장음표시 사용
141쪽
a metuo lasonla operationum deducuntur. Aliquando eninisela d cprauatur imaginatio, aliquando sola ratio, aliquando vero utraque simul. Vnde aliqui reperiuntur Phrenitici a male imaginamur, sed rite discurrunt, alij de rebus visui subiectis recte
diluuii carat, sed circa illas hieptu ratiociliatur, alij demum sunt, qui Vtrunque te agunt, utpote quibus imaginatio corrupta est una cum distursu . Prima dif&rentia , inqa nimirum imaginatio permanet illaesa, ratione auriata, Phreniticus illa laborabat, qui primum vasa vitrea , deinde puerum per fenestras proiecit: Secuda,in qua scilicet ii ginatione diuaxat est,ialua restat ratiocinatio, laborauit ipse G uenus cum festucas in lecto, soccos in vestibus colligebat, colloquentes isto amicos intelligebat, qua etiam dicterentia derivebatur Theophilus Medicus . Postrema dii f. rentia , in qua simul Mimaginatio, de discursaci eduntur, visus est laborasse puer ille lanificus. Quae abunde omnia docuit nos GL q. De lac assi a. de Diff. ympi cap. 3. Demud Ei restite illae in curanda Phrenitide magnifaciendae lant, nar destiniantur ab efficienti causa, hoc est a materijs, ex quibus diuersitas fit yna
plomatum: Matfectus grauior, vel leuior et se dignoscitur. Hoeclare elicitur ex Gal. 3. de Loc. ars o ubi tradit iuxta diuersita tem bilis, ex qua esticitur, aliam Phremtidem mitem esse, aliam ferocem, di immanem . Itaque ea mitis est, qua ex pallida bile oritur, est enim bilis haec prorius secundum naturam, & adhuc mi istior admixtione scrose, ac tenuis humiditatis, ve pituitae naturalis flaua autem calidior cum sit, Macrior, ideo attactum deteriorem facit pessima omnium est, quae ex bile fit preteailata non quod atra bilis iam eis eta sies; sed quae invia est, ut fiat. Qua namque atra exacte est , maniam facit ollim non item se
brem , quoniam quod exustum est, putrescere nullo modo potest. Unde vere maniaci a febre semper liberi, ct immunes existunt. Qilando Hipp. 6. Aphor. s. dixit . Desipientiae quaecum risutiunt, minus periculosae sunt , cua autem cum letu periculosiores, ad qualitatem humoris despientiam facientisin ipse respexit, prout scilicet magis sincerus est, vel temperatus semper enim mitior crit Phrenitis ex pallida bile,ob admixtam pituitam,quem admodum adhuc mitior erit es admixtus sit sanguis, comparatio
142쪽
Liber Secundus . I 2Ine facta cum ea, quae ex bile flava sincera fit, vel exusta . Sunt aliae Phrenitidis differentia neutiquam c6temnendae, inter quas sunt differentia a tempore depromptae,cum alia Phrenitis in principio sit, alia in augmento, alia in stati, declinatione, quae differentiae maxime faciunt ad curationem , eo quod pro diuersa temporum ratione , varia quoque administrari debent remedia Alia etiam Phrenitis in habitu et quae dicitur hectica balia est in affectu , seu dispositione, quae simpliciter Phrenitis nominatur De qua disserentia mentionem facit Galenus I. Prorr. 33. In allectica enim Phrenitide dii fusa est bilis per uniuersam cere bri substantiam , ita ut cerebrum instar lanae cuiusdam totum sit tale insectum, imbutum qua quidem laborantes quiete admodum, & pacate mouentur, breuissime loquuntur, ac vi laborare creduntur . Alia demum vera , exquisita est Phrenitis alia non vera , nec exquisita, ad quam spectat illa Phrcnitis , in qua cerebrum , consentiente aliqua inferiore νparte laborat, licet quae per consensum fit, non Phrenitis, sed Paraphrenitis dicatur . Aliqua tamen est dubitatio dedelirio a septo v ansuerso cerebro cominanicatori quod siquo adeo continuum perpetuum est, ut eram Phrenitideir ab inflammatione cerebri, membranarum eius concitatam mentiatur . Quod quidem quamobrem eueniat, non inutii forsitan erit nunc diligenter perquirere Delitui itaque quod per consensum siti, non autem primaria affectione in cerebro existente, neque perpetuum est, neque continuum, sed sagax, sed interpoliatum 4 id biseudodelitiem potius a Medicis appellatur quale omnino est, quod saepisiime in febrium acces.sionibus obseruamus, ad quarum decrementumis ipsum decrescit . Insuper videmus multarum partium inflammationes , velut hepatis, ventriculi, in pulmonum, delirium parere , cerebro impertita affectiones sex huius generis Phrenitis leuior est, Quam cito evanescit, sub nomine propterea Paraphrenitidis comprchensa sola Saphragmatis inflammat o delirium facit continuum , quod veram Phrenitidem ab inflammatione cerebri , membranarum eius concitatam aemula
143쪽
tur , ita ut non nisi a perito in arte dignosci possit . Quam Phrenitidem descripsit eleganter Hippocrates lib. 3. De morbis
per haec verba Phrenitides fiunt etiam ex alijs morbis Patiuntur autem aegri haec septum transuersum dolent, ut ne contingere quidem permittant, riebris accedit, ient mouentur. Huius forte generis ea fuit Phrenitis, de qua scribit Hippocrates . Epid. cum ait Coco in spina gibbositatem factam esse ex rhenitide. Cuius rei argumento illud esse potest , quod illi nulla medicamenti potio conserebat , nempe acrioris, qualibus ea aetas uti solebat . De hac eadem Phrenitide leguntur multa apud Galenum . de Loc ais 3. Quinimo Aristoteles eandem cognouit, dum 3 de Pari anim Io refert veteres vocasse diaphragma phrenas, eo quod ex illius inflammatione mens, ratio perturbatur . Qui vero huiusimodi musculum ita vocatum fuisse existimant, quod particeps sit prudentiae, aut quod ad sapientiam quicquam conserat, irridentur manifeste ab Hippocrate in lib. de Mor lacro quando ait 'Praecordijs ortuitum nonien, ter consuetudinem impositum est, non ex rei natura , neque enim quam vim habeant praecordia , ut sapiant , intelligant , ego unquam novici Quare concludendum septum vocatum fuisse phrenas,
non quod sapiat, sed quod ex illius inflammatione subsequatur Phrenitis, delirium quippe continuum cum acuta febre vigilijsque coniunctum . Qua in re duo veniunt diligenti examine trutinanda , pro curatione rite facienda admodum ne cessaria Primum, quomodo Phrenitis ex primaria cerebri aD
sectione dignosti possit ab hac altera Phrenitide per consensum a diaphragmate enata. Secundum quaenam vera sit causa , propter quam eiusmodi delirium cum cerebri delirio ita consentit, ut unum sere,, idem esse videantur. De primo erit stimo infra, cum de signis agam, nunc vero de secundo, seu de ratione tam mirabilis consensus loquamur Franciscus Vallesius 3 Epid. secst. I. Comm. vlt dum causam quaerit, cur a diaphragmatis inflammatione Phrenitis obolitur , ad anal
giam id testri, quae est later septum, cerebrum sed obse
144쪽
Liber Secundus . 23 ero Domini, quae nam est haec similitudo septi cum cerebro Nam
distincta prorsus est natura cerebri ,- diaphragmatis , quoniam cerebrum totum permaticum ex At septum multa ex parte carnosum . An similitudo substantiae Θ Certe ego non video quae similitudo substantiae sit inter cerebrum, membranam, ne dicam quod si similitudo id faceret, cur eandem non habebitis pleura, ex cuius inflammatione sequitur etiam delirium Galenus 6. Epid. comm. I. irridet eos, qui testibus etcrebrum condolere asserunt, quod substantia cum cerebro eandem sint consecuti is eos pariter , qui uterum cerebro suas communicare affectiones existimant,propter similitudinem quandam secundum corpoream propria substantia essentiam . . Vcde vereor ne allesius , alioqui aculatisiimus in huiusmodi Iapsum inciderit . Scitote itaque consentire maxime cerebro neruosas partes , post eas , quae multas uaporationes transmittere possunt . Uterus in primis is pulmo uaporationis ratione malum impertiri videntur . Prompte quidem a pulmonibus in caput Eruntur vapores, prompte ab utero , ob arterias is venas , quas tum plurimas, tum maximas uterus habet, ut voluit in citato loco Galenus: Non negauerim tamen ex eodcm Galeni loco, magnam esse sympa thiam cerebri cum utero, propter neruos, lembi anas spinalis medullae , ex qua caula non infrequenter in mulieribus dolor in occipite fit . Prima vero rationes, nempe quω neruosa corpora sint, cerebro consentiunt ventriculus &septum. Sed in hac re videor mihi audire aliquem vestrum obijcien-tem , ventriculi inflammationem perpetuum delirium cerebro non communicare , quemadmodum facit inflammatio septi, nihilotamen constat ad os ventriculi supernum a sexto ner uorum pari quam plures neruos , eosque non exiles demandari . Quamobrem huiusce praeclarae dubitationis solutio ab altiori principio petenda est. Puto igitur una cum alijs viris doctissimis adeo mirabilem societatem, quod ad rim nostrain secit,non inde prouenire quod magna vasorum sit communio inter cerebrum,& septum,licet & hoc aliquid praestet,nerui enim adsunt insignes, sed potius quia inflammatio facta in septo, magis
145쪽
respirationem impedit, quam alijs in partibus facta . Nam septum ipsum praecipuum est respirationis instrumentum, Mox praepedita respiratione calor adaugetur in thorace in in corde ἀ&ideo sanguis attenuatur magis, atque bilescit, accedent praesertim perenni illius musculi motu, quo nomine cerebrium
sanguis ille ascendens erysipelas in eo accendit, ali renitid parit ,4 hic finis est different ijs Phrenitidis Te Agnis Phrenitidem ab aliis eo milibus morbis distinguentibus aect. VII. disterentijs Phrenitidis hucusque abunde peregimus , iam signa videamus quae in tres classes a bona Medicorum schola diuiduntur.
Vna siquidem illa percurrit signa, quibus vera Phrenitis ab alijs consimilibus morbis dignoscitur Altera eorum est signorum, quae Phr nitidem primum futuram, seu imminentam, deinde vero iam presentem ostendunt. Postrema classis versatur circa signa, quibus salutcm, aut mortem praedicere valeamus . In primis auic mmagni facienda sunt pathognomonica signa sed ea potissimum, quae suturam indicant Phrenitidcis,licet apud Aurelianum disputatum sit, an haberi possint impendentis Phrenitidis signata. Nam ubi iam facta est, Phrenitis clarissima omnibus fit , sed curatu per quam dissicilis, ne dicam impossibilis tunc euasit. Quare in hoc Medicus debc esse instar boni in exercitati olitoris, quoniam ut hic nuper alas is Vix e teria emergetites hcrhas distinguere M proprio etiam nomine nouit , sic ille morbos non tunc solum , cum euidcntes sui notas omni bus praebent sed tunc etiam cum obicurae adhuc sunt, Mambiguae nosse tenetur . Propterea vidcmus Rhasim cap. de- 3Phrcnit non item in alijs praecedentibus signa pro cogno siccnda Phrenesi fututa tradidisse. In morbis enim diuturnis illa praecognitio non admodum refert, sed in acutis, pericul sis morbis, qui derepente iugulant,inter quos enumerari Phrenitis potest,
146쪽
, Liber Secundus spotest, necessaria omnino est praecognitio antequam fiant, quia dum facti sunt,ipsos cognoscere, aut nihil,aut parum certe iuuat. Vnde summa cum ratione dicebat Hippocrates in lib.Derat. vict. in acut ab initio Maxime laudauerim Medicum, qui in acutis' morbis, qui ut plurimum enecant, insigniter ad laudem excelluerit.Gal.ide, .de Loc.aff. de se ipso clamabat,ut pre cauerent eum a Phrenitide impendente, quia postquam facta est , vix curatione admittit. Verum nos videamus prius,quae nam illa sint signa,quae veram, exquisitam Phrenitidem ab alijs,que cum ea similitudinem habent,affectionibus distinguunt: Plures enim sunt,quae huic
assimilantur, passiones, nimirum mania melancholia,pleuritis, peripneumonia,alienatio mentis eorum, qui altercum, vel mandragoram potarunt,4 denique eorum, qui septi transuersi inrtammatione laborant. Incipiam autem a notis illis,quae veram Phronesim a delirio per cosensum diaphragmatis nobis interstinguunt; pro qua re necesse est non ignorare, Phrenitidis ab iniflammatio me illius musculi enataequatuor esse propria, eaq; manifestissima signa, quae sunt respiratio parua, frequens licet interdu magna. Mangustiosa sit, ex Gal. . de Locis affect. 2. vox acuta, hypocondriorum intro sursum revulsio, deniq; circa musculi regione
mala sensatio: Quae quidem omnia 'ab Hippocrate, in ab ipsa
rei natura depromuntur. Primo namq; in Phrenitide idiopathica, quae est ex primaria assectione in cerebro existente,respiratio magna, ex longis interuallis, quam raram vocant, obseruatur quod nos docuit Hippocrates in Pro . Prorrhet.&COac. pramota Cuius rei ratio si quaeratur, cum crebra, sequens potius es deberet,ut euenit in morbis omnibus ardentibus,haec crita Quia Phrenitici mentem oblaesam habent, multis obrutam imaginationibus, ideoq; necessitate minime percipientes,rara,& ex longis interuallis ductam habent respirationem, pro velocitate vero magnitudo succedit,ut omnibus contingit, qui mentem alio auersam habentes,diu respirationem cohibent,ut quaedam fiat copensatio At in Phrenitide sympathica ex consensu videlicet diaphragmatis respiratio parua est, frequens parua quidem, ob inflammationem partis respirationi inseruientis. Inde enim fit,ut in omnelidi mensionem dilatari thorax non possit, ut nec libere colligi ad imspiran-
147쪽
spirandum, expirandumve, ut in altera vere Phrenitide euenit, in qua respiratoria organa libera sunt:frequens verbirgente necessitate,& febrili incendio, unde paruitas crebritate compensatur. S cundo delirium a septo ab altero exquisito cognoscitur, vocis signo, quoniam in Phrenitide ex cerebri primaria laesione, vox grauis est,grauiterq; vociferantur aegrotantes ipsi; sed oppositum obseruatur in altero,nempe acuta vox, quia scilicet diaphragma primarium est respirationis instrumentum , quod ubi afficitur,4 sursum ab inflammatione contrahitur, thorax angustior redditur, ita vox exilis,& acuta evadit. Tertio in Phrenitide per consensum diaphragmatis , hypocondria intro sursum reuulsa apparent, ut proditum legitur ab Hipp. in Coac pramot Aphor. 4.Cuius sententiae veritas ex anatome satis superque demonstratur. Septum enim superiore parte tegitur pleura,inferiore vero peritoneo,quod quidem membra omnia naturalia,& in inseriori ventre stabulantia
ad instar sacchi cuiusdam complectitur, singulisque propriam lamgitur tunicam, quamobrem inflammatum diaphragma, cum sursum retrahatur, ina secum peritonaeum adducat, cum ipso peritonaeo contrahunturhypocondria,hepar,lien,ventriculus,viscera.
que omnia per sympathian ita sit hypocondriorum intro sursum revulsio. Quarto postremo clare dignoscitur delirium dia-phragmatis, quia dolor esse solet circa partem illam, ut Hipp. v luit lib. 3. De morb.Concludatis itaq; in Phrenitide ex diaphragmate acusserespirationem paruam,&frequentem,VOcem acutam
hypocondria intro sursum revulsa, dolorem circa illius musculi regionem . Qui proprie Phrenitici existunt ita loquitur Trallianus lib. I. c. 3.ra delirantibus ex partium consorti, distinguumtur, quod ipsis febris adsit perpetua, oculi cruenti sanguis enaribus profluat, caput sit calidius . Nam qui septo transuerso laborant, ijs caput non est adeo calidum, ut praecordia, ipsumque septum;aegre magis spirant, inaequalem valde spirationem edui;
Disternes autem Phreniticos ab insanientibus, eo quod insania quidem,qua Graece mania dicitur, citra febrem, Phrenitis autem, ut diximus,semper cum te e spectetur. Quod similiter dicendum vobis erit de ijs,qui cicutam, aut mandragoram potarunt, in quibus etiam pullus valde raros obseruabitis Delirium autem pleuriti
148쪽
Ger Secundus. 27sticorum, velut eorum, qui peripneumonia detinentur,non continuum est, sed simul cum febris accessione augetur, in postmodum decrescit, estque omnino pseudodelirium . Nunc reliqua signa
Signa tam impendentis, quSm praesentis Phrenitidis e non di rentiarum, O causarum eius . . LM GII.
UT A Rhasis, Tralliani, aliorum cum,
rerum, tum recentiorum Medicorum consilium, notas primum, igna incipientis Phrenitidis,mo vero consistentis, seu iam praesentis breuiter ostendamus. Erit enim maxime utile ad praeseruationem simul, curationem ex methodo initituendam. Quamobrem scitote quod cum Phrenitis inflammata ut cerebri,4 membranarum eius, ut iam sepe audivistis, in prima sui generatione,notas aliquas siccitatis ardoris praeseserat necesse est,in hili potissimumquae ad caput mouetur. Propte re quibus imminet Phrenitis, vigilias ac turbati in primis mant somni, pleni inquam multis imaginibus ieruntur enim vapores qui quidem suaumordacitate, ac siccitate cere br mer ranas vellicant,& siccant, unde vigiliae. Ab eadem cau-
illa viserum turbulentia,ut in ebrijs videmus,& qui vel
coricnnium, vel hioscyamum biberunt, exemplo eorum qui ex vaporibus stultusos habent oculos, qui varias quasdam rerum imagines se videre arbitrantur. Hinc solent isti,qui non ita postPhrenitice corripiendi sunt,festucas, soccos ex pannis, lecto colligere. Imagines enim illas,quae circum oculos ipsorum ob adustos vapore Voluuntur, autumant esse in stragulis, testimentis,& ideo eas conantur euel Iere,& auferre, accedente sicilicet mentis errore; Ex noc Galenus in seipso Phrenitide imminente praedixit Solent quoque Phrenitici prius quam talas evadant, lingua esse incontinentes, hoc est plus cossieto Ioqui, iugari, propterea in Phroniticis Epid Hipp. notantur multa verba ramo cum respondent,terociores, ac iracundiores, quam prius apparent. Vnde Hipp. a. rian recte seripsit oportere Medicum mores aegri perspectos habere
149쪽
.habere; nam in composito,& modesto homine Drd responsio de lirium portedit. Indicio enim est iam mentem calore,u tuliginosis vaporibus conturbaria Praecedere etiam solet dolor capitis, nonnunquam in occipite. Hinc capitis,& colli dolorosa grauitas Tertio in tertium Epid.73 necnon luminis, splendoris horror, rubor vultus . rubor oculorum, calore capitis sursum sanguinem attrahente; qua causa pariter obseruantur aliquado in futuris Phreniticis obliuiones Ideo cum familiaribus praecipere quaedam incipiunt,ad alia conuertuntur,eorum, quae ab initio iniuncturi erant,
obliuiscentes. Haec,& consimilia sunt morbi incipientis praesudia, seu instantis Phrenitidis praecipua signa;postmodum augeri cuncta
in horas,in momenta videntur. In primis enim dolores minime sentiunt, mentem habentes aegrotantem, atque alio auersam, ex continuo imaginationum motu . Hinc oritur quod nulla de re conqueruntur, etiam si quis acrius premat, aut pungat, quia mens occupata circa phantasmata, non percipit ea,quae sensibus offeruntur. Nam,ut dicere solebat Epicharmus;Sola mens audit, videt, caetera sunt caeca, ct surda . Et potissimum absque siti esse vide tur, cum tarnen sitis causam habeant urgentissimam, linguamque Drorsus aridam . Quo respexit Hipp.6. Epid.4 I. Prorreth cum Brachipotas,idest patu bibentes Phreniticos appellauit,non quod scilicet non multo egeant potu sed quia non eXpetunt, mi non sentientes qua etiam ratione in ijsdem ex toto saepe supprimitur urina,& spiratio ex longis interuallis hoc est rara fieri solet, magna,non crebra,& velox,ut contingere deberet in ardente morbo; citius euentus perbellam affert explicationem Alexander Aphrodiseus et .Probi. 1 ubi tradit fieri respirationem tardanuquia laesa est facultas animalis,quae thoracem mouet, ob quamissionem velut obliuiscitur eum mouere unde tarda fit respiratio, donec necessitate quadam excitata facultas vitalis animalem suscitat, quae tarditatem respirationis magnitudine compenset.Sed ubi iam malum ad vigorem peruenit,in extrema saeuitia apparent accidentia que uis, ut nemini dubium esse potatiqum vera, exquisita sit Phremtis . Nam,ut nos docuit Gad. s. de Lo aff. a. I. Prorreth. o. ωcum eo Rhasis,4 Avicenna, iam ratio undique abolita est, i cta maiori ex parte latemperie,&ideo clamant,rixantur,lecto era Eunt
150쪽
rae Secunda'. an stiunt,se,& alios pugnis percutiunt, dentibusq; quicquid obuiam
fit mordent in dum corpus mouere nequeunt inguam, oculos mouent. Pulsus in his latent esse parui,duti,neruosi,non nihil undosi,quam celerrimi, 'uibus hoc sere adest perpetuo, quod ego
etiam in praxi millies animaduerti, cum conuulsione quadam motus eorum abrumpatur. Parui quidem, quia cor compatitur, itemq; duri propter membranam cerebri inflammatam,quam celerrimi ob impense adauctam necessitatem propter febrenia, interdum undosi , quia afficitur cerebrum , quod est membrum molle, prMisi denique, cum conuulsione quadam, quoniam natura necessitate coacta nititur intendere arteriam, quae a
me sua duritie obstat.Vrinae vero ut plurimum albae, aquosali in quibus aut nihil apparet, aut nebula turpissima in altum eleuata .. Praesens quoque Phrenitis dignoscitur e lingua scabra, siccata, aliquando nigra, aliquando citrina . Sicca enim fit, dum ab incendio, vaporibus calidioribus extima tantum linguae humiditas absumitur, aspera, cinaequalis dum etiam interior, ibi vapor linguam petens biliosus est,singua ipsa citrina apparet, ubi vehementer exustus,ac fuliginosus, nigra.Dicebat enim Hippocrates 6. Epid. ad finem Lingua concolor humoribus ipsam attingentibus: squallidi cernuntur oculi, idest aridi, sicci,ob siccatas membranas,d cerebrum, unde aluntur,4 humorem suscipiunt,interdunt vero praeter voluntatem illachrymant, ob partis imbecillitatem, aqua veluti non continente sponte exeunt excrementa Rubore oculi tunc maxime suffusi apparent, e naribus non raro stillat sanguis,denique continuo delirant, assiduaque febre uruntur . gnavero differentiarum quae nam erunt Vtrum itaque cerebri substantia, an membranae afficiantur,colligi ex eo potest,quod membranarum dolor cerebri dolore longe sit intensiori quoniam membraniexquisito erebrum autem aut nullo, aut leuitsimo sensu praeditum est, ut,ctim de capitis dolore agebatur, abunde vobis ostensum fuit Similiter inflammatione cerebrum obsidente, omnia sunt deteriora adeo, ut scribat Avicen. I. 3. tract. 3. cap. q. aliquando laturas capitis separari strum tamen cerebrum,an membranae prius laborent,diligentius inuestigare superuacaneum omnino est, nec ullam habet utilitatem, etiam de Galeni sententia et de Loc.