장음표시 사용
201쪽
hoc eoncedat soli extremae necessit/xi, p xςt οπ eius verbis hi, ait: Si tamen adeo si evident , Esco Poriculum certum . Ei urgens necessitas, ut manifcnium sit μ' ' ' si stati de rebus ore. . rentibus esse subseniendum s puta c- mmmct Iesmae peritatineralitis bissenisi non potes. Ecce signa e tremae necessitatis.Pa. licite potest aliquis ex rebus alimio 'uccessitat 1 P nire, sive via. . feste sime occulte sublatis; v c hoc baist propriς rotion m furti, seb. ML Et ad secundum clare se eXplicat loqui de eXtrema necessitate; dum ait: Uti re aliena occulta ac pia i V premaea res statis non babet ratio m furti ας' . . . Probatur primo, ex Cap. Si quis, extra i Jurtis tit. 18. in s. Decr. ubi dicitur: Si quis per nece italcm famis, Glit nuditatis sis ratus fuerit cibaria, vestem, vel pecus pinniteat b bdomadas tres. Poenitentia autem non imponitur, nisi peccanti & quamvis re. cte explicetur praedicta Decretalis, quod non loquatur in casu
extremae necessi talis, ut eam eXplicat S. Th. Ac. cit. ad i. ta.
men ex ipsis verbis patet, sermonem esse de gravi, in qua quis indiget cibo, vel veste. Probatur secundo ratione . In gravi necessitate constitutis non tenentur divites ex Iustitia dare eleemosynam, ut male au.
tumat P. Navarr. sed ex Charitate, & Μisericordia, ut optime probat Sor. & alii communius; sed Charitas, & Misericordia relinquunt potestatem cuique distribuendi res suas ergo si ab alio
auferrentur esset rationabiliter invitus Dominus, ct laederetur ejus libertas : consequenter sic auferens peccaret mortaliter. Tum etiam, quia cum multi sint in gravi necessitate consti tuti, si omnibus liceret aliena accipere, furtis esset repletus mundus.
Tum etiam, quia pro hujusmodi graviter indigentibus , cum sit in potestate Domini; cum non possit omnibus, quibus voluerit subvenire, non potest, nisi illicite privari hoc jure, cum accipit ille, cui non erat paratus subvenire; & etiam laeditur ille
alius, cui dives volebat subvenire; cum tamen sit in pari casu necessitatis. Tum denique, quia exercitium Beneficentiae a divitibus, re meritum patientiae a pauperibus prorsus auferretur
dum illi non sinerentur dare, & isti desinerent petere, & men' dicare; quia i sti raperent; ab illis unde eleemosynam facerent
auferretur. Vide quae dixi supra de Eleemosyna Propos
202쪽
Famuli, ct famuis db sic posunt occulto beris suis surripere ,
ad compensandam op ram suam , quam mastor m Iudicant 1atario, quod rccipiV r IC Raemitto primo, ex tradi. de Restit. tanquam certum in apud omnes Doctores, licitam esse occultam compen
sationem , dum tamen sequentes concurrunt condItioneS .
Prima est, ut debitum sit liquidum , & certum; quia liquidi ad non liquidum non datur compensatio, & quia an dubiis melior est condi tio possidentis. Secunda est, ut res, in qua fit compensatio sit debita ex justitia, non vero ex Charitate, pietate&c. quamvis contrarium sentiat P. Navarr. Tertia est, ne paccipiatur, quam si1t debitum illud enim plus est furatum ,& invito Domino acceptum: Quarta est, ut non pateat alia via, ut per Iudicem compelli possit debitor ad solvendum ; vel quia negat, & convinci non potest; vel quia imminet creditori periculum vitae; vel magnum incommodum, si coram J udice debitorem conveniat. Quinta conditio est, ut haec compens Milo fiat in rebus ipsius debitoris, non alterius apudineDItorem quomodolibet depositis: vel in re ipsius creditoris apud debito. rem existente, si nolit eam restituere. 2 Hine ergo oritur dubium; an famulus: vel quilibet Operarius possit sibi compensationem facere a domino, si ei minuS
detur, quam opus mereatur; circa quod existit praeiens VrO- positio damnata, pro cuius eXplicatione. .
Praemitto secundb, quod hujusmodi famuli; vel serviunt ratis, sperantes ab heri gratitudine remunerari, & in hoc casta certum est,nihil posse accipere titulo compensationis; quia compensatio solum licita est in rebus debitis ex justitia; vel serviunt pro mercede, de qua convenerunt, & in tali casu si minus accipiant salario iam pactuito, possunt in reliquo compensisti nem facere, quia hoc est eis debitum ex iustitia, & in hoc non habent minus jus, quam caeteri creditores, quibus permittaN Λ est
203쪽
est compensatio, dum tamen reliquM conditiones relatae sit ventur. Neque hoc intendit damnare Summus Pont. alia, ori
nem compensationem damnasset: & melius patebit ex pon
Alio modo potest contingere, ut recipiant stiarium pactui tum, sed ipsis videatur tenue, & non satis operibus suis: Sit hoc casu distinguendum est sic: vel enim libere convenerunt de illo pretio, vel coaete. Et rursus, Vel Opu quod praestant est illud ad quod se obligarunt, vel aliud ultra quod se obligarunt:& iterum vel hoc exhibent libere, & gratis, si Vc etiam spe gractitudinis, vel coacte. Si hoc secundum, certum est eis a domi nis titulo justitiae aliquid ultra falarium deberi, S in hoc posse
1amulos, Vel operarios compensationem sibi facere , sicut Scaeteri creditores et si vero titulo gratitudinis , & sponte exhi Buerunt , non posse. Patet ex supra dietis. Si tamen exhibent opus ad quod se obligarunt, sed coaete, metu illato ab extrin
1e , mn nerunt de eXiguo pretio, possunt etiam in hoc cd
pensationem facere; quia ab ipsis invitis aufertur quod ex justutia debetur. Si autem libere convenerunt,e eXiguo pretio , etiamsi adsit in voluntarium mixtum, quia scilicet ob indigentiam , & paupertatem ad illud pactum devenerunt, non posssunt compensationem facere. Et in hoc sensu intelligenda est damnati praesentis Propositionis ; dicit enim : ad compensandam operam suam , quam majorem judicant salario , quod rem piunt. Ubi observanda est illa particula Iudicant, non enim est opus non Pactuitum; nec quia non solvitur salarium, de quo convenerunt. Et in hoc sensu eam docuit Suar. de Sacr.disp. 8 6. sed . 4. I. uuis cooriu ut r, Pro resolutione. a Dicendum: non licere famulis, & famulabus sponte se osterentibus, Vel non invitis, pro opere pactuito aliquid surri pere ab heris pro compensatione, dum recipiunt ab eis salarium conventum. Idem dicendum est de operariis. Probatur, quia spontanea conventione cesseruntjuri suo de
majori salario; ac proinde ad aliquid ultra salarium conventum non habent ius. Quod si quaer imonias audiamus operariorum,& famulorum
ita discurrunt: se ob indigentiam locasse opera sua illo pNxi
204쪽
& ideb proeter conventionem aliquid aliud surripiunt , ut res pondeat salario, vel mercedi, quae ipsis Videtur competens & in hoc volunt servari regulam, quantum solvebatur opus an
Hς autem quaerimoniae audiendς non sunt; quia illud pretium estjustum, pro quo plures alii famuli, vel operarii inveniuntur; unde falluntur qui plus sibi deberi existimant , quia annis prςteritis plus locabatur illud opus, dum tamen hodie minus solet locari; nam pretium pro hoc tempore consuetum,& pro quo alii reperiuntur estjustum; unde iustum pretium accipiunt, licet ipsis videatur minus, consequenter non possunt aliquid aliud surripere, & accipere; quia est plus justo . Nec
mirum si minus locentur hodie opera quam antea, nam si1cut cςterae merces Vilescunt tempore magnς copiς, ita, re opera famulorum, & operariorum . Tum etiam, quia quare tempore indigentiς operariorum, ut tempore messis, Vel vindemiς licitum est ipsis pluris se locare, plus petere, dc plus accipere quam si hςc indigentia non esset, cur non est licitum domi nis minus offerre, quando plures sunt operarii, & non habent ubi operentur ζ Tandem cur dum non coguntur illi pacto se subjiciunt λ quia non habent quomodo Vivant, aut cui inserviant , respondent: ergo sicuti tempore inopiae emptorum merces vilescunt; ita & modo: consequenter male judicant operam suam majorem salario, quod recipiunt; quia salarium potest augeri, & minui pro varietate temporum. Contrarium autem esset, quando quis inveniret majus salarium, & ab albquo cogeretur ad sibi serviendum pro minori. 4 Sed quia rationes adductae eo videntur maXime tendere . quia scilicet alii operarii, vel famuli invenirentur pro eodem pretio; in quo casu id concedit Tambur. in metb. celebrandae missae lib. 3. cap. I. I. 3. n. 39. & rationem adducit , quia in tali casu
est causa damni ipsi domino, ne alium conducat, qui minori pretio serviat. Petes quid dicendum sit in casu; quo d ominus non reperiret famulum , Vel operarium, qui pro illo stipendio serviat λI ambur. 1oco cit. n. 6o. respondet: posse famulum in tali casu occulte aliquid surripere ad compensationem quia in eo casu
205쪽
nullum damnum dominus paterς lux γ ςVM pro minori pretionsn invenisset.
verum mihi videtur alia distinctione utendum 9 vel Ehicita mulus, vel operarius quaerit cui operam suam locet, Sibue sponte se osteri pro illo pretio eXiguo, inferiori justo infimo pro quo alii se locare consueVerunt; vel quassitus a Domin6 'sponth tamen, & libere se oneri pro illo pretio ; vel tandem quaesitus, & renitens conVenire pro illo pretio , sed demum
gravi metu ductus illi pretio eXiguo consentit. In primo casu, puto falsam esse sententiam Iambur.&etiam in secundo, &ad eam eX tendendam esse damnationem prae sentis Propositionis: in tertio vero casu veram esse, nec subdamnata comprehendi.
s Ratio primi est; quia etsi illud pretium sit inferius justo;
tamen non est debitum aliquid ulterius ex justitia: quia illa
spontanea oblatio facit minus valere rem; nam merces ultro. neae vilescunt, & consequenter famulus non habet jus ad illuc, quod salario consueto deest, ut compensatione utatur . Tum
etiam, quia potest esse, quod si majori pretio fuisset eum do. minus conducturus,famulatu se privasset,& alio modo servitia illi commissa peragi curasset. 6 Ratio secundi est ; quia in eo casu famulus sponte pro illo pretio se osterens, quod contingit , quando duobus concurrentibus, alter, ut ipse praeferatur, se osteri pro minori Nesssit iuri suo plus habendi, & gratis condonavit; unde illud ex justitia ei non debetur: ac proinde dominus in eo, quod famulus surriperet, esset rationabiliter invitus : invitus quidem ;quia adhoc, & non majus falarium se obligavit: rationabiliter autem, quia pacto convenit de illo. Nec valet id, quod ait Tamburi famulum vendidisse suum famuIatum dignum tanta mercede , licet pro minori exhibuisset. Non inquam valet i quia ultro pro minori se exhibens, reliquum remisisse censetur, Tum denique, quia contra fidelitatem, &justitiam peccaret
famulus, dum stipendio minori ex promissione , & contractu mutuo se obligavit; & transgredi hanc in materia justitiae, est contraiustitiam, & fidelitatem. Confirmatur. In casu, quo Sacerdos acceptat stipendi* n
206쪽
exiguum pro tot Μissis, & illas promisit, nam etiam si illud pro tot missis non sit sussiciens, non posse tamen pauciores celebrare , respooditSacra Congregatis: at illa responsio non fun. datur in aliqua speciali ratione petita ab ipsa ratione missae, sed in illis generalibus motivis, quibus motus fuit Urbanus VIII. videlicet, ne obstricta benefactoribus fides violetur, ergo in casu, quo eadem ratio militat, etiam id, quod indb insertur, αqualem habet rationem. 7 Ratio tertii est, quia ille non censetur libemremittere,uμstum pretium, cum coam, dimetuduetus pro minori eon- Venerit, ac proinde non amisitjus ad iustum pretium, nec do. minus juste illam diminutionem pretiiretinet, sicut communiter dici tur de eo, qui necessitate ductus vendit rem suam, mino. ri pretio, non enimamittitjus ad justum pretium, necemens potest sibi illud plus retinere: & hoc sensu intelligenda est obje.ctio, quam adducit proSuar. de Lugo de Iust. o iure δωδε . r.
Non senetur quis sub poena peccati mortalis restituere quod inisum s per palica furta, quantumcumque sit magna bumma
AE tu. de Peccati. , ad illam quaestionem : an plura venialia p ini essicere unum mortale, & iam peccato mortali obstringi, per pauca iuria pervenientem ad summam notata. lem , ta sub peccato mortali ad restitutionem teneri resolve. ram , quando ad me pervenerunt Propositiones damnatae, duas impugnandas statim assumpsi. Est igitur sciendum: certum esse apud omnes DD. illum, qui in primo furtulo rei levis habet intentionem continuandi, & furandi magnam quantita-- , pecc re mortaliter: quia aderat advertentia , delibera-
sis non habuit hanc intentionem in principio, sed tamen con ti
207쪽
nuans modica furari, ad notabilem pQxVζnit Fantitatem, nu, aliquantulum maior debet esse, ac si simul raperetur, di dii
advertentia ad priora furta; eXCepi N V rr- is mau. cap. ij num. 139. communiter docent DOct res , tunc peccare inse taliter ratione acceptionis; licet Navarr. concedat peccare mos. taliter ratione retentionis re teneri sub mortali ad rest ituti. nem . Ratio est, quia ultima acceptiuncula, licet in se , Κptiecis a relatione ad praecedentes sit Venialis ; tamen, ut ei cit ordinem ad praecedentes, complet notabilem quantitatem,& sufficientem ad peccatum mortale, nec minuS illa quantita. continuatur in ratione retentionis, cum possit esse jam eon. sumpta, quam in ratione acceptionis, nec minus est mortale retinere notabilem quantitatem, quam accipere, ergo peccat mortaliter, non solum, quia retinet, sed etiam quia accipit. Nihilominus.
α Dicendum est teneri sub mortali ad restitutionem, qui perpauca furta pervenit ad materiam notabilem sussicientem 14. peccatum mortale, etiam sit ratione acceptionis mortaliter nostpeccaverit.
Haec Conclusio manet probata ex ratione adducta, quia sciblicet summa illa totalis, licet per pauca furta sit ablata, est itamen in unum collecta, & continuata, & facit notabilem quam litatem, non minus, quam si stimul sublata fuerit, & asserterus retentio notabile nocumentum ProXimo: ergo obligat ad restitutionem sub mortali Tum etiam, quia alias per ista pamca furta posset quis omnibus bonis spoliari , sine spe aliquid re
cuperandi, cum surripiens non teneatur ad restitutionem. Dixi: etiam sit ratione acceptionis mortaliter non peccaverit, quia aliquando potest aliquis furari quantitatem, quς uni. ta cum praecedentibus conflat summam sufficientem ad pecca. tum mortale, sed non advertendo ad priora furta: in tali enim casu non peccat mortaliter accipiendo, ex defectu advertentiς, sed tamen postmodum advertendo, si retineat; peccat mortali ter, & incipit obligari ad restitutionem sub mortali, ratione retentionis rei notabilis nocivo Proximo.Quod si statim,ac advertit proponit restituere, & incipit idipsum exequi, obligationem sub mortali praecavet: nec peccatum retentionis committit 3 Petes
208쪽
a Petes primo : An idem dicendum sit de furante modica a
R espondetur assirmative cum Tambur. lib. 8. in Deca tr. 2. cap. S. I. 2. u. T. Ratio est quia, licet leve nocumentum fecerit cuique particulari,fecit tamen notabile detrimentum toti Communitati , & Reipublicae: nam sic iste talis ditaretur cum gravi Reipublicae detrimento, & omnes illi, a quibus levia sublata sunt, essent rationabiliter inviti. Quod etiam extendendum, si
haec modica a personis vagis furatus est: omnes enim illi constituunt unam communitatem damnificatam, & faciunt unum moraliter . Adverte tamen majorem, arbitrio prudentis, requiri quantitatemin hoc casu ad constituendum peccatum mortale, & ad onus restitutionis sub mortali. Petes secundo : lAniste sic paulatim surripiens teneatur ad restitutionem totius quantitatis ablatae; vel sufficiat restituere illam quantitatem, quae complevit summam notabilem, & subficientem ad peccatum mortale λ' Tambur. A . it. V. I. u. IO. asserit: esse probabilissimum taliter surripientem solum obligari sub mortali ad restituendam illam quantitatem, quς complevit summam notabilem ;citatque Rebell. Petr. Navarr. & Molinam. Μihi tamen videtur contrarium asserendum. Ratio est , quia in hujusmodi modicis sumtis , illa quantitas complens in ultima acceptione summam notabilem , erit modica; & respeetu totius summae parva: ac proin de iste talis retineret sibi majorem partem E. G. Supponamus ad peccatum mortale sufficere quatuor tarenos; & ultima acceptio sit unius tareni etiam minor posset esse ) posset sibi tres retinere , ει unum restituere ; &sic majorem partem sibi retineret.
Unde non remaneret eXigua quantitas, ut vult Tamburi nec est
simile de illo, qui debens restituere centum, retineat sibi duos julios, quem posse ait Μol. nam haec esset modica respectu totius summae. Tum etiam, quia qui per modica furta. pervenit ad notabilem quantitatem, non peccat, nec tenetur restitu re ratione ultimae acceptionis praecise , qua illam complet ;haec enim seorsim a praecedentibus, esset parva quantitas; sed tenetur ratione continuationis cum praecedentibus ; & ratione totius summae in unum collectae : ergo totam sum
209쪽
mam, quς est ratio obligandi,. tenetur restituere, & sollim remitti posset, ut paucos nummo , qui respectu totius sui ui sunt parva quantitas, sibi rotinζδx- Tum denique , quia ia, talis posset ditari alien . pQcunia, . pluries. id iaciens cum pluit bus, & retinens sibi reliquum, restituens solum id, quod ebri plet notabilem quantitatem,quod pro inconvenienti adductui,
est num . prςc. eX ipso Tambur. . Dices antequam quis acciperet ultimam quantitatem, non obligabatur priora turtula restituere: ergo nec post acceptain ultimam quantitatem; sed sufficiet. restituere id, quod conmplet notabilem quantitatem Respondeo negando consequentiam: . Ratio Osst , quia an. te illud complementum erat parva quantitas non sufficiens aemortale modb autem est materia gravis non praecise ratidae ultimae acceptionis; sed ut continuatae cum praecedentibus , & sic obligatio consurgit ratione totius omma tas Ex dictis collige plures casuum: resolutiones. Primo : si plures scienter notabile damnum inferunt tertio, etiamsi unus quisque per se parvam quantitatem furetur, peccant mortali ter, quia simul sumptum illud damnum est notabile : & tenen. tur sub mortali ad restitutionem. Si tamen postquam plures notabile damnum intulerunt, alius accedat ,& parvam quantitatem furetur , iste non est censendus peccare mortaliter, nec
sub mortali teneri ad restitutionem , quia iste non fuit causa damni notabilis quod jam erat ab illis illatum , . & illa parva quantitas addita damno notabili, non est notabile damnum , sed illud supponit. Ita passim DoctoreS. 6 Ex hoc oritur dubium : an quando tres ex gr. intulerunt leve damnum alicui , ω deinde superveniens, seorsim alius, damnum quoque leve infert, quod tamen conjunctum cumprccedenti est grave: an iste peccet mortaliter , & teneatur sub mortali ad restitutionem 3 Ad hoc mihi dicendum vide tur, quod iste talis, vel inscius erat damni prςcedentis, vel con scius, si inscius non videtur peccare mortaliter; quia per se BQR infert damnum notabile, & licet ex parte, eflectus continuetur
damnum , & evadat notabile , respectu tamen ipsius est pyς ter intentionem, si tamen fuit conscius , dicendum est pζςςδ'
210쪽
xemrtaliter , quia ex sua actione ProXimo resultare videns notaDilem laesionem, ab ea non abstinuit. Et respectu ipsius scientis materia damnificationis continuatur cum praecedenti , non solum in effectu posito, sed etiam in obiecto suae voluntatis, licet non reduplicative , quia non intellexit illud leve damnum, ut notabile ratione praecedentiuna, sed specificative, quia illud ut notabile junctum cum aliis cognovit, & non abstinuit.
7 Collige secundo in materia I unii, cum quis unica die
pluries pauca comedit ita ut perveniat ad magnam quantitatem , in materia Voti , cum quis omittit per plures dies eleemosynam , Vel recitationem , quam vovit per annum , dicet quaelibet seorsiim fuerit parva quantitas . Similiter in materia ossicii Divini pro eadem die, ut cum quis omittit parVam quantitatem in matutinis , & etiam parvam ad Primam, ad Vesperas &c. itauimnita fiat notabilis quantitas. Similiter in materia intemperaritiς , Cum quis CXcedit una die, re insequentibus , usque dum ultimus excessus , licet parvus notabiliter saluti noceat. In omnibus per ultimum actum committi Peccatum mortale: quia haec omnia, qtibad enectum continuantur, & simul sumpta, 'habent rationem materiae gravis. Secus vero dicendum est in iis, quς non continuantur, ut siquis quolibet die parvam quantitatem incit Omittat, prςceptum enim unius diei cum alio non continuatur . Similiter siquis quolibet die jejunii parvam quantitatem comedat: idem si votum est addictum de terminatis diebus, ct festivitatibus , itaui quodlibet inducat speciale praeceptrum ., si singulis parvam quantitatem omittat. 'Similiter si quolibet die festo par vam Missς quantitatem omittat; praecepta enim illa alligata diei , cedant transacto illo die , & non continuantur ad im
8 Quaeres: si aliquis plura vota emittit pro eadem die, putarecitare plures orationes AngelicaS, uno voto unam, alio aliam 4c. quς omnes seorsim sint parva quantitas, & non obligent ad mortale, ut probabilis fert sententia cujus ita men contrarium censeo at unitς sint magna quantitas. An omnes omittens peccet mortaliter.