istud est juris naturalis, & unum ex praeceptis Decal Ri :Ergo in eis fieri potest dispensatio: Minor
patet. Major probatur , Ut Deus revera censeatur proprie dispensare in praecepto non occidendi innocentem, lassicit quod sua authoritate efficiat, ut illa occisio, quς
alias esset illicita fiat licita : sed id mus prςstare potest, imo de iacto praestitit: Ero revera Deus dispensare potest in aliquius pr eptis Decalogi. Maior constat, nam
ideo princeps aliquis censetur diisensare in lege a se polita, & Ponti x dispensare in
comestiqne carnis die veneris v .g. quia uterque esticit sua alictoritate , ut ille actus Urdispensationem sit licitus in omnibus ci cumstantiis in quibus alias esset illicitus , si nulla ipsius adestet legis dispensatio.
Probatur minor, c ccisio I saac , quam Deo imperante cfficaciter intendebat λbraham, habebat omnes circumstantias ob qtIascensenda esset prohibita per Decalogi praec plum non occides, si non adfuisset divina dispensatio, non miniis quam comestio carnis die veneris ab homine sano ac benevalente
habet omnes circumstantias ratione quarum
esset actus illicitus, & peccaminosus si non adesset summi Pontificis dispensatio respectu istius hominis sani: Ergo sicut illa comestio carnis ab illo homine sano revera fit licita ob dispensationem; Ita pariter illa occisio Isaac innocentis revera etiam ob
divinam dispensationem extitit Iicitat Suia indeque illa occiso solum non fuit mala
propter dispensationem factam per idipsum
divinum mandatum quo Deus illam occisionem praeceperat ; & consequenter v
tum est quod de facto Deus in aliquibus
Decalogi praeceptis dispensavit. Confirmatur. Deus de facto prς epit Abrahae filium suum interficere in illis circumstantiis, in quibus secluso praecepto peccasisti eum occidendo; nec ulla intervenit mutatio moralis ex parte illius faciendae occisionis praeter mutationem quae oriebatur ex
illo praeculo, ut pr Utum erat; Ergo per veram dispensationem fecit Deus ut illa occisio , quae alias esset illicita, foret licita. Remηunt adversarii, Praeceptum illud divinum datum Adrahae de occidendo Isaac non potuisse habere dispensationis rati nem 3 quia praeceptum obligat ad aliquid faciendum, dispensatio vero talem obligationem non inaucit, sed sollim permittit rem licite fieri. Contra: Dispensatio, ut dispensetio est, pr esse vim habet auferendi obligatione, & pr hibitionem actus in quem cadit dispensatio; sed preceptum de re aliqua facienda quς alias prohibetur, habet eamdem rationem, de viis: Siquidem eo ipso obligat ad aliquid factendum, & aufert prohibitionem qua illud c vebatur; licet praeterea habeat rationem obliugandi adactum, in quo fit dispensatio, de cujus prohibitio per illud faciendum prςc
pium tollitur. Quod utique patet exemplo; nemo enim est qui non fateatur, quod si summus Pontifex pr ineret alicui comedere carones die veneris; alias obligato per Ecclesia pretceptum ad eas non edendas rev
57쪽
Τract. IV. Disp. II. Art. m. Quaest. II.
ra cum eo dispcnsaret summus Ponti sex ;a leoque praeceptum de re facienda quae alias p ohibetur, vim , & rationem habet dispensitionis. quod qua ratione Deus praecepit Abrahae occidere filium , potuit etiam non praecipere , sed ipsi concedere licentiam expressam, & formatam eum interficiendi ; at in co casu talis interscistio
foret licita: Ergo proprie Deus potest dispensare in praecepto, non occides .
Reponunt keum O , Verum quidem esse quod illa occulo foret licita ratione illius praecepti divini, quae alias non esset licita si tale praeceptum non adesset; verum, inquiunt, id non fieret per veram dis n&tionem, sed per materiae subtractionem, &mutationem; nam non quaecumque occisio
vetatur per illud Decalogi praeceptum, Non occides, sed tantum illa quae sit privata authoritate. Unde desacto Principes saecularcs conferunt iacultatem interficiendi, nec tamen dispensant in illo praecepto Contra: Si Principes saeculares, sua sola aut horitate possent efficere ut occisio hominis quae alias esset inlusta, foret licita , revera censerentur propite dispensare injllo praecepto, non occidet, sicut dispcnsa. re post uni in legibus , & piaceptis a se pontis: Ergo cum Deus sola aut horitate tua possit clispensare absque ulla mutati ne materiae , hoc est, remanente semper obligatione illius prςcepti, non occides, quς obligatio illam occisionem illicitam em iet, nisi divinum interveniret vel praece-
Ptum, vcl consilium; revera censendus est
Deus in illo praecepto dispensare. Reponunt denique Alii , illud quidem praeceptum Abrahae datum esse dispensationem; sed non quae sit relaxatio praecepti s sed tantum qua fit ut illa occisio 1saac non censeretur homicidium . Verum haec responsio prorsus est sutilis: Nihil enim aliud est dispensationem aliquam esse relaxationem praecepti, quam eam esse talem ratione cujus Praeceptum
quod alias obligaret, nisi ista aispensatio adesset, ea posita non censeatur obligare: sed illa dispensatio, qua Deus secit ut absque ullo peccato Abraham posset suum filium interficere, erat huiusmodi: Ergo pariter erat vcre relaxativa praecepti .
Objicies primo S. Augustinum asterentem Deum non posla dispensare in jure naturae; Nam libro de vela religione cap. 3I.
ait, Neque Pater de aeterna sege iudicare posset: de libro primo de libero arbitrio cap . Legi aeternae, inquit, semper est obtemperandum , illam ese ire murabilem . Et infra , an potest asiquando iniustum esse ut mali miseri, boni autem beati sint, aut ut bon
sum, cy gravis populus ipse mi magistraturciret; dissolutus vero ae nequam ista heentia careat λ Video haηc aeternam , O, incommutabilem legem esse . Resimnaeo ; Has authoritates recte posse intelligi de potentia ordinaria, qua nempe Deus iuxta praescriptas a se Ieges, & regulas cuncta disponit, non autem de extraordinaria qua pro libito praeter ordinationes a se conditas, potest aliquid per se praestare, vel praesta nil tim ab alio praecipere: Vel praefatae authoritates intelligi possunt de striactissima lege naturae, qualiter arbitror primam , & secundam authoritatem esse accipiendas. Tertia autem intelligenda est dei ge aeterna, & naturali, quantum est ex natura rei, & nisi interveniat actus aliquis divi iaς voluntatis rem aliter disponentis: Certum est enim quod esset injustum, ut popul us honestus sibi crearet magistratus, si ne pe Deus id vetaret, sicut revera vetare Pintest. Similiter etiam posset esse iustum, ut populus dissolutus, & nequam non careret tali authoritate cum facultate sibi creandi magistratus, si Deus ita imperaret.
Obiicies secundo, Si Deus dispensare posset in praeceptis secundae tabulae , praesertim in eo non occides, sequeretur quod dari posset bellum utrinque justum sine ignorantia nam ille cum quo dimensaret Deus in pr cepto occisionis, possiet licite aggredi aliquem; is autem quem invaderet, posset e iam licite se defendere, Ac invasorem impugnare, & occidere: sed est contra communem Theologorum sententiam quod bellum possit esse utrinque justum sine ignorantia: Ergo nostra assertio in communem TheoIogorum sententiam pugnat . .
Res adeo I. Hanc ob stionem tam in Adversarios quam in nos ipsos militare; siquidem non negant Ad versarii quod Deus non possit dare licentiam in aliquibus casibus, in quibus non liceret interficere nisi Deus ita concederet aut prpciperet; id squillam constat manifeste ex occisione Isaac. Abrahamo demandata , sive interim Deus id faciat dispensando, ut asserimus, sive mutando materiam illam, eamque extrahendo ab obligatione juris naturalis, ut volunt Adfersarii: sed in illo casu tam liceret ei qui esset
58쪽
Intersciendus, se defendere , & adversus
impugnantem repugnare, si Deus daret licentiam occidendi sue mutando materiam
illius obligationis , sue dispensando in eo
praecepto non Oerides; ad que haec difficultas tam ab Adversariis quam a nobis est solvenda. Ret --. negando maiorem: Non enim sequeretur bellum in illo casu utrinque ju- sunt ; nam ille cui Deus praeciperet interscinionem, non deberet eo ipso in omni casu velle interficere; sta teneretur abstinere
ab intersectione in illis casibus, in quibus
periculum esset ne ipse interficeretur , aut alios interficeret quos occidendi non haberet facultatem. Nam licet Deus aispensaret in prςcepto Iegis naturalis quoad intemfectionem Petri v.g. non tamen eo ipso censendus cssct dispensare in prςcepto natura-Ii quoad interfectionem aliorum, aut quoad periculum manifestum propriae occisi nis: subindeque teneretur abstinere se ab interscctione facienda in eis casibus in quibus probabiliter periculum esset, ne aut interficeret quos occidere non licet, aut ipse interficerctur: Unde ii in ii et casibus ab interfectione non desisteret, bellum ex parte eius foret injustum, justum vero ex parte illorum quos aggrederetur .
Respondeo tertiὀ, negando minorem: Non enim absurdum est bellum utrinque esse justum; nam certum est quod dum Christiani Reges inter se decertant, plurimi ex militibus utriusque partis existimant se vocatos a suis Principitius ad bellum legitimum,
adeoque tenentur ad interficiendos adversario, milites. Imo probabile censent aliqui, inquit Poncius, Comment. iud β.37. nu. Iqy. etiam ita praefatos milites ad occisionem teneri in eo casu quo per scientiam particu- Iarem quidam ex eis cognoscerent suum Regem non juste adversus alium Regem pugnare, dummodo publice non fiat compertum , nec ipsi possint ut suadere rati
nibus opportunis absque vitae suae diisendiose ab interficiendis adverseriis desistere '. Certum, inquam, est, aut saltem. probabile quod in tali casu bellum inter milites esset utrinque justum , etiam absque ulla ignorantia ex parte ipsorum. Adde ex Cavello in solis adnu. q. praefatae qiusis is quod in pluribus callibus vid tur multis Doctoribus bellum posIe esse utrinque justum ι nam qui putat bona fide se pugnare, potest aggredi alteram quem
novit innocentem, ut docet Soto . deIol.
quaest. I. arI.7. Item reus Condemnatus conia
tra scientiam privatam Iudicis, potest resistere secluso scandalo , ut cum plurisus
aliis affirmat Covarruvia1 I. var. cap. nu.
13. Item si duo in naufragio simul tenta rent invadere scapham unius dumtaxat capacem, possent invicem juste utrinque pugnare pro ea sibi servanda , quo vitam quisque tueri posset , ut docet Major ing. U. I s. ρη . 22. deo. Potest ergo bellum aliquando esse utrinque justum. Obiicies 3. Praecepta te s natui ae sunt
a stirmativa vel negativa : affirmativa praecipiunt id quod secundum se justum est ac
rectum s Negativa autem prohibent id quod sectandiim se est iniquum , & injustum ista si dispensabilia esse e praecepta affirmativa, liceret non facere id quod secundium se licet sacere 3 Similiter si praecepta negativa essent quoque dispensabilia, liceret facere id ouod secundum se iniquum est atque injustum ; At absurdum consequens: Ergo antecedens .
Distinguo ma orem: Amrmativa precipiunt id quod iustum est secundum se &i idei endenter a S ullo prorsus legis praecepto, Nego: Dependenter ab aliquo praecepto, ratione cujus id quod prςcipitur, censetur esi
se justum, & quod prohibetur censetur esse
injustum, Concedo; Licet enim aliqua videantur esse justa vel injusta, quatenus conveniunt fuci discon eniunt legi naturali , necnon & rectae rationis dictamini ; attamen cum lex naturalis nihil sit aliud quam ipsa ordinatio Dei praescribentis ea quς pro libito iudicat esse convenientia vel disconvenientia oraturae rationali, consequens est
quod rati illius convenientiae vel disconvenientiae, maxime petatur ab ipsa Dei ordinatione: 1imillier istinguo minorem; Liceret
non facere id quod sec undum se justum est,
remanente sub ratione histi, nego: non remanente sub eadem ratione, concedo: Certum est autem quod res quae justa erat, &idcirco necessario executioni demandanda
ratione praecepti divini, talis esse desinit , accedente divina dispensatione , qua posita id quod justum erat, & necessarium
facere, incipit esse licitum omittere . Dic:3 quarto, Omnia prς cepta, legi S naturalis habent fundamentum in natura, dc eatenus sunt pr epta legis naturalis, quate
nus coniunguntur eum natura: atqui natura nequidem per divinam notentiam variari
59쪽
potest; nam licet data quacumque creatura possit inus producere perseetiorem in infinitum, non potest tamen facere homj-nem aliter quam sit: Ergo pariter nequit in lege naturae dispensare . Distinguo maidirem, Illa praecepta fundantur in natura, idest , habent conjunctionem cum natura ex ordinatione Dei auctoris naturae , ita rem statuentis, concedo :Id est, profluunt ab ipsa natura per modum proprietatis inseparabilis , quasi illa invariata , haec variari nequeant, nego . Nam ut diximus , cum ista ratio juris naturalis pendeat ab ipsa ordinatione Dei ut authoris naturae , cumque illa divina ordinatio sit libera, etiam Deus liberrime potest praecipere , vel prohibere quae ludic verit convenientia , vel disconvenientia , ipsa natura secundum suam essentiam invariata permanente .
Dices denique , Dispensatio est imper&eta , & inchoata legis abrogatio 3 sicut enim per abrogationem fit, ut manentibus Omnibus aliis circumstantiis omnino ei L dem, lex non obliget, quae alioqui cum istis circumstantiis taligaret; ita dispensatio facit ut hune non obliget quem alias obligavit : atque hinc abrogatio diciturniora legis 3 dispensatio autem vulaus legis :Ergo in ea tantum lege dispensari potest quae potest abrogari ; scut ille qui immortalis est, in vulnerabilis quoque est ι at ex dictis supra, lex naturae non potest abr pari, subindeque nec in ea dispensari etiam per Deum. Distinguo minorem: I ex naturae non P test abrogari quantum ad omnia praecepta quae continet, maxime vero quantum ad
ea qliae sunt de jure strictissimo naturae 3 qualia sunt duo praecepta priora primae tabulae, concedo: quantum ad alia praec Pta, qualia sunt caetera primae vel secum dae tabulae s si mendacium excipias ne go a Quemadmodum enim contendimus divina authoritate in eis poste dispensari quantum ad aliquas personas , ita & dj-spensari posset quantum ad omnes ; siquidem divina authoritas, & potestas non magis limitatur, & arctatur respectu plurium quam respcctu unius : Illa autem dispensatio generalis esset revera legis ab . rogatio ι subindeque lex naturalis quantum ad ea piaecepta divinitus posset abrogari .
DG piora praecepta Primae Tabulae που tiis sumpta, quatenus videlicet mobibent irreverentiam exbibendam Deo, ous me cultum merum inanium, aut per divisi mus
nominis assumptionem in vanum, sunt strississime de ure regis naturalis ; subindeque sunt etiam Livinitu, indispensabilia. Haec est Din. in g. dist.*7. nu.6. ubi ait de praeceptis primae tabulae, quia illa immediate Deum respiciunt pro objecto, duo quidem prima,
si intelligantur tantiim esse negativa. Primum , Non babebis Deos alienos I Secun- is dum, Non assumes nomen Dei tui in va- ,, num, idest, non facies Deo tuo irreve- ,,
rentiam , ista sunt stricte de lege naturς, is quia sequitur necesIario, fi es Deus, o is amandus ut Deus: & quod nihil est aliud ,,
colendum tanquam Deus, nec Deo fa- cienda est irreverentia : S per consequens , ,
in istis non poterit Deus dispensare, ut is aliquis possiit licite sacere oppositum t lis prohibiti . Haec Doct. cui subscribunt omnes Ili omistae contendentes omnia pr cepta Decalogi esse indispensabilia , proinde censent ea quae sunt primae tabulae , maxime esse indispensabilia . Probatur haec Conclusio : Ex terminis notum est Deo non posse aliquam irrogari injuriam , aut irreverentiam absque culpa mortali : at summa Deo fieret iniuria, & irreverentia si ipse odio haberetur , aut debimius ipsi cultus alteri impenderetur : Ergo haec licite fieri non possunt. Probatur ma 'jor. Notum est ex terminis nullum malum morale esse Aciendum, nec posse licite fieri id quod cognoscitur esse contra bonum honestum, & morale: inde namque se tu retur contradictio, nempe quod posset licite fieri, Ad quod ita fieri non posset: sed nullum malum morale potest esse majus quam inferre irreverentiam Deo summo b no: Ergo non potest ipsi ulla ratione licite irrogari aliqua irreverentia . Deinde, Si Deus dispensare nosset, & enficere ut irreverentia sibi licite fieret, maxime per actum suς divinς voluntatis, quo Videlicet irrogatio irreverentis quς alius effutillicita fieret licita: Sed id emcere nequit mediante illo voluntatis actu: Ergo nec in illo dispensare. Ma;or, & consequentia patent. Minor probatur. Non est magis notum terminis, aut ex aliquo principio quod qης Deus
60쪽
De Dispensatione legis naturalis. 37
Deus jubet sint licita , 8e quae prohibet
sint illicita, quam sit notum quod in illo casu Deo sit irrmanda irreverentia: Ergo sicut nullo suae voluntatis actu potest Deu Sessicere, ut quod juberet fieri, non fieret Iicite ; aut quod prohiberet fieri, licite fieri posset, pro eodem instanti quo juberet aut prohiberet; ita emcere nequit ullo sui voluntatis actu ut irreverentia sibi licite exhibeatur. Denique, Eo ipso quo aliquid fieret jubente Deo, non fieret ipsi irreverentia ;siquidem non irrogatur irreverentia Principi , dum crus praeceptis , & mandatis fit satis : Ergo implicat ut Deus possit concedere facultatem irrogandi sibi irre
Dicer: Ex prςcedenti conclusione liquet, dispensari posse divinitiis in praeceptis negativis secundae tabulae quae spectanti ad proximi dilectionem: Ergo pari ratione dissensari voterit in praeceptis priave tabulae quς
Dei dilectionem , dc cultum Concernunt . Patet antecedens ex dictis: OUequentia ρν batur, Omnia m epta secundae tabu iundantur in dilectione proximi, & ad ipsam
tamquam ad caput unice revocantur: sed
proximi dilectio necessario sequitur exprγcepto diligendi Deum: Igitur si haec Dei dilectio dispensationem non admittat, nec Pariter admittet dimensationem dilectio proximi. Major constat ι Nam inquit Α-
post. ad RomG. Non adulterabis , non occiades, si quod es aliud mandatum, in boc
verbo instauratur, Diades proximum tuum Fcut teipsum . Unde concludit ibidem Apost. sui adigit mrimum , Legem implevu. Quod Niique prodatur authoritatu Cnristi Salvat ris Matth.aa. ubi sermonem faciens de prς-ceptis diligendi Deum , & proximum, ait In bis tota lex pendet , is, Proetae: Igitur in isto praecepto, Diliges proximum tuum 3 includuntur necessario omnia prςcepta secundae tabulae. Probatur minor, quod dilectio mimi sequatur necessario ex pi aecepto di-igendi Deum. Dilectio Dei, quς est de jure naturς, est dilectio perfecta, &non deordi nata: sed dilectio ordinata non tendit in Deum sibi soli appropriandum, quasi diligens in um nollet ab aliis diligi; quia amor boni communis, ut appropriati soli diligenti est inordinatus; amor etiam aliculus ninientis dilectum ab aliis similiter diligi, est imperfectus: Ergo cum prςceptum de diligendo Deo tandat in amorem perscctum, di Ordinatum , etiam intendit quod Deum diligens velit ipsum pariter ab aliis diligi; proindeque amans Deum debet velle quoa etiam proximus Deum diligat: sed talis v luntas est actus persectissimus dilectionis proximi: Ergo dilectio proximi necessariolequitur ex praecepto dilectionis Dei . Respondet Doctor tribus modis. Primo qui dem negari posse malorem: Non enim est certum quod diligere Deum sit strictissime de iure naturae, in quantum prςceptum iblud est amrmativum, sed tantum in quantum est negativum, scilicet quatenus prohibet odium Dei: Hinc cilm prςmisisset rati nem pro tuenda parte amrmante , nempe uod prςceptum de diligendo Deo aliquan-o ooliget de jure nature, alias sequeretur hominem per totam vitam non teneri ad aliquem actum amoris Dei eliciendum, quod repugnare videtur rectae rationis dictamini: Postmodum partem negantem se probat ibiadem nu. T. Non est certum esse prςceptum juris natur stricti quod aliquis homo Deumanaei hodie positive: Ergo nec cras, nec ullo alio tempore, quia non est potior ratio cur aliquis aliquo tempore determinato obligaretur ad Deum positivc amandum quam hodie , Et ideo , inquit, stricte loquendo non videtur quomodo possit concludi quando aliquis teneatur tunc vel nunc exbiberervisum Deo; is pars ratione nee aliquando inaestinctὶ, quia ad nuL
lum actum tenetur aliquis pro aliquo tempore indeterminato ad auem non tenetur Wo aliquo tem
pore A to, alvibus opportunitatibus concuννentibus. Hoc est, non potest aliquis ten ri ad aliquem actum pro tempore determinato eliciendum, quin teneatur pro aliquo tempore determinato, quod posset determinari per occurrentes opportunitateS, &particulares circumstantias aliquando com Currentes. Quocirca ratione utrinque Iibrata , indiruussum relinquit Doctor an amare, & colere Deum positive, sit praeceptum strictissimi juris naturae. Re*-det et. Negando minorem, nempe quod dilectis proximi sequatur necessario ex amore Dei. Ad cujus minoris rationem dicit , quod etsi pei sectus Dei amor , qui praeciperetur per jus naturae strictum, non lit amor quo vellet. quis appropriare sibi Deum, quasi nollet ipsiam an aliis positive diligi: tamen non posset esse amor quo necessario velit positive Deum ab aliis positi
ve diligi, sed suffcit quod sit amor ipsius Dei secundumst, abstrahendo ab eo quod quia