장음표시 사용
201쪽
ι 14 SECTIO II. DE PROPOS IT IONI B. i
disiungit. particularis autem in materia cCntingente cCrcurro illi comperiebatur .Hoc igitur cum nobis tradar,unam negationε unius esse affirmationis atque eius rei causam asserat. IDEΜ
ENIM inquit QV O D A F FI R M A V IT AFFIRMATIO INFICIARI OPORTET NEGATiONEM, ATQUE AB EODEΜ. idem autem
dicit praedicatum.ab eodem uero nepe subiecto.Nam praemonitum est saepenumero, propositiones .illas necesse esse eodem suis hiecto uti ac praedicato quae contradictoriae inter se sunt oppositae. Deinde quasi propolitionum facta a lubiecto diuisionem ad memoriam nobis reuocamus, VEL ALI Q UO , inquit,
SINGULARI: VEL UNIVERSA Ll Q V O-PlAM UNIVE RS ALITER AUT NON UNI
VERs ALITER SUM P TO. Dicit autem uel aliquo
singulari de oppositione singularium videlicet propositionum. iis Iud autem uel uniuersali quopiam de omnibus absolute uniuersa Ie lubiectum usurpantibus.& horum illud uniuersaliter de praefinitis rursus illud,aut no uniuersaliter de impraefinitis Pnueia. De Inite oppositis singulariu exemplis,cum ait, V T EST SO
A L B V S, priusquam propositionum aliarum exempla subiungat ad cuius rei differentiam proditum sit exponit idem quod affirmauit affirmatio negati a negatione oportere t dicitq ,
QUOD SI ALIVD Q iiD UVAM AB EODEM NEGAVERIT A UT I DEM AB ALIO NON OΡΡ POSITA ERIT SED AB ILLA
D l V E R S A. Hoc aurem est, si aliud quodpiam inficiatio pretdicatum negauerit, nec id quod affirmauerit affirmatio:ut dicente homo albus est affirmatione homo iustus non est dicat negatio no haec erit negatio proditae assimationis: sed ab illa diuersa. erit enim illius negatio homo albus non est. At haec homo iustus noest praedicato ab hac differt homo albus non est.Similiter quoque si ab alio quopiam subiecto inficiatio praedicatum negauerit, neque ab illo de quo affirmauit ipsum affirmatio,haec rursus affirmationis illius negatio non erit. Huius naque homo ambulat quisnam negationem esse hanc putet equus non ambulati Est enim manifestum huius homo ambulat hanc homo non ambulat uerae
202쪽
negationem esse . illam uero equus no ambulat ab ea subiecto tersmino disseire. Haec intersatus reliqua addit exempla propositionum:atque inquit , H U I C VERO OMNIS HOMO A L B V S, uidelicet aduersatur nam hoc de soris oportet suis
baudiamus) ILLA NON OMNIS HOMO AL-B U S. ET HUIC, V IDAM HOMO ALBUS ILLA NULLUS HOMO ALBVS. RURSUS HUIC ALBUs HOMO EST ILLA NON
EST ALBUS HOMO quarum praefinitae uidelicet aliae sunt talis impraefinit .Deinde ea concludens quae corrotario conmemorauit, ITAQUE EX PLICATU M Es T inquit, UNAM ESSE AFFIRMATIONEM UNI CONTRA Di CTORIE OPPOSITAM NEGATION li AC Q. V AENAM SINT ILLAE. Percensuit enim species omnes propositionum,tum singularium,tum pr finitarum,impraefinitarumq; etiam . idq; accidere in uniuersis ostendit. Et uero reliqua ex iis quae de propositionum locu tus est
'oppositionibus concludens intulit, ALIAS V E ESSE CONT RARIAS. Alias autem uocat, nimirum ab iis quae contradictorie sunt oppositae. E T O V AE NAM EAE V O O V E SINT: verbo explicatum est communiter tum hic sub audiendo tum in iis quae deinceps veniunt dicenda.
NE Q V E OMNEM VERAM ESSE AUT FALSAM CONTRADICTIONE M. Hoc ipsum
porro quid indicet iam declarauimus,nepe ipsum affirmare a coistradictionis eius partibus quae communius dicitur,sgnificatq; oppositionem quamlibet affirmationis ac negationis iisdem utentiutetminis non omnivo uerum ac falsum dirimi,Hoc autem impraefinitarum gratia dictum est propositionum: quas in contingente materia simul esse uerasea de causa censebati,'particularibus propositionibus concordent. id quod ipsi uerba indicant illa,
ET Q UAMOBREM illud quoque AC QV A N-DO VERA SIT A UT FALSA, de impraefinitis Ripsum propositionibus sertur.Nam in caeteris praeter contingentem materiis necessaria inquam atque impossibili hae quoque uerum ac falsum secernunt.
203쪽
ι 16 SECTIO II. DE PROPOSITION ML 'VLVN A autem af rmatio atque negatio quae olim de uno significat ue uniuersale siti uniuersaliter siue non ,simisi modo:ut omius homo albur es, non omnis homo albus ol: est homo albus on est homo albus:nulliu homo albus,quidam horimo es Ebuis album unum signi cat . Q uod sit duobus unumst inditam nomen ex quibus unum non conflat, non ima est afffrmatio,ne' negatio. Si quπ uerbi causa nomen tunicam equo imponat ars homini dicat i album ese tunicam,non haec a frinmatio una erit aes negatio una. Nisil enim refertita in bomi
nem π equum , ep album diras, hoe uatem perinde salops homo est albus, Nequus albus es' dixeris, Ergo haes multus gn cant plures i sunt conflat primam quoque vel plura uel iijhil gni currino enim qui1 ia s homo equus.. vare neque in his partim vera e se parti alia cotradictione necesse es .
uoniam supra,vni assirmationi unam repugnare prodidit rationem ,quae tande una sit assirmatio, atq, una negatio per haec adiicit verbarcum tamen & per antedicta iam nobis horum not tiam tradiderit cum dicebat, Una autem Enunciathia est oratio quae uel unum significat, vel coniunctione est una. Plures quae plura,& non Vnum.uel quς uacant coniunctione.Verum illic unius ac plurium orationem discrimen innuebat: hic uero praeceptum accuratione tradit opera.Vnum enim inquit propositionem esse eam quae uno snbielio , quod ad significatum attinet, ac praedicato uno utitur, SIVE UNIUE. RSALE sITVNI VERSALI TER: SIVE NON, SIMILI
MODO hoc ε siue sit particularis,sive impraefinita se ut etia singularis,quauis non hic singularium exempla posuerit. Hanc igitur est homo albus unam esse propositionem arbitramur, si & mo naturam unam qualidam notet: & album non squiuocum capiamus:sed finitae rei cuiusdam ac certae indicativum. Quod
204쪽
si aequivocum subiectum in propositione uel psae dicatum si linon unam amplius putamus esse propositionem, sed totidem quot ea suerint quae ab assumpta aequivoca voce designatur. Igitur si , ut ipse ait, nomen tunica homini atq; equo imponeremus: dein diceremus tunica est alba nihil enuciaremri aliud quam equum atq; hominem esse album. Et quidem hic atq; copulativa coniurictio visionem eam praebet,ut una esse appareat proposito: uideturq; hominem atque equum colligare. At si detracta coniunctione est equus albus est homo albus pronunciemus . nulla unius pio positionis imaginem suspicaberis. Ergo si plures consensu omnium sunt quae hoc pacto propositionis dicuntur patet illam quoq; haec huic ea de uim obtinet. aitqι tunica est alba qua prima appellauit. quasi ex hac ad eas tra Iauerit quae diuersis ex cofesso ut titur sibi ectis,uel nahil uel plura annotare. Nam fieri quide nequitur unum illa significet quemadmodum vocis aequivocae diuisio insignificata tunice inquam aperuit. caeterum quoniam omnem vocem aut significationis esse expertem,aut aliquid significare est necesse,ac si significet,aut unum, aut plura indicare, liquet prinditam quoq; banc propositionem tunica est alba vel carituram sgnificatu,vel sore significativam:& uel unum quodpiam, uel multa nec unum Indicaturam. Itaque cum unum quid ab ea significari consulatum sit,reliquorum alterum duorum necesse est relinquiat enim absurdum est nihil ab illa iudicari qua nuis & hoc sit perfecte gratia diuisionis in speculaminis examinatione acceptum, Plura ergo duntaxat notat. tametsi una esse in uoce propositio uideatur,ex eo, sub lectum unum esse appareat,quoniam tunica nomen est unu pluriu significatorii ut hominis,& equi, indicariuu
Illud autem, NON ENIM QUISPIAM EST HONO E QV V s mihi ob id dictii uideturiquonia possunt quae
ita sumuntur propositiones non plura quandoque,sed unum indicare: cum .srebus in una finitione aliq collatis pluribus , genere in qua ac differentiis unii quis nome quodvis imposuerit.Sit nuqι animali,rationali,mortali,mctis ac sciεtiae capaci coe nome, ut lapsit A cistoteles tunica c6stitutii.nu igitur cu alba est tunica dicimus,no una sed multas ee propositionε hac affirmabimus nequardam quoniam ex omnibus quibus tunica est inditu nome , una qam natura id est hominis completur idem octu tunica
205쪽
est alba &animal rationale mentis ac scientiae capax album est: hoc autem idem illi sonat: homo est albus. Quamobrem non propositiones is protulerit multas qui unum quiddam de communiter indito uniueisis illis prῆdicat nomine quae finitionem complet eandem. Quaenam igitur dillinctio est earum propostionum in quibus non licet unam ab imposito rebus illi nomine propositione effici atque in quibus liceti An in quibus una fieri nequit propositio. ea necesse est a se inuice ee discreta:ut in homine & equo dicebamus .in quibus autem propositio una esse potest, haec uel
uniuersaliter nonnunquam,omnino vero ex parte de se mutuo
affirmati est necesse,ut hominem exempli causa proferebamus in animali & rationat mortali demumq; iis omnibus quae ad co-plendam finitionem unam quampiam a Dciscuntur. Tuippe horum quodq; cum uniuersaliter de re finienda predicetur, de quouis etiam illorum quae finitionem explent eandem necesse est ex parte assirmari. Nam quoniam de omni homine praedicatur animal,similiter & rationale, necesse esse constat utrumuis eorum ex parte praedicari de altero si quidem & quoddam rationale animal est& quoddam animal rationale. Eadem ratio & in animali ac mor' tali . nam &quoddam mortale est animal & quoddam 'animal mortale.& in rationali ac mortali. etenim quodpiam rationale mortale est:& quodpiam mortale rationale. tametsi horum nonnulla vera esse uniuersalium beneficio contingat. itaque hec ipse breuiter indicauit cum dixit. NON ENIM QUISPIAM EST HOMO E Q V V S. Q ua autem ratione Praeceptum hoc quoque dictς proprie contradictionis contemplatIoni conducat, locendo subiunxit.O V Α R E N E Q v E IN
HIS PARTIM VERAM ESSE, PARTIM FALSAM CONTRADICTIONEM N ECES
SE EST. idem huic nimirum dicens, Quare neque in iis contradictionibus que aequi uoco subiecto uel praedicato utuntur necesse est alteram mendacem esse propositionum: alteram verusa teri neque immerito id e quandoquidem nihil prohibet diuersarum rerum que a uoce aequivoca significantur aliam eius esse participem quod communiter de ipsis praedicatum est: aliam non esse tui in hoc declarauimus Aiax lingulari certamine congressus est Hectori:& Aiax non corressus est singulari certainine.& quε admodum
206쪽
EX SUBIEC. TANTUM ET PRAE DI. Ho
admodum in hoc prodito exemplo tunica est alba, ct non est a I. ba tunica. Fieri .n. potest ut homo uerbi gratia si sit albus. equus non albus,& uere propositiones ambae,&falsae ambae sint.& altera verum,altera falsum profiteatur.
IN ijs ergo quaesunt π fuerunt necesse est veram aut flasum esse a firmationem vel negationem in uniuersaliter quidem uniuestibus vera emper alteram esse alteram falsum re in ligularibus:uti proditum es. At in uniuersalibus non univero
suliter dictis non est necesbe:atque de his quoque disputatu es.
Insingularibus vero nec dum existentibus, non militer.
Cum propositionum diuisionem a subiecto per praecedetia tradiderit nobis Aristoteles,discreveritq; eas quae veru simul asserere simulq; mentiri interdum,& quae uerum semper ac falsum dirimere propositiones valet, P haec eam addit quae in ipsis ad diuidε dum rursus aut non diuidendum uerum iv falsum a praedicato oritur differentiam . uoniam enim praedicatum necesse est in propositionibus uerbum esse,tempus autem a uerbo ad lignificari dicabamus,tripartitoque tempus diuidimus,in preterirum,praesens saturum,propositionem quamlibet in uno trium temporum capi necesse est. Itaq; cum in ea diuisione quae a subiecto emanat oppositiones quatuor sint propositionum,due angulares ex diametro omnis ad non omnis & quidam ad nullus tertia impraefinitarum & praeter has illa singularium,peri picaciter admodom, tres oppositionu species in propositionibus simili modo sese inquiein omni tempore habere ad uerum salsumq; d: ernendum:aut
uerum simul declarandum: angulares inquam ex diametro,at quo impraefinitas: singulas uero non item. Nostra autem in una ex
tribus proditis oppositionibus instituatur oratio ut palam quO-que fiat quonam pacto iuxta modum quem diximus singularea ab iis propositiones differant.cum eandem uidelicet couenire nobis possint ad singulares propositiones I duabus reliquis oppositionibus secernendas. Sumantur ergo particularis affirmatio aeq, uniuersalis negatio has s in materia deligas necessaria,affirmationem ueram semper,negatione salsam reperies.sin in impossibi-Amino .in Periher. i
207쪽
Ii,affirmatione siliana:veram negatione. At in cotinge te asprmatione,ut quae cotinEens ex parte esse dicit , quead modii & inesse est aptu natu ta,rurius Veram ec coperies:negatione,Vero, quae coe ingens quibusda inesse natura idone'quibusdam non inesse,omnino tollit,ialsam necessario. uo enim modo in praesenti tempore verum hoc est quidam homo est albus salsum hoc nullus homo albus est sic in praeterito quoque hoc homo quidam fuit a bus verum est nullus homo albus fuit hoe falsium. similiter & ita futuro verit est hoc sidam homo albus erit hoc falsum nullus homo erit albus Eadem certe & in altera diametricarum angula rium oppositione Omnis & non omnis ratio congruet. nam Partes quoque illius quacuq, acceptae in materia suerint, pariter ira omni tempore ad verum ulliumqi distinguendu sese habere deprehenduntur. Et vero impr finitas quas vocant propositiones, si ira necessaria aut impossib ili eas materia contempleris, videbis in omni tempore verum similiter ac salsum diuidere. sin vero in contingente, seu verae simul sint: ut ante docuimus, simul iis omni tempore veri assertio suppeteti neque in praesens verbi gratia simul Veraces erunt.in praeteritum sese uel suturum non ita habebunt. seu verum ac salsum diiudicent, imprςfinita negarionen o particulari negationi,sed uuiueriali consentiente, omni rursus tempore,non secus ac particularis negatio uniuersali opponitur negationi, ut sibi mutuo,contradicant obtinebunt.Tribus igitur iis quas prodidimus oppositionibus omni tempore ad faciendam contradictionem vel non laciendam perinde lese habentibus, Aristoteles a singularibus inquit propositionibus in necellaria impossibiφliq; mate; ia similiter aliis in omni tempore verum desinite salsum qi diuidi.Nuoue in materia necessaria vera esse affirmatione necesse est: que qa necessario inest dicit inesse.negatione mentiri et ut quae quod necessario inest aboleat .in impossibili fallere affirmatione: quae impossibile inesse pronunciat.negationem uelut id tollentem esse veridicam. At in materia contingente non etiam, inquit,similiter eas sese in omni tempore habere,cum ad ueri salsiq; dil cretioliem sumuntur.quippe in praeterito ac Tqsente, ut pote exitum re de qua sermo est conlecuta, quae ex singularibus
propositionibus verum & quae salsum proponit esse conspicua. Nam si sorte lauetur aut latus heri Socrates fuerit,vera est affir
208쪽
matio quae Socrates inquit lauatur:heri lotus est Socrates .negationem vero, quae quod inest aut inerat tollere conatur,fallam fore peripectum est.& si no lauetur,aut pridie non fuerit lotus, patet acceptam in praesenti ac praeterito tempore.negationem ne cessario verum fateri. asstinationem,quae quod ad exitum dedu- tum no est inesse et fuisse insitum dicit falsum asserere. At fu tuto in tempore diuidi quidem S ita inquit a singularibus propolitionibus verum & falsummon perinde tamen atque illae quae in praesenti tempore uel praeterito capiuntur. haud enim poteris etiam Itra tandem vela sit,vera salsa illarum definite certoq; diacere: cu ad exitum nondsi prodierit,euenire autem ac non eueni re res possit.Caeterum uidetur quidem hoc logicum esse quod ab Aristotele nunc agitatur theorema,re antem vera ad partes omnes Philosophiae necessarium est. Nam ct in omni Philosophia quae admor Pertinet necesse est assumamus, non esse, fieriq; eπnecessata te omiHa: sed nostrae quoque nonnulla esse t beraeq; uolutatis. Si quidem cum quaedam in potestate nostra sint actiones, atque haec eligere vel non eligeete,& agere vel non agere nobis sit inteStum,non nullas laude, quasdam uituperatione dignas esse contuli otias voluntates actionesq; perhibemus:aliosq; ad honestas cohortari probasque actiones atque a contrariis dehortarIoperaeprecita esse ducimus. Quin utile quoque ad naturale disputatione uidetur theorema. is enim scrutatur qui de reru agit natura fiant ne ex necessitate quae fiunt omnia: an nonulla fortuna
casuq; contingant. Similiter & ad rationale methodu hoc enim ipsum est qd in praesens quaeritur,utrum definite verum & falsum diuidat omnis contradictio:an quaedam sit etiam quae luec indefinite disiungat. Inuenies porto & ad prima philosopbia theoremastinere,nam ct Theologus quonam pacto mundanae res a prouidentia gubernentur perquiret.& fiant ne certo atque ex necessitate quae fiunt oirnia: ut quae in sempiternis insunt: an aliqua sint etiam quae in contingentibus euenianti quorum generatio .nem particularibus certe asicribi aliasq; se aliter habentibus causis necesse sit. Ac ne admodum indoctos quidem comperies homines quidem huiusce notitiam theorematis negligant. sed quo dam qui pinde quali gerantur ex necessitate omnia,causas u qui- hus aberrant assequendis,ad salum,uel prouidentiam, tum diui
209쪽
nam,tum daemoniam reserre contendant; quemadmodum is qui indocte apud Homerum
Non ego iam sum sinquit)Iuppiterat Parca estq; ,& noctivaga auctor Erinnys, Alios uero,ceu sint & quaedam nostrae credita uoluntati, qui omnia necessitati cod Onantibus repugnent nobisq; censeant, ut qui sponte nostra ipsi commovemur, bonis artibus uirtutiq; incubendii. itaq; theorema cii tantum ad uitam omnem nostram h beat momeli,necesse arbitror ex illis rationibus que addicere omnia necessitati conantur,eas exponere atq; diluere quς difficultatem audientibus ingerunt. Hae uero cci duae sint,altera logica magis,altera quae grauiore comentationem postulat, logica velut in quadam nostra actione,ut in merendo, elicitur hunc in modum, Si metes inquit,non sorte metes forte non metes:sed metes omnino.& nisi metes,eodem modo no forsitan metes foliasse vero
non metes: u rum non metes prorsus: sed. n.ex necessitate vel mates non metes. sublatum igitur ipsum forsitan est:si neque in meis tendi ct non metendi oppositione locum obtineat: cum horum alteria ex necessitate eueniat: neque in eo quod suppositionem utramlibet sequitur. at ipsum sorsitan id erat a quo invehebatur contingens. ergo contingens depetit .Huic itaque iacile est rationi occurrere, si hoc pacto respondebimus:Cum dicitis, si metes, no sorte metes,sortasse no metes,sed metes omnino , quomodo verbum metere supponendum censetismum ut necessariam , an vero ut contingens nam si ut contingens,id de quo quaeritur habemus .sin ut necessarium, primum ipsit in id uobis concedi uelut euidens petitis quod in quaestione positum est .deinde uerum erit prorsus metere. naud uero dicenti, at enim uel metes .uel non in Les,locus patebit.quomodo enim si eueniat horum alterum n cessario,sitq; uidelicet impossibile alterum,consentaneum sue Tit sed enim aut hoc est,aut illud dicere quamobrem non hoc demum ipsis ragumentum deducitur. Altera ratio, aegocii adeo plena,nec consulatu facilis,ut multos quoque ex iis qui perspicaciores Videntur, in eam abducantur sententiam quae contingens abrogat,ex tali diuisione prouehitur. Aut definite inquiunt exitunt dii norunt contingentiumra ut nulla prorsus eo lum sunt noti m Praediti,aut quemadmodum nos indefinitam incertamq; ill
210쪽
EX. SUBIE . TANTV M ET PRAEDI. ras
tu notitiam obtinent.uerum fieri nequit ut ex iis quae sunt quidquam ignorent:cum procreent omnia:concinneq; disponant: atque impermistae Omnino mentes materiae sint: immo ueros si exa .
citus loquendum est & supra intellectualem ipsam proprietate
uerae sui ipsorum essentiae Iedon statuerint. Neque enim casu rerum dicemus naturam ordinem ζ; constare.neque dictat ratio deios uel eorum quae in naturam promunt esse ignaros nael ceu quosdam ignavos ac desides tum illorum cognitionem: tum guberna tionem negligere.Nanque operosam arbitrari, negociisq; obnoxiam fieri a nobis deorum uitam,dementisque tranquillitatis quae diis nequaquam conuenit expertem, si particularia ab iis curatidicamus,illorum est qui deorum cognitionis potestatisq; excellentiam. si nCstrae conseratur, haudquaquam perspexere:putantq Ob hanc inscitiam ex rebus humanis ea quae ad deos pertinent
stima da esse: nostramq; ad illos imbecillitate transserendaequasi Sol rex illustrare simul queat uniuersa quae mundi ambitu clauduntur:nisi corpora quaedam nonnullis non pellucida, sed soluta
quandoque obtendantur: incorporea uero prorsusq; immateriata deorum facultas expedite simul tota cunctis pariter rebus ad esse non possit: cum nihil illam praeter ineptiam nostram arcere ualeat . quanquam ne tunc re quidem uera praepediatur Deoruprouidentia uel ad humanarum rerum cognitionem: uel ad cura
de illis gerendam r sed nobis ipsis perinde accidat atque iis qui in solari splendore somnum capiunt:aut etiam connivent. Nam quemadmodum illi calore fruuntur qui rebus quae hic sunt a Sole exhibetur,illuminatrice autem eius facultate se ipsi sua ex Optione priuant, non propter iram quampiam dei qui suos ab :llis reprimat radios,ita & qui ob flagitiosam quandam vitam excidere a Deorum prouidentia dicuntur,non sunt prorsus ab ea seclusi. Haud enim quispiam , quod hospes inquit Atheniensis, uel
exiguus est adeo,ut si terrae ima subeat,latere prouidentiam qu at, uel minima quaeq; inspectantem .neque adeo magnus, ut ultra Coelum euolare,ac cuncta gubernantem euadere prouidentia possit. Verum cum seipsi Deorum abdicarint iacultatibus quae bona ex sese nobis tribuunt, eas conlequuntur necessario quae Per ut tionem ipsos tandem ac poenam in naturae statum reducunt. Hae itaque consessa cum sint in communibus nec peruersis animorum