장음표시 사용
171쪽
Causa justa utent b/s ampbiis gnis est quoties id necesseriuri aut utile est ad fallit in corporis , bonor m , rrs familiam
tuendas , vel ad qu mlibri virtutis aritum , occultatio veritatis censtatur tunc expediens , O Luidiosa . 1 Octores citati in praec. Proposit.qui tuebantur illam se ira re communiter asserunt jurantem cum illa restrictid ne mentali , sine causia , peccare veniali ter : quia deesset illi juramento discretio , quae est tertius comes iuramenti : si ve ro aliqua subesset causa iusta , neque venialiter peccare et btunc solum admittebant peccare mortaliter , cum in judicidiuste interrogatus a Iudice , ea uteretur , Vel in materia praejudiciali Proximo , & gratia ipsum decipiendi , quod intelli, git Tam bur, de deceptione in re gravi , nam si in re levi , ait
esse veniale . Deinde assignantes quaenam sit justa causa excusandi etiam a veniali , subdunt ea , quae continentur in praesenti Propositione : aliqui eorum sparsim, nunc unam, nunc aliam assignantes et quam fere totam simul, & paucis mutatis verbis tradit Bonac. disp. q. in Decal. q. I. Iunc. 12. num. 2. in 'ns .
et Ad ejus impugnationem sussiciunt, quae prςc. Propost dicta sunt: nam si illa non licet uti restrictione, cum prςceptum non pejerandi sit negativum , nulla potest esse causa justa ea utendi, CXcusans a peccato per jurii ; cui aliam rationem addo Significatio conceptuum humanorum pertinet solum ad Voces, Vel e Xterna signa ; itaut veritas sit in mente, tanquam in subie in vocibus autem tanquam in signo; unde enunciatio Vo
calis definitur ab Arist. est oratio verum, vel falsum significas ergo quando verba ex se ipsis non significant id , quod est tamen te, tunc est falsia vocis significatio, & consequenter men daci um . Nec pura mentalis restrictio, ad quam non pertiης significare, potest ad verum significandum illas voces determi nare; quod enim non est significativum,non potest alterius signi
172쪽
ficativi significationem coarctare, vel simul cum illo consi gnificare; veritas autem illius dicti cum mentali restrictione , coalesceret ex utroque tanquam ex duplici consignificativo; quod non convenit ipsi mentali restrictioni : ipsa aut potest face. re, ut veritas obieetiva si1t in mente dicentis, itaut ipse veritatem intelligat: & in hoc conssistit mendacium, dum id, quod habet in mente non exprimit verbis , sed aliud longe diversum: Et ad hoc facit quod Aquilinus obtutus S. P. Aug. qui ita miserte de mendacio scripsit iv libro contra mendacium, ita nullam
justam causam mentiendi agnoscit, ut contra praefigentes regulas: & fines mentiendi cap. 18.exclamet: o ubi Vis fontes lacrγ- marum ζ M. ita omnem causam eXcludit, ut neque pro Vitanda certa morte Proximi, neque pro Animae salute, & ad baptizandum hominem, asserat licere, ut ad eum perveniatur , mentiendo decipere custodes. Caligaverunt ne in reperiendo hoc tam pervio remedio recurrendi ad restrictiones mentales , quo , & mendacium vitaretur, & salu ti temporali , vel spirituali Proximi contuleretur Θ Attendant hi DD. verba Domini Mati. s. Sit in ore vestro , ' , est, nou, non o inscelicia tempora illa, possemus dicere cum illis Doctoribus, in quibus homines recursum ad mentales restrictiones non cognoVerunt; unde , ut refert & pro eXemplo ad imitandum adducit S. Aug lib. cit. Firmus Episcopus Tagastensis, cum ab eo quaereretur homo, jussu Imperatoris tunc Gentilis, quem ad se confugientem quanta poterat diligentia occultabat, respondit quaerentibus: nec mentiri se posse, nec hominem prodere: pasIusque multa corporis tormenta permansi t in sententia. 3 Hic tamen est advertendum, quod praeter restrietionem mentalem alia deceptio potest reperiri in ipsa verborum significatione, nempe si verba secundum se, & quacumque restricitio. ne mentali praecisa, sint ambigua,&plures sensus habeant , male enim utrumque genu S confundunt aliqui .Hoc autem d u-pliciter contingere potest, ut notat Ceset. Vel quia verba sunt aequivoca,& habent plura significata, ut si quis diceret Petrum esse suspensum, quia ejus imago suspensa est: vel dicat: se tangere manibus animam suam,quia tangit idolum quoddam ligneu
quod anima nuncupatur , & similia Siculo idiomate plure sestein
173쪽
esteruntur hujus generis enunciationes. Alio modo contin iquando verba ipsa unum significatum habent, sed ita artifiei SQ componuntur, ut plures sensus faciant, ut est illud vulti tum o te Aeacida Romanos vlucere pose: & illud responsu Idoli: Ibis, redibis, non , mori ris in b do , prior . qui Vocatio: se cunda amphibologia appellatur De his quaeri potest: an etiam juramentum super has cadensen unciationes, dum in uno sensa est vera, sed in alio talsa, sed a jurante accipitur in sensu vero, ab audiente autem in sensu falso, sit periurium; & an hoc comprehendatur etiam in prae fatis damnatis Propositionibu S. . 4 Circa hoc secundum dubium existimo, probabile esse,
damnationem praefatae Propositionis non extendi ad has enun ciationes, sive aequivocas, sive amphibologicas: nam haec est quaedam limitatio praecedentis, in qua solum de restrictione mentali fuit sermo, & non de verborum sequi vocatione, unde cum hic dicitur: Causejuna utendi bis amphibologiis, quia pron0 men , bis, designat eas, de quibus erat sermo praesen S, contrahit , & determinat sequentem vocem a bibologiis non ad quas cumque , sed ad illas, de quibus die tum erat Propos. praee. Un de ad solas restriectiones mentales videtur eXtendenda, sed tamen probabile est etiam ad aequivocationem eXtendi, cum loquantur isti DP quorum est Propositio damnata, indiscrimi,
natim de aequivocatione ,& restrictione mentali: undejuxta eorum sensum dum condemnatur Propositio, etiam ad has
enunciationes videtur extendi.
Quid autem sentiendum sit in rei veritate; etiam inter D D. impugnantes mentales restri stiones est controversia ; nam aliqui eorum licere in uno sensu accipere, & in eo jurare asserunt
s Dico primo: si Propositiones sequivocae sumantur juxi principalius significatum, & communiter accipi consuetum, Vel irequentius, nullum est mendacium , nec periurium iligi asserere cum Iuramento, si in tali sensu sint Verae . Probatur , pro principaliori significato acceptae, sumunturi ut revera accipi debent, nam proprium est earum pro principδ
iori significato supponere, & nullus locus deceptioni pδ ς i
174쪽
eum iuxta illud audientes intelligant: alias in hoc sensit suppo
6 Dico secundb: pro minus principali significato, & improprio, & non consueto, non licet illas enunciationes accipere:
unde si in hoc sensu asserantur cum iuramento, si in principaliori significato sunt falsis, periurium erit. Patet ab opposito: quia licet illud significatum habeant; tamen absolute, &sine addito prolatae, pro principaliori supponunt,in quo sunt falsis,
ac proinde erit falsa vocis lignificatio, & consequenter mendacium &c. Unde non solum non licet eis uti in judicio, & in contractibus, ut vult C et. sed etiam in quacumque occasione. 7 Dico tertio: possunt asseri hae enunciationes in sensu minus consueto, re improprio, si adsint aliquae exteriores circumstantiae, eX quibus constet, in illo sensu acci pia loquente. Ρatet , tum ex dictis Propos . praec. de restrictione mentali, tum
etiam, quia tunc non est aequivocatio formalis, cum jam per illas exteriores circumstantias determinentur ad unum sensum. Nec requiritur, ut omnes in telligant in eo sensu de facto accipi a loquente; sed satis est, ut vir prudens facilE hoc agnoscere possit ; licet alias per inconsiderationem circumstantiae, aliquis aliter intelligat: hoc enim non est mendacium, sed veritas aliqualiter occultata, quod non est illicitum, nisi quoties tenemur aperte veritatem confiteri: unde in Iudicio Iuridice interrogatus de eo, quod tenetur confiteri, non potest hoc loquendi modo uti. Hinc est, quod si aliqua verba sint adeo aequi voca, ut non habeant aliquod significatum principalius, & magis consuetum: sed utrumque sit consuetum,at pro diversitate sermonis in alio& in alio accipi solet; non licet eis uti in alio sensu,quam discursus,vel interrogans exposcat;nam pro illa circumstantia sermonis, non significant, nisi illud determinate, de quo est terino, &in alio sensu illa asserere est falsum. E. G. in Sicilia hoc nomen, Sanus, solet accipi pro eo, qui bene valet, & pro eo qui est Eu- nuchus; & sol iam pro qualitate discursus aliter, & aliter acci pitur . bi interrogetur quis: an Titius bene valeat, & ipse sit infirmus, sed Eunuchus, menda X erit respondens fanum esse,&si jura
175쪽
si Iuramento confirmet, periurus. Similiter si latina lingua in terrogantibus aliquibus, an habeant in facie sordes, resp64 detur: vos mundi estis, quia Videlicet in mundo sunt, cuiurevera sordes habeant, mendacium erit, & perjuxium, si mentum addatur. Unde Isid. ait, quod si quis aliter auret, Vel res pondeat, quam cui juratur, intelligit, dupliciter reus est quia, &Dei nomen in Vanum assumit, & dolo proximum
De verbis amphibologicis, quae nullum habent principaliussionificatum, eodem modo dicendum est. Quod si nec a discus su coarctari possunt ad aliquem determinatum seu sui nutr6 que senili pollunt asseri , si uterque est verus , vel in altero
8 Collige ex dictis, quod si in aliquo hominum congressu , ubi recreationis causa, & ingenii acuendi , ad hoc tendit dis
cursus, ut aenigmata proponantur, Verba aequivoca, & me.
taphorae, quas spiritus, & sales appellant Itali : hujusmodi verbis quis utatur aequivocis, in sensu improprio, etsi in pro-orio essent falsa, nullum mendacium erit, tum quia figulataoquutio mendacium non est, ut ait D. Aug. in lib. contra mendacium: tum etiam quia ex illa circumstantia discursus , iam satis determinantur, ut sitnt accipienda in sensu improprio, &quasi inter colloquentes pactum implicitum intervenit,ut h0c modo intelligantur; esset tamen veniale, Iuramentum adhibere; quia deesset discretio, ut ait Caiet. non enim debet Dbvinum testimonium hujusmodi duplicitatibus immisceri. Si autem aliqui inter se convenerunt de aliquo modo loquendi sub Cifra, ut aiunt, ne ab aliis intelligantur, & coram aliis unus es teri loquatur verba, quae praeseierunt alium sensum falsum; sed juXta eorum pactum continent Verum: tunc non
176쪽
ut mediante commendatione , vel munere ad Magistratum , fel ad incium publicum promotus es , poterit cum restri ctione mentali prae1tare Iuramentum , quod de mandato Regis a Ditibus Jolet exigi., non babito respectu ad intentionem exigentis , quia non tenetur fateri crimen occul
1 C Uppono tanquam certum ex D. Th. 2.2. q. 69. art. I. Ecet. & CGet. ibid. & communiter receptum; quod si reus secundum Iuris formam legitimb interrogetur a I udice, tenetur ei veritatem fateri. Tunc autem secundum Iuris formam interrogari, cum infamia praecessit delicti, & tunc procedit per Inquisiitionem, ut habetur. Extra de accusat. Cap. Inqui tionis, vel quando manifesta habentur indicia proprie sumpta; eo modo, quo a Iuristis accipiuntur: vel cum praecessit semiplena probatio. In his casibus tenetur veritatem fateri, quando reo constat Iudicem legitime interrogare: unde ipsi debet judex manifestare, ut sciat se esse in tali articulo constitutum , ut teneatur obedire Iudici; alioquin, cum i pse se putet occultum; potest enim ignorare probationem, &indicia, quae est ignorantia facti , non Iuris : excusatur ab obligatione confitendi . Si vero Iudex non legitime interrogat, puta si praedictae conditioneS non concurrant, non tenetur veritatem fateris ac proinde crimen occultum fateri non tenetur, ut idem art. Ι. Ο 2.cit. asserit. Observat tamen S. D. tam veritatis amator, ut in hoc casu non liceat mentiri, quamquam liceat veritatem tacere, Vel non respondendo ad id, ad quod non tenetur respondere, vel aliter licite subterfugere. a periurio, non solum si neget se feci ue, quod re vera fecit, Vel etiam si ad talem interro0ationem non respondeat, cum in principio Iudex ab ipso Iuramentum eXegit de r espondendo ad interrogata, & veritate di
177쪽
eenda λ Sive enim neget, sive taceat, semper contra praesti.
Sed circa hoc recolenda sunt, quae supra diximus nempe non esse illicitum uti restrictione mentali, cum eX aliqua exte riori circumstantia cognosci potest in eo sensu aliquem loqui Potest igitur in tali casu, imo, & de facto, in hoc sensu, pr . statur Iuramentum dicendi veritatem, & respondendi ad ea, quae tenetur; cum enim ipsejudicii locus, & auctoritas ludi eis, &caeterae circumstantiae non faciant sensum, nisi in iis ,
quae ad Iudicium spectant, & ad quae habet Iudex legitimam
potestatem: illud enim Iuramentum ad hoc tantum ex praedi. diis circumstantiis coarctatur, & etiam ex interrogatione tu dicis, qui cum putetur juxta mentem boni viri, non interro gare , nisi de iis, quae legitime potest , implicite , cum in terrogat , an tale quid fecerit, intelligitur, quod fateri te neatur vel quod ipse praecipere potest, ut sibi dicat. Et in hoc sensu, qui revera crimen commisit , sed est occultum , vere respondet, non fecisse, nempe tale, quale tenetur confiteri, quale ipse potest praecipere, ut sibi dicat: eo modo, quo Christus Apostolis dixit. Neque filius bominis sicit. Et etiam si Iudex hanc intentionem non haberet ; sed extorquendi secretum, tunc non procedit, ut Iudex, & ille Iuramento non se obligavit ad respondendum personae, sed judicis ossicium exequenti.
Hoc igitur supposito damnata Propositio similem doctrinam
videtur continere : nam Iuramentum cum illa restrictione mentali de respondendo ad ea, quae fateri tenetur, quς ut licita admittitur, & alias ex communi sententia reus non teneatur fateri crimen occultum; Cur igitur hoc erit illicitum in ca su praesentis Propositionis λ Vel cur non erit similiter illicitum reo negare crimen occultum c oram Iudice λ An igitur etiam ad hoc extendenda est damnatio praedictae Propositionis λ An Vero in solo casu in ipsis expresso debeamus sistere Θ Pro resolu ti one. γ Dico primo: praedictae Propositionis damnatio non est eX- tendenda ad alios casus, quibus reus interrogatur de criminς Dcculto. Patet primo,quia haec est communis D D. sententia ,
178쪽
& est duid naturam judicii concomitans, & habetur. Cap. sualiter , ct quando de Accusationibus. Secundo, quia specialis a
summr, & damnatur Propositio, non generalis, quae omnes casus particulares comprehendere posset : & alias si intentio damnandi caeteras fuisset, non defuissent similes Propositiones apud Bonac. disp. so. in Decal. q. 3 punc. 2. licet ipse de J u ramento taedat. Apud Tambur. lib. I. Deca cap. . V. 3 clare loquentem de adhibito Iuramento ipsius rei cum aequivocatione ; dc alios . Constat etiam ex serie praedictarum Propositionum , in quibus , etiam si aliqui casus comprehendi pocuissent in aliqua Propositione ; tamen magis explicitis damnati sunt insequenti : ut patet in Proposit. Ia & 33. ergo cum non in quadam sorma generali tradita sit praefata Propositio , sed de casu speciali loquatur , ad alios casus non est extendenda .
a Dico secundo : taliter promotum ad Μagi stratum, non posse licite Iuramentum praestare ; etiam si crimen sit occultum
Probatur. In tali casu restrictio mentalis pura posset intervenire, & non posset ex exterioribus circumstantiis determinari ad alium sensum intentum a Iurante; sed ea uti illicitum est, & periurii culpam non tollit, ut ex superioribus satis constat: ergo illicitum est tale iuramentum praestitum a tali promoto. Μajor probatur. Circumstantia exterior ea esset , ut Iudicis recta intentio, & forma Iudicii inquirat de crimine , quod sit semiplene probatum, & non omnino occultum, ut in aliis criminibus: sed in hoc casu locum non habet praedicta circumstantia ; ergo non posset exterioribus circumstantiis determinari, sed esset restrictio pure mentalis. Μinor probatur: quia in praedi to casu I udex exigit Iuramentum de Occulta munerum donatione, & leges super hoc latae, vel mandatum Regis de occulta traditione loquuntur, quod patet eX eo, quia non proceditur per denunciationem, aut accusationem, & per to . ,1. -- . ' Vx qWisquo pr*stet Iuramentum, & in eo sistitur. I umquia, haec non est actio rigorose iudicialis , quae tendit ad punitionem rei; sed ad correctionem, & emendationem abusuum , ut forsan timore non pejerandi, dum sciunt
179쪽
sciunt se iuraturos, a procuratione Ossiciorum, mediantibui muneribus ab Tmeant; quod ad bonum commune, Reipubli cae conservationem, & rectam gubernationem maximopere conducit; dum indignorum promotio Vitaretu . Frustraretur autem, & Reipublicae finis, & communis utilitas ,sii occultasti munerum largitionem non teneretur confiteri; cum semper haec occulta sint. Tum denique, quia, cum promotio ad Magi.1tratum, vel ossicium publicum sit materia gratuita, potest ei aliquod onus , ut conditio apponi, quod non apponitur in Iudi cio punitivo: unde potest imponi hoc onus jurandi, &maniis standi occultam munerum largitionem , tanquam conditio: quod si alicui grave hoc onus videtur, est in ejus libertate ab ed se eXimere, Magistratum non quaerendo. EX quibus patet di paritas ad rationem dubitandi.
Ex dictis inferes contra de Lugo de Iun. tom. a.d 39 c'.
3. nui N. I s. & Ioann. Sanc. in selectis disp. 3. 23. estos ab ipso cit. 1alsum esse reum legitime interrogatum a Iudice, ut cum praecessit semiplena probatio, indicia gravia, infamia, ad effugiendam mortem excusari a peccato mortali,si non con. fiteatur crimen suum ; & posse cum aequivocatione, & restribetione mentali Iuramentum praestare. Quod Tambur. lib. 3. D calcap. 4. g. 3.eXtendit etiam si nulla spes effugiendi mortem
ex tali negatione criminis eluceari num3 7.er numi. 9. eXtendit ad
quodcumque malum grave effugiendum , scilicet exilium ,
amissionem bonorum, triremes, gravem infamiam, citatque de Lugo. Immo intolerabiliter ampliat num. 1 o. ad malum leve estugiendum; nisi bonum commune Reipublicae, vel damnum tertii aliter exigat. Contrarium tamen docuit S. Th. 2.2. q. 69. art. I. Sol. NaVar. Silv. Sancti.&alii, fuitque communis
opinio per saecula praecedentia hoc assi vum , in quo laxitas cae
Falsum inquam est: & praescindendo a malitia, quam habet ratione praecepti obedientiae, dum ei praecipitur ab habent potestatem, & in eo, in quo obedire tenetur, ut discurrit S. I loco cit. Nec ille concurreret ad se occidendum, Vel malum sibi inserendum; quia licet illa confessio ad hoc concurrat; ta
men cum ipsa non sit voluntaria. sed necessaria, dum ei necζs
180쪽
stas respondendi imponitur a juste interrogante, cui obedire tenetur, consequenter non ipse sibi malum infert; sed ille, qui
ei necessitatem imponit, ut eX eodem D. I h. loco rit. ad i. col. Iigitur. Prςscindendo inquam ab hoc: nullo modo cohonesta ri potest Iuramentum; nam ex illo capite ad qui vocationis, ocrestrictionis mentalis non tollitur faeditas periurii, ut ex supradictis constat. Neque circumstantia exterior illud honestans adest, dum Iudex interrogat de eo, quod fateri tenetur . Unde esset pure mentalis; quae non est admittenda. Nec mortis evasio, aut paenarum potest licitum reddere periurium, cum S. P. Aug. saepe cito simpleX mendacium neget licitum esse ad mortem Proximi, Vel suam vitandam; etiam si injuste mors esset inferenda; vel ad animae saluti subveniendum ; illud imculcans. Non sunt facienda mala, ut mala vitentur: ergo nullo pacto licebit reo in casu posito, ut mortem, Vel aliud malum effugiat, mentiri coram Iudice; multo magis. Iuramento mendacium confirmare. O sieculat o mores I Trepidarunt Sancti Patres ad mendacii aspectum, integris linteis deglutire , non erubescunt periuria modernil o Divina Lex, ubi O, servantiam invenies, si in his, quae sunt primae tabulae ,& n Sativa praecepta, tot reperiuntur estuba.
Urgens metus gravis erit causa justa Sacramenetorumi administrationem simulandi. t c 'Imulatio definitur a S. Th. a. a. q. I IT. art. r. quod sit per signa rerum, seu factorum significare contrarium ejus, quod in se quisque habet. Seu, ut ait Caiet. ibidem. Est falsa facti significatio, sicut mendacium est falsa vocis significatio . Unde hujusmodi simulatio, ut concludit idem S. D. Est mendacium quoddam in exteriorum signis iactorum consistens. Et ut advertit Caiet Simulatio materialiter, non formaliter disserta Mendacio. Idem docet S. Ambr. in quodam sermone relatus a D. Th. 2.2. q. 13ψ ort. 5. quod etiam resertur in Decr. 1.