장음표시 사용
51쪽
MNES homines, Patres Conscripti, qui de rebus dubiis consultant, ab odio, amicitia, ira atque misericordia vacuos esse decet. Haud facile animus verum providet, ubi illa obficiunt; neque quisquam omnium lubidini 1mul et usui paruit. Ubi intenderis ingenium, valet si lubido posissidet, ea dominatur, animus nihil valet. Magna mihi copia est memorandi, P. Q, qui reges atque populi, ira aut misericordia impulsi, male consuluerint sede mal dicere, quae majores nostri, contra lubidinem animi sui, recte atque ordine secere. Bello Macedonico, quod cum rege Perse gessimus, Rhodiorum Civitas magna atque magnifica, quae populi Romani opibus creverat, infida atque
adversa nobis fuit sed postquam bello confecto, de Rhodiis
Consultum est, majores nostri, ne quis divitiarum magis, quam injuriae caussa bellum inceptum diceret, impunitos eos dimisere. Item bellis Punicis omnibus, quum saepe Carthaginienses et in pace et per inducias multa nefaria facinora fecissent, numquam ipsi per occasionem talia fecere : magis, quid se dignum foret, quam quid in illos ure fieri posset, quaerebant. Hoc
item vobis providendum est, Patres conscripti, ne plus aleat apud vos P. Lentuli et ceterorum scelus, quam vestra dignitas; neve magis irae vostrae, quam famae consulatis. Nam si digna poena pro factis eorum reperitur, novum Consilium adprobo sin magnitudo sceleris omnium ingenia eXsuperat, his utendum
52쪽
Censeo, quae legibus Comparata sunt. PleriqUe OrUm, qui ante me sententias dixerunt, Compos1te atque magnifice Casum reipublicae miserati sunt quae belli saevitia esset, quae victis aCCiderent, enumeravere rapi virgines, pueros divelli liberosa parentum Complexu matres familiarum pati, quae victoribus collibuissent fana atque domos Xspoliari; sedem, incendia fieri postremo armis, CadaveribUs, CrUOre atqUCluctu omnia Compleri. Sed, per Deos immortalis quo illa oratio pertinuis an, uti vos infestos conjurationi faceret 8Scilicet quem res tanta atque tam atro non permovit, Umoratio accendet. Non ita est; neque Cuiquam mortalium injuriae suae parvae videntur multi eas gravius aequo habUere.
Sed aliis alia licentia est, Patres conscripti. Qui demissi in obscuro vitam agunt, si quid iracundia deliquere, pauci sciunt;
fama atque fortuna eorum pares sunt: qui magno imperio praediti in excelso aetatem agunt, eorum facta Cuncti mortales novere. Ita in maxuma fortuna minum licentia est neque studere, neque odisse, sed minume irasci decet quae apud alios iracundia dicitur, ea in imperio superbia atque Crudelitas adpellatur. Equidem ego sic existumo Patres Conscripti, Omnis CrU- Ciatus minores, quam facinora illorum esse; sed plerique mortales postrema meminere, et in homnibus impiis, sceleris eorum obliti, de poena dissserunt, si ea paullo severior fuerit. D. SilanUm, virum sortem atque strenuum, Certo scio, quae dixerit, studio reipublicae dixisse, neque illum in tanta re gratiam Ut inimicitias exercere eos hores iamque modestiam viri
53쪽
Cognovi. Verum sententia ejus mihi non crudelis quid enim in talis homines crudele fieri potest Θ sed aliena a republica
nostra videtur. Nam profecto aut metus aut injuria te subegit, Silane, Consulem designatum, genus poenae OUUm decernere. De timore supervacaneum est disserere, quum
praesertim diligentia clarisbmi viri Consulis tanta praesidia sint in armis. De cena OBJumus equidem dicere id, quod res
habet in luctu atque miseriis mortem aerumnarUm requiem, non ruCiatum es eri eam cuncta mortalium mala dis luere; Ultra neque Urse neque gaudio locum es e. Sed per deos
immortalis i quamobrem in sententiam non addidisti, uti prius verberibus in eos animadverteretur An, quia lex Porcia vetat at aliae leges item Condemnatis civibus non animam eripi, sed exilium permitti jubent. An quia gravius est verberari, quam necari ξ Quid autem acerbum aut nimis grave in homines tanti facinoris convictos λ Sin, quia levius est Qui convenit, in minore negoti legem timere, qUUmeam in majore neglexeris 8 At enim quis reprehendet, quod in parricidas reipublicae decretum erit ξ Tempus dies, fortuna, cujus lubido gentibus moderatur. Illis merito accidit, quicquid evenerit Ceterum vos, Patres Conscripti, quid in aliis statuatis, Considerate. Omnia mala Xempla e bonis orta sunt sed ubi imperium ad ignaros aut minus bonos pervenit, novum illud exemplum ab ignis et idoneis ad indignos et non idoneos transfertur Lacedaemonii devictis
Atheniensibus, triginta viros imposuere, qui rempublicam
54쪽
eorum tractarent. Hi primo cepere pessumum qUemque et omnibus invisum indemnatum necare. Ea populus laetari et merito dicere fieri. Osf, ubi paullatim licentia crevit, juxta bonos et malos lubidinose interficere, Ceteros et terrCTC. Ita civitas, servitute oppressa, stultae laetitiae gravis poenas dedit. Nostra memoria, victor Sulla, quum Damasippum et alios
hujusmodi, qui malo reipublicae reverant, jugulari usat, quis non factum ejus laudabat Homines scelestos et factiosos,
qui seditionibus rempublicam Xagitaverant, merito CCatos aiebant. Sed ea res magnae initium cladis fuit. Nam uti quisque domum aut villam, postremo vas aut vestimentum alicujus Concupiverat, dabat operam, ut is in proscriptorum
numero esset. Ita illi, quibus Damasippi mors laetitiae fuerat, post paullo ipsi trahebantur : neque prius finis jugulandi fuit,
quam Sulla omnes suos divitiis explevit. Atque ego haec non in M. Tullio, neque his temporibus vereor. Sed in magna civitate multa et varia ingenia sunt. Potest alio tempore, alio Consule, cui item exercitus in manu sit, falsum aliquid pro vero redi. Ubi hoc Xemplo, per Senati decretum, Consul gladium eduxerit, quis illi finem statuet, aut quis moderabitur ξ Majores nostri, Patres Conscripti, neque Consilii neque audaciae umquam eguere neque illis superbia obstabat, quo minus aliena instituta, si modo proba erant, imitarentur. Arma atque tela militaria ab Samnitibus, insignia magistratuum ab Tuscis pleraque sumpserunt: postremo quod ubique apud socios aut hostes idoneum videbatur, Cum
55쪽
summo studio domi exsequebantur imitari, quam invidere bonis, malebant. Sed eodem illo tempore, Graeciae morem imitati, verberibus animadvertebant in Cives de Condemnatis summum supplicium sumebant. Postquam respublica adolevit, et multitudine civium factiones valuere, CirCumveniri innocentes, alia hujuscemodi fieri coepere tunc lex Porcia aliarque leges paratae sunt, quibus legibus exilium damnatis permisitim est. Hanc ego Causiam, Patres Conscripti, quo minUs novum Contilium Capiamus, in primis magnam puto. Profecto virtus atque sapientia major in illis fuit, qui ex parvis opibus tantum imperium fecere, quam in nobis, qui ea bene parta vi retinemus. laCet igitur, eos dimitti, et augeri exercitum Catilinae Minume sed ita censeo : publicandas eorum peCunias, ipsos in vinculis habendos per municipia, qUae maXUme opibus valent neu quis de his postea ad
senatum reserat, neve Cum populo agat qui aliter fecerit, Senatum existumare, eum Contra rempublicam et salutem omnium facturum. VLII.
OSTQUAM Caesar dicendi finem fecit, Ceteri verbo,
alius alii, varie assentiebantur a M. Porcius Cato, rogatus sententiam, hujuscemodi orationem habuit. longe mihi alia mens est, Patres Conscripti, quum res atqUC pericula nostra Considero, et quum sententias nonnUllorUm
ipse mecum reputo. Illi mihi dis eruissse videntur de poena
56쪽
Corum, qui patriae, parentibus, aris atque socis suis bellum
paraverin res Utem monet Cavere ab illis magis, quam quid in illis statuamus, consultare. Nam etera maleficia tum
persequare, ubi facta sunt ho nis provideris ne accidat, ubi evenit, frustra judicia implores capta urbe, nihil fit reliqui victis. Sed, per deos immortalis, vos ego appello, qui semper domos, villas, signa, tabulas Ostras pluris, quam rempublicam fecistis: si ista, cujuscumque modi sunt, quae amplexamini, retinere, si voluptatibus vestris otium praebere vultis expergiscimini aliquando et capessate rempubliCam. Non agitur de vectigalibus, neque de sociorum injuriis; libertas et anima nostra in dubio est. Saepenumero Patres Conscripti, multa verba in hoc ordine feci saepe de luxuria atque avaritia nostrorum Civium questus sum multosque mortalis ea ausi adversos habeo. Qui mihi atque animo meo nullius umquam delicti gratiam fecis em haud facile alterius lubidini malefacta condonabam. Sed ea tametsi vos parvi pendebatis, tamen respublica firma erat opulentia neglegentiam tolerabat. Nunc vero non id agitur, bonisne
an malis moribus vivamus, neque quantUm Ut Uam magnificum imperium populi Romani sit sed Cujus hae Cumque
modi videntur, nostra, an nobiscum una hostium futura sint. Hic mihi quisquam mansuetudinem et misericordiam nominat. Jampridem equidem nos vera rerum vocabula amisimus. Quia bona aliena largiri, liberalitas malarum rerUm Udacia, fortitudo vocatur, eo respublica in extremo sita est Sint
57쪽
CATILINA. 9sane, quoniam ita se mores habent, liberales ex sociorum fortunis, sint misericordes in furibus aerarii ne illi sanguinem nostrum largiantur, et, dum paucis Celestis parcunt, bonos omnis perditum eant. Bene et Composite C. Caesar paullo ante in hoc ordine de vita et morte disseruit, Credo falsa X- istumans ea, quae de inferis memorantum diverso itinere malosa bonis loca tetra inculta, foeda atque formidolosa habere. Itaque Censuit pecunias eorum publiCandas, ipsos per municipia in custodiis habendos videlicet timens, ne, si Romae sint, aut a popularibus Conjurationis, aut a multitudine Conducta per vim eripiantur. Quasi vero mali atque scelesti tantummodo in Urbe et non per totam Italiam sint aut non ibi plus possit audacia, ubi ad defendendum opes minores sunt. Quare Vanum equidem hoc consilium est, si periculum ex illis metuit; sin in tanto omnium metu solus non timet, eo magis refert, me mihi atque vobis timere. Quare, quum de P. Lentulo ceterisque statuetis, pro Certo habetote, vos simul de exercitu Catilinae et de omnibus Conjuratis deCernere. Quanto vos attentius ea agetis, tanto illis animus infirmior erit; si paullulum modo vos languere viderint, jam omnes
feroces aderunt. Nolite existumare, majores nostros armis
rempublicam ex parva magnam fecisse. Si ita res esset,
multo pulcherrumam eam nos haberemus : quippe sociorum atque CiviUm, praeterea armorum atque eqUOrUm major nobis
copia, quam illis est. Sed alia fuere, quae illos magnos secere; quae nobis nulla sunt domi industria, foris justum imperium;
58쪽
animus in Consulendo liber, neque delicto neque lubidini
obnoxius. Pro his nos habemus luxuriam atque avaritiam; publice egestatem, privatim opulentiam laudamus divitias, sequimur inertiam inter bonos et malos discrimen nullum; omnia virtutis praemia ambitio possidet. Neque mirum ubi vos separatim 1bi quisque cons1lium capitis, ubi domi voluptatibus, hi pecuniae aut gratis servitis, eo fit, ut impetus fiat
in vacuam rempublicam. Sed ego hae Omitto Conjuravere nobilissam cives patriam incendere : Gallorum gentem, infestimimam nomini Romano, ad bellum accersunt dux hostium Cum exercitu supra Caput est vos unctamini etiamnunc, quid intra moenia deprehensis hostibus faciatis Θ Misere amini censeo deliquere homines adulescentuli per ambitionemri atque etiam armatos dimittatis. Nae ista vobis mansuetudo et misericordia, si illi arma ceperint, in miseriam vertet. Scilicet res ipsa aspera est; sed vos non timetis eam. Immo vero maxume; sed inertia et mollitia animi, alius alium exspectantes Cunctamini. Videlicet diis immortalibus confisi, qui hanc rempublicam in maXumis saepe periculis servavere. Non votis neque suppliciis muliebribus auXilia deorum parantur: vigilando, agendo, bene Consulendo prospera omnia cedunt ubi socordiae tete atque ignaviae tradideris, nequiC-
quam deos implores; irati infestique sunt. Apud majores nostros T. Manlius Torquatus bello Gallico filium suum, quod
is Contra imperium in hostem pugnaverat, necari jussit atque ille egregius adulescens immoderatae sortitudinis morte poenas
59쪽
CATILINA. Idedit. Vos de crudelissumis parriCidis quid statuatis, cunctamini λ Videlicet vita cetera eorum huic sceleri obstat. Verum parcite dignitati Lentuli, si ipse pudicitiae, si famae suae, si diis aut hominibus umquam ullis pepercit ignoscite Cethegi adulescentieteri nis iterum jam patriae bellum fecit. Nam quid ego de Gabinio, Statilio, cepario loquar quibus si quicquam pensi umquam fuisset, non ea cons1lia de republica habuissent.
Postremo Patres Conscripti, si mehercule peCCato loCus siet, facile paterer vos ipsa re Corrigi, quoniam Verba Contemnitis. Sed undique circumventi sumus Catilina Cum exerCitu in faucibus urget alii intra moenia atque in sinu urbis sunt hostes neque parari neque Consilli quicquam occulte potest. Quo magis properandum est. Quare ita ego Censeo : UUm nefario consilio sceleratorum civium respublica in maxuma
pericula venerit, hique indicio T. Volturcii et legatorum Allobrogum convicti consesaque sint, Caedem, incendia, aliaque foeda atque crudelia facinora in Civis patriamque paravis e; de consesns, sicuti de manifestis rerum Capitalium, more majorum, supplicium sumendum.VLIII.
OSTQUAM Cato adsedit, Consulares omnes itemque Senatus magna pars sententiam ejus laudant, virtutem animi ad coelum serunt: alii alios increpantes timidos vocant Cato clarus atque magnus habetUr :Senati decretum fit, sicut ille Censuerat.
60쪽
Sed mihi multa legenti, multa audienti, quae populus
Romanus domi militiaeque mari atque terra praeclara facinora fecit, forte lubuit attendere, quae res maXUme tanta negotia sustinuisset. Sciebam, saepenumero parva manU Um magniS
legionibus hostium contendisse : Cognoveram, parvis Opiis bella gesta cum opulentis regibus ad hoc saepe fortunae violentiam toleravisse : facundia Graecos, gloria belli Gallos ante Romanos fuisse. Ac mihi multa agitanti Constabat, paucorum Civium egregiam virtutem Uncta patravisse eoque factum, uti divitias paupertas, multitudinem paucitas superaret. Sed postquam luxu atque desidia Civitas Corrupta est, rursus respublica magnitudine sua imperatorum atque magistratuUm vitia sustentabat; ac, sicuti esset aetate parentum, Ultis tempestatibus haud sane quisquam Romae virtute magnus fuit. Sed memoria mea ingenti virtute, diversis moribus fuere viri duo, M. Cato et C. Caesar: quos, quoniam res obtulerat, silentio
praeterire non fuit Consilium, quin utriusque naturam et mores, quantum ingenio pos em aperirem. LIV.
GITUR his genus, aetas, eloquentia prope aeqUalia fuere magnitudo animi par, item gloria; sed alia alii Caesar beneficiis atque munificentia magnus habebatur integritate vitae Cato. Ille mansuetudine et misericordia clarus factus huic severitas dignitatem addiderat. Caesar dando sublevando, ignoscendo, Cato nihil