장음표시 사용
351쪽
Liber Sextus is Is eernitur. Vnde ver id ipsum proueruat, minime ignorabit is,qui,
Quo pacto a cerebro linguae motus accedat,optime teneat. Plenis sime autem hanc rem ipsam docuit Galenus de Loc ais a. eκ quo aperte constat mouendi vim linguae aduenire a septima neruorum, qui a cerebro oriuntur,coniugatione,haud longe a spinalis medullae initio; nam ex ipsa anatome luce clarius apparet ner uorum a cerebro processus ad faciem quide a parte eius anteri re, ad partes vero totius animalis sub facie omnes, ab altera par- te,nempe posteriore fieri. A qua etiam eoru neruorum,qui ad sin guae masculos veniunt,coniugatio proceditiquibus ipsa moturr ab electione perficit . Non abs re igitur clim anterior duntaXae cerebri pars afficitur, sola linguet motibvirio carebit, reliquae vero faciei partes omnes in altera parte dextra; aut sinistra, di sensum , motum ab lectione amittent. Quamobre cause cur inordinatu linguae motum comitiales. patiantur,nimia erit cerebri humiditas, qua neruos, praesertim posterioris eius partis hunwfaciliquomi nus lingua per suos musculos abelectione moueri possit. Vnde in- Ordinate mouetur,qua etiam de causa sit,ut eam pIurimi commordeant, id quod eo potissimurn tempore accidit, quo iam delatigatur a symptomate, cum in eo musculi tam linguae, quam uniuersa
corporis praeter ordinerra tqueinaturam moueantur. Quantum
Vero ad aurium tinnitum,sibilumve specta a prorsus ratione commitiales casus praecedir,qua etiam vertigo. Ille enim similiter fit a Batulento spiritu,qui aut a cerebri corpore, aut a ventrisula Ori ginem trahit,qui dum qui tum illum aerem in auris cauitate con genitum,quod Aristoteli sensorium est auditus lib., de Part.anim. c. Lo.attingit, ipsumci; dimouer, pIenas reddit sonoribus aures. Secus tamen Galenusa de Usu par. cap. 6.& cum eo Auer.lib. 2. Coll. qui voIunt neruum a cerebro ad aures demissum organum esse auditus, eo quia aer non sentit: Quidam tamen e iunioribus vilicuiq; sensui duo inessesensoria, quorum unum recipiat,altem vero dijudicet, ostendere nituntur. Obtudit se securandum mihi Venetus mercator,qui continuo aurium mnitu detinebatur, quo
aliquando ingrauescente in nescio quos vertiginossis calas prolambebatur, qui Erilesiae incipientis naturi sapere mihi videbantur, quod quidcm non aliunde proueniebat, quam ab adaucta in cere.
352쪽
bro humidiose illa materia, a qua diminutus illius paris eaIor gatulentum spiritum tinnitus causam excitabat, eaq; cerebri ventribus medio paut postremo impersita D vocis tarditate quid sodes aliud prostram quam quod summius in linguae motu in oldinato allatum it quod etiam intestigi omnisu, debet de uniue si corporis torpore: Arguunt pnimambo nimiam neruorituri principii humectatitarem: ob quam Mep lingua neq; corpus
totum libere, expectitet proprios motus ederetvalent. Verum
haec ipsa ijs tantum Epilepsiam praesagire posse videntur, qui spirituitoso humore tale symptoma patiuntur. An vero etiam lingua: incontinentia, pars aliqua veluti stuporte attonita mortarii anniam venturum promunciet ijs, quibus morbi caiisa est niger, aut melanchali usi han nota anciis Rapestaveres est Qqapr . p nbnfestinanti cu mmcxndasum quae a Galeno, ac Philotaeo asseruntur inexpianatio illius Aphorismi Α, in quo itia quitur Hippocrateis 7.Aphor. φλ Si de repente linguaincontinesha miliqua corporix pari attonita stupera vighurn est melanchesaeum. Fiti nanq; obstructio laminumero pica a physes nernorum qua seruntur ad mustulos linguae; minuuis, aut alterius partis,prae ma quidem cum iamplius suppeditetur faculta et amittunt sensum in motum linguam manus, quarum partium iri hunc modum affectarum, hanc fluidem stupore attonitanti illam vero incontinentem vocat Hippocrates Parui vero resertist quis dicat alias etiam corporis paretes, pinermanus posse intelligi ab Hippocrate ma ratione autem linguae incontinentia is partis alicuius stupor melancholiam prinunctet,&consequenter ij EpiIepsiam venturam praesagiant,qui tali vitio humoris nigri causa obnoxij esse solent,cum neutrum symptoma praedicta efiicere Diase videatur,ex Galeno ipse colligitur, qui laribit, quod quemadmodum in quartana febre succum mesancholicum ipsius circuitus causam esse dicimus; sic etiam dictarum affectionum linguae sciliccet incontinentiae, paralysis partis eundemene auctorem dicamus oportet. Fieri siquidem potest, ut propter humoris crastitiem rades consequantur arrectus quales e crassadentaq; pituita ortum trabent.Neutrum igitur fumorem absolute melancholicum, aut intuitosum esse dicemus,sed pituitosum,& melancholicum simul
353쪽
Noe, quae morbi inuasionem praecedit, comitiaIibus non paruae molestiae esse solet,quod quidem ijs etiam cotingere obseruamus, in quibus futura aegritudinis iudicatio expectatur.Hanc enim antecedens nox dissicilis est. Ideo Hippocis. Aphor. 3.Quibuscunq; crisis idest iudicatio fit,ijs nox grauis ante accessione, quae subsequitur, leuior magna ex parte existit. Accidit enim naturae quod athletae, aut militi cum aliquo certaturo nam ut hic impendente
certamine pertubatur,4 prius recte accingitur,cum secum cogitauerit,qua ratione inuadendus, vel declinandus sit hostis,ita natura prius turbatur,excitatqi suas ipsius vires ad expellendam, Iterandam materiam morbum facientem, lac de causa labo-tur. In nocte vero magis, quoniam eo tempore non sine magna molestia somnus abrumpitur Onirogonos demum hoc est venereus ille somnus,in quo aliqua cum oblectatione semen elabitur, antecedens fit Epilepsiae,ut etiam furoris,Graeci maniam Vocant, aut cuiuscunq; similis morbi,quoniam, ut prodidit Caelius Aurelianus lib. I. cap. 7. Chron vexationem ostendere probatur, atque Praemoueri corpus,sive praetangi accessione ventura . Quibus omnibus non negligenter expensis,ac enarratis, ad ea mox signa mi grandum esset, quae comitiale malum consensus gratia a ventriculo,alijsq, partibus genitum prauagnificant, sed antequam ad haec
ipsa descendam, quibus notis deprehendatur,ter humor pituito susne aut melancholicus Epilepsiam per essentiam genuerit, ii proxima Lectione pro viribus patefaciam.
me humor pituitosusne an melancholicus Dilepsiam genuerita quibus notis deprehendatur. IecP. XXV. NITIVM bene medendi a causarum morbἱ cognitione desumendum esse Medicorum nemo
non fatetur causis enim cognitis, ac amputatis,una etia morbi rescinduntur. Cum vero causae corpus alterantes,sanitatemq, corrumpentes in eAternas,ac intemas dividantur, vix credam
posse fieri, ut abs intrinsecis exteriores quidqua efficiat. Loquor autem de extrinlacis corpori necessario occurrentibus, quae vel
354쪽
auctore Galeno in Ar med. per alias causas medias, quae intrinsecae sunt, corpus immutant sanitatisq; habitum corrumpunt Sunt hς autem humores quamor,elemenra secunda nostri corporis a Gese demat. lium. com I ab Aphrodisio sominis mate- ria nuncupati,sanguis, dico, pituita, geminaq; bilis,qui humorematbrinsecus incidentibus promoti affectiones pariunt, hoc asserente Hippocrate de Morb. hisce verbis. Morbi quidem uniuersi futex his,quae incorpore insunt,tum a bile,tum a pituita,ab externis laboribus, vulneribus, 4 calido, Iupercalefacient a frigido, superfrigefaciente, a sicco,& superexiccante, ab humido, superhumectante. Et bilis quidem, ac pituita una cum nascenti bus gignuntnr,4 sunt in corpore aut plus, aut minus morbos autem exhibent partim a cibis , partim a potibus Imilibus Quomodo vero humores in nobis gignant morbos, hinc disci facile sotest, quodqqemadmodum sanus homo est dum quatuor
humores,unde uniuersa eius natura constat, tum quantitate, tum
qualitate mediocriter inuicem contemperati sunt, ita e contrario cogitur aegrotare, dum aut copia,aut facultate symmetriam non seruant. De priori modo loquitur Galenus in Introduc I 3. di censu Sanus homo est primis,unde constat,elementis, decadis, unde formatus est,quatuor humoribus,tum quantitate, tum qua- Iitate mediocriter inuicem contemperatis. De posteriori,ac priori simul Hippocrates lib.demat. hum.per haec verba Corpus hominis habet in ipso finguinem, pituitam, duplicem bilem,flauam
scilicet,& atram. Atque haec sunt ipsius corporis natura, atque per haec aegrotat,& sanus est Sanus quidem maxime est,ubi tem peramentum haec inter se habuerint moderatum,cum facultat , tum copia,&ibi maxime permixta suerint aegrotat autem cum horum quid minus, aut amplius fuerit, aut separatur in corpore, nec tuerit reliquis omnibus contemperatum . Quamobrem cum morbi fere omnes pro effciete causa, de qua potissimum solicitus esse debet Medicus quatuor habeant humores ex his, quae intra corpus assumuntur,progenitos,& a me superius,ubi de causis Epi-Ieptici affectus agebatur, ex Galeno,in alijs abunde ostensum sit, pituitosum, ac melancholicum humorem causas esse essicientes illius aegritudinis perissentiam ortae, ter amborum humorum affectiO-
355쪽
Liber Sextus. 333stctionem progignerit,diligenti cura per sua signa inquirenduir
est Variat enim curatio pro varietate humoris morbum produ- vis. Ideo qui alium a peccante in corpore humorem catharistico euacuant, praeterquam quod causam, consequenter affectu minime tollunt,in maximum etiam vitae discrimen patientem deducunt Qua in re legite Galenum ad Hippocr. Aphoria .lib. a.&lib. q. Aphor. a. Vt igitur a pituita, qua frequentius assectio hi iustemodi prouenit, exordium sumam,inita coniectura ex sensi, Iibus,per quae intelligibilia apprehenduntur, excedentem in corpore pituitam arguetis ex albo colore in toto patietis habitu ap-
parente. A colore enim deutinentium in corpore humorum cognitio desumitur nam color similis in cute efflorescit subiectis succis, nisi in profundum recesserint, aut in ipsam cutem violetius irruat Quare si quispiam ad Epilapsiae obnoxium accitus anceps, dubiusve sit de humore morbum producente,attendie mjiciat,an patientis Npus ad album, candidumq; vergat, an sit comitialis ad somnum procliuis,& de capitiis grauitate, ut etiam mentis,corporis' pigritia conqueratur. Haec erum abundanti pituitae in dicium at ferunt, ut similiter Muciosa narium excrementa ractus acidi,quando nimirum in ventriculo superfluitas adest. Ad quam quidem dignotionem facisus assequendam confert non parum artari ac temperamentum, anni tempus,quod praesens est,regio in qua degit aeger iusdem studia, victus ratio. Haec enim omnia inspici eda sunt a Medicis, qui exuberantis in corpore humoris in. dlata perquirut,in his precipue, in quibus humoves retrocesserui, non sunt aequa portione per totum corpus dimasi. Quantum enim ad aetatem spectat, cum quatuor humores, inquire Soranus, per quatuor aetates dominentur, in pueritia pituitosus una cum
Parte sanguinis usque in annum decimum quartum, post quod te pus incipit pubertas, dominatur. Ideo Hippocrates De vi c. rat. Puer calicis,& humidis temperatus est,quia ex his costitutus est, in his incremeta accipit humidissima igitur,& calidissima sunt
corpora proxima generationi,d augetur quamplurimum, quae his proxima sunt eodemmodo. Puerorum, ait Galenus ibidem . Com. 7. aetatem par est esse humidam, quod incrementum incidere in aliud temperamentum possit nullum. Proinde etiam lactum est
356쪽
3 16 De Oilepsia,seu comitiali morb.
est apud Albertum magnum a. De an. Irac 2. . . augmenti tem
pus in aetate puerili potissimum vigere, propter vicinitatem quam habet cum tempore suaeinet originis,quae ex calido est,& humido. His adde inordinatam vivendi rationem, qua pueri ipsi utuntur , nam praeterquam quod edaces sunt, imo helluones, a cibo etiam ludentes,prosilientesq; mouentur, unde crudis humoribus abundant. & crudas etiam urinas emittunt . Concoctio nanque fit corporis,ut etiam animi quiete. Multis humiditatibus abundant senes,dispari tamen causa, latione . Ideo enim senes pituitosa
excrementa congerunt, quoniam alteratrix illorum facultas iningesta alimenta debiliter concoquites. Quare in ipsis per accidens multa fit humiditas,non propristemperamenti ratione, quem ad modum in pueris Senectus enim natura trigida est,& sicca . . Hinc vigiles senes, quod eorum humiditati repugnat; quam rem docte more suo enarrat Alexander Aphrodiseus in Probi cur . scribit senes excrementis abundare,& nihilominus vigilijs aftici: Illis quidem abundare tradit,quia trigidiores sunt, debiliores, ad concoquendum ineptiores pressongi temporis spatio redduntur. Vnde in eorum corporibus bramina, & meatus excrementis redundant . Vigiles vero sunt, quia sicciores parte corporis solida efficiuntur . Quomodo autem senectus humida, sicca
dicatur,docet Galenus De vic. rat. Com. 7.&4. De temp. I. Ex his
ergo inferri quidam volunt tam senes, quam pueros posse comitialem morbum pati. Rem hanc superius explicaui in fine lib. r. ubi quaerebam cur pueri Epileptici, senes vero apoplectici magis
evadant.Quod vero pueri,antequam pubertatis annos attingant,
comitiali morbo obnoxij plerunq; sint, experientia docet. Hippocrates ipse,qui talem affectionem in pueris obortam,pubertatis ingressu ut plurimum in js desinere testatum reliquit. Quamobre: si patiens oblatus puer adhuc existat, det humore Epilepsiam producente certam sere, ac indubitatam ab illius aetate coniecturam inire omnino poteritis;idem praest abit auxilium temperatura ipsa. Molles enim,candidi,& obesi pituitosum corpori humorem dominari significant tali temperamento praeditae sunt mulieres plerianque,quae idcirco Epileptico assectui propensiores, quam viri foret,iuxta illud Galenti I. Dedisseb.corporis passuri habilitas
357쪽
magnam in aegritudinum generatione parte obtinet, nisi per vim
rum veluti per cloacam singulis mensibus excrementa deponeret. Sed qui alicuius temperamentum ad unguem nosse cupit, ut per illud in exuberantis humoris cognitionem facilius de mat, quo mam humanum corpus, ut ei plures facultates, sumstionesq)con ueniunt ita plures partes dissimili modo temperatas omnino M. sidet ex una illarum partium temperie coniecturam facere de to to corpore non debet,sed adeundae singula sunt, aestimandumque quo temperamento ventriculus, quo pulmo, quo cerebrum,ac reliquarum per se unaquaeq; seorsum sit. Ita enim de uniuerso homi ni temperamento probabilius iudicium feretur. Quemadmodum enim totu nihil est aliud, quam suae partes unitae, ac simul sumptae, Testem peramentum totius nihil aliud est,quam temperamenti partium omnium unio.Sed quia cuiuscunq; partis substantiam,atque temperiem velle scrutari longum nimis seret,ad cerebrum in primis,cor,& iecur mens ipsa dirigatur, a quibus cum omnium animalis partium temperiei, tum etiam corpori praedominantis humoris probabiles nota desum utur; si haec enim membra in aliquoad frigidum is humidum inclinare signis a Galeno traditis in is A r. Medic deprehendetur , in illius corpore frigidum is humidum humorem , qualis pituitosus est, peccare constanter affir mandum. Ab anni tempore etiam manifesta sumuntur indiciatu moris superabundantis. Communis est enim Medicorum omnium sententia, quam unicuique facile est videro apud Hippbcratem lib. De nati hum vere sanguinem, aestate bilan, autumno melan choliam hyeme pituham crescere, corpori praedominat i. Quare si hyeme aliquis hoc morbo corruat, aut etiam temporis constitutione quae hyemis naturam prae se ferat, rumpe qua frigida sit,& humida,ex hoc pariter asseuerabitis pituitam potistimum esse huius morbi caulam raro enim visus est, in quo per aestatem abundet pitvinosus humoricuri per hyem bilis laua.Vere etiapituita in corpore adhuc valida manet, ut ait Hippocrates loco adducto, iuxta illud eiusdem Hippocratis 3 Aphor. Is .in pluuiarum multitudine magnae parte fiunt febres longae, pilepsiae &apoplexiae. Quomodo autem in hyeme, quo tempore ventres ob
caloris antiperistata calidissimi sunt, pituita figidissimus humor
358쪽
adaugeatur, non ho in loco plenissime docuit Galenus,non modo in Com. Aph. . . lib. I .sed etiam Denat hvm.COm. I.teX. 37. Regionem simul varios parere humores,hominumq; temperameta immutare,& consequenter etiam mores, Hippocratis est sententia De aere, aquis, docis, quam Galenus tercentis in locis comism dat a. Deviri. nat.in lib.Quod animi mor.sequunt temp.corp.& alibi saepe.Quod pariter fatetur Arist. ipse I .Probi. Ideo iureia Hippocrates in morbis longis terram mutare praecipit 6 Epidem. ut etiam praesenti morbo detentis a Aph. I. Loci nanque mutatio maximo persaepe est Epilepticis auxilio, quando nimirum in tacalidiorem, ac sicciorem locum migrant quicunq; pituitae vitio Epileptici fiunt. Verum non per se regiones, loca corpora immutant,sed aeris,pro regionum arietate,al erati ratione,quam
rem superius quoque docuimus. Hinc discatis non immerito apud Galenum Decur. rat. per sang.missaeris temperiem in tempus,®ionem distributam fuisse. Quaerent ergo an pituitosius humor Epileptici casus efficiens existat, conferet non parum inter alia considerare num regio,vel locus,in quo patiens egit,frigidae sit, ac humidae naturae,cuiusmodi est pituit ipla augetur enim quilibet humor a simili Certissima.abundantis in corpore pituitae indicia deprometis tum ex patientis studijs,ut si ociosam,ac sedetariam vitam degat hic enim pituitosum acceruare succula solet, tu vero ex ipsa vivendi ratione,praesertim cibo,& potu,ex quibus ta-
quam ex humorum materia consueuit Galenus lib. De plenit. Iib. 3. de L .aECatatop. Io.redundantis succi notas excerpere ,
ut in dignoscendis plethora, cacochymia,sanguine melancholico, ischiade. Quod certe multa cum ratione fieri dicedum est, cum in omnibus talis existat sanguis, quale est,quo utitur, alimen eum, quod propterea magnam corporis mutandi vim obtinereia cuncti libere fatentur Galenus veros. De sympt.caus 3. 3. De temp. M ubi dixit:Cibus,ac potus naturam aduentitiam efficiunt, , maxime quidem in ventriculo,cum hoc vero, di in alijs partibus. Ad quam alimenti vim,& facultatem respiciens Hippocrates haec
ipsa memoriae mandauit lib. Decam. alim facultas alimenti peruenit ad ossa,&ad omnes partes,&in neruum, Mi vena
in arteriam,in musculum, iis pessi ilam, in catheio in Pinguedine, in
359쪽
Liber Sextus in sanguinem,in pituitam, in medullam, terebrum,& spinalem medullam, interane omnesq; ipsorum partes, sane etiam in caliditatem,& spiritum, & humiditatem. Quare si comitialis, tu,& alimentis usus fuerit, quae pituitam gignendi vim obtineant, quali natura sunt frigida, humidaque, iterunq; etiam crassiora cibaria,merito coriij cere poteritis illum a pituito succo Epilepsiam pati A spuma deniq; Epilepticis circa os ipsum fluctuante
haud irrationabiliter deprehendi potest, a pituitoso humore symptoma progenitum esse. In quibus enim ab accessione correptis multa, crassaq; circa os spumosa apparet materia, his morbus a pituit originem trahit; nam etsi in aliis etiam Epilepsia generibus spuma fit, causis paulo inferius adducendis, verisimile tamen est multo maiorem fieri in his, quorum cerebrum pituitose excremento magis abundat,quale omnino est patientium id mali genus pituita vitio. Haec de pituitae, seu potius Epilepsiae pituitosae notis dicta satis erunt. Accedo ad ea signa quae melancholicum in cog pore humprem abundare, di ab eo consequenterEpilepticum sym p aEdri demonstrant. Si patientis igitur color ad nigredinem tendat,nigrum in corpore succum peccare asseruum esti eo quod
quaecunq; exusta sunt,nigriora fiunt, talis autem later humores est melancholia,licet ea magis,quae atrae nomen subit. Si terrore intexdorauendum,tristibusq; imaginati oribus afficiatur , si visit Potius,quam somno deditus, a melancholia Epilepsiam hum patiarnrmari potest . Cuius etiam humoris praedommium ostendunt eiusdem patientis teperatura,aetas,de reliqua iam enarrata Nam
macri, hirsuti,nec Κquibus latae equunt vena antissimi sunt, huyuESsmiapsis humori nudetur. Habent enim hraecur ad energndum hunc Mese atum numorem per quam aptum qu busi propterea nisi lier assidio insit, ut, qudcquid de isto generetur,ad se trahere valeat, necesse omnino est,eorum corpora atro humore abundare.Inter aetates maxime atra bile detinetur, quar
est a vigesimoquinto anno usq; ad quadragesimumquintum, hoc asserente Hippocr. De nat hum circa finem. Qui tamen videtur
quoquo pacto contrarium affirmasse, dum de apoplexij loquense sola atra bile genitis, ita scribit 6 Aph. 3 7 Apoplexiae maxime fiunt a quadragesimo anno usque ad sexagesimum. Responderic a sor-
360쪽
3 De Dilepsia, siu Comitiali morbo
Bisitan posset quod quemadmodum in aestate melancholicus humor adaugetur, ob exustionem in humoribus factam ab aeris calore,cum tamen morbi a melancholia in autumno maxime fiant, ita etiani in istuc nillinc vigente artate, cuius initium est vigesimus quintus annus, terminus veto trigesimus quintus Patri, seu melanchollat humores ab intenso illitus aetatis calore coacervcntur, qui nihilominus essectus suos pariant, non in ipsa iuuenta, sed in primo senio, nempe a quadragesimo anno, usque ad sexagesimum ,
quae etas autumno naturae proportione respondet.Haud nego i
men tam in autumno ipso,quam hac in enate aliqua humoris me-Iancholici portionem gigni Quantum ad anni tempus, quis ignorat morbos a melancholia pendetes in autumno potissimum promoueri Dita vi,si Epilepsiae obnoxius hoc anni tempore maximem ab illa corripiatur,dicendum sit,ab atro potius,quam sciatio humore id ipsum produci. Sed si attente perpendantur prae prolata sunt a Galeno in Aphorismorum Com. lib. 3. Com. H. asserendum omnino est,in autumnali tempore no tantum ijs, qui ab atro, nigroue humore Epileptici sunt, istud symptoma contingere, veru i ijs quoque, qui pituitosi humoris culpa comitiales evadunt Explicans enim quamobrem Medicinae parens sapientissimus exarauit in autumno Eselepsiam generari, causam refert non in humorem melancholicum illo tempore redundantem, sed potius inrepentinam illius tempestatis in contrarium mutationem;'nam se in re meridianis temporibus calor,nocturnis,atque.matutinis,&,e
spertinis frigus exuberat, nihil auremaque Gilepticas acceuaones gignere atque huiusmodi mutatio potest. Ab hoc eodem lancholico humore excitatam esse comitialem inuasionem regio pariter ostendit, quae quidem calida sit;& sicca.Talis enim regio atros, melacholicosq; humores progignit.Vnde verisimile sit in lancholis viiij patere magis Arabes, Mauro Syros, Indos,qui omnes feruida incolunt loca, quam obnoxij sint Galli, Britanni, Scythae, Thraces, atque Germani,qui gelidis in locis habitant. Quare ut in illis comitiale symptoma ex melancholia, ita in his ex pitvita magis fiet. Ideo cuilibet ipsorum mutatio in locum contrarijs qualitatibus aikctum mirum in modum ad morbi liberaticiacm conducet. Ex Epileptici vetasuviij colligetis etiam an