장음표시 사용
231쪽
Trie item me fustinebuiu, id est . ex pectabulit. Job. u. Ex pinabam me sicut pluviani,&os uum aperiebant quasi ad imbie in se iotinum.
me rit lent . sicut homines iii tu mi ad , eiba alicii liis , respiciunt eum in faciem ; Job. . s. lntenti tacebunt ad consilium meum . ecce Di deratio cum diligentia.
ita non valebunt resistere sapientiae, & Spiti tui qui loquetur. Ati. 7. Ecce auicultatio cum patientia. Huc facit illudJoba'. videbant me iuvenes, & abscondebantur, senes assurgentes stabant. Principes cessabant loqui, Sc digitum supponebant oti tuo. Circa illa verba: Inveniar injudicio, si
ARTICVLVS PRIMUS. An Iuvenes cavere debeant somnum torpentis otiositatis , viscum iii ficientissbcietatis, de aestum praes limentis tu.miditatis '
Explicatur ptima pars, quod Juvenestavere debeant somnum torpentis otiositatis. Plinius docet quod Accipiter pullos silos cum apti sucrint ad volandum, propciat extra nidum ,& verberet eos alis sitis, caletqliene innela aetate pinguescant, ne dedant se otio, desolvantur delitiis. Applicatur haec doctrina Plinii de Accipitre, iuvenibus. Nam primo luvenes extra nidum propriae voluntatis, de erroribus eiici & calligari debent, ut ad capiendam praedam suam statim assuescant. Et quidem si sint iuvenes Clerici, eorum praeda debet esse is telligentia Scripturarum, debent*ae compelli ad libros sacros legis dos. Si autem sint Iuvenes milites, eorum praeda debet este memittas,& victoria pugnarum, debentque exerceri in rebus bellicis. Si verb fini litvnes mercatores, ipserui a praeda debet este luctum honelium,debentque exerceri in mundanis, ita ut nullus
Nec ius scit . quod iuvenis aliquis in initio incoeperitiaene laborare, de paulo post velit Ligere labores: nam talis, si labores innet bene coeptos postea intermittat, non potest et sugere turpitudinis notam. Dicitur in libro de naturu rerum, quod pullus asini quanto est senior. tanth sit turpior. Et Aristi tetis s. de aniniaci M. asserit de capris, quod sortus, qui primo geneiatiir, sit melior & sortior: scelus autem, qui postea gerieratur, sit turpior, &pelor. Tales revera etiam moraliter loquendointer surines inveniuntur. qui in principio sum devoti, vi
tuost. 3c boni, sed quanth magis adolescunt, tanto magis vitiis se immiscent, fiunt quaturpiores: hujusmodi sunt quidam iuven pauperes devoti, qui dum fiunt divites, sunt aridissimi, avari mi, & superbi. Explicariir secunda pars, quod Juvenes su-
debeam viscum insectivae siseietatis Si ut enim pueri facile inficiuntur lepra coiporali, ita facillimὲ inficiuntur familiaritatibus viti sis . Se praecipue cum mulieribus , quatum blanditiae etiam sortes tu enes, aut e n. Ol- Sapient. Sri momliunt. aut ciae ixant. Unde Pin. . De set stradon ita ineae perinxi iuvenem. Et infra: Cotilidoro vetoidem tu unem, quiliantit Perplateas, ec e mulier occuirit inom. iii meretricio piaeparata ad capte in las animas ,-aP-prehensum detis allabatiir iuvetis in. Et paulo
poli subditur 3 statim eam se luitur i. nquam bos ductus ad victimam. Explicatur tertia pars , quod lux et aes praecavere debeam aestum praesumentis tum iri: ratis. Habent iuvenes f nguit aena calidum iei vis dum, siumque adhuc in rebus agendis inexperti & ita prasium pitiosi plura tentant, 'Pranapos lint bene praestare. Et haec est causa quare Iuvenes non debeant fieri duces Milonim, sic dicitur L Tvison, Quia constat iuvenes non elle satis prudentes&expertos. Agemium pro.nde est caut hoc circumspectis iuveni; qui etiam debet attendere ad illud quod du itur Σιι δε ιι. Laetare iuvenis in adolescentia ina, dein bono sit cor tuum, in diebus iuventutisti Lei In no videlicet humilitatis ; quia ficu: dicit S. Greg. in quadam homilia: Qui sine humili te
culati inquit: Non est mirabilis immilitas in sene te . quia est viribus debilitata , facturis tritia & doloribus repleta , &ipsa vi-vengi moesta fallidio . oblita est lactantiae. At vero in luxenibus rara est umilitas, adeo me miranda, duin viget aetas, diun vires sunt scit, dae, dum sanguis astuat, dum sblicitudo De cibtur, dum laetitia frequentatur. Ita S. At brosiis. ARTICUL Vs s ECUNDUS.
An Iuvenibus sit imponenda promptim-
do obedientiae, teneritudo consciem
tiae, &sbllicitudo continentiae l
Explicatur prima pars . quod Juveni, bus sit imponenda pioinptitudo obediendax, quia iuventus sine obedientia abusio est . t iei aut ηο. Unde sicut docet Arsereses r. Et ic. Amicitia inter senes & iuvenes utrisque ellii: cessaria Senibus quidem ut eis a iuvenibus serviatiir. Ac iuvenibus ut impeccabiles liant, id eit, ut perieniores a peccatio erasionibus aferventur: d imore enurassini mitia &reve et tia, solent iuvenes se . iiii, in olentiis res anale. Iob. 2'. Videbam me iuvenes & abscondebat tur. De illa obedientia im enum ad imiotes dicit Val. dis lib. a. cap. i. int dapiida γtiqin si me ti iuventus geueralitei immens Em honorem reddebat, tanquam seniores commune patres estent omnium limiotiam. Iudicum a. Sic enim iuvenes sicere con leverant; benedicitur, consueverant quia iam olim cli promptitudo haec obrogata. undellatae s. dicitur: 1umultuabitur pirer contra sene . Explicatur fecunda pars quod sui enibus sti inponenda teneritudo contaientis, ut discant stra peccata cu n circumstantiis rectὶ dii usta integraliter, de recte ops mete . quia sistio it conicienti. : Iaret i in iuventa te , ampliabitui sine mentula in seti ctute. Duis. O. Fili mi a laten
232쪽
Cap. GII. Lea. CXIV. tute ma excipe doctritiam Se usque ad canos invenies sapientiam. Et tacissas. Quae initi venitis' tua non congregalis, quomodo invenies ea in sene te tua e quali dicat, nullo modo in x e nies. Et ideo metito dolorem hominis plangentis consumptionem filia: luventi itis in otio,& in Glentia . Salomon sic describit. nov. s. Cur detestatus sum distiplinam & increpationibus non acquie sit cor meimi: nec audivi voces docentium me. dc magis iis non inclimavi aurem meam Et certe merito plangere potest talis, qui male consumpsit Liam iuventutem :quare metrice dicitur: Damna fleo rerum , sed pliis fido damna di
Q iisq, potest rebus succurrere, nemo diebus. Explicatur tenta pars. quod solicitudo continentiae si imponenda iuvenibus. quia continentes este non polluiu sitne silmmactustodia, propter cainis sita impugnationes. Et ided in psim dicitur e Saepe expugnaverunt me a lit- ventute mea. Unde vene Orat David: De. lim iuventutis meae ne memineris Domine.
An Iuvenibus praedicenda st debilitas
corporalis virtutis, labilitas tcmpor,
lis iuventutis, & deformitas hyemalis
ico quod sic. Cplicatur prima pars, si iod iuvenibus praedicenda sit debilitas coeporalis uirtutis. Quia iuvenes solent nimis gloriari in sua vinii te , non advertentes illud Isai qo. Juvenes in infimitate cadent.
Explicatur ieci inda pars, quodJuvenibus sit prodicenda labilitas temporalis iuventutis:
quia forma corporis, quantumclinque magna, facile transit. Unde Ortius lib. a. de arte aman.
di , ait Forma bonum fragile est dum lente accedit
Fit minor, se sipatio carpitur ipla suo, Nec violae semper, nec tilia candida florent
Et riget a milia, spina relicta, rosa. I unc albi vanieluti bi,mi formose, capilli: Et venient rugae, quae tibi corpus arant. Item Virgiliis in Bucolicis AC. 2. sic canit c formose puer, nimium ne crede colori, Alba ligustra cadun vaccinia nigra leguntur. Explicatur tertia pars, quod Iuvenibus praedicenda st des imitas hyemalis senectutis. De qua idem oridii u lib. 3. de arte amandi se scribit: Venturae memores iam nune estote senectae: Sic nullum tempus vobis abibit iners. Utendum est aetate, cito pede labitur aetas, Nec bona tam imuitur, quam hona priam a suit. iam ei tb me mittium laxantur corpora iugis: Et pei it in nitido qui litore color. Et ideo lananter dicitiir: Eccles 2. M
mento creatoris tui in die itin entutis tuae, antequam veniat tempus .nisictionis, appropinquent anni, de quibus dicas : non mihi placent
'aurea habebo per hanc immortalitatens: se memori.rm aeternam in his, qui post
EXPLICATIO TEXTUS. post explicatas quinque dotes, sta quinque
emolumenta, quae sapientia confert, nunc explicat Salomon, sextam, principalem dotem , nimirum immortalitatem, perpetuitatem bonae vitae, quam Spirat tu lanctus consert
lis sapientibus, id est, Deum vere colentibus. Et quia ista immortalitas potes duplici. ter percipi, nempe realiter in aeterna gloria, ndo temporaliter in hominum me m. ia, deo de utraque immortalitate in praesenti textu ficit Salomon mentionem Et quidem de reali immortuitate dicit sic :Propterea per hanc. id est per sapientiam hoc est per cultum Dei lincerum, qui a bona voluntate dependet, h. bebo minortalitatem, vere videlicet & realiter: iuxta illud Sa temtarimo, Justitia pei petita est immortalis in Lusus autem iei iisti m , quod nimiium immortalitas habe Mur pei Sas ieici.im . apud Poetas Dea sapientiae dicebatur Mmerva , . Miu. quod fgnificat mn, Sc Erra siti id significat mortalis. Et ideo Minerva est quasi immortalis. vocatur autem Sapientia alio nomine Pallas id est, Nova, quia sapientia nullum lenium. nulla inciue sentit vetustatem Haec etiam est
Dea bellorum . quia bellis plus confert sapientia, quam fortitudo , Et ideo s. dici tur: Melior est sapientia quam vites, &vir
prudens, quam vir sortis. Dicit ergo Salomon. Habebo per hanc immortalitatem. 8c inlii per etiam menseram Monam in D, quipostmefuturiscnt, relinquam. Hiiencit illud, qti hi dicit Seneca. Ad pauca natus est, qui tantum de sito tempore cogitat, omnis enim vii citosiis, & ad bonam vitam tenetur, dc ad bonam semim : ut per vitam ipse salvetur. Sc saer famam prinimus aedisceriir. Proximus inquam non sis tum qui nunc est sed etiam qui s tu: iis est Unde bonum copiose est si ii e inlinicat ivlim; b inus enim ho mo quasi infinit s hominibus pio de ite potest per bonum exemplum. I t hoc modo ille venerabilis senex Eleararus Iudaeus, cum interficere tur, eo quod contra legem ei nollet comede- ς Ine F porcinas, elegit magis nobilem mms-m, quam odibilem vitam, de dixit: Senectit te quidem dignus apparebo, adolesiaentibus
autem sortem emolum relinquam. Et ideδdicitur in Psilma 1 In memoria aeterna erunt susti. Et Prortia. i C. Memoria iusti cum laudibus.
233쪽
An memoria beneficiorum sit continuo possidenda, memoria bonorum exem plorum aliis exhibenda, dc memoria damnorum aliis relinquendat
Explicatur prima pars, quod memoria beneficiariim sit continuo i, ossidenda : debemus enim habere memoriam divinorum beneficiorum Isai 43 Ego sium, qui deleo iniquita
tes tuas propter me , & peccatotum tuorum non recordabor: reduc me in memoriam, &iudicemur simul. Reduc me in memoriam,
id est, bona, quae tibi seci 0 Gundunt Glo amin
creando , redimendo , &piae parando beatitu
istam tamen memoriam bene lictoriim ex .hibitorum , tria impediunt, videlicet prosperitas, curiositas, & voluptas , nMN prospei iras iacit homines ingratos, oblix is ci .im Grun . qui eos in angustiis ade etaei unir Uiade nes o. legi in is , quod pia potitus pin ei natum Pharaonis qui pilus tuit inc celatus cun Oiu pl.o,& per plum de sua liberatio e proph ditic e insorsematus . siuccedente prosperitate oblitus suetitia ter pretis atque propiaetae lui Josephi. Sic etiam fit in multis, quiq iandoa: Hictionibus, persecutionibus, vel infirmi latibus ti ibulamur, habent Deum in memoria, s.ci quando simi in tranquillitate anitate. vel prosperitate, oblivis uncur Dei. Iuut. 32. Deum qui te genuit dereliquo sti ,&oblitus es DeiCreatoris tui. Nairat Vincerit, in ιν ει ulo historiarum 3 quod semia in Mihiopia ex putrefactione. & foetore
cadaverum uitellectoium in bello , suerit exor. ta tanta pestile .liandiei aOriarum , ut homines obliti fuerint nominum punim suorum, filio-ium stiorum, Oc nomi tum propriorum MO-raliter loquendo tanta est his diebus in homini. bus, in parte mentorativa pestilentia,ut nec Ie- cordentur nominis Dei Patris coelestis, qui est PMei omnium, nec grati lint amicis, nec anum abus defunctis. nec denique sint prudentes ad seipsos. Eriles'. Oblivioni tradita est memo
Seneca lib. a. de benψciti, comparat legum gratitudinis & mutuae beneficentiae ludo pilae, quando enim homines ludunt cum pila& eam alternatim in se recipiunt, tamdiu durat & continuatur ludus inter eos, quamdiu convenienter recipitur Sc iactatur: Si verb unus recipiat, &retineat, vel inconvenienter repercutiat, des iiii
ludus , qui desinere non potest si se Seneca nisi vel mittentis , vel recipientis pilam desectu. Isto modo imaginatur sibi Seneca, quod debeat esse de beneficentia mutua inter amicos . senim a te beneficium recipio,& postea illud tibi
pro ortiona haliter reti ibi . Iuxta leges gratiutii dinis .iuste ludo ; si vero bel ficii im recent . blivioni trado, nec tibi reciproce pro b fi- cur accepto aliquid grati rependo, facio finem ii di, & benefici uuae Iudum solvo. Et ideo
lignanter dicitui ad Hab. is. Beneficentiae au-lcm . 8c communionis nolite oblivisci. Porios nos oportea t elle iecipi oce gratos erga l.O mi nes, multo magis nos omitebite se gratos Cr-ga Deum pro acceptis , iret iis. Unde ..ec austro anima ait: Sectit nu tum est momentum , Cuo hQmo non ut iriu , bc stimur de bonitate , mile cicordia Dei ita in ullum debet esse momentum, quo beneficio: iam Dei non habeatur memoria. Ihreixorum s. I emoria memoreio. tabescet in ine anima mea.
Secundo etiam memoriam beneficior timimpedit curiosita, . nim a sollicitudo circa mundum , unde dicitur communiter .
Pluribus intentus minor est ad singula sensus. Hoc modo dicitur in Psalm. Obliti sint beneficionim eius, & misericordiarum, quas ostendit eis. Tertib istam memoriam beneficionim impedit, &tollit voluptas carnis. Unde Boetius 3
de C Aut . mem. I. vocat corpus, secundum
imaginationem Platonicorum, molemoblivi sum. Fuit enim opinio Platonis, ut notat Ilinlει i. quod anima habeat notitiam omnium rei tim a principio sibi concieatam, M*ecies omnium ierum sibi it ditas a Deo, eadem tamen animatutina ac insunditur corpori terreno, tradit oblivioni omnem illam notitiam
sibi datam, nec ea potest uti, donec per senilis excitetur Elideh polliit Plato, quod addiscere, non lit, nisi recordari. Applicatio moralis. Certe moraliter loquendo corpus est moles o, liuiosa, id est, oblivionem Dei inducens: undEanima immersa voluptatibus de deliciis carnis perdit memoriam Dei sibi. Et contradicit homo tibi ipsit iuxta illud: Adhaereat lingua mea faucibus meis, si non meminero tui: & haec est
memoria continue postidenda, videlicet Ieco dari beneficiorum acceptorum. Explicatui ii ci itida pars, quod memoria b norum exemplo tum lit pioximis exhibenda . per odorem bonae famae, & hc aestae cor eri tituis, Opera enim strentiiratis, &victoriae, solent habeti in memoria; & ided vincoites mundum pei paupertatem. carnem per c. stitatem. leii sum proprium pes humilitatem, faciunt seipsos dignos niemo ita , iuxta illiid Lailes 4s. Dilectus Deo ,& imminibus, citius memoria in benedictiore est Narrat sintciuiartini in historia o per Exoduiu , quod Alo,ses duxei ii in imolem filiam Regis Atthiopiae, d cisti in partiam suam redire voluisset, impedire eum titubatutinos illa. Moyses ergo tanquam vis pei itis astior tam . siculpsit in duabus gemmis duas inragii ies, huius esticaciae, ut una memoriam , altera Mesbobliolo irem conferret. PCstqua in autem has duas gemmas Moyses, duchus paribus annulis inset utilet. prabuit oblivionis annulum uxori,& memoria annitium fecima tulit. Cκpit ei
go mulier oblivisci xiii sui, & sie Moyses libete in patriam sitam est ingrestus. Applicatio.
Moraliter loquendo, animus humanu natione coelestis, cum cari e humana squa per aethi pictam designatui coniugium contrisit, qu'do corpori infiinditur Porro animus rati natis sapientei desiderat beatitudinem . vultque
reverti in coelum. Sed ista animae uxor, nimi Ium caro, eam impedit, ideδ utendum est caute u Moysis, ut dia sat millos clam gemini facia-
234쪽
sacramus , & Mantulum oblivionis carni tradamus: Annulus autem obliviolus ei cogitatio mouis. quia mors Oblivioni tradit hominem, iii, ta illud Psalmi: Oblivioni datus sum tan
quam mortuus a Ide. Annulus vero mento.
ita, eli recordatio vitae aeternae: unde in me. moria aetetna erit Iuliis. Et tunc libete anima in coelaliena patriam severti poterit. Explicatio testiae pallis, quod memoria damnorum sit aliis relinquenda r Et haec est men Ioria damnorum inlutiarum nobis illata-nim a proximis. Levit. 19. Non mixies ulti
nem, nec memor eias iniuriae civium tuorum.
Dicit Bolim, quod camelus habeat mirabilem memoriam deverberibus: unde ii aliquis eum percusserit , disssimulat percussonem ad tempus, sed insallibiliter nalia opportunitate
cluatit ultionem. Sic simi multi, qui iniurias dissinuitant, nec rem inunt, & abstandunt, sed non obliviscantur , quamvis Seneca dicat: Melpolia beneficio tum tuorum debet esse tenax , & insistatum facilis. Et in proverbiis sitis idem Seneca dicit: Irituitae remedium oblivio. Talis velo, qui iniuriarum virtuose ob
liviscitur, potati confidenter Deo dicere illud
Tobia 3 Nunc Domine memor esto mei . neque
vindictim stimas de peccatis meis. Et ipse Do minus iustis respondebit per illud si ss. Non
erunt in memoria priora, neque ascendent fiu-
per cor, sed gaudebitis&exultabitis usique in
Disponam populos, o nationes mihi erunt sebecia. Timebunt me audientes Reges horrendi : in multitudiise --d bor bonus, ct in belu fortu. ExpLICATIO TEXTUS. NUim Salomon adducit septimum moli
mentum sapientiae, quod est dignitas r ginatius in prae endo. Per sapientiam enim homo e scitur aptus ad regendum & discernendum: Sicut ipsa sapientia de se asserit Pro-Hrb. 8. Per me Reges regnant, & legum conditores iusta decernunt. Ad bonum autem regimen requiruntur quinq, qua in praesenti lectione tanguntur, nimirum ordinatio statutorum, obtemperatio se forum . divulgatio triumphorum, reconciliatio transgretarum , & expugnatio inimicorum.
Unde Rex vel Princeps qui ista quinque habet, bene regit populum sibi subditum. Quantum ergo ad primum dicit se : I is nam 'pulas videlicet per sapientiam; statuta iusta& utilia
ordinando. Ecclis. 14. In omni sapientia dispositio legis. Itaque idoneitas resiminis ad alios gubernandum sit primΛ, dc principaliter iusta statura ordinando; & quantum ad hoc promittit Salomon in textu ; Dis nam populos. Unde de bonis praelatis dicitur is. Justitiae legem & concordiam disposuerunt.an Secundb ad bonum regimen requiritur Otatemperatio subditoriim ; & qumtum ad hoc dicit: Et nationes mihi erant μVelia; videlicet per voluntariam dc adnatiabilemo dientiam rReges enim Principes non potentia propria stabiliuntur . sed benevolentia subditotum. Unde I ullus. Phil vica r. au:,Falsum armatorum est praesiduini, charitate dc benevolentia civium ivit et esse se pium, non annis.
Tertio requiritur ad num tegimen Divulgatio triumphorum. Illud enim lingulariter magnificat Pi incipem & terribilem reddit hosti. bus & legibus citcunistantibus. Unde legimus J. a. quod habitatore, Iericlis ad tumores triis unis horum, quos illii istaei de duobus Regibus Amoriaeorum habuerunt, exibio timore cor bc audaciam perdiderim. Et quantum ad hoc, si biungit Salomon . Et timetant me audientes Reges horrendi.
QuaΠΛ, ad bonitatem regiminis requii itur reconciliatio transgielsorum, ita ut Princeps, seu Praelatus clementia Sc benignitate ies plendeat. transgressoribus pro loco & tempore leniter indulgendo. Et quantum ad hoc dicit, In multitudine νidebor boms , ici est benignus, clemens, seu propitius Qualis autem debeat esse Praelatus , seu Princeps, ad li ut in mal- titudine bonus appareat, recte describit alexan
der Nequam . insermone quodam . commendans
Cardinalem Ottonem legatum ad Henricum IV. Regem Angliae, qui Lindini Concilium celebravit: & ponitur etiam in lib. δε confici-
ratione ad Eugenium Papam. Di itergo Alexander sic de praefato intone Cardinate. Hic est , qui poenitentibus exhibet se Ioannem, AEgyptiis Moysen , fornicatoribus Phinees; Eliam Idololatris; Elisaeum avaris, Petrum
minuentibus, Paulum blasphemantibus . negotiantibus Christit m ; qui populum non spernit, sed docet ; divitea non palpat sed terret; pauperes non gravat, sed sevet; qui Ecclesias non spoliat, sed emendat; qui marsit pia non exhaurit, sed corda reficit. & crimina corrugit; qui famae providet siuae, nec invidet alie
nae ; qui orandi studium gerit & usium habet de omni re bona; qui orationi plus fidit, quam sitae industriae: cuius ingressus est pacificiis,
modestus exitus; cuius seimo aedificatio; cuius vita itistitia; cuius praesentia gratia; cuius memoria in benedictione erit , qui se amabilem
praebet non verbo, sed opere reverendum e
hibet, non fastu sed actu. Qui humilis est
eum humilibus . cum innocentibus innocens, duros dure redarguit . mal gnantes coercet, gereddit retributioirem cuperbis. inii non de dote viduae, & de patrimonio crucifixi ditare se festinat, gratis dans, quod gratis accepit, gratis faciens Judicium iniuriam patientibus, vindictam in naticni, M. it crepationes m p pulis Haec ibi. In quibus verbis bonus Prin-eeps , vel Praelatus bene de cribitur. Quinth requiritur ad bonum regimen expugnatio inimicorum I Sc quantum adlioe subiungitur in textu : Videbor in bello fortis. Talis ruit Da id, qui interpretatur manu sortis. a. Reg. 23. Quia hic agitur de expugnatione
235쪽
aea Comment.super Lib. Sapient. Salomon.
ARTICVLVS UNICUS. Utrum Bellum possit esse licitum Christianos Dico quod bellum sit iustum 'clicitum, si
adsit piimbitisti causa ; secti O, si adsit
intentio ad promovendum honum , dc malum .impediendum 4 dc tertio, si accedat authoritas Ecclesiae . Vel Principis Ita S. Thm. 22. art. Probatur, &eolicatur assertio. Dicit namque S. Thomas Ioco citato, quod requiratur sulta causa, quia videlicet illi, qui impugnantur, ex iusta culpa, hoc merue Iunt. Secundo requiritur recta intentio ad promovendum bonum commune. 6c malum amovendum. Ut autem intentio sit recta, requiritur habilitas persisnae , de necessitas vel silmina utilitas pro bono commilni, rei repetendae Et tertio requiritur aut horitas Ecclesiae, vel Principis, quia omnis privata per napotest ius situm proseqiii. di obtinere in curia sui stiperioris, hoc autem Princeps non potest. Deinde si qui cis pris alus sine aut horitate Prin eipis bellum facere 1 ossiet, darentur bella in nita, quod concedi non debet Antiqui tamen Doctores requirebant quinque ad iustii in bellum, nimii una primo ut si persona saeciliaris cui licet pio fiundere sanguinem . non autem persona Ecclesiaitica , cui non licet profundere languinein, nisi in casti inevitabili. Secundo ut res per bellum repetenda sit pro bono patriae. Ubi nomine rerum etiam graves insutiae comprehenduntur , undε licitumeli graves iniurias Principibus factas vin
Tettib requiritur ut pugnetur ex causa necessitatis ut pax habeatur. Quarto requiritur animus rectius. ut nimirum non pugnetur ex odio, vel cupiditates
lius lucri. Qitini b requiritur ut bellum fiat, author itate Ecclesiae vel Principis. Veruntamen ilia quinque reduci possunt ad illa tria as nata a S. Thoma. Ut autem statim scias quando bellum sit iustum, nota sequentes versus:
Cum de jure patrii indicem bella iubere.
Cum patim causam reprobam rideatur habere:
Aoniis bella queunt dici crudelia rarὸ. Dices prima bella contrariantiar divino praecepto Matth. s. Ego dico vobis non resiliere malo. Et ad Rom. i a. Non vosmetipsos defendentes Charissimi, sed date locum irae. Resp. haec loca intelligenda est e de inordinata defensione, vel ubi desium aliquae condiatici es ad iustim defensionem, vel iustum bellum. Licet autem si ibinde sit laudabile pro Chlito contumeliam pati . nec se defendere, dum quis percutitur in una maxilla. vel dum aufertur ab eo tunica , siabin M Dmcn bonum inmmune exigit quod hostis abigatur de victo.
Dices a. dicitur: mi nec est gladium, gladio peribit, sed bellantes Deliant gladium , eoque utuntur: Eigh Per rnodi: poenae gladio peribunt, S: consequenter cum poena non detur, nisi propter peccatum, es
re sequitur quod milites adhibentes in bello gla
dium. peccent. Resp. cum Augustin. Σ. centra
quod ille dicatur accipere gladium , qui nulla sit periori, ac legitima aut horitate iubente, vel
comedente, ad sanguinem alicuius profundem dum progreditur, aliumqtie vulnerando Interimit, talis enim gladio peribit, id est, poena infernali ple latur nisi poeniteat. Unde indicitur. Introibunt in inseriora terrae, tradentur in manus gladii, id est, poenae m-
Patet ergo, quod bellum cum pramissis conditionibus factum, sit licitum. Et hoc idem ait ritur in iureas. 13. ubi diritur : Jullirin es bellum quod ex edicto geritur de rebus repetes dis, aut propulsandorum hos laena causa.
Intrans in domum meam, conquisam cum ilia ; non enim habet ama=itudinem conversetis illius, nec taedium convi
ctin imus, sed titillam Ogaudium. EXPLIC ATIO TEXTUS.
OClavum emolumentum Salamon dicit se habitatium cum sit siponsa sapieri
tia . est ilicui aditas cons lationis in conscientia. Ut de dicit sic: Imrans in dinum meam. π-
qui cam camilla coli dicat. Ecce quantum mihi emolumentum accrescit, si nulli Sapis imitam, id est . culti im Dei desponsavero. MI si nihil aliud cum hac sponsa pro dote recipe tem hoc unicum mihi debet et sussiceie, quod Intrans in donatim meam. id est, in conicientiam meam, coturure .im, id est, qui tem inveniam cum ilia, id est, sapientia . Nec mili: m, nam nulla conscientia potest delectati. quamdiu conscientia habet aliquid, D de possit emutis murare. Certe bona con 'ei mia est illa d mus, quam sancti post taedia huitis saeculi impetunt&requirunt. Haec est domus . quam Deo dedicare debemus per bonam conversationem. Unde in Psalmo dicitur : Domum tuam
Domine decet sanctitudo in longitudinem
De hac secum rare , & tranquillitate coim scientiae, loquens S. Gregor. si perre hdicit sic: In omni , quod Dei est , semper
tacit. concili rere debemus ad mentem interiorem, testem dc Judicem inquirere. Quid enim prodest , si omnes laudent , & coimicientia accuset y Aut quid potetit obene si omnes derogent , sola conscientia defendat 'Item I P de S. rictore l. a. c. s. de Huma tali modo
236쪽
uconicientia est, filiae omnibus est dulcior. nulli utens amico ad gratiam. inimico ad patientiam, cunctis ad benevolentiam. & quibus potest ad beneficentiam. Ciu Deus nee stia peccata imputat. quia non fecit; nec aliena, quia non approbi avi ; nec neglii .cutita ira, quia non tacuit; nec i:ipei bona, quia in humilitate per- nun n. Haec FIugo. Cum ergi, bui .a ccncienti, sit illa clomus in qua salaien ctim sapientia quieta it. nni uinnoti eli, quod ibi pei mulcat ime turbatione :
duim; Et ideo recte Lipicn ia Locatura sepore, quasi lapida scientia , Econtra autem aliae scientiae saeculates maxime scientia Iuridiea ait alitudinem & dium in convictu si ioci c invertatione affert , redditi,ue hominem prxsumptuossim cape in icii b, dc intuitosum
Item bona extet lora. ut delitiae, divitiae, &honores, vel halbent amatitudines, vel admi-nti; genet anz taedii. m, d castidium,& satiet. tem, ita ut honio isti l ideiri , quod prius op- taxit, postea fastidiat & contemnat . Chide S. Gut m in quadain horia. sic dicit: Corporales deliciae, cum non habentur, grave in se desiderium accendunt, cum vero habitae edunuir. comedentem protii vis in fallidium vere m. At vero econtra spiritales delietae, in non haben- tui , in sal idio si in t , cum vero habentur, indeli dei iti sunt. In illis appetitos saturitatem , sitietas fastidium generat. In istis autem ap. petitus saturitatem, laturitas appetitum parat.
Augent autem spiritales delitiae desiderium in mente, dum satiarit; & quanto magis earum sapor percipitur, eo amplius agnos itur, quod
A R TICVL VS.I NICVS. An domus bonae conscientiae debeat habere sendamenti uri solidat doctrinae;
namentum virtutum, S exemplorum bS. PP. ; tegumentum lionestae conversationis ; S frequens expurgamentum per contationem.
Explicatur prino pars , quod domus nae conscientiae debeat habere sutidamentum solidae docti inae Christi Unde ipse dixit Matt. . Omnis , qui audit verba hac & facti ea , assimilabitur viro sapienti, qui aedificavit domum suam supra petram. Petra est domina Cluilli. ADtib. 16. Et stuper hanc petram docti in x debet cuiuslibet coli scientia fundati, S aedificari. Unde summe cavendum est, ne ista domus literionee aedificata, vel nimis larga, vel nimis pricta, qtita Oniue, quod fit contra conseientiam, aedificat ad gehennam, ut habeturia Contingit autem saepe, quod istam domum conscientiae, quidam fiundent stiper aquas voluptati , mrid. in vero stuper arenam cupidit tis: ideo talium conscientiae stare non possunt, eo Cuod careant solido sundamento; Et ideo
dicitur Matth . CLod vir itultus aedificavit domum sitiam Liper arenam , & descendit pli via, e citaverui: t tenti. δc cecidit domus. Explicatur secunda pals , quod donni I cor-sἰ ciat: ae det eat habere honestum ornamentum, ut lit p cta inragii tib is virtutum de sanctorum
rcIract. c. 62. Qi. od rex quidam Cypri deserinis specie, ilia Lamurn suum sive cubiculum curaves it pulcherriniis imaginibus depingi, ut per earum ai pectum sita uxor pulchram pareret prolem : Applicatio. Rex est latio , clibiculuni est memoria, vel conscientia, semitialita s autem est uxor , R ideo si pulchram piolem , id est , , uti oras operationes habete vel inuis, debemus studere domum conscientiae nostrae depinge te pulchris imaginibus patriim nostrorum dicentes cum Pinni illa I Domine dilexi decorem domus tuae. Sicut autem in domo non habitata oriuntur sordes Sc vermes omnia corrodentes , ita fit in hominibus negligentibus propriam conscientiam , in qui certe Eluni repetii alitur Qt dea dc vermes peccato luin, qui anxiam Ieddunt conscientiam ,& nisi expurgantur per constitionem, hominem deducunt ad infernum, illud Prom. 2. Inclinata est ad mollem domus eius, & ad inferos semitae ipsius. Explicatur tertia pars , quod domus conscientiae debeat habere tegumentum honesiae conversationis: Unde viri boni, quod didice-iunt interius, praserunt exterius, & it eoium lucet coram hominibus, ut videant opera eorum bona, & glorificent Patrem qui in coelis est. Huc facit illud Martis. io.. Quod in aure audistis, praedicate stiper tecta, id est, per b
nam convel sationem aliis narrate.
Explicatur quarta pars, quod domus conscietitiae debeat habere frequens expurgamem in per scopam consessonis; nam nili a coi scientia peccatum expellatur. nunquam poterit homo esse quieuis, nec potest efigere maculam peccati commisit nisi paeniteat. Unde S. August. su . Ioan. semit. i. ait: Mi vus peccati quo fugit, ocum se irahit; quocunque stigetit, non stigit seipsam mala conicientia. Pori δquando diabolus videt hominem esse irretitum peccatis . praeparat ipsi per diversas vias timoris .pudoris,vel desperatim iis quendani labo tinthum . ita, ut homo, si non mature se ex tali peccato per confestionem ex luat, disserendo poenitentiam, vix aut ne vix quidem se exsoluet. Probus autem homo libenter Melare confitetur omnia peccata domus conscientiae ibae. Huc facit illud a. Rex. Omnia quae sunt in domo mea, viderunt, nihil eli quod non moniliaverim eis, in thesauris meis.
Haec cogitans apud me , memorans in cortie meo ; quoniam immortalis es in cogitatione sapientia , in .imicitia
istius delerintio bona ; se in operil manuum illim honesti sine defectione,
237쪽
uo Commen .siper. Lib ra, ent. Salimon. is certamine loqueti istius Lupientia, lecti iras. Clicuit, ergo dicit salomon , ut eam cir praec tritis in communicaIione sermonνm ipsius t circuibam q rem , ut mihi iuram assumerem.
Dostquam Salomon enumeravit Z praer mihi , id est . ad fructum commodum dc utilitatem mea in primario&principalitei, tectitutatio autem a et utilitatem alio tum astiti rem.
Pror. Sciapiens fiteris, tibi ipliciis. Clica illa
Notandum breviter, quod delectatio homini interna prodat in terra ipsius iii clinationem quod mari; Sie qui delectatur in operibus vir tuosis, lignum est, quod sit interne virtuo ius; qui
1 gativis lipleiaciae suae sipons,, hic recapi rebus iussis, figi uni est , quod 1 tIando, ponit dictoruin suorum an genere reci tationem. solent enim amantes illius rei , quam amant, i ius facere commemorationem , ita ut sub diversis terminis semper idem dicant, ad magis inculcandum aliis amorem
Dicit ergo sic: Haec apud me, id est, haec privilegia dc piaerogativas capiemiae o
cilite apud me perpendi , Et me maram in corde meo, id eli, repetitam me moliam saepius seci in corde meo. iiobilitatis capientiae , quae est vetus Diai cultus. in verbis seipientibus Salomon insinuat s. persectiones, quas Lapientia adfert sapient .
Et quidem, prima persectio, quam sapientia asseri sapienti, est cognitio veritatis quoad intellectum , & quantum ad hoc dicit ,
O litam de sepientia annua di eris , quoniam it mortesu est opientia in cogitat ἰe ; immortalis inquam, quia vera sapientia est de aeternis,&necellariis.
Secunda perfectio, quam aduert sapientia, est delectatio luci inditatis: quantiam ad altactum ; tu ratione huius dicitur in textu: Et in amicitia illius est desectatio bona. Delectitio enim in sapientia est magna , quia quanto magis
amatur, tacido suavior invenitur. Eciles a . Qtii edunt me, adhuc efiitient.
justus; qui delectatur rebus vel ereis, tili' laevenereus est; qui delectati ir pecunia, line Libio etiam est cupidus pectiniae : Unde amam pecuniae applicabit se mercaturae, vel alteri ossicio ; ex quo facile possit lucrari pectiniam ;amans venerem si uentabit aulam, re simi lia loca, ubi datur pro ictas tenereis occasio ; mans strenui rateni applicabiti esse bello. sicut ergo sumus patefacit istae in latentem an suri , ,el fornace, ita delectatio cuivis propria pate- iacit qualiter interne sit constitutus. Cavete autem charissimi, ne deicitemini mundo i eceis, quae in Pundo simi; sed dele latici emcapite in his quae itini J esu Christi, dc perducunt ad Iegna caelestia.
An delectatio sit triplex, niminam nam-ralis, bestialis, S rationalis.
Explicatur prima pars , de Delectatione naturali; Nam haec delectatio nariis lis est, sine qua natura huma ira esle non potest
sicut est illa desectatio . quam homo habet iii cibo & potu, &ysomno sibi conveniente; re
Tertia persectio, quam sapientia asserisam Axe delectatio non est peccatum, si non excedat est conversatio honestatis quantum aes reguIam rationis. Und. Arist. I. Tib. dicit,
essectum , & quantum ad hoc subdit , Et inop ri us mimum iditis honestas sine desectisne. Unde de sapientia dichim est Sapient. . Venerunt autem mihi omnia bona pariter cum illa, Se innumerabilis honestas per manus illius. Quam persectio, quam sapientia adieris Dpienti. est dis retio ambiguitatis in disputando,& quaiamna ad hoc dicit 3 Et in cereamine loquelae illius spie=rtis.
Quinta persectio , quam sapientia adierisapienti, est declaratio dissicultatis in praedicando, vel informando S & quantum ad hoc
dicit; Et praciaritas in communicatione si si millius: doctrina enim obscitra non iuvat auditorem Unde Huga in Didasatin c. s. ait :Duodecnet doctorem vitare in docendo, nimirum obseuritatem & perplexitatem Navi Iectio duobus modis animo fastidium ingerere desectationum qiraedam sunt necessariae , quaedam voluntariae & ex electione. Necestariae delectationes sunt, quae habentur ex cibo, &potu ad conservationem individui, aere inium ad conlei vationem speclai Voliant aris autem delectationes stim v. g. Uictoria, limnor, Se divitiet In hoc autem uelectationis genere, non potest homo continu. des ii,
secundum Ar intim io. Γ:b. cap. t una puanima non potest continuδ operari, lar bax tem delectatio est siue operatione. I timc illa delectatio continuata circa unum, generat in
stidium: Si autem delectatio sit circa dii visa, tunc nullum illorum est perscinam. Ut edocet Aristoteles, quod quando delecta ciuitia
uno rihementer , pro ritne non attenesan salio. de se it: quodanisates fistulaui Gn a 'tendant sermonibus, qui ipsis dicuntur: imum solet, de amigere sipiritum 3 nimiium qualitate, enim magis delectabile repellit alterum . quod si obseurior fuerit,& quantitate, si extiterit prolixior 3 in quo utroque magno moderamine opus , ne id quod ad reseclionem quaesitum est, sumatur ad suffocatione'. Consideratis ergo a Salomone his omnibus dori vis, pratiis, & persectionibus, sex haben-
tur a capientia, Circuibam, inquit, quarens ut Hι in mihi assumerem. Circuibam inspiciendo
creaturas, discutientis scripturas, de audiendo est minus delectabile. Si autem te mille incit quo delectemiir, tunc possumiis simul attenderaa8 alia Talis porrδ delectatio non eli naturali homini. quia homo appetit continub te perpet tub delectari, qualis delectatio minquani habe bitur, nisi in visione clara Dei, quando tota ani ma simul & semper adimplebitur gaudio i τε i u V. Ad implebis me laetitia cum Haltu tua; dulectabis in dextera tua usui te in finem.r
238쪽
ao 1 Explicatur secunda pars, de Delectatio bestiali, quae est turpis lima& abominabilis sicut
dicit Aristoteles Lib. ι' Porio homine tali delectatione non utiliarii r qua nomii ies. sed potius ut animalia taura, re ut bestiae. I: cui natrat ibi de quodana. qui optavit tibi habere col-lcim longum sicut odium suili, in dulceditium vim demientis possit diutius sentire. In hac re auteni cel tuin est, quod delectat Oiles circa tactum venereum maxime inducant bestialitatem ficiantiae hominem bnitalem, quia nimii tactius veneret Don sunt hominis ut homo est, sed proveniunt vel ex corinptio e complexi liis , vel ex mala ali factione vivendi. Hircfacit illud Pro. 4. Ne delectetis in semita ini. piorum, neque tibi placeat malorum via. Explicatur tertia par . de Delectatione rationali , quae consistit in contemplatione verutatis. Illa itaque delectatio bona hominis ut homo est, quam bonus ic virtuosus secundum rectam ratior ein iudicat quo ad objectum . Fc circumstantias este bonam. Sicut ille cibus est dulcis, quem palatus sanus iudicat esse dulcem, non autem is, quem palatus infirmus iudicat, qui caepe dulce censet esse amarum . & amarum dulce. Itaque illi, qui delectationes ordinatas admiseritu . attendant id illud is ubi dieitur: In abominationibus anima eorum delectata est. llii vero , qui tanquam virtuosi in rebus divinis delectaimit dicere possunt cum Da vide: In via mandatorum tuorum dele tus sum, sicut in omnibus divitiis.
v S. Puer eram ingeniosus , se surtitin sum
animam bonam. Et cum essem magis bonus, veni ad corpus incoin uinatu Ovidi quoniam aliter nonpossem se comtinens , ni eus det. Et hoc ipsum erat summa sapientia, scire cujus esset hoc donum. Adii Dominum deprecatus sum illum, O dixi ex totis pra-
EXPLICATIO TEXTUS. postquam Salomon ostendit sapientiae tanquam siponsis siuae gratiosam amabilitatem. eiusque dotes acquirendas cum eadem. Nunc etiam ostendit Salomon sui propriam condi. .
tionem esse spectibilem, & virtuosam, & tali pulchrae sponta proportionatam. Secundbostendit parentem, seu datorem huius puellae,nti sponsae sapientiae, habere nobilitatem venerabilem, Se gloriosam: a quo proindὲ hae puella, seu sponsa amicabiliter petenda est. Dicit ergo Salomon se, de seipsis: Puer eramment in ,σsortitus sium animam soriam. Ubi salomon ostendit se ei se commendabilem ex tribus, nimirum a corporali munditia spuer eram)ab iisellectuali peritia cingeniosu) dc a super. naturali iustitu Obiit in pumarumam bonam Anima enim non est persectb ona, nisi per gratia veti atem, qua debito modo ordinanir in Deum. Viriae,sern. de lib. arbit. inquit: Bona est anima in univeisitate. melior in suo genere .& optima in sua ordinatione. Haec autem ord natio nihil est aliua, quam Omnimoda conver-li olt m .it , ii Deum,&ex se tota voluntaria, de Otaque lLbiectio. ideo autem dia it Salomon
ibititus tum animam bonam non quod a casu ad bonit ueni devenerit, sed quia primam gratiam nullus psilest promereri: quia principium meriti non potest cacere stab merito.
Et cum essem boum s stippie quam ing m situ id est . quo nugis in me praeemineret
bonitas moialis virtutum, quam ianitas naturalis ingenii. Veni miri .nuh prae caeteris proficiendo, ad corpus incontriuin uuin . id est, attigi ad tantam pei sectionem virtutum moralium , ut corpus meum servaverim incoinquinatum a passionibus vitiolum , Et certe in iuventute siva habuit Salomon corpus incoin litiatum , Unde 3.
Reg. 3. dicitur: Dilexit Dominum Salomon , ambulans in piae ceptis patris sui David. I ii verbis sequentibus ponit Salomon modum, quo petiit istam gratiosam puellam sibi dari in uxolem a Deo, conformiter ad illud Iacob. i. Si quis vestium indiget sapientia, postulet eam a Domino Deo , qui dat omnia hominibus, & non improperat. Dicit ergo Salomon sic. Et ut sciri, quoniam aliter non posum esse continens . nisi Deus det. In quibus verbis sapiens specialiter tangit bonum continentiae , quia ipsa est recta via ad sapientiam. Iacob. Sapientia. quae de sursum est, primum quidem pudica est. .Et hoc ipsium erat summa Sapientia , kidelliet scire, cujus esset d num hoc : Asa ad Dominκm , ct de Gaius sum se obtinenda, o dixi ex rotu praeterdiu meis, i ex profundo coiciis mei, Sc non ilum ex summitate Iabiorum. In PsI. De profundis clamavi ad te Domine. Praecordia secundum
Papiam sunt loca vicina cordi, eo quod ibi sit principium motus, dc cogitationis. Huc facit illud S. Isid. lib. I. de siamnio Mna ubi ait Quid prodest si lephus Iabiorum . ubi cor est motum. Siciat enim vox sne modulamine est quasi vox porcorum, ha oratio sine devotione est Wiasi mugitus boum. Melius est eum silentio orare in corde sine seno vocis tquam solo vel bo sine intuitu mentis. Ioan. 3. Veri adoratores adorabunt in spiritu, & --
O a citd en, Notandum hie, quod multi appetunt segniter castitatem , & non ex totis praecordiis , sicut de se ipse miserabiliter eonfi r S. A sustiniu lib. 8. Cans c. I. dicens : Ego adO- sescens miser .in exordio adolascentiae. petiveram a te castitatem & dixit Da mihi eastitatem.& continentiam ; sed noli modo , timebam enim ne cho exaudires de fanares 1 morbo concupistentiae I quam malebam expleri potius, quam extingui ; Hae S. sugx linus. Circa illa verba ; Puer eram iureiosius, sic Cc λ
239쪽
. ARTICVLVS PRfMVS. An haec tria: Memoria, Imclligentia, &Voluntas, moraliter constituant bonum ingeniti. n. Ico, caiiod si e E plicatur assertio. Nam sic expresse
docet S. 1Ο. de Clit. c. 22. ubi ait:
In his tribu insipici Elent etiam ingenia par-
Hilorum , cuius praeserant indolem ; Nam quantb tenacius faciliu te puer memii ut quantoque acutius intellipit . ac studet arden. tius, tanto etiam est laucabilioib. Salomon. Iecte loquitur Seneca ad Lmist, m Qti: 3 inqilitest acutius arista,n in quo est utili, a Ie in ingenium, quod sola sitati litve lasciviens, nulla
in se relidet g a 'itate, . Explicatur teitia pars, quod signum honi ingenii sit parvipendere Ioquacitatem , Ac piam excessivam verborum , Unde S. August. msumma Prosteri. c. ait: Bonorum ingeni nim clara est indoles: in verbis disserenthim, verum amare, non verba. Qii id enim prodest clavis aurea, si apertie quo/ volumus, non
potest. Aut quid obest lignea, si hoc potest, quando nihil quaerimus, nisi aperire voti clausiam est.
S. Doctor; Unde illa ingenia quae studiose se
non applicant, & sertalsis fiunt acuta . laudabilia tamen non simi, teste eodem S. Augit t. Est enim studium, sicut dicit IIugo lib. 3. D dasiat, animi assidua est vehe. ens applicatio ad aliauid agendum, & cum imma volunta. te occupatio. Qiomodo autem studere debeat bonum ingenium, docet bene Macrobius Itb i. Satur. in priscpto. Ubi declarat, quod sicut apes eolligunt de diversis floribus cibum inimbi in mel proprio labore convertunt et ita studens circa illud, in quo studet. aliqt amo rationem habere debet , vel abbreviare , rela liter Oidinare, quia alias non transibit in in genium , seu in memoriam. Hic quoque audiendus est Seneca Ep. s. ita loquens. Pgito, inquit, quam inulti corpora exerceant, ingenia quam pauci; quantum ad sipectaculum Iusbrix fiat concursiis, quanta sit circa bonas anes Q.
Utrum nimia levitas, perversa voluntaS,&lasciva voluptas, ingenium corrumpant.
Explicatur prima pars , quod nimia
levitas ingenium corrumpat. Levitas enim ani
mi. Sc dissolutio spectaculoitim, dc ludoriani saeculiarium, corrumpunt ingenium, scut dicit
Explicatur secunda pars, quod bonum inst
nium corrumpat perverta voluntas. Unde dicit Aug.lib. 2. de morib. Eal. ad Manich cap. 3. Scio quosdam esse. qui quanquam bono ingenio, utcunque ista vi ni. mala tamen voluntate ,
ipsem quoque bonum ingenium sint amissuri. Explicatur tertia pars, quod bonum inge
I N si nium eor lipat Iasiciva voluptas Unde Seneca mlieitudo, quam im cilli animo sim quo ιδ ' i .. .la, M. ait Nihil magis mortiferum ratos humeros misamur. Genii, est . quam Iuxuria. Quantum enim in
Utrum is censeatur habere bonum ingenium, qui novit eligere veritatem, abiicere vanitatem, te parvipendero loquacitatem.
Explicatur prima pars, designo boni ingenii per electionem veritatis. Nam de illo loquitur Aristoteles 2. Ethie. Bonum inquit, ingenium secundum vetitatem est bene posse elisere verum, & fugera salsim. me autem si ut verum in speculativis, multb magis erit venim in moralibus: Unde illa simi hora ii genia, quae mundum tami de sallaciis plenum fugiunt, dc praeel unt viam Christi In Val. Viam veritatis et . Explicatur secunda pars, quod signum boni ingenii sit abiicere vanitatem. Non enim omne subtile ingentam est bonum, sed selidum ingenium est bonum et econtra autem nihil magis infructuosium est . quim sebtilitas , quindo sola est Unde Petriis Ravenne in suis sermonibus ait: odibilius nihil est sit,ilitate, ubi sola est iubtilitas. inlid enim prodest in illis expendere dies Sos, qua nec domi, nee militiae, nec in soro, nee in laustro, nee incinia. nec in E clesia, nee alicui prosimi, nisi duntaxat speculationes piivatas habendo Ad propositum etram genia hominum corrumpalatur lascivia, Sc to pore, ibidem plangerulo declarat, dicens: Toopent ingenia desidiosae iuventutis, nec unius honestae rei labore vigilatur. Somnus languorque ac sismno, de la e torpor, malarum rerum industila invasit animos, eantandi saltandiq; o, scana studia elliem in nos tenent;capillum frangere, de ad muliebres blanditias extenuare vincem, mollitie corporis certare cum sceminis, δc immunditiis, nostrorum adolestentium spe cimen est. Cavete proinde iuvenes has lasciras voluptatas, quia scriptum est : Quantum magnificavit, quantumque habuit de deIRA, tantum date ei de tormentis Et iurium, e mala in tempore lacerunt, mala in aternum, dest, sine sine patientur. φ
Dem Patrum nosν orum, o Domine mi
sericordiae , qui feci si omnia vertata is sapientia ριά constituisti hominem,
ut dominare uri creatura tua, qua a u
240쪽
Cap. IV. Lec CXVIII. famest, ut orbem terrarum iuaar itate,VIustitia , s in directisne ordis Iudicium judicet. EXPLICATIO TEXTUS. PO. Silomon declaravit, quod sponsam i in lapientian , quae in vero Dei cultu
consilli , non possiit habere . nisi liumiliter petetulo eam a Domino Deo, ideo sol mani stimplicationis suae pioponit in hoc capitulla. Incipit autem a captivatione divinae benevolentiae. &deinde proponit suam petitionem, ut postea G-plicabitiar. In textu itaque allegato ad captivandam benevolentiam divinae Maiestatis , Salomon extollit divinam Masinatem in tribus, nimiium in sua clementia, potentia, sapietitia, ut patet ex littera. Dicit proinde in textu allegato sic : Dein Patrisin n onviii, id est, Domine Deus, ex intuitu meritorum, quae frierunt patres mei, ex
quibus descendi , nimirum Abraham, Isaac , Jacob, dc David ; Domine misieruoriara , ideli , qui liberaliter das misericordiam ; qui fecisti omniaveris tuo, id est Filio tuo Ioan io. Omilia per ipsum facta simi vel Hrbo tuo. id est, ita faciliter iecisti omnia sicut holuo Italuitur verbum siuum sin Pselm. ipse dixit Se facta sunt O svumia tua constituistι hominem λQuali dicat; licet omnia creaveris sapienter , quia omnia in magna lapientia tectiti, nihilominus m creatione hominis maxim. elucet
sapientia tua, in quo imaginem tuam posivisti Gen. i. Faciamm hominem ad imaginem, &umilitudinem nostram in imo in quo homine
etiam quodammodo totius mundi repermirita ago, unde Sc parvus mundus seu Mkroco mus vocatur 3 Istum autem hominiem Dominus Deus emaeit obtria, videlicet ad dominandum per potentiam, ad ordinandum per sapi- eiu iam Sc ad iudicandum per Elementiam, ut se in istis tribus imago Dei, quae est homo , correspondeat ipsi Deo, tanquam sim exemplari . qui per potentiam , sapientiam & clemensain cunm gubernat. Dicit ergo : Sapientia tua resiluisti hominem xc dominaretur creatura tua , pia a te facta s
minis, super omnem carnem. Sc dominatus est
bestiarum & volatilium. Et Gen. i. Crescite dc multiplicamini. & replete terram & dominamini piscibus maris, Sc volatilibus caeli, &universis animantibus, quae in Mntur super terram. Secundo constituit Deus hominem
ad ordinandum per sapientiam, quia sapientis est ordinare ; Sc ideo subditur in textu r Ut
disponat orbem terrarum , in quitate , otia. Orbem terrarum , id est homines , quio ibem terrae inhabitant. In Psalm: Domini est teira ,& plenitudo eius. Itaque non statum collatum est naturae humanae, ut dinminetur super creaturas reliquas per poten tiam , sed etiam ut disse nat huncinam civilitatein secundum rectiun talionem , Iu
cordis, ut iusi tum diret, id est . faciat iudicium.
In direction , inquit, esu, non per calumni. , vel cavillatini es aut cautelosias circumventio. Des. Peropitiuuii in autem dicitur Pruria8 Dux indigens piti dentia, multos opprimit per calumniam. Clica illa verba, i omitu mi μνα
ARTICULUS UNICUS. An in Christo Domino sit magnitudo
misericordiae ex naturali propi ierate,
generali potestate , NI experimentali
Explicatur psima pars, quod in Christo Domino fit magnitudo milericordiae ex natui ali proprietate. Nam sicut igni pro priuniis calefacere, &soli lucere, & illum nare , ita Chiis Onanirale est & proprium mi. sereri. Unde canit Ecclesia : Deus, cui proprium est misereri semper & parcere. Et idebdicunt Sancti. quod Deus quasi invitus puniat&eoacte, & tarde: dc sicut homo illud tarde facit, quod invitus facit. ita Christus tardus est in puniendo, dc velox in miserendo. Et sicut
ignis tarde descendit & cum violentia , natu raliter autem, de cito ascendit, ita Chiistus ve- Iocis lime mitteretur, & tarde & cum magna exspectatione punit. Et ideo dicitur in Psalm. quod De iis sit longat limis de misericois. Un-dE sicut milla res potest perdere suam propriam operationem totaliter, quamdiu mmael, li et valeat siua operatio impediri, vel retardari ad tempus: ita etiam nullo modo potest misericordiam, quae est propria sua operatio, perdere; nec ullo modo obliviscetur misereri. Deus nec continebit in ira sita misericordias fias. Imb cum iratus suetit misericordiae recordabitur Abac s. De hac mixtura miselicordiae, di irae Dei. X. Greter j er feecb. hom. i. pulchre discurrit quomodo Deus quando irasciti:r,
non omittito irascatur ' sed inestabili modo, dum ille culpas persequitur, adhuc tamen pr tegat peccatores. Ad quod explicandum ducit S. Gregori duas hillarias. Una in de
captivitate io. tribuum . quam captivitatem ii et Deus ordinaverit, ad correctionem populi si ii , simul tamen etiam eidem suo populo corrigendo providit de Sanctis& Prophetis,
qui eos in captivitate conse latentur. Unde dicit ite S. Gregis. Nisi Deus iratus esset, populum in captivitatem minime tradidisset , Se si omnino iratus esset, non emitteret
electos suos cum illo populo in captivita
Aliam histociam adducit idem S. Greg. de populo lsrael, quando missis tr explorat Oribtis,& eis redeuntibus, populum ad murmurandum contra Dominum provocaverunt in tantum,