Medulla theologiae moralis, facili ac perspicua methodo resolvens casus conscientiae, ex variis probatisque authoribus, concinnata. A R.P. Herm. Busembaum è Societate Jesu, ..

131쪽

ro LIB. III. TRA . II.DoL Praeci moli effusa non sint voluntarii, nec in se, nec in cau- si,utpote retractata proposito emcaci Laym. l. ir

idque Confessarius notet, neget ei cum discretione absolutionem Lam. e. s. Interim plurimi excusantur ob in aduertentiam in subita commotione;tametsi non satis e cusare videatur quod quidam aiunt, iis verbis aliud se non in teiadere, quam usurpare tanquam interie-iones significativas irae seae, tum quia aeque se possunt assuefacere ad verba alia , irae Teriar voluntatis significati :tum, quia tametsi id non pos-Ient , nihilominus non videtur licere usurpare ea, quae ex eommuni apprehensione aliorum sunt in-onoratiua Dei.

s. Quod si vero quis in Ira contra hominem,non indignando Deo, sed homini latum,nud nominet mortem De septem aeramenta,v-g.5 Dei mors, Vulnera,&c.sine scandalo, sine iis circunstantiis; quibus contemptus importatur,non sunt blasphemiae, sed vana, surpatio nominis diuini, hoc praece .pto prohibita, & peccatum inter venialia graue, ut Caiet.& Armilla,v.Blasphemia,& sancti.supra. Quanquam propter periculum incidendi in blasphemias, quia raro abest scandalumine nihilominus apud audientes,Deus eiusque sacra censen - tur inhonorati, raro excusantur, Merito absterrentur homines a similibus dictis,ut notat Lay cc. o. In ira imprecari aliis daemonem,grandinem, fulgur , c. etsi multi confundant eum blasphemiis non tamen est blasphemia, sed dira imprecatio: quae plerumque, saltem quando dicitur in illos , qui amantur ab irato)ob subitam commotionem Minaduertentiam , ac defectum seriae volun- eatis , non est nisi Venialis a quia cum se homines reflectunt, aiunt longe aliter se sentire, ac iensisse, ita 'e videantur interiectiones tantum quaedam esiae ad lauricandam iram tametsi Christianos

132쪽

CΑp. II. De Iuramen st. Iosram deceat tam absurdis interiectionibus uti. Bon. c. t.ex Nau. ToLReg.&GBald. d. et s. n. Io .ubi etiam censet veniale tantum esse , sibimet ex ira daemonem imprecari, e quod non laedat graviter chari tatem.Verum Molin.&e non audent id excusare a mortali, propter laeditatem,liorrorri, perversi. tatem.Grave autem est,si subditi Superioribus, fili parentibus, licet materialiter tantum sic ledicant,praesertim o faciem et quia est grave contra debitam reverentiam Sal.l.c.V.infra L .c.3. s. II. In ira usurpare daemonem, sine imprecatione, non est per se peccatum:assidua tamen eius no-

minatio non decet Christianum,in ratione scandali posset esse gravis Lay-ἰ-c. Ιχ. In confessione exprimenda est qualitas N phemiae;videlicet utrum contra Deum,an Sanctos fuerit illas enim specie disserre est probabile se

De Iuramento.

RE'. Iuramentum est invocatio tacita vel ex pressa Numinis divini, tanquam prima xk1- fallibilis veritatis, in testem alicuius rei. Haec autem invocatio in eo consistit quod iurans , quai tum in se est, cupiat ac velit, Deum id quod iurael et axi,& manifestare si, quando nimiruilli placuerit, sive in hac vita, sive in altera ta quam quod ab ipso Deo si cognitum,& verumata con unu ni

I. Quoad sorim internum, iurat quisquis intea rius intentionem habet , sive formalem, sive Vir tualem, invocat Deum in testem sive his, si Ve

tuis cibis ac signis, ν etiam nullis usus sit

133쪽

1os Lia III. ΤRΑe T. II. De rLmaec. me. ut si quis utatur verbis nullo modo importantibus juramentum, Mis tamen ea putet esse juramenta,

vere juret:& contra Suar. l. I. Sanch.l. 3.c. I Taym. ι.ε. -3.c. i. iload forum autem externum , quaenam formulae jurandi rationem habeant, ac proinde quae verba licite usurpari in conversatione possint, patet ex sequentibus. a. Quando dubium est de jurantis intentione judicari selet secundum communem acceptionem verborum, quibus est usus. 3. Veram rationem juramenti habent haedo mulae:testor Deum,vel invoco Deum testem Item,. Q σιω- aiat bis mainem id , nisi aliua de usurpantis intentione eonstet , quia multi ita loquuntur,v.g. labb hetivire di in eidti vel, ben mi--m idi, hoc vel illud faeiam:quorum tamen mens non est serio id jurare sed tantum iracunde , c

. Fides a Sacerdotibus loco iuramenti exiget solita per eorum consecrati opem uti, formula illa Principum Geni ιιὸν Uuchen Ehran , Odor μη, etsi non sint juramentum , tamen in foro fori accipiuntur loco iuratae promissionis , ut Msi a personis illustribus, vel nobilibus dicatur, bem meine AHAhon Ehro ανιυυuem , nidiauisη-

Vide Iarm Iocicit. r. s. Formulae hae, Deus novit, Deus testabitursa tempore, coram Deo loquor, Deus novit --nia , Deus viἡet meam conscientiam, censentuttantum narrative proferri non invocative, atque

adeo non sunt juramenta' nisi aliud constet, aut

ex circunstantiis probetur LaIm .l.c.n. . BOD .l. I p. 2.e Suar. LesLSancti.&α6. Non sunt juramenta , quae dicuntur per ino- ἡum sponsionis;v. g. expono caput meum , ampa xentur mihi aures ni ita sit, &c.V. Sanc. cis . t. . Non vere jurat , qui ut uramentum coa-

134쪽

CAp. II De Iuramento Ior, testa quia eum nulla res sit, per quam absque necessitate jurare licite possit, censetur per nihil jurare intendisse.

g. Non iunt juramenta quod Consessari ae

Catechistae moneant, ne ex errone conscientia

peccetur vere certe,in veritate,fide boni viri,pex fidem meam, fide boni Christiani,vel Sacerdotis, vel Regis per conscientiam meam,super coo scientiam meam, cait habet Leg. e. z.da.BOnIoc.ci quia tantum significant illum loqui ex dictamine conscientiae,& notitia veritatis; nee in testem adducitur Deus, esset tamen iuramentum, dicere per fidem Catholicam, per . Evangelium invia tunc

censetur in testem adduci illius fideia Evangelu

auctor. Vide Layma.c. s. Non jurat,qui dicit tam veruin est,quam sol lucet,quam hae sedeo, ambulo,&c. Vnde etsi comparatio falsa sit, tantum est mendacium, cum nullus in testem invocetur.Idem est, si dicas quod di- eo est Evangelium, est instar fidei, est denae, Q. io Quamvis hae, similes comparationes tam verum est quam Deas est, quam Christus est in V nerabili Sacramento,quam Verum est Evangelium: item,tam sum innocens quam B. Virgo, vel Sara-ciscus,&c. communiter videantur continere jura . mentum cum blasphemia: id tamen non satis a pareti quia nullus in testem invocatur.Neque video tur esse blasphemia si fit verum,& animus proferentis signincare tantum similitudiuem ut sensus sit,hoc esse verum suo modo, sicut alterum est ve

rum si modo. Tunc vero is, blasphemia . si

usurpans intenderet significace,tantam esse secu dum aequalitatem . in so dicto certitudinem quanta est in ea veritate fidei Sancti 2. arno .e. 3I.r Non est juramentum cum qui jurat per re 'turas , in quibus nihil divina bonitatis specialitet elucet quia tunc non censentur adduci cum re

notae ad Deum, ut si dicas: juro per hanc bari

135쪽

bana,vestem,&c.Censetur autem iuramentum,cum fit per creaturas nobiliores:eum per eas tunc acci piatur earum Creator,ut qui in iis singulariter residet,ae relucet,sic v.g.dum iuratur per coelum,intelligitur illius habitatoridum per terra is cuius haec est scabellum dum per templum, is qui ibi colitur; dum per aliquod sacramentum, is qui instituit dum per erucem, is qui in ea fixus est, dum per Evangelia, ea tangendo aut nominando; is cuius ea verba sunt. Bon. q. p. I. 3 --, Iaar,

s uoluplex sit -mmotum vesp. Divisiones aliquot communiter asseruit tu , sed tantum accidentales , quae speciem non mutant,ut in consessione distingueretion sit opus Suar Less. Bon p. 1.Itaque dividitur. Primo:In Verbale, ale,& Mixtumreum vide licet vel verbis fit,vel actione aliqua, ut erection: digitorum,contactu crucis,sceptri,Evangeliorum vel de verbis simul, actione eorporali, unde devocatur juramentum corporale. V.BOn.p. 2. Secundo.In Invocatorium seu Cintestatorium, Min Execratorium seu Impreeatorium. Illud est. quo Deus simpliciter ut testis invocatur hoc a tem quo non solum vocatur testis , sed etiam uevindex, cum iurans se vel alium delictum, vel aliquid sui aut suorum , subjicit Deo puniendum, si cisum dieatri ut ita me Deus amet , agiuvet et puniat me Deus faciat Deus ut hinc nunquam sanus surgam , see coniugem, nee liberos vivos hodie intuear et tollat me Deus subitane I morte aeternum damnet siper animam meam, e in quibus quando falso juratur , an sit conjuncta a tera species, alitiae contra eliaritatem sui , audproximi, Scholastici controvertunt. Negant Suar. Valent.&e quia non solet quis: etiam amico suo

te malum ex animo imprecari,sed potius sosues

136쪽

Tertio In assertorium, promissorium. Illud in , quo praeterita vel praesentia affirmantur aut negantur Phoc autem est, quo aliquid futurun promittitur. Addunt aliqui Comminatorium me V. g.per Deum ego te caedam.Sed hoc referri potest ad promisserium. In confessione non opus est explicare utrum per Deum , an Sanctos iuraris quia est eiusdem speciei malitii: cum jurans semper intendat Deum adducere in testem. Suar Less.c.

An, o quando sit Dicimm ἐ-are Resp. Iuramentum si debito modo fiat, licitum est. Est de fide. Et quidem est actus religionis, ut omnes docent.Tune autem debito modo fit cum in eo observantur haec tria. i. Est judicium, quod

exigit;ut eum discretione,prudentia,consideratione ac reverentia non sine necessitate, aut gravi causa fiat. i. Est iustitia, quae exigit, ut quod juratur sit res justa,licita,& honesta. 3.Est veritas,ut nimbrum sit res vera,aut saltem ex gravi ratione putetur esse vera; ita ut prout ex desectu alicuius horixum minor aut maior in Deum iniuria aut irrev rentia redundare censetur, ita quoque maius ausaninus committatur peccatum. Vnde re isitur.

i. Quod judicium, si hoc solum desit,ut plurimum est veniale tantum ut si absque nec ellitate juret, sive ex levitate quadam animi, sive ex con

a Mortaliter tamen etiam hio, aut venialiter peccari potest , juxta quantitatem negligentiae , quam jurans admittit in investigatione veritatis, vel tollenda consuetudines, Sancti . . Io. 3. Et sic mortalis est status illorum , qui non tollunt consuetudinem jurandi sine attentione,sidi, ae verum hoc, an fallant,quod jurare uilent.

. Q Dd adjututiam spe ctat,2eccat morialiter,

137쪽

iro ais III. RAcτIL De I 'M. Dee. quae jurat se iacturum rem moraliter malam ues aliquem interfecturum, quia est gravis irreverentia, divina in thoritate se ad peccatum more 1 te quasi obligare cita ut hic duae malitiae concurrant clima quod velit malum; altera quod ad hoc utatur authoritate Dei , odio habentis omne

s. Venialiter autem peccat qui 3urat facere rem venialiter malam, ain vanam:aut inutilem aut frivolam cum ibi levis tantum irreverentia censea tur.Bonab.Lessa .c. s. Item peccat venialiter qui jurat aliquid contra consilia Evangelica ut se non ingrestur a religionem,non daturum eleemotynam,aut mutuum. suar. Less. SanctaBon.Lc. . Quod ad veritatem spectat; cum haec deest peccatur mortaliter ; quia committitur gravis in Deum irreverentia in uippe cum adducatur in testem falsitatis, quasi vel ipse critatem nesciat,vel velit aut possit aecipere,testando falsum. Nec hic excusat levitas materiae quia live haec sit gravis, sive levis; ieria, sive jocos , aequaliter tamen repugnat Deo testificari falsum: tale juramentum

dicitur periurium S. Th. 2.2.q..' .a. I. Less Sancti.

Bon.Lc.An autem,& quando periurium possit esse

8. Nec excusatur, qui jurat vertun, si is putabat esse falsum, vel qui jurat pro certo, de quo ipse dubitat,etsi a parte rei verum sit.Sotus,Nau BOn l.c. ' Peccat,que graviter qui ab altero exigit auramentum, sciens eum es e peieraturum. Excipe, nisi justa causa,& necessitas exigat; quia tunc per- aurium ex sola peierantis malitia sequitur, nec a te moraliter censetur illius causa,eum utatur tuo Iure. Quod tamen extra judicium raro habet lo-cKm in privatis personis.S. Th.q. θ. Suar.ι , c. I

o Non peieravit, qui juravit aliquiium est,

138쪽

falsum, quod ipse bona fide, cum ratione putavit esse verum.

ii Excusari subinde quidam simplices amortali perlitrio videntur posse ratione inconsidera tionis , cum ustirpant quasdam formulas jurato xias, ut per animam meam; puniat me Etsi enim sciant id vocari juramentum, noti tamen apprehendunt,quod jurare sit aliquid grave,& invocare Deum in testem, sed tantum apprehendund

An in iurameηtodicaat utraequivoeatιone 3 Rep. Iurare cum aequivocatione, quando justa causa est ipsa aequivocatio licet , non est ma- Ium quia ubi est ius occultandi veritatem,& Occultatur sine mendacio,nulla irreverentia sit iuramento od si ine iusta causa fiat,non erit quidem periurium , clim saltem secundum aliquem

sensum verborum , vel restrictionem mentalem verum iuret: erit tamen ex genere suo mortale contra religionem cum sit gravis irreverentia, a salterum in re gravi decipiendum , usurpare iuramentum. Ita con muniter DD. Vide Sanch.c s.c. . BOnac. t. 12. Lay.c. I 4.Vnde re luitur: I. Graviter peccat , qui utitur equivocatione quando non rogatus , sed sponte sua iurat quia . tunc tenetur ut vocabulis secundum communem significationem, inquit Tolet. ι. 4 φ I.e quod non habeat rationem aequivocandi.

Graviter item peccat, qui utitur aequivocatione, quando iuramentum iuste exigitur, ut vi dice vel superiore, in re graVi Bon .l.e. 3. Si autem fiat tale iuramentum in re levi, per iocum in citra inobedientiam, ac notabile damnum aleterius, erit tantum veniale, ut probabili cerdocet anch.l. 3.c. s.contra alios quia sola discresinae sto iudicio caret:y.Boa s.c.

139쪽

xi Lis III. RA T. II. De I. Praee. Dee. . Licet aequivoce iurare, si iuramentum exiga tur iniuste,ut v. g. si quis exigat iuramentum , qu 1ius non habet,v. g. Iudex incompetens vel si non servet ordinem iuris. Item si exigatur per vim,iniuriam, metum , v. g. si vir exigat iuramentum ab uxore de adulterio occulto is latrones exigant hie lytrum cum iuramento. Sayr. l. 4. c. s. o L I2- I .Less. Trull. l. 2.c. I S. s. Qui exterius tantum iuravit fine animo iurandi, non obligatur , nisi forte ratione scandali, cum non iuraverit, sed iusserit. In foro tamen externo potest cogi ut servet. Sancti. 7.mor c. Io .n. I

Resp.In iuramento promissorio duae affirmantur Veritates, una de praesenti primatia, quod scilicet iurans habeat animum implendi, quod promittit et altera secundaria de futuro, quὁd scilicet impleturus sit suo tempore quod promittit: sive promittat Deo, est votum cum iuramento sive homini, est iurata promissio humana.Vnde oritur obligatio implendi, si rationabiliter possit. Ita communiter

I. Defectu primae veritatis iurans vere peccat mortaliter, si vel non habet animum implendi, sive materia sit parva, sive magna; licita sive illicita: vel si dubitat an facturus sit necne , quod iurat vel si putet sibi mortaliter impossibile ut impleat, quod promittit, quia quoad istam veritatem praesentem, promissorium ab assertorio non differt unde nec

parvitas materia excusat. ιι .et Defectu secunda veritatis vere peierat , ut quod promitii, postea non implet, si rationabiliter implexe potest.Id solum hic dubitatur,an qui promi ut rem exiguam cum iuramento,ut .g.dare a ter unum pomum , vel nummum pro eleemosyna,vς castigare prolam, vel tute vendendinutioncst.

140쪽

C P. II De Ima te. 'tas minori pretio vendere , vel nolle primum locum occupare, aut praecedere in ingressu portae, vi an inquam sub gravi peccato teneatur haec servare

Vbi speculatis quidem videtur quod sic, quia vere adductus est Deus ut testis , quodsi faeturus ergo si sine causa non facit'nantum in se est, facit Deum testem salsum Caiet Val Tol. . .c. xx. Nihilominus probabiliter alij tenen contrariam,ut anch.V.Laymous .cap.I ... Illud certum est , quod si ex eo quὁd iurasti tantummodo , partim aliquid non serves, non esse grave, v. g. si iurasti te non bibiturum vinum, non peccas mortaliter parum bibendo. Sanch. t. . c. Iaas. I. quia tune eacusat parvitas materiae Ee se excusantur , qui iurant servare statuta alicuius

Capituli, Collegi j, niversitatis , c. si postea parvum aliquod statutum violent. Et idem dic de tabellionibus iuratis Latiis ministris iustitiae , ut de de eo , qui ex summa, quam alteri se daturum

iurasset, parum tantum detraherez.Nau si a c. Vide La ym Bon φ - . . Obligari probabiliter iuramento promissis-rio etsi extortum a te sit per iniuriam ac metum; ut si oblitus uti aequivocationα, iurasti praedoni

tamen matrimoni j quia matrimonium coactum metu cadente in constantem virum , nullum est hinc etiam iuramentum extortum de eo contra hendo videtur , relaxatum ipso iures, ait Cat. V.

s. Obligaris item,etsi iuramentum sit errore aut dolo extortum, si dolus vel error versetur tantum circa circunstantias accidentales non magni momenti, nam si versentur circa substantiam;ut v. g. si annulum te daturum alteri iurei, putans esse ferreum,cum sit aureus vel circa circumstantias magni momenti , quibus cognitis non iurasses , non