장음표시 사용
211쪽
a 3 SECTIO II. DE PROPOSITIO N.
conceptibus,atque in decimo de Legibus plane demonstrata ne tque nostra ignorate dii possvnimeque incertam corum, quasi de
euenturis coniectantes motitiam habere. Nain primum quidem,
uti nos docuit Timaeos: ipseq; theologice disserendo pronuntiat Aristoteles, & ante hos Parmenides non solum apud Platonem disputans,sed in tuis quoque carminibus scriptum reliquit, nihil
est apud deos praeteritum neque futurum: neque horum utrun que non ens,lum ipsum non amplius,tum uero nondum: quodq; est mutatum, & quod natura aptum eli mutationi. Haec aute iis quae uere sunt,mutationemque ne cognitione quidem suscipium:
accommodari non possunt. Quippe quod immutabile est prorsus
illist quoquo modo mutatur praeeat necesse est : ut etiam dum mutatur maneat. Quapropter in diis qui rationem ad ea quae sunt principii obtineant fieri nequit ut praeteritum aut futurum spectetum feci omnia sunt in uno apud ipsos aeuo instante collocata:temporalibus nimirum mensuras cum uniuersi subsistentia simul apparentibus: lblaq; ea mentientibus quae vel subsistentiam vel astionem in tempore obtinent. Idcirco &coniecturalem no titiam abiectam esse procul a diis necesse est, ct ad rationalis ubiae elimitatione . Deinde quomodo vel tantillum nobis insitum maturitatis videbitur,si deorum cognitioni nihil plus quam nostrae tribuendum censeamus:sed ambiguam ipsam audeamus, atque indefinitam confiteri Eiusdem nanque erit intelligentiae immo vero amentiae brutarum quoque cognitionem animantium
nostrae conserretillasq;,etiam uniuersalium atque inrelligibilium comprehelasione impertiri. In sumina si deos protiua necesse sit
auctores rerum omnium,vel causas esse adiunctas,quonam pacto Tes rerum omnium,vel caulas esse adiunctas, quonam pacto consentaneum sit rationi aut opera ab ipsis ignorari sua, vel suorum operum effectus uel quae quoquo modo ab illis fiunt: aut ceu nihil ad eos pertinentium neque in eorum potestate positarum rerum ancipiti notitia esse praeditos Neutra vero ex his luppositionibus nostra a diis pollunt modo illo quo diis conuenit prouidentiae curari hoc autem est curam de illis ab ipsa prouidentiugeri essetitie,eaq; uelut ex prora gubernari:non de ipsis, ut Poetae aiunt,consulendo:si quidem prudentiae desectus consilium est:
neque alias alia cosultauo facie doq; quippe hoc ab una ct simpli
212쪽
EX SUBIE . TANTV M ET PRAEDI. is ς
ci ipsorii actione alienia est Psosq; immutabilir ptinetq; ad eos, selos quos lepus metitur: quiq; actionibus cit cosultoria electi piungunt. sed ipso esse inquitataquo pacto Sol no coluiedo,neque se mouedo sed ipso esse vel si manes intelligeret,ea implet in quq potest ipsius lunae coserri. Neque ergo ita fieri illorii potest proni detia:neque si ita fiat de pluuia uerbi causa, vel seruandis huctibus, aut uictoria,ut qui exit odi ignorent, pces ipsis fundere ac supplicare,*cul a stoliditate fuerit. Q d si haec fieri nequesit eaqς
nec dicere. nec cogitare fas est,atque ab ipse coarguunt experientia, ut diuinoru actuti libri multis coditi versibus,ct que quotidie prope dixerim fiunt. iis qui animaduertere possunt indicant constat dicendii esse & disponi a diis cotingetia,& ipsoru exitu certo cognosci.quippe magis par erat res ab ipsis sempiternas despici
Suidentia ea destituras quae in ipsas incumbit,quam fluxili pr diras natura. si illae quidem a sui iplari; natura certitudine obtinet, taleqs a Deo sunt immutabilc essetia rortitae: quas aure obnoxias generationi propter sude fluxibilitate materiae ferri in omnis polneris mutatione natura vluit,eae neque esse possunt, que contineri ac digeri,cum no multum opifice ac perspectricis causae nosolum uniuersalioris atque obitiatiae , sed particularioris etiam cuiusdam ac propinquioris sint.assecutae eorum quae se e codem modo perpetuo habent quo pacto ct in hominibus cura maiore indigere pueros uiris videmus:vel stultos prudentibus. Quod si norunt dii contingentia,cert Qq; norunt , ne , id quod diximuς indefinitam eorum. cognitionem itatuamus, Athenasq; Uigneo solum muro ex barbaror um periculis seruatum iri intelligunt, at que a diuina Salamine filios mulierum perdendos, est illud, Ma gnum Alye imperium excindet Croesus superato, ct Laium si li- heros sulci piat domum tuam uniuersam funditus euersurum con, stat haec non euenire non posse. sin minus , illos necessario fore
mendaces. Igitur duorum alterum,aut omnia e X nccessitate eue
nire, ac velut cognosci a diis praediciq; affirmabimus , nomenq; inane ipsum erit cci Ingens:aut ne a diis quide cognosci haec humana, neque illis cosuli albitramur. at hoc neri nes t tollitur et Coi contingens. Huic itaque rationi,cum ea non sacile,id quod dice-lbamus, queat instingi, ab ipsaq: euidentia,ut vatum praedictiones declarant, confirmari videatur , nos secundum diuini Iambli-
213쪽
chi dictationem occurrentes, diuersas cognitionum mensuras diuidere opereprectum esse putabimus:dicemusq; cognitionem cia inter cognolcentem & rem quae cognoscitur media sit,si actus illa cognoscentis circa id est quod cognoscitur,ut circa album uisus,modo re praestantius quam cognobilis ipsius rei naturae conveniat:modo deterius,quandoque uero pariter nosse. Nam qua donostram dicimus mentem ciuilibus representandis functionibus res singulas cognoscere, reserreq; ad uniuersalia , per eaque velut Propria cognoscere illas pertentare,patet cognitionem hic ea re quae cognoscitur dictum iri praestantiorem: si comminui singula re in partes potest: atq; in mutatione uersatur: ratio autem Perquam mens eas administratrix nouit,indiuidua est atque immutabilis.Cu uero ipsa ad sese couersa, purificisq; perfungens uirturibus suam ipsius essentiam contemplatur cognitione necessario
illi esse rei quae cognoscitur parem. Quod si in summii liis ipsius
Persectionis apicem evecta , speculatricesq; sibi uirtutes pro po Mens,de diuinis considerat discretionibus , ac quonam pacto ex uno hae omniti deducantur principio& quae sit cuiusque proprietas
Cognitione ea re quae cognoscitur deteriore esse necessario. Haec cum ita se habeant nosci a diis tum praesentia omnia, tum praeterea,tu futura,vel quae nondum sunt,eo modo quo diis conuenit dicedum est: hoc est autem una certaq; cognitione atque indeclinabili. id circo es comprehensam ab iis notitiam esse contingentium:ut qui conclusia mi di ambitu omnia in natura pductit: l untq; substantiarum sempiternarum auctores: generascentium Vero
causae adiunctae,pro suis illarum quaruncunque actionibus nec ipsas solum uelut cernunt substantias: sed earum quoque facultates functionesq; tum quae secundum naturam sunt: tu quae praeter naturam . quod quidem praeter naturam esse simul sese cum necessaria deficientium rerum remissione iis insinuauit,quae ipso quosque aliquando impertiri natura uoluit:non in primis sed per exilis haerentisq; modum quem uocant essentiae. Cognosci uero ab iis contingentia potiore quam ipsorum illorum contingentium
naturae copctat modo. idcirco haec cum incertam obtineant naturam,& euenire & non euenire posse.ab illis uero & haec,ceu movus quam ipsorum narura postulet anticipata eorum cognitione
definite intelligi.quippe & diuiduas res indiuidue necesse ab iis
214쪽
EX,S UBI E. TANTUM ET PRAEDI. rar
esse nulloq: interuallo,& quae multiplicata sunt, formam simplici:& temporalia sempiterne , generabiliaq; mgenerabiliter cognosci. Haud enim profecto dicere pariter rerum fluxui concurrere deorum notitiam substinebimus et nec esse in illis quidquam uel praeteritum, uel futurum: neq; in ipsis dici,ut in Timaeo accelsimus fuit,uel erit quae murationem quandam indicant:sed est soum: idq; non quod uerbo fuit uel erit connumeratur,atq; ab ipsis ex aduerso disiungitur, uerum ante omnem reprqsensationem iiitelligitur temporis ratque constantiam ipsorum immutabilitatemq; significat.id quod magnos quoque Parmenides intelligibili omni dicit competere .nam Haudquaquam,inquit, simul omne fuit:neque erit: sediolum est. Neque quae contingentia uocanius Putare oportet,propterea quod certo a diis cognoscantur, necessarium exitum habitura esse. non enim quoniam ea dii norunt.Cbid euenient necessario: sed quoniam cum contingentem habeant naturam atque ancipitem,finem talem Omnino uel talem obtinebunt, hac de causa necesse est deos quo pacto euentura sint intelligere. estq; idem sua quide natura contingens,deorum autem cog trione non inhia itum amplius: sed defitii tum ac certum.Constat vero posse uel nostra notitia definite quandoque contingens nosci:cum scilicet nec praeterea contingens proprie est sed suae ipsius generationis antegressas causas ex neces sitate consequitur.
Globus igitur in parallelo horizon requiescens plano, potest planicie si tum eundem obtinente ab aliquo moueri,ac non moueri. sn ueto inclinata fuerit non potest non sese dimouisse . Has ob res Medicos quoque cernimus nihil quandoque de aegrotantibus num conual uri sint an morituri,uelut ambo contingentia , sint, effari audere: interdum uero asseverando de horum altero praedicere: quasi ut aliquod prorsus aegroto accidar,futurum sit. Caeterum quoniam audacius nonnulli circa propositi theorematis quq stionem uersantes,demonstrare se putant ne diis quidem certam notitiam suppetere contingentium et adducuntque nobis oracula,
quae ambigue de futuris pronunciant,ea sunt quae magnus inquit Syrianus& aduersus hos disserenda. Primum quidem aliam esse deorum cognitionem intellectionemq; animaduertendum fuisse aliam Prophetidis actionem quae tum commota ex Deo est , ludiuiduam in se orationem, α metia, cognitionemq; dubiam Pe-
215쪽
ias SECTIO II. DE P R OPOSITIO.
petit .haud enim sanh quod illustratur perinde est atque id quod
illuminat. Deinde uero & audientium utilitatis causa responsa ἁdiis saepe dari ambigua. quae ipsorum cogitatum exerceant .nobis enim utuntur dii ceu sponte mobilibus: nostraq; hunc in modum xubernant mobisque omnia pro nostra ipsorum dignitate tribuat. Verum haec sunt sortasse ' audacius agitataratque a proposita re in logam inquisitionem aberrantia. in summa autem Cmnia coget ratio utrum, inquit, ct hoc ipsum necessario contingit hominibus, omnia uel necessitate compulsa esse dicere: uel opiniones de modo rerum generandarum in nostra positas esse voluntate 8 Nam si verum sit secundum non ergo ex necessitate omnia. sin quod prius cst,quonam pacto oppositum quidam multa geri nostro arbitratu opinatur Prorsus nanque ratione uacat a natura omnia coν
gente,ut aiunt illi,nos ad ea quae ab ipsa fiunt condemnanda praeter naturam moueri perindeq; est ac si quis Medicam artem docens, per lioc ipsum discipulos parauit ad artis eius quam expetrierunt principia tollenda. tametsi uerisimile est quid qua eorumqΠae praeter autem sunt ab Artefice non quatenus talis est fieri:uts medicamentum ad seu tum perdendum Medicus aut uenenum exhibeat:ceu p e mobili preditus animo mihilq; ars coserat adipsam Animi persectionem: sed in corporis aut exterioru in curam in cuinbat,at fieri nequit ut contrarium suo fini quidpiam moliatur natura. Sed nec quo pacto monstrorum, sic opinionii quoque, redundantiam materiae aut desectum e Xcusabimus. neque
enim fingere ipsis volentibus facile est diuersuti causas opinione
reddere ex materiae differentia .neque fatum etiam causam omnium esse fatebuntur. sed de bis satis. Ad ea uero exponenda quae ab Aristotele hoc loco dicuntur stylum reuocantes, primum quae per liqc traduntur paulo prius proditis consequentia esse affirmabimus proxime enim de affirmationis negationisque oppositione agebatur,quq non semper uerum ac salsum iecernur. His itaque per seriem adiicit,qualis affirmatio quali sic opposita sit negationi ut uerum semper ac falsum ipse non tamen distincte sed infinia te dividant. Tradit uero ea primum quartum angularibus ex diametro contradictionibus, tum singularium illi communiter competunt.: aitq; ipsis inesse omnibus haec in praesenti tempore
ac prsterito definite partiri. hoc enim est. IN IIS QI AE
216쪽
EX SUBIEC. TANTVMIET PRAE DI. 33 SUNT ET FUERUNT VERA A V T FΑL-sAM ESSE AFFIRMATIONEM UEL NE
GATIONE M. Ac prius sanh hoe diametricis docet subesse angularibus:quas uniuersales uniuersaliter appellauit:quasi propositione praeditas altera quae uuiuersaliter praedicetur. deinde addit S in singularibus idem propositionibus quod in angularibus ex diametro accidere.hoc enim sibi uult, illud, UTI P R ODI TV M EST. Admonet autem necesse nequaquam esse ex imprefinitis propositionibus, si in contingente materia capiantur,ueram alteram esse 'lteram sallam. Deinde singularium in suturo propositionum a caeteris contradictionum speciebns
differentiam subdit cum ait, IN SINGULARIBVs
AUTEM NEC DUM DE XI S T E N TIB V S,
N ON SIMILITER. datqi per hare nobis intelligi pro ,
positiones alias tum angulares ex diametro tum impraefinitas perinde habere sese in suturo,atq; in praesenti ac praetetito habuere,singulares non item .Propositionum auic de quibus agitur proprio designado. exquisite admodu in singularibus autem nec duexistentibus dixit atque p illud nec dii existentibus id significat quod in materia cotingente accipitur. Quod . n. nodii est ut ipse in Libris de generatione & corruptione explicat,aliud est a futuro, ac significat futurum quidem id qJ prorsus eueniet: ceu cu dici mus erit hyemst uel aestas,uel deliquium .s appellat hoc Graeci es omenon P autem est nondu,uocaturq; a Graecis melion, id quod euenire ac non euenire potest indicare ut apud illos mello uadiZ in mello plein quasi dicas debeo ambulare,debeo nauigare. nos ramen hoc quoq; futurii appellabimus, discriminis huius Graecora declaratione eontenti. Cum igitur in aliis materiis necessalia atqsampos stibili singulares similiter propositiones ut in anticipato &Pra senti tempore, sic etiam in futuro sese habere ostedat uero ac falso praecise diusdedo,in cotingete no etia,qua uis & in hac materia cotradictiones aliae omnes simili sese ratione in futurum temPus,quo pacto & in reliquis habeant, illud adiecit non similiter simul per hoc significans quatenus liae non simili praeterea sese habeant modo si in dicta hypothesi capiantur:nimirum in eo quod Merum quidem omnino ac falsummon tamen distincte, sed indesinite disi angant. Necesse est enim lauari cras aut non laua-
217쪽
a o SECTIO II. DE PRO POSITIONI B. 'ri Socratem:atq; nec utrumq; fieri, nec neutrum potest.utru au tem ex iis uerum fuerit nequit ante rei exitum dignosci: si quid ε& fieri δc non fieri utrumq; potest illorum ob iplam contingentis natura, hoc igitur breuiter nobis indicauit,cu non similiter dixit.
NAM si uel uera uel's af rmatio omnis .aut negatio est omne quoque necesistes esse,aut non esse. Si enim hic frealiquid ille idem hoc non 're dixerit,nece se conflat ese ueruab eorum altero enunciaris a Drmatio omnis vel negatio uera. Hi aut 'sa. haud enim ambo simul erunt in talibus.
Vult his uerbis opinioni illi opitulari quae contingens de me dio tollit: ut ipsam quoad eius fieri potest confirmata redarguat Per haec aute personam opinionis huius Assertorti sustines,primu uelut sumpticulam quandam arripit, necesse nimirii esse ex sermonti ueritate rerum essentiam sequi:ex falsitate, essentiae priuatione,qucd ipsi illud indicat, NAM SI VERA VEL FALSA AFFIRMATIO OMNIS A V T NEGATIO EST, OMNE QUO QV E NECESSE EST ESSE A V T NON ESSE: Deinde a contradictionis
effato progreditur:aitq; necesse esse singulariti ac contingentium propositionum quae in futuro tempore sumuntur,veram esse alteram. quonia neq; ambae simul metiri,neq; simul ueraces ambae e epossunt. Ex his aut uerti no declarari ab ambabus,hic plane explicat uerbis illis. H A V D ENlM AMBO SIMUL ERVNT
IN TALIBUS. Hoc est non enim idem huiusmodi accidet propositionibus Q, impraefinitis quae in cotingente materia capiuriar quippe simul veridicas esse illas diximus: hae simul uerum attestari non possvnime idem simul eidem ct insit & non insiti ut tu lauari postridie Socrati tum non lauari.eas autem simul falso quoque proserri non posse,adiiciet in sequentibus. His itaque abolitis, cum probat si ea re sit uetu ab ipsis ac salsum diu id i, definite et hoc inquit fieri demonstrabimus,si duos aliquos ceu vaticinandi scientiam sibi vendicantes sumpserimus qui de quopiam singulari uelut aegroto diuinare contendant , atq; alter conualiturum illum,alter non conualiturum praedicat. compertum est.mi b, Coti
218쪽
Uracem ex iis necessario alterum esse,alterum mendacem. Ergo si uerum is prςfatur qui connaliturum ipsum dicit,sore necesse est it coualescat, quippe sumptum antea est sequi omnino rerii exitum ex sermonum ueritate. Q uod si uerus is est qui negatione protulit,liquet seri neutiquam posse ut ille sinitatem recipiat. Quapropter aut eueniet res necessario,aut exitum impossibilem obtinebit.sublatum igitur est contingens. IX.
SI ENIM uerumst aut album esse dicere aut album no
esbe,necesse es album e se uel non e spe.esst album uel non al
bum,lierum Dit a si mare aut negare, atque ni si , mentiturim mentitur, non est. 4napropter nece sse est a 'irmationem semper uel negationem ueram e spe uel falsum. Nihil ergo nepes tequest neque afrtuna,neqsie ab eo quod aeque e se ac noesse posset:neque erit,aut non erit sed cuncta ex neces tate: necntrumlibet,aut enim qui affrmauit.aut qui negali t uerus erit.
nam feret smiliter,aut non feret. quippe ipsum utrumlibet nihilo magis ita uel non itasese habet,aut habebi t.
Aristoteles cum supradictam confirmare sumptiunculam uelit nempe ex orationum veritate jubsistentiam rerum ex falsitate autem subsistentie priuationem sequi hoc ita se habere demonstrat exemplis. si quidem orationes exemplis. quam iIlae quae absq; iis Pronunciantur,clarios fieri consueuere.Assumpta igitur est enim
causidica illic coniunctio, SI ENIM U E R U M SIT,
Qt intelligi propositum eorum daretur quae in presens dicunturthoc est probationem ab his supradictis Theorematis contineri. Dicit autem, si uerum sit de quapiam re ut hac ueste, albam esse dicere,necessario albam esse illam:& si albam non este, necessario non esse albam. Deinde quiddam per haec supradictis adiicita uult qs ad seipsam conuerti sumptiunculam,non solum necesse inqam esse ex ueris orationibus rerum sequi subsistentiam: sed ex subsistentia quoque orationem uelitatem.ideo ET SI SIT ALBUM inquit. VEL NON ALBUM, UERUM
219쪽
141 IECTIO II. DE PROPOSITIONI Tr VIT AFFIRMARE i AUT NEGARE sima
nos per hoc docens quod no uerum est dixit,sed uerum fuit atat mare,id quod perspicue deinceps addet, non solum per id re pus quo res euenitit ali existut uelu de ipsis ita si habiξ,ut hab t, sed ante exitu quoque ueram de iis praedictionem esse dicere. Assumiti q; hoc necessario:quasi tibi ad sublationein contingentis suturum uidi sit:uimq; omne,uti intelligemus argumentationis contineat. Hoc igitur uelut ex ratiocinatione colligens iure infert, in V A
PROPTER NECESSE EST AFFIRMAT ONEM SEMPER VEL NEGATIONE M
VERAM ESSE VEL FALSA Mi subaudiendo nimirum definite adverbio,idq; merito. Nam si necesse est esse albam uel non esse,nec praeter hec est,sed si si ueta definite de eo praenunciata affirmatio ε:sin minus sit negatio ratione igitur optima uelut conclusionem intulit hoc supradictis consequentem. Quapropter necesse est affirmationem semper uel negationem ueram esse uel salsam. Postquam autem orationum ueritatem rerumq; subsistentiam inter se commeantes ostendit,prius quam coclusionem quam diximus inserat, medium hoc interponit, falsitatem quoque orationem rerumq; existentiae priuationem peruices refecti,cum inquir, A T Q V E NISI SIT, MEN
TITUR, ET SI MENT ITUR, NON EST.
Η c cum ita sunr,ipsiq; ex praedictis sumpserit necesse altera esse . sibi mutuo cotradicetiu in futuro tempore singulariu ac contingetium propositionum verum definite expromere, alteram metiri: quasi ptopter anticipata abolitio sequatur ex sese contingentis,
Ni HL ERGO NEQUE EST, ait, NE VEFIT NEQUE A FORTUNA, NEQUE ABE O QV OD AE a V E ESSE AC NON EssE
Ρ O S S IT. per coniunctionem ergo nimirum prςmissarum n cessitate fieri significans ut contingens depereat.quo tripartito, unum magna ex parte appellatur: ut hominem nasci quinis digitis:aut in senectute canescere. rara enim sunt quae non iese hoc pacto habeant alter u rarius: aut sodiedo thesauru offendere tertiti e X aequo: ut lauara ac no lauari:uel ambulare & non ambula- . late. Ac sane circa id cottiares qd magna ex parte nocupatur duae . quaeda habetur causiae,Natura atque Ars quippe & natura in re-
220쪽
bus quas effici recte opera defungi magna ex parte cernimus. rara enim sunt monstra. 8c attes ob sublecte fluxibilitate materiae
quandoque a scopo quide aberrare:profiteri tame probe sese plerunq; obire quod moliuntur. haud enim iis nisi hoc pollicerentur
quisquam uteretur. Quamobrem asseuerat quoq; Orator se magna ex parte persuasurum esse& Medicus fore plerunq; ut arsero
tum sanitati restituat. atq; alius quilibet Artifex suum fine ut plurimit assecutum iri. Circa rarius contingens haec duo uersantur,
Fortuna & Casus eoq; inter se disserui φ a sottona profectus aliude niti S pendere.ac praeter opinione raroq; superuenire iis fertur quae per pret electionem fiunt hoc autem pei inde est ac si hominum operibus dixeris .uocatur.n. in solis hominibus praeelectio quos consulere, atq; hoc prae illo eligere natura uoluit:. cum neq; consilio nobis praestantiores egeant,neq; considere brutae animantes possint. Quod ergo,a sortuna prodiit, cum iis, uti dixismus,quae per preelectionem geruntur:l autem casu prouenit,ciistis quae secundum naturam fiunt subsistit. Si enim nostrum quispiaut amicum conueniat progressus cuidam librum uendenti occurerit quem non dudum exoptauerat , atque illum coemerit,fortuna incidisse in illum dicitur,eundemque emisse: propterea quonialibrum emere simul cum quadam extitit pretelectione que nos ad progressum comm Ouir: superuenitqi extrinsecus, a nulla definite proxima causa effectum quippe & balneas petens librum emere, uel deos precaturus,aut spectaculum quodpiam uisurus potuisset. Sin ex terrae concussione diducta eius parte aquae sons qui prius non fuisset eruperit,aut qui fuisset deperierit, non fortuna, sed casa ortus sons esse dicetur,aut interisse.& si de sublimi quopiam delatus loco situm eum acceperit lapis ut sessioni uerbi gratia aptus euaserit casu non fortuna sedile esse perhibetur : si quidem accidens hoc non cum piae electio ue, sed cum illius naturali impetu prouemi quo superne deorsum proruit. Circa vero aequaliter contingens sola , praeelectio uersatur et ut progred iuel non progredi et de disputare uel non disputare. atque sola species haec contingentis utrumlibet uocatur , ex eo uod nihil tu hoc plus aut minus existentia eiusdem priuatione habeatur sed pars utra uis contradictionis euenire similiter possir.