장음표시 사용
701쪽
Palai solet, uti equi, boves, oves Ace. occidit d Io vel culpa, teneatur ad aestimationem corporis perempti, & quidem quanti planimi, quanti nimirum illud intra annum, a die caedis retro om- putandum, plurimi valuit: tertium caput omprehendit omne aliud damnum , v. g. si homo vel pecus ilicet sit inter animalia greguim Phicentia ) vulneretur tantum, si aliud animal o cidatur, res aliae destruantur vel deteriorentur dolo vel culpa; & taliter damnum inferens ex eadem Lege tenetur iterum ad aestimationem rei. quanti Nurimi , seu non talum ad aestimationem rei in statu praesenti, sed etiam quanti intra I retro proximos dies valuit. Adeoque actio Legis
Aquiliae ( seu directa seu utilis non praecise est
sei persecutoria, sed etiam poenalix, si res retro plus valuit, quam tempore laesionis. Interim tamen plurimis in locis poenam quanti plurimi non servari, sed damnificantem solum ad simplicem
rei aestimationem, at una cum reliquo interesse, condemnari, Auctores passim testantur . Dolus verus committitur, si adsit animus nocendi, praesumptus, ubi ex indiciis valde verisimilibus talis animus conjici potest, uti fere fit , ubi deprehenditur culpa lata vel latior . Calpa est, quando Galiquid perperam fit, vel negligenter omittitur,
ex quo alteri damnum infertur, at sine anuno in cendi: alia est Theologica, mortaliter vel Ahnialiter peccaminosia, quae continet peccatum e iam Deo: alia Iuridica, quae non est conjun icta cum Seccato coram Deo, v. g. propter desectum advertentiae ad Legem Dei vel oblighitionem .in consistentia , Jura tamen talem et
e tonem vel omissionem habent pro culpabili, vaer. gr. si quis librum ab alio sibi commod
stum ex oblivione naturali reliquit in loco P
702쪽
De damno dato . cyllcommittit culpam mere juridicam, & quidem latam: nam alia culpa dicitur lata, alia uius , alia sedissima, ut explicavi ad Tit. de Pactis lib. r. Sicua autem Lex Aquilia vindicat damnum ex Dero delicto, nempe dolo & culpa datum, itae Leges aliae, dc Noaeales, uti vocantur, vindicant damnum ex quas, delicto datum, ut si Iudex per imperitiam vel errorem male judicet: si ex sedibus aliquid effundatur, vel dejiciatur, ac inde alicui damnum causetur: si aliquid ponatur vel suspendatur cum periculo commeantium, dc contingat aliquem laedi: si in caupona, stabulo, navi per famulos aut inquilinos illius viatoribus vel vectoribus damnum inferatur, v. g per furtum: si animmal contra naturam generis alicui nocuit, V. equus calcitrando. In his enim casibus actiones
dantur laesis, & quidem actio de Andicatu, vel male judicati , contra Judicem : de dejecto De
effuso contra patremfarnilias vel habitatorem domus: positi vel suspensicontra ponentem vel suspendentem; in factum contra cauponem, stabularium , nautam et & actio noxalis , nempe quadrupedaria, seu si quadrupes pauperiem D-cisse dicatur , contra dominum animalis . Sumuntur haec ex tit. Initit de Obligat. quae ex qua si des. tit. Inst. si quadrupes pauperiem Sc. Quae deinceps dicemus de obligatione resarciendi damnum ex culpa mere juridica , applicaebis etiam ad damnum ex quasi-delictis hic recensius da tum, si absit culpa Theologica, S Circa actionem Legis Aquiliae adhuc observa T. eam juxta veriorem cum Strychio per 3 sqq.D .ci L .gde L. Ru u. competere etiam ex culpa levissima, saltem commissionis. E. imo utilem probabilius etiam ex culpa omithonis, si nempe damnum non aliquo facto, sed omissione convenientis diligentiae ct cautelae fuerit datum, Per
703쪽
gor Lib. V itutus XXXVI. Let . s.f. J.eod. Ohi o. 8. de F . . Sed vehementer reclamat textus in I. I 3 j. r. ibi: qui agrum non proscina t. . Lege Aquilia non tenetur. At hic sermo est de damno meri negatiis , seu de non-Iucro, quod alias sperabatur: non de damno 'marido, quo quis laeditur in bonis, quae jam habet: &hoc solum damnum ad L. Aquit. pertinet. q. probabilius acii nem LMuit. ex culpa levissima locum non habere, quando concurrit cum contractu, in quo secundum Leges solum ex culpa levi; neque ex cu Pa ADt, quando concurrit cum contractu, in quo solum ex culpa lata agi potest , v. g. aliquis conduxit ardes, & ex hoc contractu solum praestare debet culpam levem, non .levissimam et vel
accepit depositum scyphum aureum , dc ex hoe depositarius solum obligatur ad culpam latam rjam si per culpam levissimam conductoris aedes deteriorenturis vel per culpam levem scyphus depositus perdatur, probabilius actio L. Aquit.
ex culpa minori non procedit, ut habet com
munior & usu magis recepta sententia. Ratio est; quia, si Lex Aquilia procederet, quando imcidit in contractum , in quo major requiritur
culpa, & levis vel levissima ad agendum non sufficit secundum Leges, plane hujusmodi Leges forent inanes & illusoriae; quid enim prodessent
contrahentibus, i quos Alum . vel ad latam , vel ad levem quoque culpam adstringunt, eos tamen alio capite , nimirum Legis Aquiliae , ex levissima, vel leviori culpa , quam contra eius exigit, condemnari sinerent ps Dico 3. Damnum dolo, vel culpa Theologi- ea (saltem gravi datum resarcire in conscientia
ante omnem sententiam tenetur damnificans. Ita, Plerique omnes, eo quod Jus Naturale, & natura
sussiliae Commutative exigat reparationem damnia si
704쪽
formaliter injuste causati. Econtra damnum casu fortuito, sine omni culpa, datum nemo per se tenetur reparare, nec in foro externo. Est pariter certum tum ex Vfinibi. tum eginde, quia nec Jus Naturale , nec ullum positivum ad id obligat; adeo querires perit domino. Excipe, nisi aliquis per pactum ipecialiter se obligasset ad damnum fortuito secutum, vel nisi per suam culpam aut m ram fuisset causa damni fortuito casu dati .
Io Dico g. Damnum ex quacumque culpa mere juridica datum (id quod intellige etiam de dato ex quasi-delicto, item de datonex culpa juridica in contractibus commissa damnificans resarcire in conseientia ante sententiam Judicis probabilius non tenetur. Communior cum Molin. Laym. Lugo , Hau n. contra Panormit. Couar. Zoes, & Arnoldum Rath. Probatur. Spectato jure naturali ex una parte non datur obligatio in conscientia, quia nec datur ex re accepta,
cum hoc damnumsnon sit lucrosum, & non augeat substantiam damnificantis et nec ex leastri acceptione , formaliter talis, quia peccatum in conscientia, & tarmaele, non intervenit: nec ex pacto vel contractus, quia nihil tale intervenisse supponitur pro certo: ergo nulla datur radix restitutionis de jure naturali. Ex altera Eutem Pae te ius positivum nulli bi clare exprimit obligati nem in conscientia ante sententiam Iudicis, sed Potius conlirarium, dum ait , competentus udicis thoritate ravoqueris . . Itidiris rara impetrabis, I.E C. de L.M Ivit. si nempe psius instituatur actio Legis Aquiliae, quam jura concedunt. Confirm. g. Damnum sne omni culpa Theologica datum ete pectu daemia cantis plane involuntaerium est . quia sine adrertentia datum, non minus ac di detur ab amente, duriose dcc. ergo se habet instar casus fortuiti, di in conscientia obligationem:uoa
705쪽
inducit. Consrm. t. ex communi persuasione&praxi hominum, optima Legum interprete n
mo enim facile sibi persuadet , se obligari ad
resiarcitionem damni inadvertenter a se datiante sententiam Iudicis , vel, resarcire solet . Confrm. 3. Lex Aquilia, & Leges Noxales di c. essent nimis arduae , si obligarent in conscientalia ante sententiam ; nam spectata hominum fragilitate pronissimum est ex ignorantia, oblivione , in advertentia coram DEO inculpabili per se vel per famulos aut animalia aliis inferri damnum sine suo lucro, econtra dissicillimum pro illo satisfacere expoliando se bonis propriis. Confirm. q. dictae Leges obtinent satis suum finem, qui est homines reddere cautiores di accuratio es in cavendis alienis damnis, praecise dando actionem laesis, & Judices obligando ad injungendam resarcitionem quasi in po nam omissae diligentiae & cautelae debitq, atque sc hae Leges respectu damnificantis recte censentur esse poenales et ergo non immediate in conscientia obligant ad resarcitionem damni . Objie. I. Lex justa pro foro externo, est et-
iam justa pro foro internor sed Leae Aquilia &c.
est justa pro foro externo, ut nemo negat: eris eo etiam pro foro interno : ergo immediate
obligat etiam in foro interno. E. Lex Aquilia est rei persecutoria, non poenalis, & spectato jure naturali non debet alter I per alterum inis qua conditio inferri, O . exfactum cuique suum, non auersario, nocere debet, i. is i. ii. de R. J. atque convenientius est, illum potius sustinere damnum , qui commisit culpam , licet juridicam tantum, quam eum, qui fine omni culpa damnum est passus: ergo. 3. In cis. h. t. satis cla re exprimitur obligatio in conscientia, dum ait,
jure eum fatisfacere oppriere, qui Omnum intin
706쪽
De damvo dato. 6yyses, nec excusari ignorantia, qui sei e debuit ex
facto suo verisimiliter posse contingere iacturam, O,
debuerat, niin curavit diligentiam adhibere: ergo. R. ad i. dist Illatum: ergo immediate obligat in foro interno ad aliquid, nempe Iudicem, si instituatur actio, ad condemnandum, di damnificantem ad faciendam resiarcitionem , i Postquam condemnatus est. C. Illatum, imme- diate & absolute ad resarcitionem. Illatum. Instantiam habes in Lege Poenali, v. g. venationem prohibente. Ad 2. Est quidem rei persecui toria respectu damnum passi, poenalis vero est respectu inferentis. Vel: est Leg rei persecutoria mediate, nimirum mediante actione rei per-l secutoria , quam tribuit laeso, non vero immediate . Illae regulae juris , si intelligantur dei obligatione ante sententiam Judicis, dc jurenai turali inducta, exaudiendae sunt in casu , qacti . intervenit culpa Theologica vel dolus: quo ca-i su est quidem convenientius illum sustinere damnum , qui tamen culpam vel dolum commi- fit, non vero, si commisit culpam mere juridicam, &nec jura clare exprimunt obligationems in conscientia aute sententiam, nec communis hominum persuasio agnoscit, nec observat Prax is . Ad 3. In d. e. fv. vel est sermo de culpa juris dica lata, quae saepe est conjuncta cum peccato iaconscientia, ut indicare videntur verba, quis Dre debuit:Evel, si velis intelligere de culpa mere iuridica , ajo , per illa verbae , iure fatisfacere oportere, non satis clare exprimi obligationem ante sententiam, si ignorantia&c. sit Theologice inculpabilis . quia verum tamen maener squoit jure talem oporteat satisfacere , si nempe jube . tur per sententiam , hoc est , quod juste ad id condemnari possit , ac debeat post institutam actionem, conformiter Legibus
707쪽
gm Lib. V. Titulus XXXVI. Juris Civilis ac Naturalis, 'a quibus recedere Ius
Canonicum sine claro textu asseri non deben .. II Dico tamen s. Eae culpa mere juridica pr habilius datur obligatio in conscientia resaris
ciendi damnum post sententiam Judicis Ade que Lex Aquilia, & Leges quasi- delictum vindicantes, mediate & conditionale, si nempe Judex per sententiam condemnaverit, damnificantem obligant in conscientiai, sicut Leges Poenales ad Poenam. Ita communior reverior cum Moh, plerisque prioris assertionis Patroniae contra Rebeli. Κrimen, Haun. Franc. Schmier, Ac P. Bockn h.t n. 26. asserentes , quod quidem condemnatus teneatur Judici parere ad vitandum scandalum, tacitae tamen compensatione uti possit
ejus, quod solvit, &sic obligetur quidem sed non pro foro interno. Alii putant, si detur
obligatio post sententiam,. hoc ipso. erat, Cara . jam antecedenter datam fuisse . Probatur Alsentatio, jus naturale praecipit, ut Superiori vel Juis dici juste praecipienti obediatur et festi Judex se cundum Legem poenalem dictans poenam juste praecipit, & ideo post sententiam tenetur Reus poenam subire , ad quod ante sententiam non fuit obligatus. Confirmi Si neque post sententiam daretur obligatio. Legis Aquiliae, & concederintur potestas faciendi occultam compensationem, Lex Aquilia , ct aliae , non obtinerent efficaciter id, quod intendunt , ct effective, scilicet reputionem illati daemni , quae varie eludi posset ista hoc a mittendum non est: ergo.
datur in prinumptione culpae Theologiem: ergo, ubi haec non inter enit, neu sub conditione. sen tentiae Jhdicisi, &teal mediante, obligati; cum praesumptio in laro interno debeat cedere verid ti, lint. Mil. pallum quia isIdsit Moxotapact
708쪽
De damno dato. D l injuriae damnificantis: culpa autem vera non est inisi Theologica, neque injuria vera, nisi formalis sit, & non mere materialis . Atque ob hanc rationem Lex Aquiliae non stringit amentes, infantes&c. si damnum inferant; partim quia Lex
Aquilia solum obligat illos, qui damnum praevi- derunt , vel potuissent &debuissent praevidere ,
adscire, I 8. s.un: LSI. l. s. st . ad DAquit. c. smin ergo praesumit advertentiam , vel inad ge te litiam , vincibilem, quae fundat culpam Theologicam. 2. Sententia Iudicis non potest majoris
osse ponderis, quam Lex: sed Lex Aquilia ju
ta nos non obligat in conscientia ad reparandum damnum: ergo neque sententia Iudicis . 3. Vel
sentetitia, juxta Legem Aquiliam lata, est justa vel injusta 3 si injusta, utique non obligat: si ja
cta ,i jam supponit jus petendi reparationem damni in laeso antecedenter es de non primum iam
M C: ergo jam ante sententiam datur jus petendi in laeso, consequenter & obligatio faciendi rem rutionem iii, laedente, si datur post sententiam . quot tamen negavimus.R.ad I Ad probat. Etiam culpa juridica est vera culpae, & iniuria juridica de Theologice materialis est vera injuria, nempe juridica , eo quod injurial es quam Lex Aquilia perseqvitur,s dicatur omne id , quod ure non fit, i. s. s. r. i. ad L. Aqui . seu quod
fit citra vel contra jus . Imo cum culpa juridica consistat in hoc , quod debit cautela, uti iura desiderant , non adhibeatur , vera utique
est culpa, sed juridica tantum, quam jura Paniunt saltem mediante Judicis sententia. Amentes & infantes ideo non stringit Lex Aquilia , quia nec injuriae & culpae iuridicae sunt capaces , neque diligentiarca, cavenda damna li na , quam dicia MD vult aluere puniendo .
Ad 5. N.suppositum, quod sententia Iudicis sittas s md
709쪽
m Lib. U. Titulus XXX ILmajoris ponderis, quam Lex, si per ipsum ministerialiter siat, quod Lex jubet; nam sententia totas suas vires obtinet a Lege, condemnationem damnificantis jubente r quamvis igitur ipsa Lex non immediate condemnet & obliget, jubet tamen per Iudicem , instituta actione', condemnari et itaque Iudex est executor Legis, &fententia Iudicis est tantum purificatio condicionis, sub qua Lex obligat. Ad 3 dico, sententiam esse justam, utpotdi secundum jura latam s inde tamen non sequitur , in laeso jam antecedenter dari jus absolutum ad petendam, di in laedente obligationem absolutam ad faciendam resarcitionem damni , quia , jura so- Ium obligant ad resiarcitionem sub conditione, si instituta actione Iudex condemnet, &sic purificando conditionem jus absolutum tribuat , di obligationem faciat absolutam : sicut si Judex secundum Leges poenales ferat sententiam, di ad poenam condemnet. I Ceterum actio Legis Aquiliae datur qui dem haeredibus damnificati , utpote rei Perse cutoria respectu ipsius, non tamen contra haeredes damnificantis, nisi lis cum defuncto prius fuerit contestata , aut ad eos ex damno dato aliquid pervenerit, s.f. IV. de L. Aquil. quia descendit ex delicto.
SUMMARIUM.1 Quid, se quotuplex fit Paena.
a Speciatim de dure canonico . Ubi de Deposit e , Depraedatione.
710쪽
GDe Poenis. Regulariter nulla incurritur
sententia Iudicis. An Iudex teneatur semper instigere illa parvam, sus a Lege determinata est.
Ad incurrendam infamiam requiritur notarietas delicti.r An Iudex Ecclesiasticus possi instigere muractam pecuniariam. 8 Iobabilitates , Irregularitates , etiam eae delicto descendemes incurruetur ab ignaro Legis. An a dubitante quoque p
Uia Processus Criminalis effectus & finis dest puniri delictae, de quibas hucusque,
recte proceditur nunc ad poenas , hoc loco maxime in genere consideratas , proprias
enim variis delictis sere iam in propriis titulis adduximus Paena autem est justa delicti coercitio, h. e. delisso proportionata, &a potestatem habente inflicta castigatio. Dividitur I .in Legalem, quae ab ipsa Lege : in Iudicialem , quae a sudicerct ConDentionalem, quae partium conventione ita resilientem a contracta injungitur & determinatur Legalis subdividitur x. in OOilem , qace principaliter tendit in privatum comm Idum civiliter agentis super delicto et & in Criminalem, quae principaliter tendit ad vindictam publi cam, ut satisfiat Reipublicae per delictuin liniae. Practici solent hodie poenas CiυIles vocare, quae non sunt directe corporis afflictivae. Cri Minales vero , quae sunt directe corporis affi-ctivae. 3. In Capetalem, qua adimitur vita vel naturalis, ut per ultimum supplicium,& deporatationem, seu quae illi succesiit, proscriptionem seu bannum imperii, quo vita malefici, imp ne occidendi', omnium manibus euonitar i