장음표시 사용
431쪽
omnis denique virtus intra se perfecta sit , etiamsi illi manum exercere non licuit, gra tus quoque potest esse homo voluntate . Quotiens quod proposuit quisque consequiatur, capit operis sui fructum. Gi beneficium dat, quid proponit ' prodesse ei cui dat, & voluptati sibi esse. Si quod voluit,eflecit, pervehitque ad me animus ejus, ac mutuo gaudi' affecit, tulis quod petit. Non enim sibi invicem aliquid reddi voluit: aut non suit beneficium, sed negQtiatio. Bene navigavit, qui quem destinavit portum, tenuit: teli jactus certae manus peregit ossicium, si petita percussite beneficium qui dat, vult excipi grate. habet quod voluit, si bene acceptum est. Sed speravit emolumen. tum aliquod . non fuit hoc beneficium , cujus proprium est, nihil de reditu cogitare. Quod accipiebam, si eo animo accepi quod inatur, reddidi. Alioquin pessima optiniae rei conditio est: ut gratus sim, ad fortiunam mittor. Si illa invita respondere non possum , sussicit gnimus animo . Gid ergo non quidquad potero, i & faciam, & reddam temporum i rerumque occasionem seu ar, & ejus implere sinum cupiam, a quo
aliquid accepi sed malo loco beneficium est nisi & excudis manibus este grato licet. CAP. XXXII. Qui accepit, inquit, beneticium, licet animo benignissimo acceperit, non consummavit ossicium suum. re
nat enim pars reddendi. Sicut in lusu est aliquid, pilam scite ac diligenter excipere a1ed non dicitur bonus lusor, ni qui apte& expedite remsit, quam exceperas. Exemplum hoc dissimile est . quam quia hujus rei laus in comoris motu est, & in agilitate, non in animo. explicari Itaque totum debet, de quo oculis judIcatur. Necta naen ideo non bonum lusorem dicam, qui, /Pilam, us πψrtebat, eacepit, si per ipsum
432쪽
quo minus, remitteret, non fuit . Sed quamvis , inquit, arti ludentis nihil deiast quia variem quidem fecit, sed & partem quam non secit, potest faceret ludus tamen ipse imperfectus est: qui contium in tur vicibus mittendi, ac lemittendI. Nolo diutius hoc refellere . existimemus Ita esse: desit aliquid lusui, non lusori . sic & in hoc, de quo disputamus, deest aliquid rei datae, cui var alia debetur, non animo. DI an iis multi parem sibi nactus est , quantum, In illo est, quod voluit, effecit . . CAP. XXXIII. Beneficium mahI dedit accepi non aliter, quam ipse accipi voluit Iam habet , quod petit: & quod unum petit, ego gratus sum. Post haec usius mei reo stat, & aliquod ex homine grato commo. dum . haec non imperfecti Moi reliqua pars
est sed perfecti accessio Facit Phidias sta.
artis est , fecisse quod voluit . artificii, Discisse cum fructu. Persecit opus suum Phidias, etiam si non vendidit. Triplex est illi
seu tus operis sui. unus conicieitim e hunc absoluto opere percepit. alter amae, tertius utilitatis r quem allatura est aut , aut venditio , aut aliqua commoditas . yic beneficii fructus primus ille est. conicientiae . Hunc percepit, qui quo voluit, munus tuum pertulit . 'Secundus est sanin . tertius eorum , quae praestari invicem possunt ..Itaque cum benigne acceptum est beneficium, is quide-dri, gratiam quidem jam recepit, merceisdem nondum. Debeo itaque quod extra beneficatim est; ipsum quidem bene accipien do persolvi . .
CAP. NXXIV. Quid ergo, Inquit, Te tulit gratiam qui nihil fecit ' Plurimum fecit, bono animo bonum retulit: ει quod eis amicitiae , ex aequo. Post deinde a terheneficium, aliter creditum solvitur. Noni cit
433쪽
en quod expectes, ut solutionem tibi osten. dam. r 'S Inter animos geritur. Quod dico,tion videbitur durum, quamvis primo conistra opinionem pugnet tuam sit te commodaveris mihI, & cogitaveris res esse plures, quam verba. Ingens copia est rerum sine no-1mne, quaS non Propriis appellationibus notamus, ted alienis commodatisque . Pedem
carminis: canem , & venaticum , & marinum , &. sidus Quia non suffcimus, ut fingulis singula assignemus t quotiens Opus est, Nutuamur. Fortitudo est virtus , pericula justa contemnens o aut scientia periculorum repelle orum, excipiendorum, provocandorum . Dicimus tamen & gladiatorem fortem virum , & servum' nequam , quem in contemptum mortis. temeritas impulit. Da simonia est scientia vitandi simplus superi vacuos ; aut ars re familiari via oderate uten-ξ Parcasmilaum Tamen hominem vocamus pusilli animi &eontracti ; cum infinitum interlit Inter modum lchangustias . Haec aliarunt natura et sedi essecit an opia sermonis, ut & hune &iallum parcum vocemus; ut & llle sorti dicatur cum ratione sortuita desipi. ciens, &' hic tine rationem .pericula excuserens . Sic beneficium est S , ut diximus, benefica, & ipsum quod datur per al- Iam actionem et ut pecunia, domuS, praetex. ita. Unum utrique nomen est: vis quidem ac , potestas longe alia- . t CAP. XXXV. Itaque attende . jam intelliges, nihil me, quod opinio tua refugiat, iclicere. Illi beneficio quod actio perficit, reqbenevole excipimuS e aliud alterum quod re continetur, nondum reddidimus, & volumus reddere. Voluntati voluntate satiSiscamus, rei rem debemus. itaque quamvis retulisse allum gratiam di-
canui. , qui benesciuui libenter accepit; ju
434쪽
bemus tamen aliquid simile ei quod aeeepit .
reddere . A consuetudine quaedam quae dici. mus, abhorrent: deinde alia via ad consue. tudinem redeunt. Negamus iniuriam acci. pere sapientem: dc tamen qui illum pugno percusserit, iniuriarum damnabitur. Negamus rem stulti esse: dc tamen eum qui rem aliquam stulto surripuerit, furti condemnabimus. Insanire omnes stultos dicimus: nee tamen omnes curamus elleboro. his ipsis quos vocamus insanos , 8c suffragium & jurisdictionem committimus. Sic dicimus eum qui
beneficium bono animo accepit, gratiam rein tulisse: nihilominus illum in aere alieno reis linquimus, gratiam relaturum , etiam cum
reddiderit. Exhortatio est illa, non infici, tio beneficii. Ne timeamus, neve intolerabili sarcina depressi deficiamus animo. Boisna mihi donata sunt, & fama desensa , detractae serdes, spiritus, & libertas potior spiritu ; εc quomodo rererre gratiam potero pquando ille veniet dies , quo illi animum meum ostendam hic ipse est, quo ille suum
ostendit. Excipe beneficium , amplexare , gaude: non quod accipias, sed quod reddas , debiturus sis . Non adibis tam magnae rei periculum, ut casus ingratum facere te ponsit. Nullas tibi proponam difficultates , ne despondeas animo , ne laborum ac longae servitutis expectatione deficias. non differo te: de praesentibus fiat. Nunquam eris gratus, niti statim es. Quid ergo facies i non
arma sumenda sunt: & fortasse erunt . non maria emetienda: fortasse etiam ventis minantibus solves. vis reddere benescium p b nigne accipe, retulisti gratiam: non ut seb. viue te putes, sed ut securior debeas.
435쪽
niendi , adit ad judicem vocandi . accinpata distitatione negas: O addit, poenam iis in OGO, O Infamia esse, atque Animo isse deinde ex oceasione , an Dominus in servum gratnt esse debeat λ an ab itio Beneficium acenpiat e adfirmat, hoc tiberius , quia creberrunc servorum usus . Adnect i, An filius patrἰ aes Benescitim ὸ disputas in utramque , sed affirmantem Urmat.
CAPUT I. Non referre beneficiis gratiam , & est
turpe , & apud omnes habetur , AE. huei Liberalis. Ideo de ingratis etiam ingrati queruntur: cum interim hoc omnibus l1reat, quod omnibus displicet i adeoque iacontrarium itur, ut quosdani habeamus infestissimos non post beneficia tantum , sed propter beneficia . Hoc pravitate naturae accidere quibusdam , non negaverim : pluri-hus , quia memoriam tempus interpositum sabduxit . Nam quae recentia apud illos viguerunt , ea interiecto spatio obsolescunt. De quibus fuisse mihi tecum disputationem scio, cum tu illos non ingratos vocares, sed oblitos; tanquam ea res ingratum excuset, quae facit. An quia hoc accidit alicui , noniit ingratus cum hoc non accidat, nisi ingrato λ -Multa sunt genera ingratorum , ut furum , homicidarum quorum una culpλ est , ceterum in partibus varietas ma3ω . Ingratus est . qui benescium accepisse se. m. I. s ne.
436쪽
regat, quod accepit: ingratus est , qui dis. simulat ingratus, qui non reddit: in issimus omnium, qui oblitus est . Illi enim si non stivunt, tamen debent : N exstat a. pud illos vestigium certe meritorum , intra
malam conscientiam concluserum : & aliquando ad referondam .gratiam converti ex vliqua caussa possunt , ii illos pudor adni nuerit, si subita honestae rei cupiditas ; quulis solet ad tempus etiam in malis pectoribus exsurgere: si invitaverit facilis occasio, hic nunquam fieri gratus potest, cui totum beneficium elapsiim est . Et utrum tu Pejo. Tem NooS , apud quem gratia beneficii imtercidit , an apud quem otiam memoria ἐVitiosi oculi sunt , qui lucem reformidantet
caeci , qui mon vident. & parentes suos non amare , impietas est: non agnoscere, insania.
is tam ingratus est is quam qui quod in Prima parte animi positum esse debuit , &semper occurrere, ita posuit & abjecit , ut in
agnorantiam.vextereratri' apparet illum non saepe de reddendo cogitasse,-cui obrepsit oblivio. CAP. II. Denique ad reddendam gratiam is & virtute opus est , A tempore , Miscultate , & adspirante Fortuna .. Qui meminit, sine Impendio gratus est . Hoc quod
non operam exigit, non ores, non felicit tem, qua non prestat, Mullum habet , quo lateat, vatrocinium . Nunquam enim voluisit gratus esse , qui beneficium tam longe Projecit , ut extra conspectum suum pone Tet . Quemadmodum quae in usu sunt , remanum quotidie tactumque patiunturis nunquam periculum situs adeunt : illa quae ad oculos non revocantur, sed extra convens tionem, ut supervacua jacuerunt , 1brdes DPsa colligunt vetustate: ita quidquid frequens
cogitatio exercet ac renovat , memoriae nunquam iiib citur, quae nihil perdit, nili ad quod non cepe respexit .
437쪽
CAP. III. Praeter hanc caussam, aliae quoque sunt , quae nobis merita nonnunqualis maxima velant . Prima omnium ac potissi. ma, quod novis seni per cupiditatibus oec
pati , non quid habeamus , sed quid petimus , inspicimus : non in id quod est , sed quod appetitur , intenti. Quidquid enim domi est , vile est . Sequitur autem, ut ubi quod
acceperis, leve novorum cupiditas secit, auctor quoque eorum non sit in pretio. Amavimus aliquem Sc suspeximus , N fundatum ab illo statum nothrum proseisi sumus, quam diu nobis clylacebInt ea , quae consecuti sumus: deinde irrumpit animum aliorum admiratio , & ad ea impetus factus est , uti mortalibus mos est , ex magnis maiora tu piendi : protinus excidit , quidquid ante apud nos beneficium vocabatur . nec ea inis tuemur , quae nos alias praeposuere sed ea la quae disertuna praecedentium ostentat . Non potest autem quisquam di invidere, &gratias agere: quiarinvidere, querentis & moesti est : gratias agere, gaudenaeis - .Deinde , quia nemo mostrum movit, misi id etempus , quod cum maxime transit e ad . praeterita Tv xi animum retorquent . Iic fit, ut praeceptores , eorunique beneficia intercidant : quia totam oueritiam reliquimus .. sic fit , ut in adolescentiam nostram collata sereant: quia ipsa numquam retractatur. Nemo quod fuit, Tamquam in praeterito, Ied tamquam in perdito Oonit : ideoque caduca memoria est
futuro imminentium . 'CAP. IV. Hoc loco reddendum est Epicuro testimonium , qui assidue queritur 1 quod adversus praeterita simus ingrati , quod
quaecunque percepimus bona, non in memOraam reducamus , Nec inter voluptates nu' meremus : cum certior nulla sit voluptas ,
quam quae iam eripi non potest . Praesentia bona nondum tota in solido sunt: pote u
438쪽
la castis aliquis incidere: sutura pendoni, &inceria sunt: quod praeteriit , inter tuta seis positum est. Quomodo ergo gratus quisquam esse adversus beneficia potest , qui omnem vitam suam transiit i Praesentium intuitus, ac praeteritorum memoria gratum facit; memoriae minimum tribuit, quisquis spei plurimum .
CAP. V. Quemadmodum, mi Liberalis,
qtiaedani res semel perceptae haerent ir qua
dam ut scias, non est satis didicisse intercidit enim eorum scientia, nisi continuetur9Geometriam dico , & sublimium cursum, S si qua alia propter subtilitatem lubrica sunt: ita beneficia quaedam magnitudo non patitur excidere, quaedam minora , sed nu. mero pluria, & temporibus dirersa, effluunt.
Quia ut dixi) non subinde illa tractamus,
nec libenter quid cuique debeamus , reco gnoscimus . Audi voces petentium . nemo non vi suram semper in animo suo memoriam dixit: nemo non deditum se & devotum professus est , & si quod aliud humilius verbum , quo se oppigneraret, invenit. Post exiguum tempus, iidem illi verba priora, quati sὀrdida & parum libera, ex Itant: Pervenaunt deinde eo , quo , ut ego existi. O , pellimus quisque atque Ingratisitiuus Pervenit, ut obliviscantur . Adeo enim in gratus est, qui oblitus est , uti gratus sit, cui beneficium in mentem venit. CAP. VI. Hoc tam invisum vitium , an impunitum esse debeat, quaeritur: & an haec lex, quae in scholis exercetur, etiam in cuvitate ponenda iit, qua ingrati datur actio. Quae videtur aequa omnibus. quid ni t eum urbes quoque urbibuS, quae Plaestatere exprobrent, & majoribus collata, a posteris exi gant. dic stra majores, maximi illi viri, ab hostibus tiantum res repetierunt : beneficianaatuo animo dabant , magno Perdebant.
439쪽
Excepta Macedonum gente , non est in ulla data adversius ingratum actio . Magnum. que hoe argumentum, dandam non fuisset uia adversus maleficium omne consensimus .
ει homicidii, veneficii, parricidii, violatariam religionum, aliubi atque aliubi diver- Ia poena est sed ubique aliqua . Hoe frequentillimum crimen nusquam punitur , ubique impruatur . Neque absolvimus illud, sed cum dissicilis esset incertae rei aestimatio,
tantum odio damnavimus, & inter ea reli. Quin us, vindiceS deos mittimus. CAP. Uri. Rationes autem multae mihi occurrunt , propter quas crimen hoc in legem cadere non debeat. Primum omnium, pars optima beneficii periit , si actio , sicut dicertae pecuniae , aut ex conducto & locato
catur . Hoc enim speciosissimum est , quod dedimus vel perdituri : quod totum permisimus accipientium arbitrio . Si appello , si ad judicem voco. incipit non beneficium es
led creditum . Deinde cum res honeni ima sit, reserre gratiam, desinit esie honesta si necessaria est . non enim magis lauis dabit qui Quam gratum hominem, quam eum
qui depositum reddidit, aut quod debebat, citra 3udicium uiolvit. Ita duas res , quibus an vita humana nihil pulchrius est, corrum-rimus , gratum animum , & beneficium . Quid enim aut in hoc magnificum est , si beneficium non dat, sed commodat i aut iii IIIo qui reddit, non quia vult , sed quia ne-eeue est Non est gloriosa res gratum esse: nisi tutum est, ingratum sui sie . Adjice nunc, v huic uni legi omnia fora vix lassicient.
Quis erit, qui non agat quis , eum qu non agatur ' omnes sua extollunt , omnes etiam ni Inima, quae in alios contulere, dilatant - Praeterea quaecunque in cognitionem
cadunt, comprehendi possunt, & non dare infinitam licentiam judici . Ideo melior vi
440쪽
aetur conditio caussae bonae, u ad Iunicem uuam si ad arbitrum mittitur et quia Iuum formula includit , & certos , quoS non excedat, terminos ponit; huius liberata nu1lis astricta vineulis religio, & detrahere aII- quid potest, & adjicere , & sententiam suam, non prout lex aut justitia suadet,. sed prout
humanitas & misericordia impulit , g xς-
Ingrati actio non erat iudicem a igatura , sed regno liberrimo positura . .Quid Beneficium , non constat vcunqudi sit, resert quam benigne Illud Inter' pretetur judex . Quid sit ingratus nulla Iex monstrat . Saepe & qui . reddidit quod acce-vit, ingratus est . & qui non reddidit gratus . De quibusdam etiam imperitus judex dimittere tabellam. potest : ubi Ieciue , aut non fecisse pronunciandum est ; ubI prolatis.
cautionibus, controversia tollitur. Ubi ve xo inter disputantes ratio ius dicit ,. Ibi' anI-mi coniectura capienda: est, ubv Id , de quo sola sapientia. decernit, in controversiam Incidit, non potest ad haec sumi Judex ex tuDha selectorum , quem census In album , equestris haereditaS misit . CAP. VIII. Itaque non haec parum Ido nea res visa est , quae deduceretur ad lum-cem a sed nemo huic rei satis idoneus iudex inventus est: quo ii non admiraberis, li ex cusseris, quid habiturus. suerit timcultatIS ,.quisquis iii ejusinodi reum exisset . Donavit aliquis magnam pecuniam et ted di VeS , sed non sensurus impendium . Donavat alius.' sed toto patrimonio cessiirus . Summa eadem est beneficium idem non est . Etiam nunc
adiice . Hic pecuniam pro addicto dependit : sed cum illam domo promtili et . ΙΙle
dedit eandem e sed mutuam sumput , aut rogavit , & se obligari ingenti merito palissus est. Eodem existimax loco qui beneficium ex facili largitus est, oc nuncquI