장음표시 사용
221쪽
tra sortem exigi a mutuatario juXx qRRlit/tem negotii, dedit diis periculis, expensis, &GSed hoc non esset ratione peeuhi, mutuatae; sed ratione lucri cessanxi ,quod omnes concedunt. SEctis vero pretiosior est aestimanda pecunia praesens, si ab aliqui inclusa in arca possideretur, nulli negotiytioni, vel emptioni ag.
plicanda; non obstante potζntia remota, Vel quae competit pN cuniae absolute, in quantum potest: esse instrumentum ad Iu. crandum, ut patet de eXemplo tritici. Igitur praecise , quia nu. merata, vel quia praesens, Pretiosior non est numeranda, nee pluris aestimari recte potest , quam futura. Dices: pluris aestimari recte pecuniam praesentem, quari futuram , etiam si nulli negotiationi applicandam , duplici ei capite. Primo , quia quidam casus possunt contingere inopinati, in quibus maxime deserviret ad evitanda aliqua damna, ad ali quas redimendas vexationes, veI quid simile, quod non potest fieri per pecuniam futuram; bene tamen per praesentem. D. cundo ob periculum, α molestias, quas passurus est mutuans ad recuperandum capitale, quod, &quas non pateretur, si non
Res p. ad primum, quod ratione damni emergentis, vel periculi damni potest licite mutuator pacisci cum mutuataris, ut
damnum emergens lvat, ut se servet indemnem, ut recte Bonac. de Contrarit. disp. 3. q. s. puncti. . citans plures alios: camtamen servantur conditiones a DD. assignatae pro damno emer gente
Ad secundum dicendum , posse evitari illud periculum , si
fideiussorem, vel pignus mutuans eXposcat pro assecuratione ea pitalis . Secundo dicendum cum Bonac. & aliis ab ipso citatis io co cit. punc. s. posse pro hujusmodi periculo aliquid accipi ultra sortem , quia hujusmodi pericula sunt pretio aestimabilia , Smutuator ea gratis subire non tenetur. Quapropter cum in pro Verbium transiit: melius hodie ovum, quam cras gallina, Π.galia ratione dici consuevit, nisi ratione periculi, cui subest futu rum . In neutro autem casu aliquid accipitur: quia plus valet ' Cunia praesens, quam sutura. Nec praedicta Propositio loquitsir
ob praedieta damna, vel pericula ; sed de pecunia liquida:. S Q
lum majorem valorem refert, quia praesens est, vel futui
222쪽
e Ex quibus omnibus sequitur: quod si ab aliquibus pluris
aestimetur pecunia prςsens, quam futura, quando nullum cessat lucrum.nullumque damnum emergit; nec periculum amittendi capitale, sed otiosa manerot pecunia in arca, & person ς securae, & cum debitis cautelis mutuo tradatur; haec major mlirnatio non est consona rectς rationi, sed immoderata &ex nimioatactu pecuniae , & avaritiae vitia proveniens . Quapropter obhujusmodi vitiosam aliquorum aestimationem non potest creditor aliquid ultra sortem exigere a mutuatario, & eo titulo ab
6 Ex dictis colligiturIalsitas dictς Propositionis, quae fundatur in illo principio numeratam pecuniam esse pretiosiorem nu- meranda, i& pluris aestimari pecuniam prςsentem , quam futuram,quam docuisse Caram. in Theol. mor. fert Gonet. Insuper probatur ratione jam addueta S. d. h. qua probat usuram esse illicitam, falsum esse, posse creditorem aliquid ultra
sortem a mutuatario exigere, etiam admissis numeratam pecu
niam esse pretiosiorem numeranda ; hoc modo: vel hoc majus pretium, quod habet numerata pecunia, est quid intrinsecum conveniens ipsi absolute, vel ratione alicujus extrinseci, quia scilicet subest industriae, vel quia deservire potest ad aliqua damna vitanda: si hoc secundum, jam concedimus posse aliquid ultra sortem creditorem accipere, sed hoc reducitur ad damnum emergens, Vel lucrum cessans: si primum, male inde infertur, posse ob id creditorem aliquid accipere ultra sortem: ergo &c. Probatur minor: quia usus pecuniae pro eodem Computatur cum ipsa, non potest aliquid prousu accipi, distinctum ab ipsa pecunia haec est ratio D. Tho alias eadem res bis venderetur: ergo, quia haec pretiositas pecuniae numeratae est aliquid intrinsecum ipsi , nec ut quid distinctum computari potest ab ipsa pecunia numerata; nec aliquid pro hac pretiositate ultra sortem accipi potest, alias eadem res bis venderetur . 7 Confirmatur 1. Quando post tempus quis solvit mutuum, iam tradit pecuniam numeratam: ergo haec aequivalet in pretio illi, quς tunc fuit mutuata. Probatur coasequentia: hcc non est amplius numeranda, nec futura, ratione cujus ςstimabatur minoris pretii, sed prςsens; & cessante ratione, quare aliquid sit talea
223쪽
tale, debet cessare id, quod ad ipsi in istquitur. Et licet admitti tur, qudd dum erat solvenda, ratione, qua tutura, & numelii da, fuisset minoris pretii, quia er i i D spe, & non in re ; tacidi quando fit prcsens, &in re, jam cessat rδtio minoris pretiositi tis: & per hoc sollim, quod solvatur, redditur ςquivalens illi pe. cunio tunc mutuatς: ergo aliquid plus, quod solveretur ultri rtem, esset indebitum, & contra ςqualitatem rei ad rem: st consequenter contra Iustitiam. Et hoc est , quod dixit S. Th. tu.
cit. ad s. Ille, qlii mutuare nou t Uc Vr , recompensation m po. ten accipere ejus quod focis, sed non amplius debet exigere. Recod.
pensatur autem sibisecundum aequalitat ni Postitiae, s tantum ei pes.
Nec quia intra illud tempus, quo nondum facta est solutio, erat minoris pretii, poterat aliquid accipi: nam si hoc tunc acci piatur, cum defacto lvit, computandum est cum irie princi. pali ; cum per meram selutionem ςquivalentis pecuniae jam concstituatur aequale. 8 Confirm. a. nam si ob hoc, quia traditur numerata pecu.
nia pro numeranda, ct praesens pro futura, posset aliquid ultra seriem creditor accipere, jam hoc acciperetur ratione mutui,& esset lucrum immediate proveniens ex mutuo; sed haec est proprie usura, ut patet ex ejus definitione: ergo ob hanc ratio. nem non posset ab usura excusiari. Probatur seq. De intrinseca ratione mutui est, tradi pecuniam numeratam pro numeranda, immo expectandi solutionem post aliquod tempus, quod est tradi praesentem pro futura formalissime: ergo quicquid hac ratione accipitur, accipitur formalissime ratione mutui, & esset lucrum immediate provenienseX
9 Confir. 3. Admissa praedicta opinione nulla unquam com mitteretur usura; &frustra in Scriptura, & facris canonibdicontra ipsam declamaretur; nam semper, & in omni mutuo impraescindibiliter datur pecunia numerata pro numeranda, praesens pro iutura: ergo si ob hanc rationem licitum esset ali quid ultra sortem accipere, & a labe usurae excusaretur acci piens, nulla unquam committeretur usura.
Io Coni. . Si hoc esset licitum, etiam licitum esset aliquid
224쪽
ultra sortem exigere ratione carentiae pecuniae ; in idem enim redit carentia pecuniae, & numerata pro numeranda, quod tamen est contra communem sensum DD. & ratio quam adducunt, utrobique aeque militat. Similiter licitum esset res carius vendere ratione expectatae lolutionis, quam sit justum pretium; quia si venderet numerata pecunia , haec esset pretiosior illa numeranda. Cujus tamen oppositum docent DD. cum S. 4 h. a. a. q. 78. art. 2. ad 7. Ubi sic ait: Si aliquis carius velit vendere resbuas, quam si Ionium pretiam , ut de pecunia jolvenda emptorcni expeditet , mani oe usura committitur ; quia hujusmodi experitatio pretid Akendi babet rationem mutui. Ecce his verbis adductis pro causali quomodo S. Th. redarguit propositionem, quam impugnamus. Quid namque aliud est aliquid ultra sortem CXigere,. quia traditur numerata pecunia pro numeranda ; nisi CXpectatio pecuniae solvenda: Θ Et hanc, ut supra dicebamus , dicit habere rationem mutui; unde esset lucrum immediate proveniens eX mutuo , quod est proprie usura . Unde concludit S. D. uicquid ultra justum pretium pro hujusmodi experitatione erigitur , est quas pretium mutui, quod pertinet ad ratio- .nem usuri. Ubi apponit ly , quo , quia sermo est de venditione , non de proprie mutuo . Haec satis de praesenti Pro. positione.
Usura non est dum aliquid ostra sortem exigitur tanquam ex bene violentia , oe gratitudine debitum ; sed olum exigatur tanquam ex Pustitia delitum
1 DPro hujus resolutione, & intelligentia advertendum est:
a b aliud esse aliquid accipere, aliud vero exigere accipere enim importat actum, quem eXercet aliquis accipiendo sponte datum, & gratuitum , nullo pacto interveniente, nec tacito , nec expresso; nulla petitione facta ab accipiente nec
ta, & liberalis donatio. Exigere autem importat, vel pactunae
225쪽
tacitum, vel eXpressum, vel e RhqVR 0blig tione datum, , is altem petitionem aliquo modo ad dandum, Veluti impetu tem, non solum intercessiVam , Vςὶ δ micabilem eX parte adhipientis prς supponit . a Advertendum est etiam, quid intersiit inter debitum ex L. stitia, & ex gratitudine, seu benevolentiae nam revera debituri loquendo de civili obligatione, in ordine ad aliquid dandum, Mi detur pertinere ad Iustitiam tum quia intercedit saltem pl.ctum implicitum, alias non transiret in civilem obligationeri sed esset liberalis donatio; & materia circa quam Versatur timateria I ustitiae: unde S. Th. loco cit. Propos. pro c. art. 2. in coi
re, quicquid cadit subpacto tacito, VeleXpresso, dicit esse coii. tra Justitiam, si accipiatur ob mutuum: nec albo modo distinguit gratuitum donum, quod licite potest accipi, ab eo quod illicite, ct contra Iustitiam accipitur; nisi per hoc, quod non adsit ali
qua obligatio, nep tacita, nec eXpressa. Et certe gratuitum non est, quod debitum est, cum gratis dare, & debere, inter se op
ponantur , licet improprid gratitudo possiit dici debitum. Lusus erga verborum, & palliatio usurae est id, quod asserit praedicta Proposi tio: & si dicatur a contrahentibus hoc eXigi , non ut de bitum ex I ustitia, sed ex gratitudine, frustra apponitur illa limitatio; nam eo ipso, quod solvitur, ut debitum, & exigitur,
ut debitum , non potest esse e X gratitudine . . 3 Accipere igitur aliquid ex mutuatarii benevolentia, & gra titudine, non tanquam debitum, sed tanquam gratuitum eo num , nec intuitu mutui, seu tanquam mutui pretium licite po test mutuator; ut docet S. Th. loco proXime cit dicens: Si
accipiat aliquid hujusmodi, non qua se exigens, nec quasi ex aliqMobligatione tacita , vel expresa , sied scut gratuitum donum ,
peccat. Cujus rationem assignat dicens: Quia etiam antequam cuniam mutua et, licite poterat aliquod donum gratis accipere, να
pejoris conditionis e citur per hoc quod mutuavit. Divum Tho mam sequuti sunt Μol. Lesis uterque Navarr. Rebeli. Arragor Salon Ban Salas, Bonac. & alii; licite aliqui magis extenderid
Aliqui Doctores extendunt hanc Propositionem, ut asserββς non peccare , nec Obligationem contrahere rest i tuendi Vςx δsunt
226쪽
Tambur. lib. 9. de Contra t. trarii. I. cap. 3. I. I. & similia habet Bonac. & alii in si mutuet quis intendendo , immo, & habendo aliquid ex mutuatarii benevolentia, gratitudine, liberalitate, amicitia, qua mulsUtentionem habeat non mutuandi sire sperata careat. Ratio eorum est, quia non intenditur, tanquam pretium mutui, sed tanquam gratuitum donum, nec ut debitum . Haec opinio est probabilis, nec in damnata continetur: attamen mihi videtur inesse periculum usurς mentalis, dum ita aliquis assicitur, ut non esset mutuatur di re sperata careat; per hoc enim videtur illud donum intendere ob mutuum, &quasi debitum: unde caute incedendum est.
Igitur sensus in quo est dato ala praedicta Propositio, est quando ultra sortem aliquid exigitur; non quando sponte oblatum accipitur & tanquam debitum, licet ex gratitudine, non ex Iustitia, sumpto debito proprie pro civili obligatione: unde excluditur quodcumque debitum. In hoc sensu videntur
eam tenuisse Covarruv. I. I. Nar. cap. 77. Num. ρ. qui refert Μa
jor. &alios ut tradit Bonac. de contra P. dij. 3. q. 3. nct. Q.
s Falsitas hujus Propositionis patet primo ex dictis in secundo notabili; eamque reiectam esse a D. Th. constat ex verbis cit. num. 3. ubi negat aliquid accipere possemutuatorem, quasi exigens , vel quasi ex aliqua obligatione tacita, Vel expressa. Item patet eX eo, quod ait in res p. ad 2. ubi inquit: Debito ex amicitia non competit civilis obligatio, per quam inducitur quaedam nec sitas, ut non pontanea recompensatiosat .Item in resp. ad . ait: Licet mutuanti unum, aliquid aliud mutuum recipere ; non autem licet eum obligare ad mutuum in poriferum faciendum . In quibus locis patet DF S. nil prorsus velle exigi posse, ut debitum, neque id, quod
ex benevolentia, & gratitudine potest accipi. 6 Probatur ratione deducta ex eodem D. Th. locis cit. quoniam non licet aliquid exigere in mutuo ultra sortem, quod sit pretio aestimabile; sed obligatio, & debitum additum gratuitae compensationi est aliquid pecunia aestimabile, ut docet idem S. D. ergo &c. Μajor patet; quia alias Plus exigeretur eo, quod mutuatur. Minor etiam constat, quia obligatio,&debitum est
onus quoddam,maxime si sit tradendi aliquid pretio aestimabile. Unde
227쪽
Unde Caiet. hi comm. loco cic 34Vςrtit, qu*d neque potest. ligari mutuatarius eX Padi d remutuandum tune, qui hὸ naturali jure teneretur; idque deducit ex textu, quiliis 'turali obligationi adjicere ci Vilem Obligationem est peeui aestimabile : ac proindς Plu e igitur eo , quod mutuatui' quod est manifesta usura Concedit tamen Cajet. posse mutui torem respicere ad gratitudinem, Vel ingratitudinem mutui. tarii: sed haec sine pacto QS allectu animi expediantur , tali.
Confirmatur. Ex eodem D.Th.eX dictis ad 2.exigens aliquii ut debitum ex gratitudine ut plurimum est causis, ut mi tuatarius coacte & involuntarie praestet , vel promittat eo. num, sed hoc est aliquid extorquere per injuriam: ergo i a. ste agit sic eXigens. 7 Pro complemento nota, non solum damnari in hae pro positione posse adjici initio mutui pactum de aliquo praestando, ut debito ex gratitudine, sive expressum, sive tacitum , sed etiam postmodum, etiam si nullum intercesserit pactum, psis se aliquid peti, ut debitum eX gratitudine, ut cum quis pluries instat, &mutuatarium interpellat , ut sibi aliquid tradat , inculcans hoc sibi ex gratitudine deberi: hoc enim importat iblud verbum exigitur positum in praefata Propositione , utroque enim modo videtur aliquid exigi .
Quidni nisi veniale sit detrabentis auctoritatem magnam fl inoxiam falso crimine elidere λ1 Etractio definitura S. Th. 2.2. q. 73. t. I. est denigra
tio alienae famae per occulta verba , in quo disteri δContumelia, quae est per verba manifesta, seu in faciem eiu , cui infertur. Fama autem, ut tradit Sol. libo . de P .re q. 6. art. 3 ad . est communis, clara opinio , & aestimatiqbonae, & inculpatae vitae, voce manifestata, quam de aliqRQ
228쪽
et Ocho modis potest exerceri detriatio. r. Imponendo alicui falsum crimen . a. Augendo, & amplificando verum crimen. 3. Μanifestando crimen occultum. 4. Interpretando, ocexplicando factum honestum alicujus in sinistram partem ; ut si dicat prava intentione factum, & his quatuor modis dicitur directe quis detrahere: qui hoc versu continentur. Imponens, augens, manifestans in mala vertem. Aliis quatuor modis indirecte dicitur quis detrahere, quorum Primus est negare recte facta, & bona alterius. Secundus diminuere recte facta. Tertius malitiose reticere bona alterius loco, di tempore, quo ejus reticentia vergit in vituperationem illius, ut si caeteri ex eius taciturnitate falsam esse laudem concipiunt; vel aliter in eius opprobrium redundat. Quartus est ita remisse, & frigide laudare, ut cedat in vituperationem laudati. Hunc quartum modum non explicavit D T. quonia m ad secundum vel tertium reducitur, & hi quatuor modi hoc alio
sui negat, aut minuit, reticet, laudatque re RP, a Detractio formalis de se est peccatum mortale, nisi ob pam
vitatem materiae eXcusetur, ut ait D T. loco cit .art. 2. quem sequuntur communiter DD & patet primb ex sacris litteris;nam I. Macbab. 7. detractores Iudae Μachabaei apud Regem Deme. trium, vocantur impii, & iniqui . Ibid. cap. ro. illi , qui voluerunt detrahere Ionathς apud Regem AleXandrum, vocamtur viri pestilentes . Et 2. Macbab. 3. & 4. Simon , qui detraxit Onio Pontifici apud Regem Antiochum vocatus est impius. Ad Rom. I. dicuntur detractores Deo odibiles. De bi . dicitur: Nolite detralere alaerutrumfratrer mei, qui detrabit fratri , detrabit legi , idest ; ut eXponit S Th. 2.2. q. 7 art. a. ad 3. Contemnit praeceptum de dilectione proximi . Et Ps. 1 oo. dicitur : Detralentem secreto Proximo μ hunc perfe-
Probatur etiam ratione D. T. laesio Proximi in re gravi est peccatum mortale: utpote contra praeceptum dilectionis Proximi ; sed per detractionem laeditur ProXimus in re gravi, nempe in fama, quς est pretiosior inter res temporales , ut dicitur Eccl. I. Curam tabe de bono nomine, iacerem magis permanebit
229쪽
tibi, quam milis ib sauri mog i, pr tisse; ergo detractio sdum se est peccatum mortale. Relici Confirmatur: furtum eZ se est peccatum mortale, qui fertur Proximo res temporaliS, nisi parVitas materiqexeus tergo multo magis est pccc Lum mortale detractio, cum pest, sam auferatur fama, quM est pretiosior divitiis, ut dicitui Parabolis Salom cap- δῖ- M liui cli nomen bonum, quam dititis illae. His igitur praemissis ad Propositionem positam deis
Casus, in quo loquitur prςfata Propositio est, cum qui, aliquem in gradu sublimi constitutum adversarium habet, cet ius auctoritas est ipsi noxia, re ipse potest se liberare a nocti. mento, quod sibi inferendum timet, si ipsi detrahat, falsuri
crimen ei imponendo, an hoc faciendo peccet mortaliter strespondet, tantum peccare Venialiter, interrogatio enim illa affirmationi aequivalet. Non habeo prς manibus, qui illam do.
ceat, sed .ue Dicendum omnino falsiam, & merito damnatam prςdi. Jtam Propositionem. Probatur prim b ex dictis. Detractio eX se est peccatum mos tale, ut probatum est, at impositio falsi criminis est potissimus& pessimus modus detractionis: ergo &c. Secundo: impositio falsi criminis est prohibita 8. Decalogi praecepto, estque contra Charitatem: ergo est peccatum m0r
6 Dices: licet absolute, & in se esset peccatum mortale, tamen in casu posito, quia sumitur ut medium ad propriam defensionem, ut effugiat damna, quae possunt ei obvenire , non est peccatum mortale, sicut qui alium occidit ob sui defen sionem, mortaliter non peccat: quamvis homicidium absola te sit peccatum mortale. 7 Sed contra primo, quia, ut sςpe didium est ex D. Adg mendacium ossciosum, etiam ad defensionem propriae Vitς ivel ad consulendum saluti Proximi non est licitum, .& quia οἷ genere suo est veniale, etiam eo fine dictum veniale est: ergὴ mendacium perniciosum, quale est imponere falsum crimςβalicui , etiam ob propriam defensionem non est licitum , α
230쪽
quia ex genere suo est mortale, etiam eo fine dictum, mortale
Secundo: prςcepta negativa obligant semper, & ad semper,& in nullo casu cessat eorum obligatio,nec eXcusiat eorum tranf- gressio sed octavum DecaIogi praeceptum est negativum , ocobligans sub mortali in re gravio ergo non excusatur quisquam ab ejus transigressione, etiam ob propriam defensitonem. Ideo autem occidens hominem ob suam defensitonem non peccat, quia ut diximus P pOf.3O. exercet suam defenssionem& hanc intendit, non ejus mortem, & praeter intentionem sequitur homicidium. Unde si intenderet homicidium, etiam ut medium ordinatum ad propriam defensionem, esset peccati mortalis reus, ut ibi ex D. T. diximus, susEque probavimus . Ex qua doctrina radicitus evertitur praedicta responsito, rerundamentum , cui inniti videtur prςdicta Propositio , icut ex opposita doctrina omnes hς falsiitates eruperunt. Unde patet, quam solide illud S. Th. principium sit tenendum, ac vem re venerandum ut basis totius Ethicae .
Probabile est non peccare mortayter , qui imponat falpum crimen alicui, ut suam Pustitiam , ct bonorem defendat, ct si hoc non fit probabile , vix ulla erit opinio probabilis tu Tbrologia.
1 DR semitto hanc Propositionem esse modalem , non de inesse, ut loquuntur Dialectici, in moralibus enim ac Theologicis, modi sunt, probabile, improbabile, erronea, CT rori proxima, & similes: unde, quia afficitur illo signo, probabile , est modalis. Unde cum generaliter in Decreto Sanctissimicteterae damstentur, ut scandalosς, & in praxi perniciosς, hoe ex speciali sua damnatione etiam improbabilis censienda est, oppositum namque eius, quod asserebat, tenendum est. Unde .
non solum dictum est falsum, sed etiam tale dictum esse probabile speculative, falsum est. Duo igitur hic prς standa, & salsitas dicti & improbabilitas ejus breviter ostendenda. Ρ 2 a Rub