장음표시 사용
731쪽
vel ad satisfactionem consciemiae defuncti , dummodo constet hanc sui gedeliberatam defuncti voluntatem, tcnetur haeres hanc testatoris voluntatem adimplere. Menochius , Covarruvias de alii quos citat & sequitur Bonacina de contractib. disput. . quaest. I. punct. . num. 37. & quaest. 17,
V. Et si per t. Hac confidissima , C. de testament. in testamento septem testes rogati, liberi, puberes, δe virilis sexus roquirantur; in favorem tamen militum statuitur l. Milites, C. de militi testam. & l. Dium, D. cod.tit. in militari testamento duos posse testes sufficere. Cum verδ non minori favore prosequenda sit dispositio ad pias causas, statutum est e. Relatum tr. de testam. ultimas voluntates valere ad pias causas , etiamsi non plures quIm duo, vel tres testes intervenerint. od autem praecedit cap. esses io. desiderare videtur ut fiat pia dispositio coram Parocho. Sed dictum cap. Relatum, nihil de Parocho dicit. Et si vetb Glossa in d. c. ci e , dicat habere locum in terris Ecclesiae , attamen Guido Papae Doctor Gallicanus quaest. 1 3. dicit habere quoque locum in aliis ditionibus &terris; ita tamen ut velit non aliter valere cum duobus tribusve testibus, ni si in infirmitate gravi, & s 'raesentia Currai concurrat: non alio nixus fundamento, nisi verbis d. c. tam ess, quae tamen necessitatem non probant extremi morbi, aut praesentiae Curati: quae duae conditiones non apponuntur in c. Relatum. Sed non advertit Guido Papae dictum c. tarmes, loqui de quocumque testamento etiam in causis profanis , ut valeat cum duobus testibus , modo Curatus quoque interfuerit. At verb c. Relatum, non loquitur nisi de dispositionibus ultimarum voluntatum ad pias causas, ideoque non requirit aliud in his nisi duorum testium praesentiam. Item eap. Crem esset, non videmus recipi ne nunc quidem in terris Ecclesiae. Caput autem Relatum , servatur de in terris Ecclesiae , de alibi pariter, atque
adeo in Gallia, ut testatur Tiraquellus in tractatu de privilegiis causae piae,& alii Gallicani Doctores. Itaque legata pia valent, te ab haerede Alvenda Iant, etiamsi relicta fuerint in testamento aliis nullo de invalido , in quo non alii quIm duo testes intervenerint. Tiraquellus dict. tractatu , privi-eg. 8o. num. I. Covarruvias in d.cap. Relatum II. de testam . num. 2. & a. Iulius Clarus f. Te Mentum, quaest.6. num. 9. Charondas lib. IO. responsorum , cap. io. Mainardus lib. s. cap. i 3. & cap. 2 i. Papo lib. 2 o. placitomim, tit. 6. art. I. . de V. Momacius ad i. I. D.de legat. praestand. conr. tab.
quae lex statuit favorabilia , Se pia legata ac fideicommissa servanda esse etiam ex testamento illegitimo , de in ossicioso , de quoad haeredis iustitutionem irrito. Sciendum insuper legata & fideicommissa ad pias causas immunia esse I detractione Falcidiae de Trebellianicae, authent. Similiter, C.ad leg. Falcid. Et licὸt Romanorum jure legata minim E dcbeantur ex non adita haereditate , l. V mquam , C. de fideicom. debentiar tamen pia legata etiam non adita haereditate, ut est commutas Iurisconsultorum doctrinas
732쪽
ctrina, Battoli in l. 1. C. de sacros. Eccles Speculatoris in tit. de intaim. edit. NMe aliqua, Baldi in I. a, D. de haered. instit. & Guidonia Papae decis. 6o . & ejusdem Scholiatiis Ferrerit ibidem , etiam si clausilla
codicillaris non suerit testamento apposita, S n valet ut testamention, valeat ut codicil .
V I. Filii non possunt propriam Dccessionis partem accipere , nisi
conserant bona de patre vivente a se accepta, ut donationes, dotem , aut
si quid furto patri clam tbstuleritit quod patcr non remisitit. Istas collationes Galli voeant rappret, ct rapserier. De dote filiarum id statuitiit in l. Si martim , de l. Filiam , C.de collationibus. Olim quidem non erat collationi lociis , nisi quum liberi emancipati si iccedebant patra simili cum liberis sib potestate constitutis, i. i. in princ. D.de collation. boli. Sed hodie locum habet in quibuscunque sine discrimine liberis. Cui acius lib. 3. Observationum , cap. 3 o. Charondas lib. 3. Pati declarum, cap. i9. Idem jus obtinet in materna Liccessione. Guido Papae quaest. 26. mina. s. Neque s lom locus est collationi in successioiribus qxiae procedunt in capita , sed in iis etiam qtiae procedunt in stirpes. In capita fratres simul si iccedunt ; at Veris nepotes ex avo in stirpes, si succedant & haereditatem dividant cum patruis. Nam patriti, utpote filii eius cujus dividitur haereditas, succedunt singuli in capita , dc alter eoni in defunctus si ater successistet cum eis pariter pro suo capite ; sed ejus filii qui eum repraesentant, succedunt in stirpes: quantumvis enim plures numero sint, non alia debetur eis successionis pars qtiam quae ipsorum patri obvenisset si sui et stes esset , eaqtie sola inter ejus liberos dividitur. Et si patri horum quidquam donatum ab istorum avo fuerat, aut si avus in nepotes contulerat, id omne conferri debet in portionem successionis eorum cum eorundem patruis , l. Illam, C. decollation. 5c Bariolus ibid. num. 4. Corrasius in centur. cap. ult. Papo lib. 2 o. Placitorum, tit. i. art. 22. & lib. 2I. til. 7. art. 8.
VII. Cum olim jui e Codicis & D gestorum collatio inter haeredes testamentarios non admitteretur nisi hoc testator expressistet, alioqui enim censebatiir remittere ac velle ut quod in aliquem ex liberis contulerat, ille filius id praecipitum haberet , quod Gallice dicimus te tint en precipue, i. 'Namus 31. D. mil. erciscund. l. i. & l. Asia dotem , de l. Etiam . C. decollation. Hunc temporis jure Novellarum collatio indifferenter facienda est inter haeredes, s We testamentarios, sive ab intestato succedentes , nisi testator oppositum expresserit. Novella is . cap. Via quo Pre 6. de Authent.
Ex testamina, C.de collation. Quoniam incertum est ne forsan testator c litus datorum, aut mortis perturbatione angustiatus hujus rei non sit reco datus, d. cap. Illud qMq- s. Nee sol sim res data conserenda est , sed etiam r. ictus inde percepti, l. mus , f. Fiba , D.de collation. bonor. Lucius lib. 8. placitorum , tit. r. art. 7. Papo lib. 2 i. placitorum, tit.7. art. I.& 6. Charoi das tu . 3. Pandectarum, cap. I9. Ranchinus decis l. p. 37I .conclus.7.
733쪽
VIII. Imperiales leges , necnon Reglina Galliae Edictit sedul, pro i-derunt , ne per secundas nuptias liberi ex anteriore matrimonio suscepti bonis sibi competentibus frustrarentur, sive inter vivos , sive causa mortis , aut per ultimas voluntates disponentibus aliter ipsorum parentibus, sive viris, sive foeminis ad secunda vota transeuntibus; ut scilicet teneantur reservare filiis ex anteriore conjugio natis , aut uni eorum lucra omnia ex priore matrimonio quaesita , l. Heminae, C.de secund. irupi. Verum Authent. Lucrum, C.eod. adimit libertatem eligendi inter filios prioris matrimonii , sancit lucrum ex primis nuptiis aequaliter esse inter liberos pri iis connubii distribuendum. Leo quoque & Anthemius per t. Hac edictes C. eod. constituunt, sive virum, sive foeminam transeuntem ad secunda Vota non posse transferre ad secundum conjugem de propriis bonis majorem portionem quina ei cui minimum reliquerit ex prioribus filiis suis, ne horum aliquis minus habeat quάm vitricus , aut noverca, sive donationis, sive ultimae voluntatis titulo. Ejusdem legis g. Hu illud, decernitur matrem secundd nubentem rerum mobilium sibi de prioribus nuptiis obventarum habere commodum & usumfructum, nec posse quidquam ex eis alienare. Similiter & de immobilibus, quorum habet usum fructum , manente penes liberos ex priore matrimonio editos proprietate et quae tamen redibit ad matrem si nitos omnes mori contingat. Haec eadem in Gallia sancivit Franciscus secundus Edicto anni 11 6o. quod vocant Edici dei ve ei, quod peraeqtae disponit de secundis matrimoniis tam quoad maritos quam quoad uxores : de legi Imperatoriae hoc addit, ne liceat uxori relinquere secundo marito, aut ne possit maritus conserre secundae uxori plusquam contulerit de propriis, nec ex priore matrimonio quaesitis bonis alicui natorum ex priore conjugio liberorum, non tactum in favorem secundi conju- .gis, sed neque in favorem liberorum ex secundo matrimonio susceptorum,
aut etiam propriorum cognatorum. Lege quoque Mostica cautum erat ne
jure primogenitorum arbitrio patris frustrari possent priores natu liberi, si pater affechu nimio in alteram uxorem propensior esset erga susceptos ex
hac natos. Deuter. 2I. Vers. II.
IX. Successit deinde Caroli IX. Edictitio, quod vocant Edici dei meres,
anni II 67. toto Regno vigens , quo matres ad filiorum successionem non admittuntur. Haec Regia Constitutio providens ne opes ad alienam familiam traducantur , hoc unum matribus permittit , ut succedant in bona mobilia , & in aliunde , qu1m ex paternis facultatibus quaesitarum rerum proprietatem , & praeterea in usumfructum dimidiae partis immobrulium bonorum , quae ad liberos defunctos pertinuerant. Inter mobilia
porrd recensentur numeratae pecuniae , nullatenus vero capitalia censaiam, sive pensionum. De caetero illas excludit a successione, de dominio earum facultatum , quas defuncti liberi nacti filerant ex opibus paternis, sive in linea recta patrum de avorum, sive in collaterali patruorum , aut conso
734쪽
consob inonim: ad quas tamen vocantur matres jure scripto Romanorum. X. Imperatores Gratianus & Valentinianus j. I. C. de secun l. nitor mulieres intra annum luebas iteratb nubentes spoliant bonis omnibus obae prior maritus sive haereditate , sive fideicommissis, sive legato, sive doliatione mortis causa illis contulerat. Neque eis permittunt posteriori marito sive dotis , sive testamenti nomine ultra te Liam bonorum strortini partem relinquere ; easque lex eadem perpetua norat infamia , quam tamen Canc-nes abstulerunt, cap. penult. de cap. fi n. de secund. nupt. Vitis tamen secundas nuptias ineuntibus nullum tempus ad luctum, nullaque poena indicitur. In Gallia verδ mulier intra annum luctus nubens nulla quidem in se iniae labe notatur, sed tamen omnibus sibi relictis a marito defuncto bonis excidit, atque adeo ab ejus propter nuptias donatione.
descendentes, his deficientibus ascendentes , & horum defectu collaterales. In descendentium successione illi qui sunt simul in uno proximiore ei a dii succodunt in capita ; sed hortim filii jure paternae repraesentationis succedunt in stirpes , si sint eorum patrui superstites. Exempli causa deeessit
aliquis filium relinquens superstitem , & duos nepotes ex altero praemortuo filio: filius superstes haereditabit ex semis te, seu media parte ; duo veri
nepotes alteram medietatem , civ. ae integra ipsorum patri obveni siet , inter se ex aequo divident, i. a. f. Si ο ne ira, D de collat. bon. dc Instit. de hae
redit. quae ab intest. deser. S. Cum flora, vers. Et quia placuit, de Auth. CEsante, Ciae legit. haered:b. Porro in collateralium legitima successione tu, necessionis in stirpes habet locum adhuc in fratre defincti & nepotibu, ex praemortuo fratre altero simul concurrentibus, quo casu nepote: sueee dunt in stirpes, patrui autem horum in capita. sed in ulterioribus collat ratium gradibus nulla deinceis admittitur successio in stirpes , sed alii, ex
clusis soli admittuntur in capita qui sunt in eodem proximiori stragis Λ, ,
inent. Post statres , C de legit. haered. QX II. Certa est itaque juris Romani, quam sequimur, dispositio ut
quando fratrum praedestinctorum filii cum suis patruis aut avunculis con currunt, fratribus scilicet ejus defuncti intestati, det cujus agitur successio ne , ut patrui ciuidem singuli in capita succedant, nepotes autem ex defuit chi fratri biis, licEt uno gradu posteriores quam patrui, vocentur quouue ad successionem, non quidem cum patruis in sugula capita, sed soluiti in stirpes, jure scilicet, paternae repraestrarationis illam, quae patri viventi aecellisset, partem inter sese dividentes. Et hoc indilbitatum est. Caeloi uiri non consentiunt inter se Iuris Interpretes, quando nullo patruo, vel avunculo concurrente, soli supersunt ex diversis fratribus nepotes, an ipsi guli vocentur ad succedendum in capita, an vero in stirpes , quando isto riim parentes post se filios reliquerunt numero impares , Titius exenioli gratia duos tresve liberos superstitas , at Sempronius ejus frater unicum
735쪽
mi superstitem filium. Praecellentiora Iuris lumina inter se dissident, quia
Romanae, qtiae sit persunt, leges rem perspiciae minime definiere. Azo docet omnes istos ex diversis statribus nepotes in capita promiscue succedere. Accursius ex opposito istos omnes vocat in stirpes. Accursio consentiunt variolus, Cinus , Dinus, A Telus Perusinus , & ex Gallicanis Doctoribus Ioannes Faber , olim meritissunus Regni Franciae Cancellarius , in g. AD autem, Instit. de legit. agnat. success. & Guido Papae quaest. i 3 . & Benedictiis in cap. Romuisti, verb. Et uxorem, num. 6 3 I. Sed Azonis doctrina, quam tuentut Ostiensis, Baldus , Salicetus, Antonius Faber in Senatu Sabaudiae Praeses primarius , demis in Curiis Franciae omninb praevaluit. Et posteriores Gallicani Scriptores urianimes hanc ipsam nepotum ex fratribus promiscitam successionem adstruunt in capita, de firmant hac ratione: quia cum omnes gradu pares existant , pares etiam haereditatis partes inter se sortiri debent. Ita Ferrerius ad Guidonem Papae , quaest. 134. Cujacius in Novellam ii 8. cap. 3. Rebussus , Cliopinus , Imbertus , pluresque alii, quos citat & sequitur Franciscus Barry lib. I 8. de successioni b. tit. 3.num. s. Nihil verb obsistit Authent. Cessante, C. det logit. haeredib. quia loquitur de concursu praecise diversorum agnationis graduum , scilicet fratris , de ex aliis prae defunctis fratribus nepotum. At verb in causa ista pcrsonae concurrentes omnes in eodem gradu sunt. Eidemque adstipulatur lex a. g. i. D.de suis de legit. haeredib. In gradibus quoque paribus nullum admittitur jus repraesentationis , omnesque, & soli luccedunt, qui sunt in eodem a nationis gradu aequaliter de in capita, nullo marium , vel scemii intum dis crimine : etiam in hac patria Provinciae , cujus statutum municipale est, ut extititibus masculis sceminae non succedant, non obtinet nisi in linea directa , cessatque in gradibus collateralium. Praedicta decernuntur in Authent. Post mirer, C. de legit. haeredib. Post patras, ait . fri tremque sit
vicantur quicum σω I adu sunt proximiores , ut parvi in gradu pariter crinitia iust, sublata disserentia via lorum ct De παν- : fila nam cognatis tur in talibus. Fiet autem divisis in capita , ct non in stirpes.
CAPUT XXI. Auidnam restituendum sit.
736쪽
venditorem legitimum dominum , si rem adhuc habet , tenetur vero domino reddere simul ac resciverit ad eum pertinere , etiam non recipiendo solutum a se pretium, l. Sed i. & L Item V tum, s. i. D. de petit. haeredit. & l. Mater, Sel. Sin Uum , Cod. de rei vendicat. Res eiu in ad quemcimque deveniat possessorem , cum onere suo transit, cap. Ex bieris.
de pignoribus , l. Si debiror, C .ge distracti pign. l. , D. de coeatrali. empl. Sed si idem bonae fidei postes sor rein habere desierit , tenebitur ad id unum in quo factus fuerit locupletior, l. i. C.de petit. haered. verbi gratia ad pretium quod rei venditione lucratus fuerit. At si in nullo ditior eva serit. ad nihil tenebitur erga rei dominum. Et vero cui ex eadem botia fide
vendiderit, tenebitur acceptum pretium reddere , nisi ipse rei dominu malit re apud emptorem relicta, pretium ab isto bonae fidei venditore a ceptum vendicare. Ex diverso malae fidei posset soles tenetitur rem is sim, aut si res non extet, ejus pretium restituere; di si res erat fructifera , praestare insuper fructus omnes, non inodo quos Perceperunt , sed eos etiam
quos percipere debuerant, d. l.Sed eis, S. Sed γ finitur. Cum tamen bonaeti dei possetist ad solos quos perceperit fructus sit obligatus, si ditior inde
factus sit. Impensas tamen ad fructus percipiendos neces larias etiam possessor malae fidei deducere potest. Sane ubi res non est fructifera , ireqtie ex ea ullum emolumentum sererat dominus rei percepturus, ipsemet fur non tenetur lucra conseire quae sui singulari industrii consequutus suerit. ut si negotiando pecuniam Hirto ablatam duplicavit, aut si ex ea per Iu- sum parem summam lucratus fuit, aut si sit breptana aureum torquem loe verit. Navana in Manual. cap. 17. num. 2s. Sed si doti unus eo privatiolisaei suae fabreptae dammina quoque aliud sustinuit, ut si ea occasoue suerit adactus ad aliam emendam rem simili usui destinatam , aut si ex amissione instrumenti fabrilis pretio quod ex suo labore habuisset frustratussi, aut s pecuniam furto ablatam negotiationi destinaverat , tenebitur procul dubio malae fidei possessor illud omne damnum resarcire , & dominum omnino indemnem praestare , sive a lucro cessante , sive . damno emergente , j licio prudentis. Quod autem statuit lex Certum, C. de rei vendicat. bonae fidei posse florem teneri post litis contestationem praestate non solum fruinis extantes, sed etiam universos , id non obligat ilis post Iudicis sententiam, non vero ex naturali jure, si praesupponas dum viguit bona fides , non fuisse factum ex prarieritis fructibus locupletiorem.
Si vero factus sierit ex his locii pletior, tenetur jure naturae perceptos nucius restituere, etiamsi lis contestata non suisset. Nemini enim licet ex alterius damno locupletari. IL Debitor qui per moram culpabilem non solvit quo tempore debebat , tenetur resarcire creditori lucrum cessans & damnum emergens ab illa sua mora causatirin. Ratio quippe exigit ut qui alteri per suam culpam obest, eum praestet indemnem. Quia tamen solent mercatores dum optimatibus
737쪽
matibus merces credi id vendunt, earum augere pretium, eo quδd sint in solvendo morosiores, ideo Molina tom. 3. disp. 276. Bonacina de restituti
disi . i. q. 3.pxinet. I. n. I 2. & I 3. Ledesina a. p. quaest. I 8. art. . aiunt non
esse obligandos Nobiles ejusmodi ad praereandum mercatoribus lucrum celsans, nisi postquam diuturnior nimis fuerit in solvendo mora, aut ubi certo constiterit eam moram causam dedisse lucri cessantis ; esse tamen accurate urgendos ad expeditam pretii solutionem. III. Contingit plerumque ut a rei dc birae praesenti solutione debitor excusetur ob j. st is de rationabiles causas, possitque in aliud tempus differre, ut quando non aliter solvendo est nisi beipsum ad gravissimas angustia, redigendo, aut sua praedia vilissimo pretio distrahendo, suamve familiam ad summam penuriam redigendo , ut necesse sit solutionem in tempus opportunius differre. Quaeritur ergo, an licita sit ejusmodi dilatio ὶ Respondemiis cum Lessio lib. 2. cap.r6.dub. I. num. 32. distinguendo inter debitores ex justo contractu , vel ex delicto. Si ex delicto , tenetur dcbitor illa omnia damna & jacturas compensare creditori, quativis illa dilatio fundetur in ciuionabili causa , sitque tunc temporis licita. Ratio est, quia haec omnia damna ortum habent ex anteriore delicto quo debitor quivis obli- .gatur omnia inde emergentia damna compensare. Ubi vero non ex malande , sed ex justo contractii debitor fuerit constitutus , & dilatio quoque solutionis justa & licita si, adhuc cum Lessio sic distinguimus. Vel ex illa dilatione creditor aequale damnum patitur cum damno quod debitor pateretur si nunc solveret; & isto casu tenetur debitor ad praesentem solutionem , quia procul dubio in pari causa melior hac in re debet esse conditio creditoris, utpote domini, quam ejus qui aliemim ob suam penuriam detinet : aut verb majus est notorie damnum quod pateretur debitor solvens quam quod sustinet creditor; istoque casu non tenetur debitor istud ejus damnum resarcire , sed solam rem ab initio debitam cum primum poterit solvere, nisi aliud ab initio conventum fuerit, aut judex per suam lentet tiam aliud statuerit. Sane Petrus Navarra lib. . de restitui. cap. q. num.16.
indistincia eximit debitorem absque delicto, habentem justam, seu necensariam differendae solutionis causam , ab illa obligatione praestandi ci ditorem indemnem ab impendiis & damnis ex dilatione solutionis causatis. Sed superior distinctio magis probanda est : neque , gravi injustitia debitorem exemerim , qui sciens de volens ad evitandum levius incommodum suum, retinet alienum cum graviore creditoris sui damno. Et perspicuum est in pari necessitate jura creditoris circa rem suam esse potiora quam debitoris qui rem detinet alienam, saltem quum creditor urget solutionem; non enim ad hoc obligari reor debitorem, ut suo actu se ad gravem reducat necessitatem: sed permittere tenetur ut creditor quem par urget extremitas , rem suam ab eo repetat, sibique vindicet.
738쪽
De causis a Gutione debitorum excusantibus.
Ourcii Ris causae sunt a debitorum solutione dispensa res , quales sint extrema debitoris necessitas, periculuin so lutis, aut si itus , aut fortunarum , remissio creditoris, solutio facta creditori creditoris, interitus rei debitae in specie ei-tra culpam , compensatio cum altero debito , cessio bonorum , securitas debitoris ne bis solvere compellatur, praescriptio , compositio inim Summo Pontifice eitca quaedam debita. Aliquas ex his dissiciliores hie eluerudabimus. II. Iactura bonorum superioris ordinis excusat restitutione. , Tres sunt bonorum ordines t inninus, ut pecunia & res pecunia aestimabiles: medius, ut honor Se fama: si premus , ut libertas, vita , virginitas, sanitas, membrorum integritas. In cap. Osirit, de poenit. & remissi quaeritur de uxore adultera , quae marito turposuit filium adulterinum : ibique decernitur mulierem non teneri suum scelus prodere nisi in Sacramento, de admitti debete ad poenitentiam. Glossa tuidem asserit justam quidem esse metus causam, & aliunde in foro externo fidem illi habendam non
esse, juxta l. Filimn, D.de his qui sui, vel alieni juris sunt, quae fondat juris
praesumptionem , partum durante matrimonio natum esse legitimum , si contrarium evidenter non constet. Idque asserunt Martinus Navarra Monual. cap. i7. num. 89. Petrus Navarra lib. 2. cap. . pari. 2. dub.9. Bonacina de matrim. quaest. . punct.ls. num. χc. & alii communiter, hoc statuentes quod adulter non teneatur mulieri credere filium ex se conceptum esse,
quanuis juranti, etsi magna sit prolis eum adultero similitudo , quia sunt signa ejusmodi valde incerta : neque filium matri asseveranti fidem habere debere , ita ut possit haereditatem sibi retinere : solam verb matrem quae certo scit prolem esse adulteram, teneri damnunt, ut melius poterit, ex propriis paraphernalibus supplere. Sed si adulter indubitanter credit ex se conceptum esse adulterinum filium , tenetur ex conscientia cum muliere concuciere in solidum ad resarciendam familiae damno m. Ipsam quoque matrem eniti debere quoad potest , ut adultei inus parivs Religionem ingrediatur quae non succedat in bona paterna ;& cam duo adulteri propriaci ilpi damni causam dederint, damnum illatum resarcire debent. J Potest ergo differri solutio dum periclitatur honor , vel fama, aut vita , aut valetuΞo , si ea factura sutura si gravis, non si lavis. Attamen non licet de-XX xx bi toti
739쪽
bitori etiam ob illas graves jacturas differre solutionem , si ea dilatione
smilis jactura impendeat creditori: nam in damno pari potior est conditio creditoris. Et ideo is qui per calumniam adegit innocentem ad famae, aut vitae periculum, si non potest alia via sussicienter occurri, tenetur suam manifestare calumniam, etiam cum pari vitae, aut honoris periculo. Quia in pari causa potior est innocentis quam criminose diffamantis conditio. Hoc tamen intellige modδ suam declarando nequitiam liberaturus sit innocentem : nemo enim tenetur ad inutile opus cum proprio gravi inconi
modo. At ubi ex praesenti solutione debitor multd notabilius damnum sistineret quim creditor , ut si ad solvendum necesse nunc esset domum, aut agrum vendere citra dimidium justi pretii , licebit in tempus opportunius hane differre solutionem. III. Similiter neque tenetur debitor ut statim restituat, instrumenta vendere artis suae, qua vitam sustentat; neque corpori suo, aut liberis sila necessaria, ut vestes oc lectuli stragula. Neque tenetur vir nobilis ita de
statu decidere ut mechanicam artem exerceat, aut se alterius famulatui locet: verlim tenetur se ad strictam reducere parcimoniam, quamlim necesse erit ad solvendum sine status jactura. Porris grave debitoris damnum pro quo differti solutio possit , computant Rebellus & Bonacina illud
quod creditoris damnum duplo excedit. IV. Verumtamen si mercator, aut artifex multis oppressus debitis ii tendat per vices restituere , tum parcissime quoad poterit vivendo , tum lucra suae professionis accumulando ad creditorum satisfactionem , hic non erit onligandus ad excidendum de statu etiam male acquis to : de quan vis restitutioni Adstringatur ex suo delicto , cum melius hac ratione luis etiam creditoribus consulat, tametsi cum aliqua dilatione, quam si rebus suis omnibus distractis se aliquid deinceps lucrandi facultate privaret, ut recte docent Adrianus in . dub. 6. Laiman lib. 3. sech. s. trach. 2. cap. i 2. num. 2. dc alii. Si tamen sit debitor ex delicto , tenebitur juxta ea quae superiori capite docui, nova damna in se suscipere quae creditores incurrent ex ejus .dilatione solvendi, etiam ratione lucri cessantis.
V. Cessione bonorum non liberatur debitor ab obligatione solvendi quod reliquum est, tam in interiori quam in exteriori foro , l. . D.de cess. bon. adeout compelli possit ad laborandum juxta personae sitae statum. Duo tamen consequitur juris beneficia. Primὁ ut non possit carcere includi pro debitis pecuniariis; δe si antea inclusus erat, dimittendus sit liber, l. i. C. qui bon. ced. post . Secundδ ut si post cessionem aliquid acquirit, non in amplius conveniatur quam in quantum facere potest, relictis quibusdam ei necessariis juxta personae illius statum de qualitatem , l. 4. & 6. D. decessi. bon. Gravatus aere alieno potest in foro conscientiae, sive ante , sive post bonorum cessi em ea servare quae ad sui & liberorum sustentationem, uxorisque necessaria sunt, tametsi in externo soro durius ageretur
740쪽
eum illo. Sylvester vetb. Restit uis . quaest. 6. NaVarra Manual. cap. i .
num. 86. Leuius lib. 2. cap. I 6. dub. 3. Laiman loco est. num.1.
VI. Praescriptio restituendi obligationem perimit; introducta est enim a Iure in bonum publicum de quietem civium & familia n , ut disserit
Aulus Gellius lib. . noct. Attic. cap. 13. eamque ut necessariam Solon legi bus suis approbavit, teste Plutarcno in ejus vita. dc expedit ne rerum d minia in incerto sint, l. I. D.de usur. dc g. i.de usucap. His adde , saepe contingere privatis , aut publicis calamitatibus , ut memoria dc probationes aedefensiones Aciorum petitionibus oppositae disperdantur, praesertim iniri vatis familiis, quibus instrumentis antiquissima jura immutata olimuissent, aut redempta , aut transactionibus , Vel compensationibus , vel Iudicum sententiis stabilita: quo fit ut si non succurreret praescriptio , pleraeque privatae familiae injusta damna subirent, perditisque exceptionum
VII. Ad legitimam praescriptionem opus est ut simul quinque conditiones concurrant. Prima est continuata possessio ; sine possessione enim non currit praescriptio, cap. 3. de regul. jur, in 6. Secundd rei capacitas ut praeseribi possit , qualem non habent res sacrae, res sanctae, seu publicae, iura Ecclesiastica: unde fit ut laici non possint praescribere jus cognoscendi ac judicandi causas Ecclesiae, jura decimarum, primitiarum , oblationum, aliaque spiritualia, cap. Ginsem, de praescript. Tertid bona fides ; possessbe enim malae fidei nulla temporis diuturnitate. praescribit, cra. 'osin, de regul. jur. in 6. Sc cap. fi n. de praescript. tametsi enim Jure Civili posse sibi malae fidei tutus sit praescriptione tri lata annorum, l. Siciet, Cod. de praescript. 3 o. vel 4o. annor. non tamen est tutus Iure Divino. Quarto probabialiter praesumptus titulus ; nam si certus esset, transferret utique dominium, non expectata praescriptione. Quinto tempus lege definitum , quod est
triennium in in capione mobilium, g. I. Instit. de usucap. tam in usue pione mobilium Ecclesae non sacrorum , quὶm bonorum laicorum , authent. actiones, C.de sacros. Eccles. Ad praescriptionem autem bonorum immobilium privatorum cum titulo requiruntur anni decem inter praesentes, & viginti inter absentes: sed sine titulo anni triginta requiruntur , modδ non constet rem fuisse mala fide acquis tam , cap. fili. de praescript. δc cap. 1. de regul. jur, in s. Qui triginta anni requiruntur etiam in praescriptione mobilium ; dictum enim triennium supponit probabileni de apparentem titulum , l. Sicut , C .de praescript. 3 o. vel 4 o. an. de l. fin. C.depraes . long. temp. Instit. de usucap. dc cap. cim , de praescr. Tettius poletar in quem traiislata fuit rei oppignbratae proprietas praescribit adversus creditores hypothecarios decennio inter praesentes, de viginti annis inter absentes ; sine praejudicio tamen personalis actionis , qtiaeralva manet adversus debitorem & ejus haeredes, i. r. de l.2. C. si adversus
creditor. Caetcrum si tertius posscssor causam habuerit a malae fidei possese. XX xx a fore,