장음표시 사용
601쪽
lens sublationis paruitatem, cum utrorunque exti emorum ueluti deprinione,inclinatione,mutationc ve.Noenim ut abscissis protinus utrinque partibus, sed veluti inflexis in arctum angustumve contractus est, myurus magnitudine in utrisque partibus exissens. Quod si inaequalitas ad magnitudinem i psam, celeritatem aut tarditatem assum pietat, adeoo; composita suerit, pulsus fluctuos undosive,& vermiculantes sunt. Quod si veloeam,quae in situ est receperint,conuulsorij & turbulenti vibrative nominati constituentur. Quos ut rectius assequantur studiosi, de lingulis seorsim, exorsi a fluctu olo,disseremus. Fluctuosus undosusve, qui Graecis
κυματωδηε dicitur,fit,ubi non uniuersa simul dilatatur arteria,sed primum pars eius prima,deinde secunda, mox tertia,ab hac quarta, motu continuo manente in moduvndarum fluctuumve sese eleuantium, sic quidem ut altera unda semper priorem excipiat.Si undosus totus in paruitatem desinat,& minuatur, Graecis σκωληκι , Latinis vermiculans, quod sit vermis gressui adsimilis,nuncupatur. Nam hoc animal etiam in modum undarum mouetur,ut vermiculans non fit,nisi quando arteria veluti reptantem uermem, atque fluctus instar subsilientem nobis repraesentat. A vermiculante itaque pulsu undosus non nisi magnitudine differt. Undosus enim cum magna, uermiculans autem cum exigua dilatatione a cidit. Quemadmodum autem undolum pulsum min rem iactum uermiculans excipit,ita uermiculantem formi canini quidem sormicans pulsus,qui Graecis in appellatur, fit ubi multis motibus abolitis , & amiΩss in unum euinq; plane exiguum,terminatur.Nomen inuenit a similitudine, quae sibi cum animante sormica existit,tum ob paruitatem, tum ob motus speciem. Est enim formicans pulsus paruus admodum,ut quod haud est minor alius, smiliter uero languidissimus. Ommu ,
δέ creberrimus,non tamen, ut Archigeni uisum est, celer. Huic uicinus est hecticus. Quemadmodum enim sebris, ita & pulsus hecticus est , qui nullam mi tati Rem subit, sed perpetuo sui similis mapet, haerensq; ut ab initio cinpit, & nunquam soluitur, utpote ror coi poris habitu in febribus eiusmodi ac pulsibus in statum ni Orbosum Inaes li
602쪽
Conuul- hosium conuerso. Conuulsorius autem pulsus, Graesssorius. raσμωδηι dictus est, qui utrinque ab extremis retractus, S pro tensus ,& conuulsus uidetur, instar chordae ali ruriale cuius tense sensum praebens. Turbulentus seu uibratus lata. Graecis κλον δης uocatus, est in quo nihil tale reperitur , sed major in eo est sublatio, ut partiu arteriae hae quide' sursum, aliae deorsum uno eodeinq; tPe serantur. Maxime uero motum eius iaculis assiniit auerit qui sipia,quq
Serratus uiolenter emissa celeriter vibrata seruntur. Serratus uero pulsus, qui . μαριυν Graecis uocatur , est ubi alia arteriae pars dilatata, alia minus, propter ipsius duritiem esi.
'c uidetur. Medicorum vulgus hodie serratilem n Decimώ. minare solet. Decimum pulsuum genus ex inaequalita ordina- .te prosectum ex ordine & inordinatione nascitur. O tus. dmatus enim ,& inordinatus diuisa inaequalitate in pa- Inordina etitatem circuituum ,&in prorsus imparem in utraque tus. dectione diuisione ve generatur. In circuituum quidem' -paritate, ordinatus: in omnimoda imparitate inordi,' matus. Siquidem ordinatus est, qui in singulis circuitibus est aequalis: In ordinatus uero est, in quo nullus prorsus seruatur circuitus. Quapropter pulsus aequa- dis omnino etiam est ordinatus, inaequalis autem non omnino inordinatus est. Si enim paritatem corrumis at, circuitum uero seruet, veluti in diastoles sublationisve quantitate si accidat, ut duo magni pulsus,&unus paruus sit, inde rursus duo magni, dc unus par- ius, atque sic deinceps, vocabitur inaequalis quidem, sed ordinatus. At si ad hoc ut paritatem corrumpat, neque ordinem aliquem inaequalitatis seruet praeter inqqualitatem, etiam inordinatus est. Similiter in aliis quoque generibus pulsuum se habet. Quippe si tres aequales pultus , quartus inaequalis subsequitur, seria atur
que id deinceps semper: aut quatuor aequales, quin tus inaequalis excipit, pari modo & in omni alio numero , nempe si quinque aequales, sextus inaequalis se- quitur, ac rursus sex aequales, septimus inPqualis, in
iis certe omnibus aequalitas non seruatur, eamque ota
cautan pulsus sit inaequalis, ordo tamen certus seruamitur. vocarurque ob id pulsus ordinatus. Accidit enim
perpetuo post parem pulsuum εqualium nudieru,unus
603쪽
i inaequalis, qui tametsi interuentu suo aequalitatem lysim corrumpit, proportione tamen in singulis circuitibus certum quendam ordinem retinet.Caeterum,inordinatorum alii quidem ex toto inordinati sunt, ne uel exiguum, quendam circuitum seruantes: alii uero secundum circuitus ordinat Quatenus enim continuum ordinem non habent, inordinati vocabuntur: quate, nus autem circuitum quendam obseruant, secundum
circuitu ordinati sunt. Verbi gratia, si accidat feri duos
. magno S,& duos paruos,deinde tres magnos,& tres par α' uos,& quatuor magnos,& pares paruos: & rursias tanquam reflectetes duos magnos,& duos paruos, tres ma .
. snos,& totidem paruos,& deinceps similiter. Atq; haec de pulsuum disterentiis in prssentia dixisse medicinae initiatis se eere arbitramur. Quod si uero quispiam ex . quisitiorem de iis ti actationein requirat, is quatuor Galeni libros de pulsuum disterentiis inscriptos, legat, & l. sentiet haud dubie se uoti compotem esse factum.
De piissuum causis. CAP. III. T
XPEDIT Is disterentiis pulsuum, ad
eorundem causas procedendum erit, quas e etiam praesagium ab ipsis sumptum sequi-- tur. In reserendis autem causis non eumque in generum commemoratione seru bimus ordinem,sed a magno pulse,utpote caeteris mani festiore exordiemur . Magnus itaque pulsus fit, ubi Nani; rasus, qui calor est in corde exuperans, urget, externae pulsus refrigerationis ac veluti ventilationis appetens, acro- cavsa. bur iacultatis validum est, instrumentumque obediens, adeoque molle, quod quia prompte extenditur in Om- . IMem partem , facile distenditur. Aucto igitur cordis ca- ore, primum quidem magnus si pulsus. Vbi uero ma- Celeris. gnitudo usui non sufiecerit,mox etiam celeritas ipsi a cedit. Quod si ne sic quidem sitis fuerit,mox frequentiam etiam assumit. Quamobrem peculiares pulsus co- Crebri. Foso calori sunt, magnus, celer, & creber, non tamen ut ei coruuentur necesse est. Postulanten: in quo
604쪽
- tales evadant,facultatem validam, atque instru mentum molle. Si enim infirma sit facultas,aut durum instrumentum,neque nragni,neque celeres esse possunt e quod instrumentum propter duritiem aduersus mouentem fa- cultatem cotumax sit: illa vero attollere quatenus oportet,arterias pei imbecillitatem impos est. Quare ut ma-- gnus, vel celer pulsus si a tria oportet causarum genera inter se co*irent: ut usus illorum generationis urgeat, facultas valida sit, mollesq; arteriarum tunicae ut certe Augetes non rigidae sint. C terum augetur calor aut ex causis nacalorem - turalibus,utpote aetate florente,aut puerili, aut simpli--μθ. citer calida,anni tempore,regione,& temperamento calidioribus. Aut causis non naturalibus, veluti aere, qui nos ambit calidiore, balneis calidis, exerciti js, cibis,vino,medicamentis calefacientibus. Aut cavsts praeter na. turam,puta intemperie calida,aut humorum putredine, aut ira,aut similibus,nempe voluptate,m Celtitia, tim Te,dolor ac morbis. Quarum omnium qui pulsus sint,
Galenus in libello cui titulus Introductio in pulsus, νbunde exposuit.His itaque posthabitis,ad pulsivum cauParui. sas explicandas reuertemur. Paruus pulsus a contrariis magni pulsus fit causis nempe ob facultatis imbecillitatem,aut instrumenti duritiem,aut usum necessitatemve Tardi. deficientem . Easdem ob causas tardus, & rarus fit pul- Rari. us. Nam natura,quae iampridem refrigerata est i ut nec multum, ita nec celere refrigerium, & ex longis interuallis requirit. Necesse quoque est, prout facultas plus vel minus offensa est, etiam pulsum ipsum plus vel minus ad paruitatem, S tarditatem transire. Comes pne . . terea contumaciae dilatationis arteriae, necessario est tarLOM . ditas,& raritas. Porro longus pulsus si a siccitate,&eliquatione carnium circumiacentium, in summa totius LMi. corporis gracilitate,reliquis interuallis collapsis. Latus vero propter humiditatem abundantem vel secundum naturam, vel praeter naturam, ubi ex humiditate irrigua sunt arteriarum corpora;utua hydropicis accidit. Al Asti. tus, ob instrumenti mollitiem, facultate simul aucta. Bceuu. Contra, breuis fit, propter pinguedinis cuiusdam cras
.ANA M. sitiem,aut carnium, aut membranarum. Arctus anctu
Hμmilis. nusve,ob siccitatem. Humili propter instrumenti du ritiem
605쪽
ritiem,& facultatem imbecilliorem. Vehemens pulsus a robore facultatis essicitur, nulla aliarum causarum renitente. Verbi gratia,usu dis luto,aut instrumenti duritie. Languidus, imbecillae facultatis, & solius soboles est, licet nihil aliud astuerit. Siquidem vehemens pulsus, omnibus causis ad sui generationem indiget. Languiduveris,sela imbecillitas efficit. Qui igitur per initia vehemens est,aetates,anni tempora,remones,& temperame ta temperata comitatur. Languicius autem, intempera
ta. Qui a languore in vehementiam transit, virtute roborata,& ab imbecillitate quae prius occupauit vindica'ta,esticitur. Roboratur autem vel ex iis,quae in ipso co-tinentur corpore, veluti humorum concoctione vel excretione, aut ira, vel ab externis, nempe vino ibo, exercitiis,& aliis,quae intemperiem corrigunt & emendant. Vires vero dissoluunt,inedia,vigiliae, vacuationes immodicae,tristitia,curae,dolore potissimum syncope inferentes,& qu cunque intemperiem efficiunt. Durus pulsus fit,propter instrumento duritiem, quam refrixeratio immodica,aut siccitas,aut tonsio a phlegmone aut couulsio in citritatim veris duritiem etiam paruimias,& celeritas nonnunquam etiam frequentia, pro magnitudine propter usum,ut dictum est equitur. Mollis pulsus,humiditatis arteriae comes est. Hanc autem humidiorem reddunt ex ijs,qus non sunt praeter naturam cibi humectiores,balnea frequentia,somnus multus, ubctus ratio & plenior, & delectabit is . Ex ijs, quae praeter naturam sunt,comata,lethargi, aqua inter cutem, S re liqua vitia a pituita orta. Plenus pulsus,aut humorum copiam,aut ciborum, aut vini potionis redundantiam indicat. Vacuus, contraria,nempe inediam,aut vacua tionem . Calidus & seletidus,materiar quae corpori sub est,qualitatem p se fert. Si et in caIid; us arterrae cor pus occurrit, multam in corde caliditatem esse osten dit. Frigidius, contra. Rhythmus si par aequalisve sit motu ci quiete, probam totius corporis temperie monstrat,quantum m ipso est,aut non magnam a bona declanationem. Sin longius quietis tempus, quam motus fuerit, calorem dominati significat. Deficiens pulsis,
ta intercidens , facultate oppressa, di ueluti grauata sunt. Vehemn
Mollis. Humidiorem re dentia arteriam
606쪽
Intercl- sunt. Atqui intercidens , minorem noxam , de Prdentu. . ciens uero maiorem denotat. Et in uniuersum facul- tD qua- tas oppressa arauataque pulsus ad inaequalitatem,inor- εὶμ dinationem, tum aliam omnem, tum eam quae in ma- et
Inordi 'gnitud me & uehementia consistit, inducit. Quid mul ital deficiens extremum facultatis casum significat. Re- , Recurre currens vero reciprocusve & ipse quidem imbecillem btis . facultatem, sed repugnantem adhuc resistentemque, ac tInuuetis. reuertentem indicat. In uno autem ictu myuri de-Orcμm- curtative , quos innuertes aut circumnuentes uoc rn eui s. mus, iis.maxime fiunt, qui paulatim contabuerunt, item phlegmonibus non solutis. Praeterea, plurimis l quomodocunque tabescentibus, dum partes quae cir- impri- ca arterias sunt, emarcescunt. Inaequaliter citatus & c sentis . prisans, sebriles potissimum calores comitatur. Ve-Ιuisqua- nim si pulsus diastoles sublationisve principia exolues,
titer cita extremum ipsius, & submissionis mitium acceleret, iis , exuperantem putredinem denotat,natura ad fuligino-.1 se excernenda excrementa festinante . Quod si uero coi ixa submissionis seu systoles initium exoluat, adsu lationem uero magis festinet, calorem magis e upera-.' re scias, qui refrigerationem desiderat. Accedit etiam. 1 - iis in sebre etiam hequentia magna ex parte , interdum o etiam magnitudo, nisi facultatem instrumenti durities iSifferier impediat. Bis seriens, fit quando arteriae durities in- tenditur,&uirtus non est imbecilla. Vndosus humimVndosii. . diora maxime uitia sequitur, atque iis magis aquae inter cutem genus quod anasercam uocat item lethargu , Vermiis &peripneumoniam. Verum ubi facultas dissolui cm-.ἰ utis. perit, ted paulum adhuc resistat, undosus in uermicu- Formica- lantem mutatue. Vbi uero extreme collapsa fuerit, in formicantem transiti Uecticus autem proprie, tabl-He Iici. dis&alioqui emaciatis accidit. Conuulsorius pulsus Coraημἰ- fit, quum neruorum principium aliquem phlegmono' ' f. sum aste tiam sustinet, ueluti in phreniticis, & acuta epilapsia laborantibus, quando hoc uitio correpti moririuntur adhuc calentes,contrario iis modo quos synco- pe invadit. Illi nanque admodum etiam Digidi, adhuc Turbulen sunt. Turbulentus pulsus efficitur,quum usiis seu nerti cessitas magnam sublationem requirit, Se iacultas uit lis
607쪽
li sua fulictione uti potest, selum autem arteriae corolpos repugnat, & prae duritie in magna diastolem subla
tionem ve attolli nequit, veluti in magnis phlegmonibus, obstructionibus q; diuturnis. Serratus pulsus in Serrat . Vniuersum phlegmones, praesertim neruolarum partium , comes est. Quapropter pleuritidi peculiaris est. Hae igitur simplices sunt pulsuum cauta,e quibus comiti ge Π- quae ad morbi rationem attinent, licebit, ut non sit ne celle peculiarem de praesagiendi ex pulsibus ratione sermonem instituere. Quod si tamen qui eius rei exquisitam habere notitiam de siderat; is quatuor Galeni de eadem conscriptos libros le-. s 7 i j I.:at nihil erit , quod . - . deinceps requi- l
608쪽
Quid indieatio, coindicatio, Cr contra indicatio. CAP. I.
Indicatioquιd. BsoLVT A ea medicinae parte, quae praeteritorum, & praesentiu ,& suturorum praedictione tradit,
atque Gr cis σηuμωτική appellatur, ad ultimam eiusdem partem, quae γεραπευμική iisdem nominatur, eo quod curandi methodum seu rationem doceat,nobis progrediendum erit. Cum aute omnis medendi ratio ac methodus
per indicationes fiat, & ab indicationibus initiu sumat, principio quid sit indicatio,irademus. Est igitur indicatio,vi lib. 2. methodi medendi cap. .docet Galenus, sequentis,sive agedi insinuatio,aut breuius,ordinis repraesentatio,vel explicatio rei agedae. In lib.de optima secta indicatione definit ese coprehensionem iuuantis una cucoprehensione nocentis cu re indicante simul aduenientem,idq; sine obse luatione S ratiocinatione. Quo vero pacto haec definitio sit intelligenda, lib.j. haru Institutionum sect. j. cap. 8. copiose a nobis monstratum est. Ad hunc igitur locu,ne de una S eadem re, bis nobis diserendu sit,iectore ablegamus. Differt itaq; maxime indicatio ab obseruatione & ratiocinatione: quod ea,quae Pindicatione coprehenduntur in praecedente aliquo, ut lib. 2. methodi medendi testatur Gai .nepe in natura rei, sunt designata. pe rcepta enim natura eius,quod nos ad .Pω
609쪽
ngendum mouet, protinus etia una cum eo quid agendum sit,& quid fugiendu ex consequenti quodam intelligimus,quasi digito ostederetur,quod qu rimus. Vnde certe indicationis nomen deductum e st. V t enim qui digito quid agendu , & qua via sit incedendum olledit: sic etiam natura rei cognita, cuius gratia ad aliquid faciem dum impellimur,quid eligendu,quidve vitandum sit,& uid primo,secundo,tertio,& sic deinceps moliendu sit, emonstrat. Ergo ex ipsa rei natura ordiri,atu ab ipsa,
quod sequens sit,citra obseruatione siue experientia, &ratiocinationem inuenire, id est, indicatione inuenire. Verum experientia siue obseruatio, rerum naturam noexpendit,sed longo rerum usu se tuetur. Ratiocinatio
tum superuacua est, quod rei natura proposita, statim quid conserat,aut quid obsit,agnoscamus. Analogismo autem id quod iuuat percipitur, quando causa quidem ignoratur, nullaq; obseruatio habetur, sed aflectus quasi millimus ex symptomatis est. In huiusinodi enim ab indicatione quod cofert,colligi nequit:causa enim ignoratur. Obseruatione autem nulla facta, sympto matum similitudinem intuentes , ad simile transire coguntur . Per analogi simu situr quid iis expediat de quibus agi mus,ex aliorum sumilitudine colligitur. Neq; enim analogismus,Galeno in libro de optima secta au tore, est nisi comparatio & perceptio cautaru iuuantium per similitudines. V t analogismo inuenire,no aliud sit, quam ex aliorum similitudine inuenire.Sic prosecto quum Gallicus morbus primum grassari coepisset, & propria eius
natura atque vis,propter rei novitatem, medicis ignota nec propria pr sidia adhuc illis perspecta ellent, ea experiri quae morbis ex humoru corruptione ortis, quibus hic simillimus esset voluerunt, adeoa; eius morbi remedia initio per aliorum aflectuum similitudinem , de analogismum inuenerunt. Coindicatio est, quae simul ali . quid cum ea quae a rei natura sumitur indicatione,indicat. Coindicat itaque vires,temperies corporis,aeta S,anni tempus, regio,cosuetudo,& si qua sunt id genus alia,
Graecis σιμενδεικωπινα vocantur.Siquidem non uel e indicant, sed potius permittunt, & simul indicant, & quasi modum di quantitatem demostrant,ut ex iis,quaP dem-c ... L ceps
Indicatio unde dμcta. Indicarione inueni
610쪽
contrahi ceps dicemus patefiet. Contraindicatio est, qua impedicatio. ditur fieri quod ab indicante primo suggeritiit. Et contraindicantia,vet,ut Graeci nominat, sunt, quae contrariam indicationem habent. Verbi eratia, ple thora seu humoris multitudo indicans est, quod esse vacuandum ostendit, virtus autem imbecilla contrai dicans, ut quae vacuationi repugnat&reluetatur: Caele nam quum Galenus interdum scopum curationis, nori nunquam vero etiam indicationem curationis appellet,
quae natura & disserentia indicationis & scopa sit,expli Seopsu candum quoque nobis erit. Est itaq; stis isti id quod sibi in . quisque proponit,seu quod cuique est propositum.Scopus igitur non est nisi propositum quod prinio intu mur,aut id quod nobis proponimus assequendum, vel quod nos ad agendum mouet. Proinde quod hortatur Propositis medicum ut agat, scopus est,uel ut Latini appellant pro
Intentio. positum, vulgus medicorum intentionem nominat . In
sumina, finis est quem sibi medicus assequendum propoScopus ni Scopus igitur ab indicatione nonnihil disteri. Indi ab indica catio enim quid agendum sit,insinuat. Scopus autem fi-tione quo nis est,quem indicatio ostendit,adeoque ab indicatione dissert. scopus ortum habet. Tot igitur erunt scopi, quot naetierimus indicationes, ut non multum reserat indicationem curationis, an scopum dicas .
GuVarietaω indicatio curat onum maxime generalis est. C A P. I I. Contrarietas
quid. OMMVNIs curationis indicatio, Galeno libro nono de mededi methodo au- .c tore est contrarietas. Heia enim qua ratione assectibus sit medendum,& ad symmetriam sanitatisque mediocritatem perueniendum,indicat. Nam cum perspicuum sit omnibus sanationem non esse aliud quam praesentis in corpore vitiosi astectus in natu larem habitum mutationem, at que horum quidem unum alteri esse contrarium,ut per contraria fiat eorum alterius in alterum translatio est necesse. Si enim, uerbi gratia, calidior aliquis fuerit astectus,refrιgeradus erit.Sin frigidiosicalefaciendus - Pari modo