장음표시 사용
111쪽
so De Catarrho pro compestenda uaporatione ventriculi ad caput, sequenda sit
Celsi admonitio lib. I. cap. 8 ut nimirum Patiens priusquam dormitum eat,4 conquiescat, duos tresve cyathos , qui sunt quatuor, aut quinque unciae aquae frigidae sorbeat . Plutarchus enim grauissimus Auctor in lib. de Sanit men tale praeceptum
amplectitur,4 laudat. Quin Hippocr. id ipsum literis proditum reliquit, a quo dubio procul desumpsit Celsias . Nam in lib.
de Vic acut in capitis grauitate , aut mentis perculsione vehementi aqua potum commendans, vel saltem vinum aquosum, album, cinodorum, statim subiungit Et post ipsius aquosi vini potum aqua modica insuper bibenda Itaenim,inquit,robur vi. ni caput . mentem minus percellet. Quamobrem morem hunc multis praelertim Principibus familiaremis nos haud improba mus , quando aquae bonitas accedat . Utuntur hodie vere,& aestiuis potissimum temporibus,varijs aquis niue retri raris ex flori bus , vel turionibus citri , ex fragis , floribus iasmini, seminibus coriandrorum in alijs cum saccharo, quae omnes non minusia lato amicae sunt, gratae, quam salubriter bibantur . Galenus etiam s. Aphor. s. ubi nocte sitiunt homines propter ciborum, ac potuum calidorum usum, nec ideo somnum capere possunt, aqua frigidae potum in media nocte commendat, eo quod coctio nem iuuet, ac sitim adimat Os etenim ventriculi ex hoc potu magis constringitur,4 calor magis intra ventriculum colligitur,& augetur , ideo idem Celsus cap. a eiusdem libri, in quo quae stomacho imbecillis seruanda sunt, enarrat haec etiam verba profert Vbi expletus est aliquis, facilius concoquit si quicquid alsumpsit, potione aqua frigidae includit, tum paulisper inuigi
lat, deinde bene dormit . Quod autem ad inanitionem, ac repletionem attinet, nemo non nouit inanitionem, siue fiat per ea, quae manifeste corpus euacuant, siue per ea . quae insensi biliter, ac ex accidenti etiam humiditates in corpore ac cervatas absumendo , magnum afferre emo nentum ijs, qui fluxionibus sunt obnoxii est enim fluxio quae uis, nedum Catarrhus proprie sumptus, plenitudinis 2boles,4 morbos, qui ex pleni tudine oriuntur, optime sanat inanitio . Inter ea, quae uniuersum
112쪽
LAer Primus. Isum eorpus insensibiliter exonerant, sunt Mctiones, de quibus
supra in Chirurgia, de quas dicebat Galenus Φ. de Sanit tuen. sufficere posse loco purgationum, sunt abstinentia & inedia ipsa, quibus humidiora corpora vehementer premenda sunt Famem etenim humidas carnes habentibus inducere bonum est, de mente Hippocratis . Aphor. 39. Nam fames ex accidenti multum disiccat . Vnde Galeno haud duplicet mos illorum, qui corpora deplendi gratia, sibi per singulos menses unius diei inediam indicunt . Quam quidem consuetudinem in nos indistillationibus magnopere probamus,cum in alijs armi leporibus
tum praecipue in verno, quando capitis mamones ob iam allatas rationes promouentur. Hinc sciant omnes Quadragesimale lai nium,quod tamen de IureDiuino nostripto ab aliquibus dicitur, ego de temporis tantum determinatione loquor, pro animarum salute a Summis Pontificibus Romanis in vere institutum, cor porum quoque salubritati mirum in modum conferre ι quidquid in contrarium deblateret fuchsius de re medica quidem benem
ritus, sed Catholicae Religionis hostis impius ACuius viri opinio abunde tiam resellitur per ea, quae scripta sunt a D. Hieronymo aduersus Iouin lib. a. Vbii scribitur,multorum infirmit tes, praecipue vero illas , quae a fluxione pendent, ieiunio sanari, di multos proscriptione bonorum ad simplicem mensam, laut reres cibos redactos conualuisse. Quem locum registratum in Can. o. de Consecrat distinct. s. ostendit mihi nuper Franciscus Ingolus I. V. D. vir spectatae eruditionis,& probitatis. Euacuant sensibiliter corpus, quae ventrem Bbducunt, ut clyta blandi ex iure pingui, saccharo rubro, oleo sale vitello
oui, aut balani ex hiera, sale gemmeo, melle Interduae . quoque in sum deducantur aliquot ex relatis pitulis eadem enim uini praeseruationis remedia, quae curationis, dummodo a perito artifice praescribantur. Per os assumpta ventrem subducunt alimenta quaedam, quae molliendi vim habent, inter tae sunt holera multa oleo , ac sale condita,praesertim vero malua, dactucas
de quibus Martialis Utere lactucis, ct mollibus tere maluis. Et
113쪽
. De Catarrho Et alibi de mesua
Exoneraturas ventrem mihi illica maluas Attulit, o varias quas habet hortus opes.
Bela eiusdem est virtutis, prete lettim vero illius succus, ideo iustaeu magis laudatur, quam holus ipsum, quod potius adstringendi facultatem possidet, auctore Hippocrate a de Diaeta text. I q. Aluum praeterea lubricam seruant pruna Damascena dulciora in scinae infuso excocta, ct saccharo asipersa, paulo ante alios cibos deuorata, panis ex tota farina,confusaneum vocant, aut eiusdem
medulla hispano melle illita, frima mensa comanducata, vino subdulci ad uncias binas superpotato,aut tartari ex vino albo in te nulls mu puluere redacti,atq; per seiaceu traiecti uncia media ex iure,vel vituli,vel capi, vel vervecis ante omnia' edulia sumpti Augustus pane secundariu maxime appetebat,no solium, ut innuere videtur Suetonius,gultus gratia, sed etia fortat se ob hac ipsam causam Mihi etia familiaris interdum est radix nostrae iridis saccharo, aut melle condita,& unius,vel duaru quoq;vnciarum pondere assum pta. Pulvis deniq; illius radicis,quam Mechoachan appellant,pondere duaru drachmaru per noci aut vino, aut iuri infusus multis haud improspere ventrem exonerat. Dumodo venter quotidie ducatur,na stirper hesternum stercus per omnes dies excernit, si sanus homo esse debet,auctore Hippocratea de Morb. aut ad summum alternis diebus, parum curo, an hoc vel illo auxilio fiat. Dicebat siquidem et de Diaeta Hipp. ipse. Cum euacuata est aluus ex reliquo corpore, capite humiditatem in seipsam attrahit. Ad manifestam humorum malorum euacuationem spectat etiam vomitus arte quadam per interualla excitatus, qui quidem mirabiliter conducere credi cur ex eo, quod in repletionibus a natura ipsa, quae non edocta Medico peragenda demonstrat, cum iuuamine promoueri solcat . Inter alios Patiens noster vomitus beneficium iampridem experius est . Vnde cessante vomitu eiustum venter,tum caput peius habet. Sane Hipp. in i b. de Interat fiex. ψ7. vomitum fluxioni a capite conductae arbitratur. Mos olim
fuit apud Aegyptios, caldaeos pro conseruanda sanitate,quoli bct mense vomitum ciere,quemadmodu refui ut Diodorus Siculus
114쪽
ac Herodotus quem morem laudat Hippoc dum libro de Insimnij scribit , salubre esse bis in mense vomere, i de Diaeta humidiores inquit:debent vomere ter, sicciores bis. Lectum est etia in Ecclesiastico cap. 3 i. de vomitu praeceptum dignum prorsus quod huc transferatur . Et si coactus aeris in taedendo multum, surge e medio, vome, refrigerabit te,& non
adduces corpori tuo infirmitatem Galenus tamen ad 3. Aphorismorum consuetudinem vomitum prouocandi minime probat, quia vomitus motus est violentus, eoq; subuertitur,& resupinatur ventriculus,&fumis repletur caput. Quamobrem ego in non assuetis hanc ipsam evacuationem no laudo, sed multo magis, aut unius diei per interualla quaedam omnimodam a cibis abstinentia, aut per blanda, hypelata medicamenta lenem ventris euacua tionem, aut deniq; tenuem, exquisitum victum Sola enim abstinentia sine periculo medetur, ut ait Celsus lib. 3.& sic vomitus superuacaneus erit,qui nocet ijs,qui proba utuntur victus ratione
inquit Avicenna . Accedo ad somnum,& ad insomniam, seu vigilias . Quod itaque scriptum reliquit Hipp. a. Aphor. 3. Somnus,&vigilia, utraq; modum excedentia, malum, ad Catarrho obnoxios si transferatur , undequaque veritatem praeseseret Nimiae enim
vigiliae, somni longiores Catarrhum coaceruant. Illisiquidem,
inter caetera quς inserunt mala, cerebri temperatura corrumpunt, in virtutes omnes non minus exoluunt, quam sensibiIes evacuationes Comm. I .in Prorrh. Insuper cruditatem,incoctionemq; tum ciborum,tum potus iliciunt a.de Vic acut. Com. vltimo,& in initio lib.de Sympl. caus. Inde illud Martialis. Nam vigilare leue est, peruigilare graue An igitur damnanda Salernitana Schola, qua scriptum est.
Ieiunent, vigilent, tiant.qui rheumata curant.
VigiIare enim Catarrho maxime auxiliari testatura Si de nimiis vigil ij Ioqueretur,dubio procu audienda non esset Schola illa , sed cum de moderatis intellexisse verisimile sit, in hoc etiam veluti in siti,&inedia veritatem dcicuisse, stirmare non verebor,licet oppositum putauerit doctissimus Mercurialis.Quandoquidem in Catarrho euacuatione indigemus, expulsione,quq commode peT
115쪽
s De Catarrho per vigiliam fit, nullo autem modo dum somno indulgemus. Qua
re hoc in mali genere necessarium est, ut vigilia somnum superet Quae etiam fuit Avicennae sententia . Ne dicam quod Hippocrat. ante alios rem hanc nos docuit in de Inter. affect dum suppuratos a somno impediendos esse admonet, donec undecim dies praeterierint. Multus ad haec somnus capitis grauitatem conciliat, quo niam, ut Cassius scribit in Problem transmissa ad caput materia, ob astrictionem somni ratione factam exhalare, transpirareq. non potest. Inde frigida, ct humida cerebri intemperatura augetur, inque morbidam conuertitur Et Gai uberiorem somnum crudos humores digeri non sinere testatur a. Meth. De hoc somno similiter intellexit Hippocr. in lib. de Flat.tex et o dum dixit. Longio- ri somno trigescit sanguis. Alioqui enim somnus, si recte ineatur, ut labor articulis, sic visceribus commodat, cibum elaborat, humores excoquit, dolorem lenit, lassitudinem solatur, intenta laxat, animi aegritudines obliterat, rationem vitiatam corrigit.Galenus; de Sanit tuen. Nihil est, inquit,quod crudos succos aeque conficiat, atque somnus . Praeterea, quod ad rem nostram magis spectat, somnus effluuia quaeque cohibere natus est, sistitq euacuationes omnes, praeter sudorem, quoniam una cum sanguine innatus calor ad profunda corporis in eo confluit. Vigilia pariter moderata,de qua praedicta Schola intelligi voluit,humores superuacaneos per halitum digerit , discutitq; iniuersum corporis
habitum exsiccat, uti const.it ex Galeno a. de Vic. acutor.Comm.
I. o. Meili. Concludatur itaq; somnum, vigiliam , si modum non excedant,& in hisCatarrho obnoxij Oraculum illud: Miden aga , ne quid nimis, seruare non obliviscantur, pro expugnando, aut compescendo Catacilio ipse maximi usus esse . Quare dubia quaedam salutaria hoc in loco excitari solita a Medicis minime sunt silentio praetereunda Primum est,an interdiu statim a cibo dormiendum sit, cum Avicenna in Catarrho idipsum prohibeat. Alterum, an supino decubitu. Postremum, an depresso, vel eleuato capite. Ad primum dicatur,cum in praesenti de sene loquamur,licere ei statim, meo iudicio, a cibo dormire, veluti nos docuit Galanus Homeri testimonio,qui de Nestore ita canit.
116쪽
Liber Primus. Vt auit, sumpsitq; cibum, dat membrasopori Namq; haec iusta seni.
Senibus liquidem somnus longior conuenit, frequentior,ut e t si siccitas emendetur,coctio iuuetur,& vires roborentur; Alijs vero non adeo tutus somnus est, praesertim meridianus, cum alijs de causis, tum quia fit motus violentus naturae contrarius. Nam . lux diurna calair m, spiritum foras trahit,utrumq;somnus ad interiora reuocat. Silpinus decubitus, de quo secundo loco dubitabatur, nemini Medicorum unquam placuit, quidquid sit, dicat de oculorum commodo Plinius Corpora enim ad Incubum, Epi-lepsiam, H poplexiam disponit, ut asserunt Rhasis a S.Contin.&Avicenna 3. Primi. Quoniam eo situ se rfluitatum ad posteriora
reclinatio it,atq; inde retentio, nec suis influere meatibus permit-- tuntur,cuius sunt generis nares,& palatum.Tanto ergo minusCatarrho detentis conuenit,in quibus etiam ea forma, aut figura decumbentibus renes incalelcunt,4 vena ipsa caua,ut copiosi halitus in caput expirent, ne dicam, quod spirandi angustiam supinus decubitus magnopere adauget,thoracem comprimendo. Quoad ultimum,sciendum est de mente Aetij, in omnibus decubitum rectiorem es e debere,quo superior pars corporis sublimior sit,&4nfima submissior. In Catarrho detentis, cis potissimum, quibus ad pectus distillat, erecto capite dormiendum esse,sensus ipse demonstrat. Asthmate enim,ac orthopna a laborantes vix respirant,
nisi recta ceruice Avicenna tamen oppositam sententiam literis traditam reliquit, qui ubi de Catarrho agit,multo utilius esse affirmat,capite inclinato,puluinariq; decliui dormire,quam sublimi,&erecto Quam rem alembici similitudine comprobare conatur; nam quemadmodum rostratus pileus cucurbitae collo impositus facilius,uehementiusque,accelerius alitibus repletur, quam si in latere esset collocatus, pari ratione caput, quod egregie pileum illum cucurbitae inhaerentem aemulatur, plures vapores facilius admittit , ac recipit , si sublime acerectum sit, quam si decliue, aut depressum . Hlic forsitan respexit . de Morb. Hip-
pocrates, dum caput medicae cucurbitae comparauit:. tir imo Aristoteles sententiam Avicennae omnino confirmari a creditur
117쪽
creditur Sect. I o. Probi s 3.quaerens Cur animantium homo maxime sternutare soleat Qusniam,inquit, grauedine etiam maxime tentatur:cuius rei causa est,quod calor, qui circa cor est, sursu nil sua natura cim taur,caeteris animantibus in armos se bifrt. Vnde
peric fractionem disiectus,partim ceruicem, caputq; perit, partim in spinam,lumbo', desertur hec enim linea recta, iuxtaq; basim sita omnia sunt. Homini vero quod erecta base se in sublime , modo stirpium, attollit, euenit, ut caloris elatio plurima, vehementissima caput adeat. Quoties itaque accidit, ut caput hum scat, refrigereturq; extrinsecus, amplius,quam satis sit,eiscitur, ut calor,quid alimentum habet, se in partem interiorem contrahit,nimium crescat, crestens se se in caput, meatusq; capitis Ε-rat,quo humores preetenues,crudiq; sectantes, implent meatus,distillatione'; faciunt. Cum enim calor directo tramite se ad cerebrum usque extulerit, eiq; ipsi impegerit, ad nares reflectitur, eo quoniam meatus illac seras de cerebro pertendant . C terorum
autem animantium aues maxime grauedinem sentiunt, quod sormam corporis maxime similem hominibus gerunt. Verum minus, quam homines afficiuntur, quoniam caput magna ex parte dcor sum tenent,ut que , ictum abs terra petere soleant. Haec omnia
ibi sparsim dicuntur ab Aristotele, quae oppido quam valde Aui-cennae dictum roborant . In hac itaque tantorum virorum controuersia quid sentiam libere pronunciabo, me semper saniori iu- dicio subiiciens. Aut igitur loquimur de tempore,quo quis a Juxione liber, immunis est, medium vocat, aut cum primum a cci
pite in subiectas partes materia dilabi incipit, aut ubi tandem in pectus,& pulmones iam fluxa, ac dilapsa est. Si de duobus primis temporibus,ego etiam exiit imo depresso potius capite, quam erecto dormiendum esse,propter causas ab Aristotele, Avicenna excogitatas,quia nimirum vaporum multitudo, quae est potissima distillationis materia, ab inferiori ventre sursum in caput dissicilius conscendit. Verumtamen si de postremo tempore sermo fiat, prosecto decubitus capite depresso prohibendus est; nam in spirado difficultas adaugetur, pulmonum bronchils,4 meatibus in . Vnum magis coarctatis, magisque occlusis, quod recta ceruice de
118쪽
cumbentibus nullo modo contingit, ut ex orthopnoicis constat . In motu,& quiete breuibus me expediam Nemini itaq; non constat corporis motum , qui data opera vehementior sulcipitur, hic
enim motus exercitationis nomine dignandus,cuius terminu Gal. a. de Sanit.t n. anhelitus alterationem facit, eo quia articulorum motu auctus calor per venas, arterias cordi communicatur,in de maiorem,velociorem, crebriorem fieri respirationem necesse est, ij qui crudorum humorum copia laborant,& morbis e pituita detinentur,mirum in modum conferre. Nam quod de omnibus scriptum est in Epid. Salubritatis tutela cibis non satiari, io . esse pigrum ad laborem,ad Catarrho laborantes potissimum traf- terri debet. Atqui labor,aut exercitium calefaciendi vim habet,referturq; ad localem motum,qui quidem calasactivus est, de mente Arist. a. de Caclo,& Mundo, vel quia adducit calefaciens , ut caeli motus astrum supra hemisphaerium, vel quia per confricatione,aut concitatam medii isionem fit, quibus postremis modis exercitium calefacere dicendum arbitror, non per se, quod nihilominus
doctissimi quidam viri constanter a stirmant. Propterea moderatae exercitationis haec erunt commoda, ut serium quiete rubiginem contrahit, animus torporem,sic totu corpus otio restigescit, pituita multa,& cxcrementa congerit, quae omnia calor excrcitio auctus omnino dissipat,quo pariter omnes tam animae,quam naturae functiones melius obeuntur. Non paru tamen rcscrt, quo quis cpore,& exerciti genere corpus ipsum exerceat. a cibum antecedere debent labores omnes, per quos puriora cddutur corpora,quae im pura quo magis nutries, o magis laedes et Aphor. Io.quiq; statima prandio, aut coena sese vel corporis,vel animi moticnibus cxp nunt,vim magna crudorum humorum in venis accumulant. Concoctio enim quiete pei ficitur, ut motu interturbatur. Hinc non
audiendus Arist. qui et .Poster. obiter quodammodo dixit laborandum csse post cibu Alia pariter est cxercitatio totius corporis,quq generalis dicitur, uti lusus pilae palmari ei,& saltatio, alia particularis,qua una dumtaxat pars roboratur, Ut pugilatu brachia,e quiatione ventriculus. Quae omnia diffuse,& exacte a recetioribus multis nedumicteribus, qui de sanitate conseruanda scripsere,pertra
119쪽
De Catur apathemata me eontero,quae quidem magnopere alterant,& a naturali statu auetiui,ut ait Gal.m Ar. par. alibi sepe,suntq; rati natis animae motus non naturales, quibus licet anima prius, vehementiusq;c6moueatur,ex ea tame postea in corpus redudant,quii scilicet vel calorem,&spiritu a centro ad circumferentia educunt, vel a circumferentia ad centru reuocant. Vnde non temere dictu,&creditum a vulgo, animi laetitiam impin mare,quod etia scripsit Averr. a. Canti c. In laetitia enim, seu gaudio cor sensim dilatatur quo presenti fruatur bono,naturali' calor, spiritus quasi ad exteriora cum saguine dit funduntur, ut est q. de Causpuis Ex qua re
fit, ut membra sanguinis humiditate imbuantur,humectenturque, di crassescant. Hinc laetitia vir confirmat,vitales, naturales q. Primi. concoctioni conducit ij.teriij,& demum ex frequet animi laetitia sequitur vigor naturalis virtutis, ut est in lib. de trib. coid. Vnde cap. I 7. Prouerb. Animus gaudens aetatem floridam facit. QuIniam autem contrariorum eadem est disciplina, maestitia motus est lanitiae dissimilis, quo refrigescit corpus quia intro couertit
caloris motum, ut ait Gal. a. de Caussympt. Tardus tam n natura
sua,& letus motus est,& proinde calore vitale paulatim marcescere,partiumq;nutritionem minui facit, atq;ita ad tabe deducit. Quo spectat verba illa Prouerb.47. Spiritus tristis exsiccat ossa. Ab Aui. cena propterea tristitia refertur inter causas morbificas, & ab alijs Medicis ponitur non in causis non naturalibus, sed potius in his, quae praeter naturam sunt,ac semper noxiae, ab ipsom et Avicenna non discrepantes Sanc cap. 3 o. Ecclesiastici haec verba leguntur Multos occidit tristitia,& non est utilitas in illa. Duplici vero no ne sugieda quam maxime est huic Patieti maestitia: Primo quia melancholico etiam humore abundare eius corpus demonstratum est.Scripsit aute Gal. 6. Aphor. Comm. 23. hoc pathematis genus non modo humorem,& ab eo genitam affectionem indicare, veruetiam generare, adaugere Astero quia coctione, distributionem alimenti impedit, di ratio est, quia dum cor constringit,&4mpedit quominus calor spiritus in habitum corporis etfundatur, naturales facultates infirmantur,corpus refrigescit, ac paulatim δε- ad tabe demigrat. An ad iram prouocandus e In morbis enim frigi iis,quales sunt qui a pituita pendent,maxime salutare est,etiam de
120쪽
de Hippocratis sententia,aegrotantes excandescere.In iracundia siquidcin Druidior fit sanguis in praecordi', augetur calor in corde. Sunt etiam qui in fibribus pituitosis id faciendum suadenti Dicatur iram excitandam consulto esse in frigidis affectibus, ciuhis, quorum cor, caput natura frigidiora sunt,tuto prouocari, nullo autem pacto,dum cor, caput naturali intemperie supra modum calida sunt, aut calido at se tu aduentitio laborant . Sic Hati Rhodoam per iram veh mentem concitatam persanauit militem valido algore iam congelatum, rigidum,ut ipse testatur in Comm. Art. par. 3. Sic ira essenninatos,& pusillanimes non parum iuuat Patiens tamen nollar, quicunq afiniti causa Catarrhum patiuntur, ab ira quantum maxime fieri potest, debent abstineri, etiam si fluxio ipsa frigida qualitatis notas perquam manifestas haberet . Viscera enim cuncta naturali temperie calidiora magis incenduntur, a quibus copiosior evaporatio in caput expirat Excandescentia,inquit Gal. 6. Epid.Comm. .cCr,in pulmonem contrahit,ut gaudium relaxat Postremum locum inter causas non naturales everi adscripsi, quamuis supra ab earum numero seiungere voluisse videar, comprehenditur tamen a Medicis sub inanitionis nomine. An ergo confert, clocum habet in Catarrho concubitu, Prosecto Hippocr. 6. Epid. sedi. . tex. 23. III hunc modum scripsit. Morbis e pituita confert Venus . quod etiam legitur apud Arist. cum alibi, tum . Probi. I7. ubi quaerit quamobrem concubitus morbosi pituita iuuet. Idem Hipp. . Epideiruta narrat historiam cuiusdam Timocharis, qui veneris usu a distillatione fuit curatus . Timochari, inquit, hyeme distillatio, maxime in nares, cum venere usus esset, resiccata sunt omnia. ω6. eiusdeoperis Comm. . Mixtio ea , quae in ventre sunt, indurat. Qui ocus ortasse idem cum eo , in quo sententia legitur , quae modestissimo Sene indigna putatur,ut reuera seret, si eum haberet sensum , quem omnes propemodum afferunt. Videtur itaque colligi ex praemissis in curatione Catarrhi venerem non modo non obe1-
se, sed potius valdopere prodesse Admiratione dignum est, quod ab Aetio refertur lib. 3 esui quoque profluuia inueterata aliquando per venerc resiccati . clic rese ratio a natura rei petitata