장음표시 사용
581쪽
eommunicatio aliave censura atque irregularitas praecedens elenionem aut provisionem Beneficii facit eam invalidam & irritam , d. cap. Fosi, δε- Ibi. Sed collato jam Beneficio superveniens non inducit Bene licii vacationem. Decisio Rotae in novis lys. Gomesius trach. Expectativariim,
imo id satis constat ex cap. Ex literis , de exces Praelat. ubi homicida Beneficium habens, cum sit ratione homicidii irregularis , non judicatur ipso facto depositus , sed solum Judicis sententia deponendus. Suare z de censuris disp. 13. sect. i. num. i. id probat ex cap. Pastoralis, f. meri , de
appellat. ubi decernitur Beneficiarium noviter excommunicatum privanis
dum esse per Iudicem Beneficii sui fructibus: unde insertur illi adhuc remanere Beneficium. Idem docet Sylvester verb. 3.1a. I.
Excommunicatus quoque inhabilis est ad provisionem pensionum clericalium , secundum aliquos qui iisdem rationibus nituntur, quibus probatur de beneficio quod excommunicato confertur : sed tamen nullus Canon hoc decernit de pensionibus , cum tamen Canones id exprimant de Beneficiis : Sc in poenalibus non fit extensio, sed potius restrictio, cap. In pasvis , de regul. jur. in 6. In paenis ait ) benigrior est interpretatis facienda.
Hanc tamen volunt ad pensiones extensionem Sayrus lib. 2. de censui . cap.F. num. is. & alii quos allegat & sequitur Bonacina d.disp. z. quaest. r. punci. . g. I. ia.4. adverso Avita de censetis 2. p. cap. 6. dub. 7. ad fin. aliique asserunt validam pensionis clericalis collationem excommunicato
factam. Utraque opinio probabilis est. De fructibus Beneficii ante excommunicationem acqui siti dissident invicem Doctores. His enim privari quemcunque excommunicatum asserunt Glossa in cap. Studeat, dist. socin fine , Ostiensis, Abbas , Suareet , Toletus, Reginaldus. Negant ex adverso Petrus Navarra, Avita , Sancheet , Vasqueet , Coninch, Bonaes-na, dummodo excommunicatus suum praestet ollicium. Ista est mihi probabilior opinio. Prim5, quia cui Ecclesa Beneficium indulget, eidem pariter attribuere censetur ea quae sunt accesseria dc consectanea ad Beneficium : & qui dat esse , hoc ipso dat consequentia ad esse ; & accestarium naturam sequi congruit principalis, cap. Accesrium , de regul. jur. in 6. Praeterea poenae cum sint odiosae , restringendae potius sunt quina ampliandae ultra quὶm Ius exprimat. Ius autem hanc poenam nullibi decernit. iod verb aliqui ad hoc citant cap. Pastoralis, in fin. de appellat. Ei illi merito proventus Ecclesiastici subtrahuntur , cui Ecclesie communio denegatur; ipsa Glos. ibid. in verb. Subtrahuntur, hoc exponit de poenali Judicis sententia , non verb de Iuris praescripto. Denique ipsa confieri do quae vim juris habet , istud confirmat. Talem enim poenam quas jure ipso incursam nusquam vidimus admissam, sive in foro poenitentiali, sive in contentioso : neque peti solet contra ipsam dispensatio aut re habilitatio , saltem in regno Galliae.
582쪽
IX. sextus effectus est privatio j iirisdictionis Ecclesiasticae , cap. Admbandum , de re judicat. de Clem. Ne Romam, de election. Haec poena
ibia .n attingit excommunicatum evitandum , non Verd tolerarum , ut est
communis Doctorum sensus. Iidem similem tolerati & evitandi distinctionem locum habere consentiunt in privatione suffragii ad eligendum, chiae statuitur per cap. , de consuetud contra electores suspensos: volunt enim poli Extravag. Constantiensem non habere locum nisi contra suspensos publice denunciatos, & similiter excommunicatos. X. Septimus excommunicationis effectus est civilis communicationis privatio , cap. Excommunicatos, ii. quaest. 3. Sed haec poena post extrav ίantem Ad evirauda, non habet vim nisi contra nominatim denunciatos, aut palam notorios. Quin etiam in istis ipsis excipiuntur qiunque communicandi causae hoc vulgari versiculo comprehensae: iis, lex, tam is , resis rata, necesse. XI. Octavus demtim effectus est nullitas impetrationis gratiarum , &rescriptorum Apostolicorum , cap. i. de rescript. in s. Cui tamen obviari solet in Litetis Apostolicis per clausulam absolutionis ab omnibus censuris ad hunc duntaxat effectum, ut impetrans sit capax gratiae quae ipsi a summo Pontifice indulgetur. XII. Observa tamen Constitutionem Ad evitanda . ubique fere , at que adeo tota Gallia elle receptam , non prout habetur in Concordato Leonis Papae & Francisci Regis , atque in Concilio Lateranensi sub Leone X. sed prout diximus allegari a Felino , S. Antonino & Cajetano : itaut soli ab hujus Constitutionis deneficio excludantur nominatim denunciati,& prorsus notorii Clericorum perolisores ; non vero caeteri excommunicati , quantumvis notorii, sed non specialiter denunciati. XIlI. Hoc pariter observa , Constitutionem illam permittentem communicare cum excommunicatis toleratis etiam in Divinis ossieti, &sacramentis , abolere quidem veterem Ecclesiae prohibitionem , sed non naturalem & Divini Juris , vetantem Sacramenta indignis ministrare , sanctumque dare canibus , & margaritas projicere ante porcos. Matth. . Ille
itaque qui sciens Sacramentum tolerato excommunicato conserret, non incideret quidem in minorem excommunicationem , sed tamen mortaliter peccaret. Quemadmodum ille etiam peccaret qui scienter ab excommunicato Sacerdote tolerato citra ullam necessitatem sumeret aliquod Sacra inentum: quia Ios Divinum prohibet alieno peccato consentire , aut eooperari. Et digni sint morte non solion qui faciunt, sed etiam qm conse tisint fam
XIV. Sapienter admonet Concilium Tridentinum sess. 1 f. de re so . cap. 3. ex re vulgari seu levi Monitoria non esse decernenda. Cui suffraga tur in Gallia nostra Edictum Caroli IX. in Comitiis Aurelianens buxari. 18. ut omittam antiquiorum Conciliorum Canones, cujusmodi est
583쪽
Canon 3. Concilii Agathensis, Canon 16. Meldensis, Canon χ. Aurelianensis IV. & Canon i3. Vormatiensis. Vide si lubet apud Gratianum can. Episcopi, & can. Nemo Episcoporum , & can. Nusius Sacerdotum, ii. qtiaest. 3. S. Augustinus de corrept. α gratia rationem horum suppeditat cap. I s. sma inquit )pana excommimicarionu insta major est in Eccis . Denique Ludovici XIV. feliciter nunc regnantis Constitutio mensis Aprilisan. 1666. sic ordinat: Non astringent. Ecclesastici ad censuri vel monitiones decernendas, pro vo bm causti. Omissis minoribus taxationibus quas caeteroqui graves Authores in hac materia monitionum praefixere , magis convenientem existimaverim taxationem illam quam doctissimus Episcopus Piasecius in sua praxi Episcopali, p. 2. cap. . praefigit ad vigilati scuta, quae summa in paupere familia potest esse gravissima, & absolute gravis in furto , in commodato, in deposito. Concilium quoque provinciale Avenione celebratum sub omni virtutum genere ornatissimo Francisco Maria Taurusio ex Congregatione Romani oriatorii Archiepiscopo & Cardinali , providet ne pro minori dispendio quam viginti aureorum expe
diantur monitiones aut censerae.
MN is quidem excommunicatus, etiam toleratus , privatuiti
sub mortali peccato ab auditione Missae & assistentia in Divinis officiis. Potest tamen ingredi Ecclesiam , & seorsim adorare, de orare coram sanctimino Sacramento , dum a a Missa & publicis ossiciis. Hoc dicit Alterius lib. I. disp. Io. cap. s. cina de excom. disp. a. quaest. 2. punct. 3. f. a. n. 9. asserentes ciueinem sententiam. Non enim illi prohibentur privatae orationes, neque ingressus Ecclesiae ad hunc finem , sed tantum ad finem participandi communibus Ecclesiae precibus & suffragiis. Reliqui tamen Fideles ex
concessione extravag. Ad evitanda, non tenentur excludere a Missa , vel Divinis ossiciis excommunicatum toleratum , quanuis iste , ut dixi, si his interfit, peccet mortaliter, ni si ignorantia excusetur. II. Secus tamen agendum circa excommunicatos evitandos. Quisquis enim scienter Missam , alisve Ecclesiastica officia celebrat coram excommunicato evitando , peccat mortaliter ; simulque ligatur excommunicatione minori quisquis scienter interest Missis aut Divinis ossiciis praesente illo , sive Clericus sit, sive Laicus : eam enim decrevere poenam prisci
584쪽
Canones contra quo scrinque participantes , sive in Divinis , sive in humanis cum quovis excommunicato. Qui Canones etiam nunc vigent, excepta sola mitigatione Extravagantis praedictae circa non notorios , aut non de- nunciatos nominatim excommunicatos. Hujusmodi sunt can. Excomminiacatos, & can. Cum excommunicato, dc can. communicaverit, M. quaest. 3. Si ergo inchoata jam Missa adveniat notorius,aut nominatim denunciatus excOinmunicatus, monendus est ut inde exeat: si parere recuset , vi ejuciendus est, quanuis esset Sacerdos.Sed si ejici non potest, tunc distinguendum est ita. Vel Sacerdos inchoavit Canonem Missae , vel non : si non inchoavit, debet 1 coepta Missa desistere & in sacristiam redire : si verbCanonem jam inchoavit, debet prosequi reliquum usque ad communionem inclusive , de iis quae sequuntur praetermissis , ad sacristiam redire ubi praetermi in sepplebit. Qui verb excommunicati, vel interdicti admoniti exire pertinaciter manierint, eorumque in ista pertinacia fautores novo excommunicationis ipso sino papae reservatae vinculo ligantur,
Clement. 2. de sent. excom. Haec docent unanimes omnes , nemine contradicente , Doctores: praeterquam in eo quod aliqui eorum exeundum esse asserunt Sacerdoti tantummodb in puncto consecrationis , quum ventum est ad verba , Qui pridie quam pareretur, ut vult Navarra : alii vero communi lis negant absoluti, exeundum esse ab inchoato semel Canone. Videri potest haec ubertim pertractans Suareet de censuri disp. ret. seci . Mnum. II. & sequentibus. III. Sacerdos scienter celebrans coram excommunicato evitando peccat mortaliter: nec tum illigatur minori excommunicatione , sinusque interdicto ab ingressu Ecclesiae , cap. Episcopar on, de privileg. in 6. sed praesumens deinceps celebrare antequam absolutionem consequutus sit, fi tirregularis, non quidem propter violationem minoris excommunicationis c quae utique non susscit ad poenam irregularitatis incurrendam , ut ad-diicimus ex eap. Si celebrat, de cler. ex m. minist. 3 sed ob violatam praedicti Interdicti censuram. Iv. Sicut autem quisquis scienter in factis & divinis communicat
cum evitando excommunicato , peccat mortaliter ob materiae gravitatem: ita in civilibus & humanis peccat tantum venialiter ob materiae levitatem. Sed tamen ex hoc lino implicatur excommunicatione minori , Acan. Excommunicatos , dc can. Cum excommunicato, de can. . communi
V. Hujulce minoris excommunicationis essectus est prob,bstio , non quidem conserendi, sed solum suscipiendi Sacramenta , & privatio vocis passivae, sed non activae: potest enim alium eligere, sed non eligi, atque etiam jurisdictione uti qui hanc minorem contraxit. Nullam vero incurrit irregularitatem ex minoris excommunicationis violatione per ordinis sacri exercitium ille qui hac censura est illigatus , cap. Si celebrat, de cleri
585쪽
excom. ministr. Quod verb ibidem statuitur, eundem celebrando graviter peccare, id evmit non quatenus confert , sed quatenus sit scipit in celebra
tione Eucharistia: Sacramentum.
VI. Duos itaque parit effectus minor excommunicatio. Primus h rum in privatione passivae Sacramentorum susceptionis consistit. Secundus est irritatio electionis in eius favorem qui hac est irretitus , ut decernitd.cap. Si celebrat. His enim verbis, Elus eleEctio est irritanda, non nesat esse validam sive electionem , sive praesentationem, sive collationem , sive ii stitutionem. Sed tamen satis insinuat esse illicitam , cum decernat illai irritandam esse: atque adeo taliter illigatum non posse citra gravem cia fensam suscipere & retinere Beneficium , nisi se absolvi curet. Igolinus tab. 3. cap. 6. S. 3. Sua Z disp. 2 q. de censuris, scct. 2. num. 2 i. Felinus in cap. Dilesti, de exception. Ricardus in . dist. i 8. art.7. quaest. A. Filllucius
cap. a. quaest. IO. num. 23. dc alii communiter.
ύ tianam ignorantia excuset a censuris.
I. R EsuPPONENDAE hic sunt multiplices ignorantiae distinctiones. Alia dicitur ignorantia res pectu poenae , scilicet quod lata sit in tali casu censura. Alia respectu juris , an , jure haec , vel illa actio prohibita st. Alia item respectu facti , cum res aut persona ignoratur , ut an id quod telo ferire intendo stfera, an homo ; vel an sit homo laicus , an Clericus. Insuper alia est inculpabilis ignorantia , sive juris , sive facti 1, alia vero culpabilis. Prima vinci non potuit in illis rerum circumstantiis , ideoque centetur inculpata. Secunda vinci potuit, idcirco judicatur culpabilis. II. Communis regula est , culpabilem esse rerum ad proprium cujusque ossicium spectantium ignorantiam , ut est imperitia Medici in suo aegroto curando , , Instit. de lege Aquit. Id quidem ita judicari solet in externo foro ex Juris praesumptione , quod quis nepligens extiterit in iis quae proprii ossicii sunt addiscendis. Quae tamen cestare praesumptio potest in foro conscientiae. Perspecta quippe omni sapienti est ipsa humani ingenii naturalis infirmitas. Alioqui permulta sequerentur absurda. Primum , neminem qui non sit eximii ac praestantissimi ingenii, posse ulli se arti aut disciplinae addicere citra gravia & continua peccata ; quia quantam libet adhibuerit quis in addiscendo diligentiam , ignorabit tamen non
pauca quae eximii quidam ejusdem artis professores inimitabili solertia assequuti
586쪽
assequuti sunt, aut inexhaustae memoriae bonitate retinent, qtiae etiam longiore studio ab aliis acquisita mox infelici oblivione dilabuntur. Altera etiam non minor sequetur absurditas. Cum enim doceat experientia illos
qui longo prove stu in aliqua arte , vel scientia versati sunt, longe plura scire iis qui in eisdem disciplinis exercendis juniores sunt, minusque experti ; sequeretur ob minorem peritiam , atque adeo ob inevitabiles quas. dam in arduis Se dissicilioribus imperitias neminem posse licite aliqua in
arte versari, nisi prius aequis vetit consummatam experientiam ejus artis. Atqui nemo potes h illam assequi consummatam experientiam nisi diuturno xempore in eadem arte versatus. Atque ita nemo citra grave & coeatinuum P cc xum aliquam aggredi, aut per aliquot annorum decursum exercere prosessionem posset : cum tamen illa consummata peritia non obtingat
nisi post longam artis exercitationem, qua sola artes & harum cognitio ς - perficiuntur. ininetiam his ulterius adjungo , etiam persectissima, qurum exiguus est numerus , ingenia, quae longa etiam in propriis pro inanibus exercitatio ad consummatam frugem perduxit, non ita esse selicia , ut omnia quae suae artis sint perspectissima habeant , unde necesse est aliqua ignoratione errent. Et liquido perspicimus inter praestantissimos M primarios Artium de Scientiatum, sive practicarum , sive speculativa- Prosessores, qui doctrinam excellentis ingenii acumine & laboris p ustate consummatissimam scriptis tradiderunt, alios ab aliis quam saeptiumc dissidere, corrigi, & invicem coargui. Haec ad singulas pagina succurrunt legentibus excellentiores quosque Philosophos, Theologos, J risconsultos , Medicos, & qui de motibus scripsere non dico circitius. x neos, aut etiam mediocres , sed principes, eximiaeque sapientiae Ma-Rstros. Quis igitur ista perspiciens ausi asserere, nullam posse cuiquam ii rte propria, quaecumque illa sit, contingere ignorationem , inadver-xςntiam , vel errorem citra culpam de offensam Dei Z Id esset ignorare, non sortasse sine culpa, nostrae conditionis infirmitatem inevitabilem quae nos in humilitate continet , de qua Rex sapientissimus Spiritu Divino ullustratus hoc perhibet testimonium Sap.9. Cogi isnei mortalium timida,
σ 'certa providentia nostra. Corpus enim quod corrumpitur aggravat a mam,
O Vrrena inhabitatio deprimit sensium multa cogitantem. Praestantissimi quoque Iaristonsulti a J istiniano Prinei pe ad Romanarum legum delectum
S compilationem adhibiti, ab ipso Pandectarum exordio proretantur: OmVium habere notitiam, ct penitus in num peccare , Divisitatis magis Quam mortalitatis est. S IIII. Praeterea Aviditur ignorantia in antecedentem , concomitantem,& conseqxlentem. Antecedens illa est sine qua non fieret achipo : ut si Ti- ius virum quem percutit sciret esse Clericum, nequaquam percute e an deret : vel si sciret poenam excommunicationis impostam esse peroassori
Clerici, abstinuisset, formidule illam incurrendi, ab istiusmodi perciissionς B B b b Ignorantia
587쪽
Ignorantia concomitans ea est, ouae licet non interveniret, non minus neret actio : ut si is qui feram telo appetere intendit, sciret non este feram , sed suum adversarium , non miniis id telum contra ipsum intorqueret. Ignorantia consequens est quae ex mal a voluntate nascitur , quae dicitur affectata.
IV. Ignorantia culpabilis, seu vincibilis , tam juris quam facti , si sit
adeo crassa & negligentiae conjuncta , ut agentem non eximat a mortali culpa circa illam circumstantiam in qua versatur censura, nullatenus e
cusabit a censura, neque ab irregularitate imposita in poenam: in si qius hominem telo adortus cogitationem de actuale dubium habuerit an sit Clericus , & hoc stante dubio percusserit Clericum , haud ignarus poenae statutae contra Clericorum percussores. Illa quippe isnorantia crassa est &affectata, quandoquidem stante dubio de Clericatu sese hujus poenae periculo sciens de volens exposuit. Atque haec est consequens ignorantia , ex crassa negligentia, de facile vincibili nascens. Probatur primd aut horitate
cap. Ut acininum , de constitutionib. in 6. declarantis contraventionem adversds sententias & statuta ordinariorum non ex sarirer crassam &supinam earumdem ignorantiam. Si enim aliquis habet suspicionem , vel dubitationem alicujus legis , vel sententiae , nec aliqualem adli: bet diligentiam ut sciat an talis sit lex , de nihilominus praetergreditur sciens devolens illam de qua dubitat legem , hic non solum se periculo exponit transgrediendi illam, si qua existat, legem ; sed etiam licet nulla talis existeret lex , temere agit contra conscientiam suam , Sc ideo certissime peccat: atque ideo qui dubitans de excommunicatione prorumpit in actum, satis habet pertinaciae de praesumptionis ad peccatum moriale, de ad violationem cςnsurae. Quae ratio convincit, ut si lex excommunicationem infligens loquatur de praesumptione de ausu temerario , iste opinans de suspicabundus, nec minus ulterius ad actum prohibitum progrediens illam
pariter censuram inclinat, ut docet Suare E disp. .sech. I . num. 3.
V. Sed si ignorantia seu juris, seu facti , fuerit vel inoilpabilis , vel
solum venialiter culpabilis, haec eximet ab omni censura. Neminem enim ligant censurae excepta sola minori excommunicatione in nisi citi pae mortalis reum. Ignorantia quoque poenae eximit a censura, nisi ut ignorantia consequens & crassa ac supina , quae mortalem citi pam non excludat, praesertim si sit affectata , de directe volita , aut ex gravi negligentia ortum ducens. Ignorant a poenae , hoci est, quod tale factum talis censura comitetur , excusat a censura. Unde qrii scit tale factum prohiberi quidem , sed
ignorat inculpabiliter proh beri si b censura, quan vis lethali culpa peccet
rein faciendo , non tamen censara ligatur , quam planc ignorat. Censurae Namque cum sint medii nates , non decernuntur nisi in contumaces, quales non son uspest censurae illi qui eius notitiam nullam habent. Ita docent sylvester vel b. Excommunicatis r. not. 3. Navarra Manual. cap. 27.
588쪽
nam. 16. Suareet de censur. dispulta . num. 8. Sanchea lib. p. de matrimon. dispiu. 32. num. I 3. Bonacina de censur. in comm. disp. I. quaest.2. punct. i. num. 13. Sylvius commem. in I . 2. D. Thomae, quaest. 76. art. i. Quod ctiam evidenter docet cap. Si ve , it a. de sent. excom. his verbis: Si vero Huruu in Clericum nutrientem comam x mu injecerit violentas, propter hoc non debet Apostolico prasentari coni filivi, nec etiam excommunicatione notari, dummodo inum esse Clerici ignoraverit. Cui conformatur cap. Hostolica, de cler. excom. ministr. sic dicens : Her quia tempore suspensionis ignari celebrastis Divina , τοι reddit ignorantia trobabilii excusatos. Ibique Glossa in verbo Probabilis, hoc ait: Non est Bli aliqua dispensatis necessariis , quia nesciebant se sui seisses, unde non peccaverunt. Adde , nec poenam irreguliaritaris contraxerunt , quia scilicet poena praesupponit peccatum. Alioqui vero regula est Canonici Iuris, eum qui censuram aliquam Ecclesiasticam per cxercitium sacri ordinis violat, irregularitate innodari, toto tit. de cler. exeo . ministr. J aliique communiter contra Covarruviam in cap. Alma
VI. Ignorantiam inculpabilem, seu invincibilem , tam juris poenalis, quὶm facti, eximere ab omnibus censeris , convincitur ex d. cap. Ut aniamarum , de constit. in 6. Ut animarnm pericidii obvietin sententiis per statuta quorumcuaeque ordinariorum prolatis ligari nolumus ignorantes, dum tamen e mm ignorantia crassa non fueris ct supina. De ignorantia qlioque facti seu Personae, etiam in iis rebus quas committens certus est esse Iure ipso Divino 3e naturali prohibitas, textus est luculentus in cap. Si verὸ, it 1. de sent. excomm. ubi Pontifex declarat non esse excommunicatum illum qui hominem ex deliberata malitia occidit , quem ignorabat esse Clericum, propter capillitium de secularem quem gerebat habitum. Quae excommunicatio ex Clerici occisione cdm ut reservata Papae , inde pariter sequitur idem esse juris in ignoratis Papae reservatis excommunicationibus , quod in aliis per ordinarios irrogatis. Idque docent Sylvester , Navarra, Suare et locis citatis pauid ante: cum sit utraque ignorantia juris aut fata mere humaaai, nec aliud opponatur discrimen quam quia ignorantia legum Pa- par minus facile praeuimitur aut probatur in contentioso foro , quam statutorum, vel sententiarum ordinariorum. VII. Q od dixi de ignorantia censurarum juris, eam e Ximere contravenientes ab ignoratis inculpabiliter illis poenis , id pariter extendunt Sanchez & Bon. acina ad irregularitates ex delicto promanantes. Sed ab his existimo dissentiendum esse. Omnis enim irregularitas inducit canonicam incapacitatem , quae sive ex delicto, sive ex .lcsectu oriatur , non minus subsistit ignorata quam cognita. In quo differt a censuris , quia haenon solum praerequivini delictum , sed praeterea contumaciam adversus Ecclesiasticas iussiones : ideoque Ius e filagitat ut noti fi centur tribus distinctis admonitionibus circa iraesentem ac praeteritam culpam ; quod tum
589쪽
quam requiritur circa poenales irregularitates. Istud quoque sequerenit ii conveniens , universos praedones de assastinos, qui dum in his sceleribus vitam degunt , has omnes ex delictis irregularitates prorsus ignorant , de . intibus nihil unquam audierunt , si peracta sceleratae vitae poenitentia ad clericalem statum aspirent , nequaquam indigere ab his poenalibus irregularitatibus ulla dispensatione, hac ratione quia eas inculpabiliter ignor bant qlio tempore homicidiis & latrociniis grassabantur: & si saeros Ordines iusceperint, posse in conscientia illos absque dispensatione de reli bilitatione exercere , solumque egere dijensitione exterioris fori ad repellendos impugnatores suos in externo foro. VIII. Ignorantia concomitans est immunis , censuris , imd etiam ab irresularitatibus ex delicto nascentibus. Itaque is qui hominem occidit exiitimans invincibiliter esse feram , ita tamen affectus animo ut perinde occisurus esset inimicum suum , non est reus homicidii perpetrati, si hunc inscius , credens esse feram , interimat , sed solius mali affectus ad homicidium. Casu namque ac per accidens evenit ut ibi latitaverit inimicus ubi occisor certo credebat adesse feram. Neque occisio censenda est voluntarium esse homicidium : voluntarium qilippe , approbante sancto Thoma, sic ab Aristotele definitur lib. 3. Ethic. ad Nicomac. cap. i. Illud quod procedit a principio cognoscente singula in quibus est actio. Verumtamen si occisor ille dub tasset, fersne esset, an homo , tum demum reus et Ietcriminis homicidii , simulque poenarum civilium , & canonicis irregularitatibus innodaretur ex homicidio surgentibus, non autem excommunicatione , nisi fortὸ aliqua lata esset contra homicidas generaliter , aut ni si e gitationem habui sset Clerici ibi latentis , & vere Clericum, de quo suspicabatur, occidisset aut vulnerasset , juxta principia paulo ante stabilitaart.6. 7. Tunc enim contingeret ignorantia crassa de facilὸ vincibilii. In dubio namque tenebatur omni tib desistere , teli jactu, vel ante teli jactunirem dubiam explorare, nec se periculo homicidii , vel clericidii temerario
IX. Quae hactenus de ignorantia dicta sunt, similiter dicenda sunt de
inadvertentia, oblivione , inconsideratione plane naturali, ac de si: breptione, quum quis non ignorat praeceptiim , vel prohibitionem , sed hie
& nunc non record. atur , aut mens ejus abstracti non advertit : neque
enim homo semper & omni momento liberam habet , aut sub potestate
sua animi praesentiam, aut persectam rerum occurrentium advertentiam.
Oblivio iraturalis, aut in advertentia quam negligentia culpabilis non praecessit, reddit actionem involuntariam : voluntas quippe nihil potest actu velle nisi quod intellectus actu cogitat. Inconsideratio autem tollit actitalem objecti cogitationem , atque ita tollit voluntarium. Si verὁ praecesserit negligentia quaedam venialis , haec non potest per se causare immediatὁ peccatum mortale , atque ita immunem facit , poenis quae non nisi re
590쪽
evis mortalibus decernuntur, quales sunt majores excommunicationes de irregularitates ex delicto. Ita Suareet de cenuiris disp. . sech. 8. num. ri. Grassius lib. . decisionum, cap. 9. num. 29. Et sapienter docet S. Thomas I. 2. q. 88. ar 6. in corp. & a. 2. quaest. art. in corp. & ex eo Ioan. Major in s. dii l. 3 . quaest. i A. de Navarra in Manuali, praelud. 9.num. II. dc cap. 1 3. num. 116. subreptionem in omni materia excusare , mortali.
Bi distinxi superi is inter censuras ab Eoimine, de censuras I jure latas , exposui posse latas ab homine absolvi ab eo solo
qui eas decrevit, aut ab ejus successore , aut etiam ab ejus Superiore, aut ab horum delegatis cum hac speciali iacultate. II. Is qui facultatem obtinuit circa reservatos Papae casus , potest icensuris Papae reservatis absolvere. Nullus enim reservatur Papae casus. nisi ratione censurae. Qui verb potestatem obtinuit circa reservatos Episcopo casus , non potest propterea i reservatis biscopo censuris absoruere. Cum enim soleant Episcopi aliquos sibi casus reservare nulli censurae annexos , inde fit ut duae res distinctae sint casus de censurae Episcopales. nec unum altero includatur , ut docent Navana, Suareet , Bonacina, Toletus & alii. Insuper quando Episcopus alterum delegat circa censuras sibi reservatas, non comprehenduntur censurae ab homine, sed solae. quae a jure decernuntur. III. Potestate pollent Episcopi circa omnes casus ac censuras Papae reservatas , etiam notorie aut publice incursas ab illis qui legitime impediuntur adire Papam, ut sunt infitini, senes decrepiti, sinopes , & foeminae : sed in locis in quibus viget reincidentia, illi qui adire impediuntur tenebuntur mox ut ceraverit impedimentum proficisci , aut mittere ad Papam, vel Legatum sub poena reincidentiae in easdem , quibus absoluti fuerant censuras. Quae tamen cessat obligatio in absolutis per Consessarios,quibus ipse Papa, vel Legatus censurarum Papae reservatarum absolutionem indulserat. Sed illa obligatio multis in locis , suprema Sede remotis plene cess avit, ut in Gallia. IV. Quanuis per cap. Miai , de cap. scitur, te cap. - . de sent. excom. mulieres dispensentur ob fragilitatem sexus ab obligatione praesentandi se Apostolico conspectui, si quando inciderint in ca-