장음표시 사용
591쪽
rationis signa educitur, symptomaticus dicitur. Prior bonus est , alter vero malus. Qui autem bonus, qui . et , di icontra malus, in prognosticis Hippocrates luculenter I. Pro monstrauit iis quidem verbis: Sudores in omnibus acu 29 . tis morbis optimi sunt, si in diebus decretoriis prO- ,, ueniunt,& febrem prorsus auferunt. Boni quoque , ,, qui e toto corpore manant, iaciuntque ut homo facis ,, lius serat morbum. Qui vero nihil eorum effecerint, is haudquaquam commodi videntur . Pessimi autem sunt is frigidi, & qui circum caput tantum, & faciem, iacerm is uicem oriuntur. Isti enim cum febre quidem acum ista mortem, cum mitiori vero morbi longitudinem de- ,, nuntiant. Haec ille. In qua utique sententia omnes is sudorum disterentias complexus eli Hippocrates, nem ispe optimum, pessimum, bonum, & malum . Ad hos enim alii omnes reseruntur. Pr dictas autem disserentias distinguit penes diem, in qua sunt: locum a quo excernuntur, qualitatem eorundem,& tolerantiam. Opti Penes diem, quod optimi sint,qui diebus decretoriis sudor. eueniunt, & integre febrem finiunt. Atque has duas optimi sudoris notas, tertia, quam Hippocrates, quod necessario priores consequatur, praetermisit, ut toto e corpore manet necessario sequitur: fieri enim non potest, ut sudor iudicatorio fiat die,& aegro sebrem pro μ BMM .sus adimat, nisi e toto exeat corpore. Penes locum, quod boni sint sudores,qui toto corpore prodeunt, &l artem aliquam morbi adimunt, adeoque ut aeger facilis serat morbum essciunt. Mali, qui nihil eorum este- Ha .cerint,id est, neque e toto corpore profluxerint,neque ut aeger postea morbum facilius serat estecerint. Vt perspicuum sit sudores illos,quibus nihil tale acciderit, deteriores esse: quibus uero alterum tantum, meliores. Ex iis rursum meliores esse illos, qui morbum reddunt tolerabiliorem quamuis toto coipore non diffluant, deteriores vero,a quibus ingrauescit morbus,& si toto corpore sudetur. Atque ita penes tolerantiam sudores distinxit. Caeterum,omnes ij sudores calidi sunt, eamq; ob causam dum tres eos ordines statueret Hippocrates, idipsum no expressit: quippe qui ea,quae necessario ali iqua consequuntur,quaeque facile ex eorum quae subi
592쪽
ciuntur oppositione intelligi pollunt, praetermittere pes g. consueuerit. Pessimi autem sunt, qui prioribus o ponuntur, frigidi . Atque ita penes qualitatem disti ' guit. Porro simul cum pessimis sudoribus malos etiam. Commemorat, qui circum caput tantum, & seciem, &, ceruicem oriuntur, etiam si frigidi non sint. Hi nanque . animi deliquium minitantur. Qui sane in partibus . istis,si frigidi videantur,omnium pestimi sunt. Neque enim amplius suturam syncopen, sed iam incipientem ostendunt. Catterum ex febris vehementia etiam distinguuntur sudores. Nam si febris acuta est, tam fri- gidi illi sudores, etiam si toto corpore prodeunt,quam, plij qui ceruicem tantum atque caput, quamuis fortu
593쪽
V M pulsus, perinde atq; urina,sit
medici sutura in morbis praeis giunt, operae pretium me facturuarbitror, si breuiter quae ad puusium rationem attinent perstrinxero, exorsus a pulsus definitione. Pulsus itaq; eit motus cordis Pullius S arteriarum sensitis,quo attolluntur&submittuntur. quid. 3 Eum aute, quo attolluntur,Graeci διατι- Latini sublationem S dilatationem nominant. Eum vero,quo submittuntur,Graeci αυτexta, Latini submissione& cotra- συτολή.ctionem appellant. A lij pulsum finiunt esse cordis S arterita indivisibilem sublationem S submissionem. Cus - sane sinitio cum priore coincidit. Caeterum usus pulsus Uis pia Leminus est. Quippe per sublationem aer frigidus attra sm δε-hitur, qui vitale robur excitat S recreat. Submissione plex. autem seu contractione arte ii et quod ex humorum deu ostione in toto animante veluti sumidum excrementum cotractum est,expellitur. Nihil autem mirum arterias, quum se aperiunt ac dilatant,ad se undique trahere: quu . vero mirahuntur,in omnem partem expellere. Si enim ilK in ipso eordis corpore vis illa unde contrahitui S dila .
tatur,in Omnes arterias ex eo ortas, per tunicas earun
dem influens sic eas cogit,aperit ili quemadmodum ipsum cor, utiq; sicut illud quum dilatatur,ea quae o siculis suis appropinquant trahit, quum contrahitur, ex pellit. Numerosi quoq; in arterijs partim veluti spiramenta in
earum sunt tunicis, partim osculoru specie in intestina, ventriculum,& externa hanc ciuina finiuntur, per quae aerem frigidum attrahunt,& sumidum excrementu ex- Vnus pulpellunt. V t hinc pateat, unum respirationis N pultuum μὴ et re V sum finemq; esse , nempe caloris natiui in quaq parte θι tio custodia. Pioinde quod ex respiratione uni sinulatur nis U- , Κ cordi,
594쪽
cordi,id ex pulsu calori,qui est in toto animali, accedit. Vt enim in respiratione per imisitim & inspiratum spiritum nativus calor, qui inς deest refrigeratur, idemq; per emissum & expiratu in purgatur, mi do scilicet excremento expulso: ita dilatata in pulsu arteria calo qui est in toto animante nativus ,refrigeratur,submissa aute& contracta sumida superfluitas eiusdem expellitur. Cuiusmodi igitur respirationis instrumentis res est inspiratio, eiusmodi arterijs est dilatatio. Et cuiusmodi est illis expiratio,eiusmodi arterijs est contractio. Quae singula copiosius Galenus in libello de pulsibus tradit. De decem pulpuum generibus er dxserent s. C A P. II.
ictus. Celerpulsis a Tardus. Nedio.
V L s V V M autem genera sue differentiae in uniuersum decem sunt. Primum ex p motus tempore. sumitur. Per motum au- tem intelligimus hoc loco ictum percuusionemve, quam dilatationem appellant 2 Ut ictus non sit nisi arteriae motus tactui nostro occur rens. Sunt autem eius generis differentiae tres, nempe celer, tardus, ct mediocris. Quicquid enim mouetur, aut celeriter,aut tarde, aut mediocriter temporis ratione mouetur. Celer igitur pullus est,quum modico tempore arteria dilatatur. Vel breuius qui breui tempore motum suum finit. Tardus vero,quum multo tempore arteria distenditur. Vel qui multo tempore motu suum perficit. Mediocris est, qui medio quodam modo in motu se habet. Vel qui medium que iaciam inter celerem& tardum motum obtinet. Alterum genus pulsuum aquantitate diastoles siue se blationis cilatationssve arteriae consideratur.Siquidem omne corpus tres dimen- sones habet,longitudinem, latitudinem, & prosunditatem. Cum igitur arteria corpus sit, ut eadem quoq; tres obtineat dimensiones necelle est. Verum ubi animal secundum naxuram se habet, arteriam moderatu undiqu&que dilatata comperies. Quum autem praeter naturam se habet, in una aliqua liatum dimensionum partim defficit ac minuitur,partim exuperat. Quapropter si huius
generi. disteretia. cosnoscere cupis, cuiusmodi pultus naturalis
595쪽
Daturalis erat memoria teneas oportet. Quod ii seceris, . octo in uniuersum huius generis disterentias reperies,latu m,longum,prosundum,angustu,breuem, humilem, agnum,& paruum. Latus est is,qui praeter naturam in: Latus.
latitudine auctus inuenitur. Vel qui naturali pulsu lati- . tudine maior reperitur. Longus, qui longitudine. Al- λά- tus siue profundus,qui profunditate, Ad portione eos, qui iis cotrarijβ naturali minores sunt angustum,bre- . υ tuem,atq; humilem appellabis. Angustus itaque est,qui Angu- praeter naturam latitudine minor est. Breuis,qui lora Pi- 1' . tudine naturali minor inuenitur. Humilis,qui prosun- Bremis. ditate. Atque hae sunt disserentiae, quae in singulis con- Humilis
cipiuntur dimensionibus, quibus si naturalem mediocremue in singulis dimentionibus coniuneta S, notae nuda erm erunt, in unaquaq; nimirum trium dimensionum tres, nempe in longitudinem arteriς,mediocris, longus,& breuis. In latitudine, mediocris latus,& angustus. In profunditate arteriae, mediocris,altus,& humilis. Pulsuum vero, sui in omnibus dimensionibus aequaliter in statum praeter naturam traducti sunt,duae sunt disseren'tiae, paruus & magnus. Paruus,qui undiquaque , hoc est Parnω. trina dimensione, longitudine nimirum, latitudine ,& .e profunditate,imminutus est. Magnus contra,qui undi- Nurus.
quaque auctus est. Vel qui sit, quum arteria multum in longum,latum,ac profundum diduci tui . Atque ii sunt pullus in dilatationis quantitate di fierentiae. Tertium Tertium.
genus pulsu uin in robore virtutis consistit. Eius autem . tres sunt disterentis,uehemeς, languidus , & mediocri S. --i
Vehemens validulve est, qui tangentis medici manum Vehe validuserit ac pulsat.Languidus siue imbecillus,qui in- Uieni, ualide ce imbecilliter. Mediocris, qui in horum medio Languἰ- conlittit. Vel qui media quandam ad utrunque propor du=.
tionem seruat. Quartum genu ς in arteriae corpore ac Nedi consistentia tunicave consistit. Disterentiae autem huius cris, ixeneris tres sunt, durus,mollis,& mediocris. Dur qui- Quartλdem est,quum durior,ac veluti siccior, coriique modo DurV . Iigidior in occursu apparet arteria. Mollis,quado arte- Moc ria in occursu mollior,ac veluti carnosa sentitur. Me NeZodiocris,qui medio modo se habet. Quintum genus pul- cris. suum ex quantit te inlusionis leu plenitudinis arteriae Quinιλι K a pendet.
596쪽
Infusio. pendet. Per infusionem vero. μὰ Graeci vocant,non intelligendus venit nisi infusa substantia, id est,is qui in arteria continetur humor. Huius quidem generis tres sunt disterenti ,plenus,vacuus,& mediocris. Siquidem,
quodque vas aut plenum est,aut vacuum,aut mediocri- .
Plentu. ter se in infusione liabet. Plenus quemadmodum definit Archigenes est,qui arteriam ostendit pleniore, lolidi Vacuus . rεmve,&submissione eius humore impedita. Vacuus , qui bullta modo seu bullosam arteriae sublationem efficit , ita ut diei tom impressioni per vacua inanitatem veraedio- Τgressus occurrat. Mediocris est quu vas mediocriter se crin in infusione habet. Vt autem hoc genus pulsuum ab Ar chigene est inuentu,ita in eo definiendo obscuris,aliisq, Graecis inusitatis vocibus est usus, queadmodum lib. O .
de dignoscendis pulsibus copiose Gale. ostendit. Atq; hinc est,quod in eo libello,cui titulu secit introductiosne in pulsus, hoc genus pulsus prorsiis omisserit,ut qui sub duro & molli complecti polsit. Quippe plenus pulsus perspicuo loquendo, est qui multum renititur, adeo
ut si premas etiam arteriam a manu non rinoueatur. Vac cuus contra,qui paru renititur, adeo ut si prematura Sext m. teria, a manu moueatur . Sextum genus pulsuum in caloris,qui in corde cosistit, Sper arteriae uniuersum corpus distunditur,inibiq; euidenter apparet, qualitate pendet. Eius tres sunt disserentiae, calidus, frigidus ,& me id M. diocris. Calidus est, in quo per tactum materiae quαFrigidin. subest corpori qualitas calida perpenditur. Frigidus, Medio' contra. Mediocris,qui in horu medio consistit.Septimu ris. genus in quietis consistit tempore. Nam in pulsus per- Septimii. sectione duoru temporu est cognitio. Prioris quod motus est,& ex cuius quatitate celer & tardus fit pulsus, udQμies. in primo genere est dictu . Secundi quod quietis est,qup
iam. & αὐτολη, Latinis interuallum &submissio cotractio voedicitur: estq; tempus quod inter duos ictus intercedit : ut nihil intersit quietem, interuallum ictuum, aut con Creber . tractionem dicas. Ex huius teporis quantitate tres sunt disserentiae creber,tardus,& mediocris. Creber siue densus aut freques est,cui breue quietis tempus. Vel quum' paruum est naterpositum interuallum. Vel quum breui
597쪽
tempore contrahitur arteria. Rarus, quum diuturnum est quietis tempus. Vel quum longo tempore contrahitur arteria. Atque ita de motu & quiete arteriae statuut, qui contractione seu συτολήν insensilem esse dicunt. Alii ἰ qui contractionem sensilem esse affirmant,arteriae geminum esse motum dicunt. Unum,quo distenditur d lataturve: alterum,quo considet di contrahitur. Et ut duplicem motum, ita etiam gemina quietem statuunt. Vnam, a dilatatione seu distensione priusquam contrahatur, hancq; supernam vocant. Alteram/,a contractione antequam dilatetur,quam infernam nominant. Et ij qui dem celeritatem S tarditatem in dilatationis,& in contractionis tempore ponunt,quemadmodum etiam crebritatem & raritatem in utraque quiete. Contra prio res, celeritatem & tarditatem in dilatatione tantum, quemadmodum crebritatem & raritate in contractio ne tantum, ut qui duas duntaxat pulsius partes esse dicant, unam ictum seu percussionem, & aliam interual- .lum sue quietem. Atque ea ratio tyrombus magis conuenit. Octauum genus pulsuum in rhythmo consistit. Rhythmus autem in uniuersum est habitus aut proportio temporis ad tempus. Nam comparato ictus siue dilatationis motusve tempore,cum quietis seu cotractio nis tempore rhythmus gignitur, idq; ex sententia illo- Tum, qui contractionem insensilem esse statuunt. Hi. solius dilatationis tempus,cum solius contractionis tepore comparant. Alij qui sensilem contractionem affirmant, rhythmum statuunt in dilatationis tempore una cum tempore insequentis eam quietis collato ad xempus contractionis timul cum excipientis eam quietis.
Sed prior ratio facilior, & tyronibus aptior. Principes autem rhythmi differentiae duae sunt, euthythmus, Rarhythmus, hoc est, concinnus consonus ve, & incon cinnus dis onusve . Arhythmus est, non qui nullum rhythmum obtinet: id enim fieri non potest: sed qui malo rhythmo praeditus est. Vt enim , non qui Voce omnino destitutus est, sed qui mala voce praeditus Graecis interducia dicitur: sic etiam α υρμαι pulsus vitium natiui rhythmi, non absolutam abolitionem significat. Eurhythmus est arhy thmo cotrarius,nempe qui bono
598쪽
. Si ' rhythmo praeditus est,& cuique aetati naturalis. Atqdsis quidem unus S in diuisus manet. Arhythmi autem tres sunt disserentiae, para rhythmus, hetero rhythmus, Pararb ec rhythmus. Para rhythmus est,qui mediocrem abeu-- thmi . rhuthmo mutatione obtinet. Vel est qui vicinae artatis ΙIetero- rhy thmu mutuatur. Hotero rhythmus est, qui plurima H γιb- ab eurhythmo declinat. Vel qui cuiusuis alterius qtatis: thmus. rhythmum mutuatur. Ecrhythmus est,qui prorsus conlierk3- cinnitate bonitatem ve rhythmi perdit. Vel qui nullius . simus. prorsus aetatis rhythmum retinet. Idem de naturis, anni temporibus locis,& omnibus aliis statu edum. Suus enim est cuique horum certus quidam rhythmus, qui quum corrumpitur,arhythmum tum intelliges,& quax Nonum. eius diximus disterentias. Nonum pulsuu genus, quod rin omnibus praedictis inuenitur generibus ac disterenti js, in aequalitate& inaequalitate consistit. Atque 2
qualitas & inaequalitas tum uno in pulsu, tum in pluribus fiunt. Quae in pluribus pulsibus aequalitas & im-
Συ aequalitas animaduertitur, quae Graecisu. ματαη, La. νας. tinis accumulata seu collectiva nominatur. De hac, v
Aequalis luti manifestiore, primum dicendum erit. Aequalis. igitur pulsus est, qui consequenter vel in magnitudi ne, vel vehementia, vel celeritate, vel in reliquorum generum aliquo, vel in omnibus par est. Vel breuiter Τοσ2 - qui serie continua libi est aequabilis. Inaequalis con- . tra dicitur, qui consequenter impar, & dissimilis est. Ut sit plane uterque pulsus vel ab lute talis, vel in Aequalis aliquo duntaxat genere. Absolute aequalis, est, in quo absolute. pares manent omnino pulsus disterentiae, ita sane, ut
. neque magnitudinem, neque velocitatem, neque aliud I'' - quicquam impar, habeat . Sin omnino impares malis abf- nent,inaequalis absolute dicitur. Aequalis autem in alirute. quo genere est, qui vel in magnitudine, vel in celerita-MPHis te,aut vehementia aequalis, & alio quoquo modo. Iti- in aliquo dem inaequalis aut magnitudine, aut velocitate,aut aliogevere. quopiam. Qui in uno, vel pluribus generibus pares loqua- sunt, &in uno vel pluribus impares: quatenus pares
M in ali sunt, hactenus pulsu ς aequalis appellabitur: quatenus vo geme impares,hactenus inaequalis. Quod si vero primus qui dem secundus,& tertius pares fuerant, quartus
599쪽
-autem impar, talis nimirum ceu in magnitudine mae-- qualis dicitur. Hunis quidem generis sunt deficiens,&' intercidens vocatus. Deficiens autem, qui Graecis λα- μων appellatur, est, quando non sollim in uno, aut pluribus magnis unus minor apparet, sed nonnun- quam totus quoque motus aboletur. In eo itaque pulsu non solum ad duos, sed & ad tres vel plures ictiis
immobilis manet arteria. Intercidens Graecis dictiis, priori plane contrarius est: fit enim quando expectata quiete in medio tanquam superuacaneusinii quis ictus intercidit. Si vero primo secundus paulo minor,& tertius secundo, & quartus pari modo temtio, idq; deinceps ad plures perueniat, pulsus is Graecis μειουρiζων de μωυρM, Latinis mutilus seu decurtatus inuncupatur. Nomen autem hoc Graeci a figuris in acutum desinentibus transtulerunt. Porro, qui ex iis perpetuo diminuuntur, nec minui desistunt, ad quietem ac immobilitatem'prorsus finiunt ac recidunt, Graecis i--ετ νιμαυρι, Latinis deficientes decurtati nuncupantur. Atqui desinunt, duplici sunt disserentia'. Quidam enim qua primum paruitate diminui de siuerunt, hanc seruant constantissime .QAlij rursus ,& de
integro augentur, vel in parem priori magnitudinem reuertunt, aut ad minorem. Alij quibus ante excesii-bus sunt imminuti, his ipsis austentur rursus, alii mino ribus, aut maioribus adiectionibus utuntur. Hos pulsus Graeci μμυουιοπαλινδ, Latini decurtatos reciprocos vocant. Atque hae sunt inaequalitatis, quae
in pluribus fit pulsibus, & accumulata dicitur, disse-
Tentlae . Caeterum inaequalitas in uno pulsu sit, vel in partibus arteriae situ ac motu inter se dissidentibus , vel cuiusque pulsus motu sibi ipsi non consentiente. Inaequalitas igitur in partium situ accidit, quum am' teria ipsa sursum aut deorsum, antrorsum aut retror- siim, dextrorsum aut sinistrorsum traducta et se videtur . In motu autem, quum arteriae velocius aut tar-dius , tempestivius aut serius , vehementius vel languidius, tempore diuturniore aut breuiore, assidue api nihil penitus mouentur. Si igitur motus arteriae manens continuus, ct non intercilias , a celeritate ad ῆ, . . Κ Α tarditatem oscies.
inscientes decurtati. Detur tati recipro
600쪽
tarditatem transierit,aut contra Graecis,im-
ruspar. par citatus, aut simpliciter dispar pulsus Latinis appeI-
latur. Quod si vero quiete intercisus,deinceps velocior pri- appareat, Graecis δορ, Latinis capri Ans nominas F. tur.Sic autem a caprea,quae Graecis δοραῖς dicitur, sem-- pta metaphora dictus eli. Qui pprq uemadmodum illa inter nitendum sublimis haeret, atq; secundum motum inopinatum priore celoiorem molitur r ita hic pulsus quum aliquantulum intercisus vi latur,deinde multo ci 3M θ- tatior apparet.Si autem a dilatatione recurrerit,& anterim . quam perfecte submittatur,secundo tacta serierit,Graecis δαροποι, bis seriens Latinis dicitur. Simile quippiam
accidit in incudibus, quippe mallei simul atq; semel permanum sublati ipsas verberauerint,resilientes reuibraritesve incudum renixu,secim dis rursus,aut etiam tertio verberant. Non selum aute in motus tempore inaequalitas,quae uno ictu,in una arteriae particula accidit, fieri potest, verum & illa quae in virtutis robore, non autem
xa,quae in quantitate sublationis consistit. Nullo enim modo idem pulsus in eade particula magnus, & paruus feri potest: neque in alio genere.Caeterum inaequalitas in uno pulsu, in diuersis arteriae partibus bifariam fit. Nunc quidem,quum motus manet continuus, & art ria iuxta quosdam digitos citius mouetur, iuxta quos dam vero tardius. Nunc autem quum motus interciditur, ut nonnulli digiti motum apprehendant,nonnulli vero non . At mista diastoles seu sublationis quantitatem in pluribus quidem arteriae partibus inaequalitas
Innuens. mani selia est. Ex quo genere sunt μυουροι, id est,decurta- Circuo- ti,uno in ictu innuentes, & circunnuentes. -- όταν eo . & αερο-υκοτας Graeci uocant. Si nanq; in digito medio tangentis interiori magnus subincidit pulsus,& curuatus inde pro ratione minuatur, ut in exteriore parte ad aegrotantis pollice arterie pars minima appareat revouocatur ob muris caudae similitudine: aut μμου Mod caudae modo minuatur. At si iuxta medios digitos ma-
gnus incidens, curuatusq; eleuatusve utrobiq; minua tur, minor apparens, hunc Archigenes νε, υκοτ quasi dicas innuentem, S circum innuentem, sue nutantem ,