장음표시 사용
211쪽
Bonac. tom. de legibus disp. z. q. 3-pμuc, 5 n m. 29. & Sancti Opere mor. m. I, cap. s. num. 16. asserunt mortaliter peccaretio eorum est , quia Violat praeceptum Religionis in matὸζ gravi per omnes illas omissiones simul sumptas , α illa omni, sunt paris conditionis , & Obligant pro eodem tempore ex virtute , & praecepto Religionis , sicuti a pari , qui pluribus
vicibus promittit aliquam materiam parvam , itaut Omnes si mul promissiones essiciant materiam notabilem, sub mortali tenetur stare promissis; quia violat Iustitiam in re gravi. Sed contra hoc est, quod licet illa Vota sitnt pro eadem die , tamen pertinent ad diversa praecepta , re duo praecepta etiari numero distincta non continuantur inter se, ut patet de reci. tatione quotidiana ossicit. Unde non obstat disparitas, quari assignant inter illum , qui tenetur ad recitationem salutatio. nis Angelicae in aliquibus diebus festivis , quae pluries inter missa , non asseri peccatum mortale , re inter istum , di.
centes , quod ibi Iapsu temporis cessat , re non continuatur illa materia ; hic autem pro eadem die continuatur . Noa inquam obstat, non enim haec a tempore continuari possunt,
cum ex se sint discontinua , tempus enim est mensura phili. ca , distinctio autem illorum votorum discontinuat illa anciraliter.
Quod si forte dicas : continuari in ratione honoris, & cui tus Deo debiti; nam ad hoc omnia illa tendunt, re per omniuriillorum omissionem tollitur, & subtrahitur Deo magnus cui tus: ita etiam possem dicere de ossicio Divino , nam si inter mittatur quotidie parva quantitas, in anno subtrahitur Deo
Potest etiam impugnari ex hoc , quod ipsemet Sancti. ad mittit , quod si plura praecepta Ecclesiastica violaret in eodem die, puta si in die Festo parvam quantitatem Μissς audire omit tax, & parum temporis operi servili incumbat, & si sit cle ricus parvam quanti talem ossicii praetermittat, etiam si fas junctae faciant magnam quantitatem , non peccaret mort-li ter : S tamen per omnia illa violatur virtus Religionis in νὴ teria gravi. Unde hanc sententiam tenet Μeroll. tom. I. inst y H Vitiis O pcccatis cap. 4. coroll. 7. num. a 3 a. ubi pro i
212쪽
tat Suar. Loream, & Garesam. Et ad paritatem de promicssione, respondet quod eX una virtute non potest argui ad aliam illa autem est in materia Iustitiae : hςc vero in materia Reli.
9 Ego autem, suppositione disp. gratia admisia , limitarem
hoc modo sent. Bonac. &Sanch. Primo, si Vota sint de eadem materia , e X. gr. de recitatione plurium orationum dominica. lium, vel plurium eleemosynarum , non autem si sint de diversis materiis, & sic potest assignari disparitas ad impugnationem factam. Secundo limitarem hoc modo, vel enim omnia illa vota circa eandem materiam adunantur per se in eadem die puta ex intentione voventis, qui pro tali determinato die omnia illa vota simul emisit, videtur enim tunc ejus intentio ultimata fuisse de toto illo cultu illa die Deo reddendo, quem tamen deinde in magna quantitate Deo subtraheret: & praecipue si simul illa emisit, quia tunc objectum ipsi prς siens, erat tota illa materia collective, licet per partes pluribus votis divisa. Et in tali casu censeo peccare mortaliter, vel per accidens materia omnium illorum votorum adunatur in illa die, puta si quis promisit ex voto salutationem Angelicam quolibet die, alio voto promisit eandem quolibet die Dominicae , alio, qualibet prima die mensis: alio, quolibet die quadragesimae, & alio , die alicujus Sancti, quae omnia incidant in eadem die, tunc enim non habuit intentionem circa totam illam materiam collective, de circa totum illum cultum, quapropter vere sunt discontinua,& militat ratio supra adducta: unde existimo non peccare m taliter . Similiter si diverso tempore emisit illa plura vota,etiam pro determinato die; videtur enim tunc non habuisse intentio, nem circa totum illud colleetive, sed vere fuisse omnino dis continua , tam in particulari , quam incommuni, &maximes quando unum emisit, non advertit ad aliud votum antea emissium.
213쪽
vj alium moτος , alit inducit ad inferendum grave damnum tertio, non tenetur ad restitutis-nem istius damni illati .Rςmitto, aliquem inducere posse alium ad grave dam. num vel iustione, vel consilio. Iussio autem seu man. datum, vel potest esse respectu sibi subditi, vel non subditi prius est vere, & proprie mandatum: at secundum, licet non habeat vere, & proprie rationem mandati; quia hoc est pro. prium habentis auctoritatem: nihilominus mandans appella. tur, quando eX ejus jussu procedit exequutio. Hoc autem se. ri potestprecibus, blanditiis, promissionibus, dummodo itituitu illius exequens id poestet. Consilium autem est, quando in gratiam eXequentis, aliquid consulitur, . quod etiam potest fieri exhortatione, directione , instructione; ut qui consulit homicidium, furtum, rapinam, incendium, destructionem prςdii &c. Hoc prςmisio. a Dico: qui alium movet, aut inducit, sive mandato, sive consilio, ad inferendum grave damnum tertio, si ex hoc mandato, &consilio sequitur illud damnum, tenetur ad restitu tionem damni illati. Est communis opinio; quam expresse do
cuit S. Th. a. a. q. 62. art. 7. distinguens duo genera concurre
lium ad damnum inserendum, unum directe, aliud indirecte S de primo genere ait: Direaeie quidem, quando inducit aliqHialium ad accipiendum, Ο boc quidem tripliciter. Primo quidem mo do, movendo adipsam acceptionem, quod quidem si praecipiendo , consulendo ; consentiendo expresse, o laudando aliquem, qua 'ς nuum de hoc, quod aliena accipit. Unde infra subdit illos versus
tam Vulgatos, & communiter receptos etiam suo tempore,qui bus continentur omnes, qui ad restitutionem tenentur: Possio, consilium, consiensus, palpo, rccursus, Participans, mutus, non obstans, non man dia f.
214쪽
opinionem invexerit praedicta. Propoli tio afferens , praedictos ad restitutionem non teneri ..3 Probatur de jubente nam jubens est principalis causa damni; cum exequens sit ejus minister: & voluntatis ipsius exequutor; sed quicumque est causa injustae acceptionis, vel damni , . tenetur ad restitutionem , cum. laedat Iustitiam commutati-Vam, eX quo oritur Obligatio restituendi: ergo &c. Quod confirmari potest ex illo ad Rona. I. Digni sunt morte , non flumqui faciunt, sed etiam, qui conmtiun acientissus . Sed iubens magis influit in damnum , quam consentiens s ergo M. Huic simile est illud ,. quod dicitur. a. q. I. c. Notumst. Ea lantem , ct cou- sentientem par poena constringit, & illud aliud: Cap fli culpa, g. sane, de injur. S damno dato. Dans occasionem damni, damnum id se utitur . . Probatur de consulente; & primo patet authoritatibus jam adductis. Secundo ratione: supponendo , quod vere ex il
lo conssilio, eKhortatione ,. Sc. modus si d alter ad damnum in
ferendum ut in Phopositione, quam impugnamus, supponitur. Tale consilium est causa efficax damni .' ergo consulens tenetur ad restitutionem. Consequ. patet, quia est causa injustς acceptionis; vel damnificationis: Ant. probatur, quia Arist. a. pb f. cap. 3. Vocat Consiliarium causam essicientem. Et in Iure, Consiliarius, & consentiens pari poena puniuntur, Mi constat ex Cap. Notum sit; moXcit: sicut ipse delinquens, & ex Cap. G- cut dignum de bomis. & ex Cap: Nuper destntent. excommunic. oe ex L cui servo, J. de furtis,. ω l prima destris corrupto .s Dixi in conclusione: si ex illo mandato, vel consilio si quatur illud damnum; quoniam sive damnum non sit sequutum, Vel ex illo mandato, vel consilio non sequatur, sed aliun de , mandans, & consulens non tenetur ad restitutionem. Tunc autem non sequitur ex mandato, quando mandans tacite, vel zXpresse revocavit mandatum, &hoc mandatario innotuit vel quando mandatariusexcessit , id enim in quo excessit, mandanti non imputatur . Considenti autem non imputatur , quando aequ e paratus erat alter damnum facere, ac si consilium praesitum non fuisset: secusverd si alius consilium dedisset, si ipse, non cons O , luisi
215쪽
luisset, dum ex consilio sequitur damnum , Idem dicendu es est de adulatore, qui palpo dicitur, qu*Πdo QS siua appr6batione alter movetur ad damnum inserendum, sed de his fusi hin trarii. de Reniit
C tractus mobari a licitus es etiam respcctu fusdem Per ouis cum Contractu retrournditionis privi e tuito , cum intentio lucri . I x Lures contractus licite fieri posse cum paeto retrovendi I tionis, ut sunt onera census bullatis; Venditiones cum carta gratia redimendi &c.qui videri possunt apud Sot Mol. 86
Mac. Tambur. & alios: qui nisi vitientur eX aliqua prava cir cumstantia , liciti funt: non enim eX hoc quod sit pactum re trovenditionis, sive in favorem emptoris, sive in favorem ven. ditoris vitiatur contractus. Contractus igitur Mohatra non est quicumque factus cum pacto retrovenditionis, sed esst ille, quo res carius Venditur credito , ut statim vilius ematur numerata pecunia: qui teste Tam-bur os l. tr i. 3. cap. 7. s. 8. n. 9. alicubi dicitur Porro, alicubi, PilliZZa, alicubi, Baratio , & teste Bonac. 6 rariit. disp. 3. q. a. punc. 3. n. 2o. lingua Italica appellatur Stoe co, lingua Hispana a Mich. Salon. a. a. q. 78. art. a. appellatur Mohatra.
a Casus igitur est, cum Titius vadit ad Mercatorem , &emit ulnam panni credito, triticum, vel quid simile: deinde ei dem mercatori eandem rem vendit numerata pecunia, an pos sit carius mercator vendere, & vilius redimere λCirca hoc sunt notandae aliquae conditiones, quae possunt ad jungi, nam in primis si nullum pactum extet retrovenditioni , nullaque intentio redimendi vilius praecesserit in mercatore 1 nec scientia , an Titius panno indigeret , an pecunia , αδδillum debeat retrovendere, sed bona fide pannum vendat Vrς
216쪽
expectandae solutionis in quo posset esse dissicultas & deinde
a Titio, vel tunc statim rogetur, vel post breve spatium redeunte, ut pannum redimat, etiam si Titius ideo emerit, ut retrovendat, dum hςc intentio mercatori non innotuerit , potest mercator redimere infimo justo pretio numerata pecunia. Ρatet hoc, quia nulla fraus intercedit, nulla palliatio mutui, nullaque species iniustitiae; quia potest vendere rigoroso, & emere infimo intra limites iusti pretii. Tum, quia merces ultroneς Vilescunt. Tum; quia mercator iste, quia vendidit credito non evadit deterioris conditionis, quam quilibet alius, qui pretio
I Alio modo potest esse, ut mercator sciat Titium non indigere panno, sed pecunia, & revenditurum pannum viliori pretio , & ipse vendat rigoroso pretio , cum intentione redimendi viliori, nullo tamen pacto interveniente, nec implicito nec explicito, nec per se, nec per alios. Et in hoc casu, puto licitum esse, redimere viliori: quia istu sunt duae emptiones, &venditiones distinctae, &ambae iustis. Et quamvis illa intentio praecedat in mercatore; dum tamen pae tum non intercedit nullum onus injustum imponitur Titio: nec illa intentio est illicita, licet tendens ad lucrum; alias emere vilius, ut caritis vendatur, quod est negotiatorum intentum, illicitum esset. Tum; quia dum non praecessit paetum, posset Titius cuicumque vendere illo infimo pretio . Si tamen Titius, si alteri venderet, medio pretio esset venditurus: & mercator illi dicat , ut si bi retro vendat, & offerat infimum pretium, sciens ob verecundiam, quia ab ipso accepit credito, consensurum, videtur illicite agi, quia intuitu expectatae solutionis exigi videtur illud, in quo pluris vendidisset Titius, si aliis vendiderit. Unde securius est mittere ad forum, ut vendat, re quantum repererit, sibi potius, quam aliis retrovendat, non in pactum hoc deducendo, nec ante Venditionem, sed post, & liberum ipsum relinquendo, si velit sibi potius, quam aliis vendere.
Alio modo potest contingere, ut Titius a mercatore petat pecuniam mutuo, sed is sie pecuniam non habere respondens osserat ei merces ad Valorem pecuniae postulatae, ea intentione, ut vendat rigoroso pretio , & redimat infimo, cum sciat
217쪽
ipsum propter pecuniae indigentiam βd hoc devonturum: si . hoc non deducat in paetum, sςd b c intendat, di in hoe ea sputo mercatorem non eScusari a labe u sturae: quia reveri pluris quo vendit, pro mutuo Rccipit, estque palliata vendi tio, revera mutuum, Vel qu sit mutuum. Et quamquam n Etum non praecedat, undς posset alteri vendi, tamen muta liter existimatur, ut Titius non sit dissensurus, si Μercator ab eo petat sibi retrovendi; tum propter indigentiam pecuniς tum ne quetrat cui Vendat, cum dissicile sit statim emptorem
invenire; tum in gratiam mercatoris credito vendentis.s Denique potest contingere, ut mercator vendat cum pa.cto retrovenditionis, & vendat credito , rigoroso pretio, ut redimat numerata pecunia, Viliori, dc cum intentione hujus
lucri: & hoc ex se illicitum est, & in prςfata Propositione dam. natum. Probatur: in primis haec est palliata venditio, & em ptio, revera in intentione est mutuum: sed illicitum est, & Ia.
belisum infectum aliquid plus accipere pro mutuo: ergo &c.
Secundo, quia illud onus, quod mercator imponit, ut sibi retro. vendat,est pretio aestimabile,& alias supponimus vendere pretio rigoroso: sed quicquid, ultra protium rigorosum, oneris imponitur est injustum: ergo &c. patet haec minor , quia quicquid imponitur ultra limitesjusti pretii, ipsumque excedit, est in. iustum : at in tali casu venderet mercator pretio rigoroso, quod est summum intra limitesiusti pretii, illud onus retrovendendi apponendo, ergo hoc onus est injustum. Quod expressit An
gelicuS 2.2. q. 78. art. a. ad 7. ubi inquit. Si aliquis carius velit vendere res uuas, quam si injustum pretium , oe is pecunia soloen semptorem experitet, mavis e usura committitur . Carius autem vendere non solum importat augmentum pretii ultra justum , sed quodcumque onus pretio ςstimabile, ut in corpore ejusdem art. docuerat S. D. dicens: Ita etiam quicumque ex pacto tactio , vel expre o quodcumque aliud acceperit, cujus pretium pecunia meη-
jurari potest, smile peccatum incurrit. Et ad 3. hoc aliquid plus
etiam ad obsequium a manu, vel a lingua extendit: quod cer id minus esse potest illo onere sibi retrovendendi, quo privatur jure suo in rem emptam, & commoditate reperiendi m si mercator offert. Ethςc locum habent , etiamsi pretium eo , quod
218쪽
etiamsi nullum pactum intercesserit determinat pretii in retrovenditione: si enim etiam hoc intercedat, manifestum mutuum, &usura est censenda.
cum numerata pxuvia pretiosior sit numeranda , b nullus sit , qui non majoris faciat p cuniam procnt m , quam futuram , poteri creditor aliquid ultra fortem a mutuatario exigere, ct eo
ximemitto usuram, quae est lucrum immediath proveniens ex mutuo, esse illicitum, tum in Iure Ecclesiastico, ut constat ex toto titulo Decret. de Usuris. Unde in Conc. Vienn. sub Clem. V. damnantur ut haeretici, qui pertinaciter assirmaverint exercere usuras non esse illicitum, & peccatum, sic enim habetur in Clement. tit. de Usuris , Cap. Ex gravi. Si quis in illum errorem inciderit , ut pertinaciter Urmare praesumat, exercere usuras non esse peccatum, decernimus eum , velat haereticum puniendum. Tum etiam Iure Divino, dicitur enim. Exod. 21. Si pecuniam mutuam dederis populo meo pauperi , quibabitat tecum, non urg bis eum, quas exactor, nec useris opprimes. Erech. I 8. sui usuram non acceperit. Luc. 6. Mutuum date, ni-bil indesperantes. Et Ps. 1 . cui pecuniam suam non dedit adus ram . Huic scilicet dabitur ingressus in tabernaculum Dei . Tum denique jure naturali, ut patet ex ratione naturali essicaci adducta a S. Th. a. a. q. 78. art. 1. quia scilicet venditur id , quod non est, vel eadem res bis, quod manifeste injustum est ;nam in pecunia, cujus principalis, & proprius usus est consumptio, cum teste Arist. I. Polit. principaliter sit inventa ad commutationes faciendas, & in iis, in quibus usus est ipsarum rerum consumptio, non debet seorsum computari usus rei a re ipsa: unde cuicumque conceditur talium rerum usus, concinditur eo ipso res ipsa, & ideo in talium mutuo transfertur minium : sequitur, quod non potest seorsum vendi usus ab ipsare; sed hoc esset bis Vendere eandem rem, vel vendere id, quod O non
219쪽
non est. Accipiens autem l ucrum eZ mutuo, cum accipiat ipsa re, nempe pecunia, aequiValens, illud plus acciperet 'usu pecuniae, & sic venderet bis eandem rem, vel id ,
Unde miror Tambur. asseruisse, nondum plene probaturi esse I uri naturali repugnare usuram, & esse secundum se illidi.
tam, cum tamen Philosophus ratione naturali duectus 1. cap. 7. dixerit , quod usuraria acquisitio pecuniarum est mi Σime prςter naturam. Hoc prς misso. 1 In primis, falsum est numeratam pecuniam pretiosiore' este numeranda. Nam pretium pecuniς non dependet a tem. porum variatione, & emptorum, Vel Venditorum copia, vel
inopia, ut triticum, Vinum , & similia; sed est laxatum , di prςfixum immobiliter a Republica, Vel Principe ; & tan. ti valent centum Unceς hodie , quam hinc ad mensem , vel
annum: ergo non est pretiosior numerata pecunia, quam nil ameranda . Immo etiamsi pretium monetς decresceret iussu. Principum , ut si moneta aurea, quς modo Valet Tarenos o. valeret postea 3 8. non per hoc, quantum ad mutuantem pre tio decresceret; mutuatarius enim Ao. reddere debet, vel in alia moneta, Vel si in eadem moneta aurea, cum supplemento pretii, in quo tunc temporis quando reddit, minus valeat: nisi aliud sit deductum in pactum: ergo ςqualis pretii est numerata pecunia, quae a mutuante traditur, ac illa quς a mutua tario redditur . 3 Alium valorem conssiderare possumus in pecu nia, sciscet potentiam ad lucrum, in quantum, vel per negotiationem , vel per emptionem agri, armenti, &c est apta ad lucrandum& hoc habet pecunia praesens, non futura ; & secundum h0edici posset numeratam pecuniam esse pretiosiorem numζ
Haec autem potentia, ut observat Eminent. C et. 2.2. q. 7 art. a. s. Initium autem, dupleX est, altera, quae est ipsius p. cuniae absoluid, in quantum potest esse instrumentum ad i. crandum, quae comitatur ipsam pecuniam absolute: alia ζst potentia pecuniae, ut subest industriς negotiatoris, vel emptinri , tali loco, vel tempore : & commoditate. Vel ut alii di
220쪽
cunt alia est potentia remota pecunia: ad lucrum, alia proxima Prima potentia convenit pecuniae secundum se, & a quocumque habeatur: secunda Vero non conVenit et , niti prout subest industriete. Pecunia igitur cum sua potentia primo modo non est pretiosior numerata, quam numeranda; sive praesens, sive futura, quoniam hςc potentia communis est omni pecunionee diversu in judicium faciendum est de ea,&de sua potentia, sed pro eodem computantur. Unde eae hac potentia non potest crescere pretiositas pecuniς; sicut seXemplum est Caiet. triti. cum habet potentiam sementinam inseparabiliter anneXam , in quantum eo potest quis uti ad serendum: non tamen ideo plus valet propter hanc potentiam. Si vero accipiatur pecunia prout subest industriς, sic habet majorem valorem, & eo plus, vel minus, quo magis, vel minus proxima est lucro, & secundum qualitatem negotii, & industriς negotiatoris, &hςc non convenit pecuniς , nisi per ordinem ad aliquem, nec eam hahet, nisi revera esset applicancia : quemadmodum idem triticum potest habere potentiam sementinam proximam, si revera sit paratum; & ordinatum ad serendum , & haec potest suscipere magis, & minus, secundum quod magis, vel minus proximum est: scilicet si adhuc eo fine retinetur domi: vel si est jam delatum ad agrum, Vel etiam sparsum. Ex quibus sequitur, quod sicut si triticum, quod possideretur ab aliquo, ut serendum, re paratum pro semine, si a latronibus esset ablatum non solum deberet fieri restitutio adqqualitatem, quo ad mensuram tritici ablati; sed aliquid plus correspondens illi lucro percipiendo ex ipso si seminaretur, ob
damnum,ob id emergens domino tritici: si vero ad hoc non fuisset applicandum, non obstante potentia sementina, quam absis, lute, & in se habet triticum, non teneretur fur aliud restitudire, nisi ςquale tritico accepto, nec pluris propter hanc potentiam ςstimatur: ita pariter, si pecunia quae mutuatur habet potentiam proximam ad lucrum, si revera erat applicanda ne gotiationi , vel emptioni habet majorem Valorem, & pluris merito ςstimatur prςsens, quam iutura, non quia prςsens sed
quia applicanda, ct in potentia proXima ad lucrum, quod nonh4bet pecunia tutura . Unde propter hoc posset aliquid ut