장음표시 사용
171쪽
audendum est,in quibus multae urgent vigiliae, de vires sunt imbecillae,febres autem nondum vehementiam, nodu ardorem habent, sed quaedam concoctio urinarum quoq; in eis apparet.Frequentissimus autem, atq; tutissimus Phreniticorum potus est aqua pura cocta leuiter , vel etiam crebra agitatione,ac transfusione tenuior reddita. Ita namq; facile:permeat,nec retinetur in ventre,nec bilescit,ut simpliciter cruda; vel aqua hordei, vel aqua stillatitia lactucae,aut acetosae,aut endiuiae cum granatorum vino. Sunt e Practi.
cis,qui in Phrenitide pro potu laudant decoctum seminum coriandrorum, de quorum numero est A Itimarus, sed huiusmodi potus merito suspectus h abetur, quia coriandrorum semina ex se apta sunt turbare mentem, deliriumq; inducere ut notat Diostorides lib. .cap. 66. Avicenna siquidem opinio de temperie propria coriandri trigida, seu viride sit, seu siccum, iam abunde explosa est tanquam rationi, experientiae omnino contraria. Qui quidem Iaodabilius Galenum hac in re secutus esset, quam Dioscoridem . ux ritur etiam in aquς potu,an frigida conueniat Alexander ipse Trallianus aquam tepidam propinabat frigidam omnino damnans,quod tuta non sit. Nam si intlammatio circa septu transuersum, aut aliam quampiam particulam inuenta fuerit,non exiguum
periculum sequitur. Addatis pro Tralliano, quod a frigidae potu
Phrenitici in conuulsionem facilius incurrunt , propter maximum neruorum consensum,vel si primarius capitis sit at sectus,ob neruorum ab ipse originem,uel si ex diaphragmate,quia id neruosum est. Ex hoc etia potu facile fieri potest, ut humores frigidi magis, ct crassi redditi Lethargum postea progignant,Phrenitis autem non bene in Lethargum transit,ut voluit Galenus in fine Comm. lib.6. Epidem.explicans illa verba Hippocratis: Pro quibus quina morbi. Cotra nihilominus ipsius morbi natura esse videtur,ut unicuiq; patet;sed in hoc sequeda est aegrotatis cosuetudo,cosiderada febris vehementia, corporis deniq; habitudo. Ego quide frigida potius exhiberem, quam tepidam, sed omnin5 paucam, nempe, Ut idem ait Trallianus, quia licet frigida mitigare at fictum videatur, maiores tamen postea, malignas febres excitat, unde alienatio mentis augetur. Excitat autem densatis vijs, crastefactisq;humoribus;& adaucta in visceribus obstructione.Sed si paucio: feratur,&
172쪽
modice frigida, absq; dubio haec euitabuntur mala; quod etiam
facile,& citra aegrotantium pugnam fieri poterit, quia Phrenitici, etiam si linguam habent aridam, tamen ob mentis auersionem, sitis molestiam minime sentiunt,& parum bibunt;& hinc est quod
nus in Phrenitide omni arte, sudio procurandus, nam vigilijssere continuis infestantur Phrenitici, a quibus biliosi succi magis
excandescunt,& alfectus adaugetur. Somnus autem humectando
delirium sedare solat. Vnde omnibus sic antectis somnus ut dissici lis,sic praecipue necessarius est . Sub hoc enim,Celsus inquit lib. 3. cap. I 8 plerique sanescunt. Verum hac in re aliquid etiam est, de quo vestrum aliquis dubitet, eo quod binnum prouocare hoc in
astuctu non semper utile videtur. Cum enim per somnum humoruad interiores partes fiat reuocatio, tantum abest,ut toto inflammationis usq; ad declinationem tempore, utilis ille sit ut contra, qui longior est,inflammationem magis intendat. De moderato nihilominus 2mno,de quo nos intelligi volumus, aliter censendum . est, quippe qui mentis, sensuumq, omnium perturbationem sedat. qu corporis agitationem immoderatam iustitat cum virium ia. ctura. Propterea,vii dicebam, magnopere studendum est,ut huiusmodi somnus concilietur,vigiliae vero arceantur. Capitis ita quo lauacrum peruigilij, deliri remedium est apud Hippocratem, qui in Metone I. Epid. 3. aegroto septimo sic loquitur. Caput lauit, dormiuit,mente constitit; In cuius loci Comm haec habentur a. leni verba. Deinde vigilauit, praeter rationem locutus est Maximum autem rei huius te docuit remedium capitis lauationem . . Ideo mire somnum prouocare videbitis embrocatione hunc in modum facta Recipe folior lactucae,violarum, nentipharis, fior carinthami ,radi mandragorae,corticum papaueris albi, hordei mundiana m. I. bulliat in aqua'.spro sotu cum petia. Et spuma similiter quae supernatat sero lactis ebulliente,capiti raso illita. Lotio quoq; pedum ex decoctione lactucae, sol salicis & capitum papauerum mirabilis est. Alij quam lactucae stillatitiam cum syrum de papa uere propinant acoena,vel hanc aliam potionem Recipe str. viol.
ne nuphar.papauer. an.vnc.ssaquae decoctionis papaueris albi unci
173쪽
nino necessarium est. Siccat. lib.de The,iaca ad Pisonem cap. II. aliquos usu theriaca recentis, propter opium scilicet, cuiusuis adhuc ab alijs refracta non est,seruatos fuisse refert. Diacodio non solum vigilijs, scd etiam febri medetur. Vbi intensa admodum sunt vigiliae, qua propterea cuiationcm ad sese alliciunt, alioqui enim
vires omnes collaberentur, peros Philonium Romanum,uel in sit cum,uel Requiem Nicolai propinabitis, exterius vero etiam tem pora,nares,& brachiorum pulsus ita inungetis. Recipe unguenti
Meth et I ad ea etiam,quae cerebrum insigniter rcfrigerant,ac stu- pcfaciunt, deuenit Unde aliqui ad pilulam de cyno glossa libenter descendunt, dosi praescripta gran. xv plus minus L plout res postulare videtur, sed ad haec non nisi magna cum praemeditati ne accedendum erit ne scilicet quem obdormire volumus, excitare postea non possimus. Confert tandem aliquid ad somnum,in quit Celsus, aqua iuxta cadens,vel gestatio post cibum, maximeq; suspensilem motus. in otio,&quiete aegri ipsi detineantur,& si diuites fuerint, famulorum assidetitium adminiculo, si papaueres vinculis. Naim inordinatus motus vires omnes prosternit Longe etiam a Phreniticis animi arceantur perturbationes,proinde nihil quod maestitiam inserat,aut bitu seruorem adaugeat, permittendum illis est . Quinimo audivistis supra musicam harmoniam magnopere conuenire in cura Phreniticorum. Ad quam rem videtur respexisse Celliis lib. 3. cap. I 8.dicens:quorundam discutiencie tristes cogitationes ad quod symphoniae, cymbala,strepitus' pro' si aurat .Quare iniuria Soranus mordens Alalepiadem , qui Phreni licos curare cantu profitcbatur, dixit cos mentis vanitate iactari, qui modulis, cantilena passionis robur excludi polle Hrediderunt; Vnde iuremerito scriptum est ab Alex. I. Probi. 78. onera serentes,lugenteS,m Crbo laborantes,maerente'; cantu,ac tibiarum sono leuari,quia uae videlicet auocatur animus permulcetur modulis. Deniq; aluus quotidie obediens sit oportet, quoniam aluus ducta supctiores partes liberat,dum exinanita a capti trahit, atq; eo magis, quo Phrenitici propter tum febris vehementiam, tum bilis raptum ad caput, plerumq; ventris stypticitate laborant,
174쪽
ideo si non singulo quoque die, saltensasternis diebus clysteribus suppositorijs, ubi renitatur, leniri debebit Aliqui sequens dilutum per clysterem intundere solent. Recipe hordei p. ij sol nymphaeae, maluae an. m. i. tiat decoctio cuius rec. lib. i. f. olei violacet unc. iiij sacch. rubri unc. iij. salis drac. i. m. f. clyster Quae satis erunt de fonte Diae tetico .
Te Chirtirgia in Phrenitide; in qua controuersia Medicinum desanguinis missione, O alijs eiusdem ntis edantur Iect i XIIII. OS victus rationem institutam illico Medici ad sanguinis missionem deuemunt, nulla etiam ventris lenitione praemissa,nisi per clysmata, si opus sit, adeo praeceps est affectus , adeoque celeri auxilio per sanguinis euacuationem indiget. In quo tamen genere praesidij quatuor
inquiruntur An conueniat, quo tempore, qua quantitate , ex
quo loco, quae singula breuissime examinabo. Asclepiades apud Celsum negat in Phrenitide conuenire sanguinis missionem, sed mera nugae sunt, ab omnibus haec eius inepta opinio reprobatur. Quod enim, ut ipse putabat, dolore sope careant Phreriitici, verisimile non est, cum tape conquerantur,& obuios quosque su .ribundi mordeant; quod si sti syncopen facile labatur,id etia minime impedire potest hoc auxilium,quoniam si congruo ac tempe stiuo tempore,prudentem celebretur venae sectio, nullo modo virium lapsum parit,ut nec inde ita refrigerantur Phreniticorum collpora,vt periculum sit,succos eorum magis magisq; crassescere . Postremo vanum est quoque quod scribitur ex eodem Asclepiade Phreniticis non conuenire sanguinis missionem, quia hoc in malo nulla est re missio, sanguis autem in ipsa morbi remissione mitti d bet. nandoquidem licet Phrenesis,eiusq; febris non ita evidente, ac manifestam habeant remissionem,attamen aliquod est tempus, in quo remedium illud tuto a nobis administratur,quemadmodum in L blibus cotinuis curandis quotidie experimur.Sanguis itaq;
175쪽
Hipp. . acuti 17 scribit in omni morbo acuto,in quo saeua adsint symptomata,necessario sanguinem esse detrahendum Talem vero esse Phrenitidem,nemo prosecto est, qui ignoret. inimo Galenus r3.Meth.ubi tractat de inflammatione cerebri, etiam in apostematibus,quae a frigido succo oriuntur, sanguinis detractioni mfieri vult;quanto ergo magis conueniet in hij quae ab humore fiuicalidoΘRursus dicet aliquis hoc tantum esse obseruandum in Phrenitide sanguinea, non item in biliosa, cui purgatio magis conuenire videtur . Quae distinctio habetur apud Aretarum, Mesecm, Rhasim Scitote in omni vera Phrenitide ericacissimum aux:lium esse phlebotomiam, qua sola opportune facta Phreniticos ab inte ritu liberari dicebat Auenzoar. In qualibet enim Phrenitide vitiuvchemens est in sanguine,nec credatis a sincera bile inflammationem hanc fieri,quia sola,& nuda biIis non tumorem facit,sed exulcerationem.Insuper interdum sanguis peccat si non in capite, saltem in partibus intra caput,ut impedimento sit, quominus capiti occurrere posiimus.Vnde iure merito sanguinem in omni Phrenitide mittendum csse praecipit Gai liburieth.citato cap. I I. Habere siquidem videtur ex iam dictis rationem causae principalis, adiuuantis,& sine qua non. Neque obstat quod Gal. lib. et ad Glauc. cap. a .in erysipelate venam minime tundit. Nam sermo ipsi est de externo,& omnino ab exquisita bile genito,Phrenitis autem inter uirum erysipelas est,& a sanguine bipeso promanans. Nec similiter audiendi sunt, mea sententia , qui in morbis biliosis sanguinem neutiquam esse detrahendum existimant, quia sit fraenum bilis, quoniam cum sanguinis euacuatione una etiam bilis copiose educitur,utpote leuis, tenuisq; humor, secta vena eadem remanet largitinis proportio ad bilem,quae prius inerat, imo etiam maior, ut nullum inde maioris effervescentiae bilis periculum impendeat Mittendus ergo sanguis est, dummodo virtus adeo languida, prostrata non sit,quae talem non ferat evacuationem, quod solet potissimum contingere in ea Phrenitide, quae non a principio statim apparet, sed post tertium, vel quartum diem,in qua ab anteacto morbo iam vires eneruatae sunt.De tempore mirum profecto est quod legitur, Dioclem voluit se,ut sanguis quinta, vel sexta die austratuririam Phrenitis acutus morbus est, urpe exacte acutus,
176쪽
ut vel ante quintum diem Phrenitici intereant, ideo huiusmodconsilium Diocli relinquendum. Rectius valde consulit Avicenna qui ne tempus protrahatur, sanguinem prius educit,4 clysmo deinde utitur. Quod similiter facit Hippocrates in pleuritide,ut patet ex lib.de Rat. vi iacui Sic etiam Rhasis statim venam ape rit,quemadmodum calenus , antequam symptomata Phreniti. cis complicentur, copiosa materia confluat in caput,& cerebru. In quantitate vero non temere amplectenda est illorum sententia, qui usque ad animi deliquium id faciendum suadent, de quorua numero &cens fuit Haliabbas inter Arabes praestantiis imus. Nam in Phreniticis dicto citius vires prosternuntur, propter morbi ipsius uitiam,& continuas corporis agitationes, a quibus facile in animi deliquium incurrunt,in propterea ratione habita virium non solum praesentium, sed etiam futurarum,sanguis non ita large, non ita copiose extrahendus est,in in summa omnino infra debituiri. Ex altera tamen parte irridendi sunt Medici quidam nostri temporis , qui ut gratiam ineant cum mulieribus, etiam iiijs, in quibus de incipiente intlammatione in internis partibus fere certa habetur scientia,conitantibus viribus,&ilethora apparete , ubi tres,vel quatuor sanguinis uncias inspexerunt nox vena claudi imperant, ac si chirurgus in maiori quam conueniret copia de liquerit,immemores,aut potius ignari doctrinaeHippocratis,& Galeni,qui in huiusmodi casibus,incti antibus maxime,sanguinem largiter Qui iubebant, ita ut quandoque expectarent quandam animi exolirtionem,quoddam animi incipiens deliquium Voci Phreniticis ab initio,reliquis consentientibus,sanguinem large potius mittatis,quam diminute, quia sic facilius inflammationis incrementum prohibebitis,non adeo tamen capios ne vires,quando morbus crescat, in medio itinere propter laua symptomata a concidant. Quoad locum, quo sanguis extrahi debet, de eo etiaaliquid dicendum Caelius Aurelianus damnat Dioclem, quod enbrachio, clingua sanguinem detraheret , eo quia huiusmodi se ctio caput magis replet,& ea minime fluxio cohibetur. Actuarius a pede sanguinem mittebat,ea Hrtasse ratione,quam nos cum ali-bi,tum 3-Meth docuit Galenus; quam longissime scilicet a tentata fluxione parte esse reuelbendum. Propterea alij e basilica, alij
177쪽
e cephalica alij si h morrhoidibus, alij tandem e venafrhntis
sanguinem hauriunt . Quomodo ergo hac in re procedendum erit e Sula sectici venarum inseriorum mittis non probatur, cum morbus maxime urgiet, nullas praebet inducias , indigetque re. medio, quod celeriter possit non solum reuellere, sed etiam totum corpus, caput euacuare: Ita videtis Galenum ea potissimum de causa improbare vena sectionem oppositi lateris in pleuritide, quod non ita prompte auxilium patienti asserat,ut ea,quae fit in brachio eiusdem lateris. Tantummodo sectio venarum pedum opportuna censetur in mulieribus, si nimirum eo tempore menses exeant, sed parce admodum, quod quidem in Phrenitide,& in quovis alio morbo omnino esse faciendum, Medicorum qui ambigat erit nemo ruricenna cephalicam tundere videtur , quae vena rectitudirem struans cum parte affecta, ex ea celerem, multam facit euacuationem. Sed hac in re tunc ego considerationem prae' oculis habendam 'hidico, ut diligenter observetur, an euidentes notae sint sanguinis in toto corpore redundantis tunc enim, ut nocapitis solum,sed Muniuersi corporis habeatur ratio, ab eo namq; sanguis iugiter ad cerebrum conquit,primo mittendus erit sanguis e vena cubiti, quam basilicam vocant, quae celeriter uniuersam plei horam deplet; si vero non adsit sanguinis multitudo,&de capite tantum cura habenda sit,mittatur illico e cephalica, ob aliatam rationem Perdurante morbo auferatur etiam sanguis e venis haemorrhoidalibus, quibus exeuntem sanguinem maximopere Phreniticis conferre docuit 6 Aphor. Hippocrates. Contra tamen
esse videtur quod Galanus in Comm. citati loci Hippocr. scribit, si propter bilis,aut alterius humoris copiam eger insaniat,illi neq;
varices,neq; haemorrhoidcs vlla ope esse allaturas Accedit quod Gal. ipse et . Meth. ii in Phrenitide ut reuellat, non ex venista morrhoidibus,sed ex alijs venis sanguine mitti voluit, veluti sercucurbitulas in Introductorio cap. 3. Attamen Mesue inter caeteros tradit notonitarenitide haemorrhoidum prouocationem conuenire,cui quidcin bona Medicorum pars assentitur. Insuper maxima cum utilitate secantur, ae superiores dico frontis, narium,& linguae, praecipue quae nare perreptant, cum natura .
cuius amulvis debet esse Medicu ,per hanc partem Aleat frequen
178쪽
ter sanguinem profundere, cita Phrenesim sanare. Non raro tamen in praxi facienda continget vobis videre Phreniticos brachium nequaquam porrigere velle, tunc ambigitur, unde sanguis mittendus.Altimarus ex Tralliani,& Pauli sententia monet secandam esse venam frontis.Ego tamen melius agi crediderim, si tum aperiantur haemorrhoides, post quarum apertionem, sectio venae Dontis iure poterit administrari,aut loco huius venae narium aperiantur per applicatas hirudines . Sic enim ex methodo res magis procedet, quoniam euacuationes particulares ab affecto loco uniuersalibus praemittendae minime sunt. Cucurbitulae quoq; applicari solent,& Aulaenna laudat in collo scarificatas. Veruntame
Domini faciendum hoc nullo modo est, nisi prius diligenter,
exacte uniuerso corpore praepurgato.Quandoquidem ex Gai doctrina I 3. Meth. c. I9 cucurbitulae in affectibus capitis aliter non conueniunt, quia plus attrahunt ad locum assectum, qtam euacuent.Idem Gal. ibidem cap. a I sic ait In Phrenitide cucurbitula capiti admota, scarificata quandoq; reuocauit Phreniticum a morte.Captu accius, alij testantur se huiusmodi remedium usurpasse in pertinaci Phrenitides; applicata nimirum suturae coronali magna,eaq; ampla cucurbitula. Post sanguinis missionem, commendantur ab cmnibus frictiones,4 vincula dolorifica extrem rum partium, veluti pedum ex aqua moderate calida lotiones. Ad haec mirabiliter conserunt suo tempore Phe nigm seu vesicantia cruribus, brach4js admota. Valenter enim cum humores, tum vapores sursum in cerebrum ab insernis visceribus cnscendentes auertunt, irrideatis eos, qui hoc remedij genus in Phreniticis minime probant,quod calidum valde rc medium sit,& ideo, non omnino tutum in a tactu adeo calido, qualis est Phrenitis. Nos enim contra magnopere illud ipsem ccmmendamus, ut retrahantur calidi humores a cerebro ad brachia,vel crura JtqCe impediat ne Phreniticus euadat Lethargiciis, virtus in cerebro
obruatur, quod beneficium absque dubio maius censendum est,
quam detrimentum, quod extet ius admotum medicamentusα
partibus ignobilioribus, longeq; semotis a loco potist inum laborante inuehere queat. Denique hoc in sente quaeritur, utrum radendi sint,seu tondendi Phrenitic nam Asclepiades radi nolebat,
179쪽
vel tondi,quoniasilicet raso capillo, vel detonso,copiosior materia in caput attollitur,unde capilli fructicant magis,sicut seges detonsa uberius prouenit. Quare cum oporteat materiam e capite reuelli, non in caput attrahi, neutiquam tondendi erunt Vertim communis opinio Practieantium est, ut Phrenitici non modo tondantur,sed radantur etiam,dummodo frigus non prohibeat; Ita namque topica commodius adhibentur, cintimius penetrant, caput onere leuatur, fumique facilius digeruntur. Et haec de Chirurgia a
De Pharmacia usu in Phrenitieis; ubi de recto usu firma, tempore purgantium medicamentorum in hoc morbo potissimum agitur Dct. X MXPEDITI ab instrumentis, seu sontibus cum Diaetetico, tum Chirurgico, ad Pharmaceuticulam accedamus, in quo quidem primum, quod euentilatione indiget, est, utrum in Phreniticis purgatio per medicamentum conueniat, deinde quo tempore illud exhibe dum sit, in quibus duobus aliqua lis est,& controuersia Ad primum quod spectat,Galenus,& ceteri Graeci purgationis per medicamenta ipsis consueta,& familiaria non videntur meminisse, fortasse quia ebrem,quae in Phreniticis,chemens est,nimi tun adaugent,&cerebrum maximopere conturbant Insuper clarissimum est omnibus Hippocratis& Galeni decretum A. Acut. 2I. quo purgantia medicamenta minime posse administrari videtur. Quicunq; ea,quae inflammantur, inquit Hippocr. statina inter initia morborum medicamento soluere conantur, is non solum ab inflammata parte nihil adimunt,cum non cedat quae adhuc cruda est affectio, sua sequuntur Rhasis tamen,&cum eo reliqui Arabes medicamentis utuntur. Quorum igitur amplectenda sententiaῆArabum, me iudicio, atque eo magis,quia Graeci etiam sortasse ab ea non recedunt. Quandoquidem Arabes leuia propinant medicamenta, sed sortia, de quibus intelligi volebant Graeci,neq; ipsi probasse videntur. Cur ergo dicet vesti in aliquis Avicenna scammonium proponi, Hoc siqui- dc m
180쪽
Liber Secundus . I sdem est validum laudare medicamentum. Scitote Avicennam non uti scammonio sincero, vel mitto cum alijs soluentibus medicamentis, sed tantummodo cum medicamentis lubricatibus, & blandioribus, ut nimirum eorum debili facultati calcar aliquod adderetur. Quamobrem dicatis Phreniticis purgationem per cholagoga necessariam esse, nedum utilem, tum quia. huiusmodi purgatio calidos,& biliosos humores educendo, corpus refrigerat, quod i .Phrenitide quanta sit utilitatis nemo est , qui ignoret, tum quia purgationes omnes a capite mirum in modum revellunt, de qua re nulli debet esse dubi am, quia si, ut tradit Galenus a Catat. clysteres acriores intestina exinanientes a capite revellunt,quanto ma gis id fiet per medicamenta aluum subducentia , humores peccantes expurgantia Quae tamen blanda,& hypelata sint oportet, cuiusmodi sunt, quae apud Auicennam leguntur,sanguinis seruore extinguentia, pruna, dico, thamarindi, cassia,manna,& serum lactis , in quo praedria etiam dissoluenda erunta eiusdem census est strupus nostris temporibus usitatissimus ex nouem infusionibus,& sicut Avicenna aliquando scammonium admiscet, itari nos electuarium de succo rosarum, dia prunum solutivum,&multo libentius habarbarum addere possumus. Quod si Phrenitis atrabitaria sit, ad senam quoque, polipodium,epithymum,inabis helleb rum nigrum optime praeparatum deueniendum est. Aliquibus in usu esse solet medicamentum quod sequitur Recipe myrob. cheb. scrup iiij. labest.nu. xij. passul. unc. s.flor cord.p.j. fiat deco tio s. a. canus quidem accipiatis unciitha habarb.el. scrup.iiii spicae gr. iij. Infundantur s. a. facta expressione addatis syrupi ros soluti uivnc.iiij. m. f. p. Quoniam vero Phrenitici sere semper delirant, ut non solum medicamenta,sed & ipsa alimenta respuant, iccirco necesse est aegros fallere. Vnde Celsus lib. 3. cap. is. postquam ni-
grum,& album veratrum pro vomitu excitado in Phrenitico pro
posuit, ingeniose subiungit; idq; si in potione non accipit, paniadijclandum est, quo facilius fallat . Ita Galenus in Methodo medendi in curatione illius nobilis mulieris, quae lapissime in cruribus ab herpete vexabatur, eo quod medicamenta omnia purgantia summe recusabat,diacrydium sero lactis ad purgandos billoso humores utiliter immiscebat, quod in Phreniticis curandis