장음표시 사용
471쪽
iso morbos aestate plurimari abundantes essefebres continua adurentes, splarinriti te an primis qui de hoc ipsum no obaiidias quod aflatis meminit,nonis quae praeter naturam e babet,qualem Aiquari in Cranonefuisse ait: qaum is pia serper aestatem largo imbre assidue Sed siquari aliquem ordinem ac ornatu influalis teporibus agnouisti,- nunc recordare: cilicet bem omesium anni
temporum humidi a est Irigidi ima. Contraria vero bruc aestas sicci calidi maSi autem ediuerso hyemssicca,humida' ero a Sm tempora fenon secun m nazaram habent: nequaquam igitur tum inrui morbi in aestate Non propter te ' abundabunt. Neque enim propter temporum appellatione Mali morbi tales, BbhMI ob Pel talis feri iuidentur, sed ob ambientis iuris temperamentum. Qualem nanquei λή-ἡ ἀῶ bic natura habe ita m nos asscit .Huc respiciens Hippocrates dixit. - οvre autumno milefuerit,autumnales experure morbos oportet. bdam autem
V ccam constitutionem aestatem habere oportet, quado suam naturam e m
site seruauerit. Atqui si hoc ita see babe manifestu est quod talis maximis a laue,
plurima3 asseret febres tertia 3.Nunquid igitur tuod tempus anni calidum cysiccum tertianarum febrium ferax, regio aut calida oesicca similiter quam sti gida Gr humida magusit ferax omnino manifestum et Nonne verὸ etia ipse
laboramis temperamentam Et hoc quoque nece arium est. Si vero etiam νίκιratione calidiore usicciore Uus fuerit, quae quidem cosi fit in laboribus Furi ιm vigilis, cir curis,m in litiis, cibisque paucioribus f magis biliosis: nonne
etiam per haec ipse utiquesti se fit mags biliosius, adeoque calidior siccior
ZΗd enim a calidis causis fana bilis coaceruarisiolet ab Hippocrate idicimus, alibique saepius, V ex iis ubi ea in aestate abundare inquit nata me dictabant, loe tertianae febris generationem tam didicisti. Quae enim in aestat tectissimucalida oesicca talis vero etia fuerit rem, sin laborantis natura similis, triar lvictus ratio ad eadem deduxeri haec tertiana est epotest. lQuum p cedenti capite monuerit Galenus primo simplicem singulorum sis ctum per se esse cognoscendum,nunc de febrium dignotione tractaturus etiam prin- :Typus quidi cipio hortatur medicum ut se primum in exquisitis typis exercitet. Typusautem, ut qcap,3:libri primi fusius diximus,n5 est nisi tempus affectus in quo A accessio A inter- missio statis vicibus accidunt,vel breuiter, intensionis A remissionis vices ordine se rainsequentes Quo igitur pacto typum exquisitit tertianae, seu tertianam febrem exqui- 4sitam,sive eamquς sui ipsius naturam puram A syncera seruat, cognoscere oporteat, nunc satis copiose ostendere incipi ab Hippocratis sententia exorsus,quq est perscii pia in sectione apho. .ari in ordine.s6.existit, ubi exquisit 8 tertianae mentionem ucit,eamque in septem circuitibus quam longissime iudicari ait. Nullum tamen signum exquisite tertianae ab Hippocrate tale quidem scriptu eshquod vulgaribus es plebeiis manifestu sit,hoc est, per quod viles Dindocti homines hanc ipsam agnoscere queat, Tamen utcunq; Hippo plebeiis nota indicia non tradiderit, tamen talia in eo inueniuntur,quq exquisitam tertianam doctis plan8 ob oculos ponat Id quod verum esse ldeprehendet qui se a Galeno quasi manuduci patietur.Caeteri qui per libros Hippoc sine aliquo e eos manuducat, aut comode introducat vagari volui, ij n5 solum nihil
472쪽
utile neque de tertiana,neque de alio quouis morbo discent,sed &infinita alia, propter miram eius viri breuitatem baudient Porro exquisitam tertianam Hippocrates primue tempore in quo fit cognosci posse docet.Nam magna ex parte in testate fit. Ita enim sect. .apho.21. scribur morbos aestate plurimum abundantes,esse febres continuas, ad- . urentes, id plurimas tertianas.Non autem in quavis state fit tertiana febris,non enim in ea quae praeternaturam se habet,qualem aliquando in Cranone fuisse lib. 2. Epide
s h. i.Hippocrates scribit,quae quidem propter largos & assiduos imbres humida suit:
sed in ea quae natura suam seruat,hoc est,calida Si sicca est. Habent enim quaevis tempora suum ordinem ac temperamentum, quod lib. .de tempe. cap.4. copiosius Gale- Aestat naturaninus demonstrat.Nam ut hyems quae secundum naturam se habet omnium anni tem --seruantiporum est humidissima it frigidissima ta contra aestas calidissima Se siccissima est.Si vero ediuerso hyems sicca, aestas vero humida fuerit,tempora haec non secundum naturam se habent, quare nequaqua in aestate humida febres praedictet abundabui. Neq; enim propter temporum appellationes morbi fiunt, sed ob ambientis temperaturas. Sic febres fiunt, non quidem quod gestas est, sed quia in aestate naturali aer calidus Se siccus est. Qualem itaque hic naturam habet,ita it nos afficit. Mare si calida te sicca :fuerit stas, biliosas, hoc est, calidas it siccas febres procreabit.Sin aliud in state aeris temperamentum fuerit, aestiui morbi nequaquam in ea generabuntur, Hinc est quod Hippocrates sectionis tertiar,aphorismo quarto,dixerit. Quando ver autumno rasmile fuerit, hoc est, in calidi rate M frigiditate inaequale, it siccum, autumnales in eo ramorbos expectare oportet. Quanquam hic Galenus ad ver contrahit, quod Hippocrates generatim de omnibus anni temporibus dixit,inquiens. In temporibus quan- is do eadem die modo calor, modo frigus fit, autumnales morbos expectare opor- Diet.Ex quibus omnibus palam fit aestatem suam naturam exquisite seruare, quando z ἡ calida te sicca fuerit,atque tum eandem plurimas febres tertianas afferre. Ceterum Ur naturin .uam manifestum nunc est,tempus anni calida Sc sicca tertianas procreare febres: ita quoque patet,regionem calidam Si siccam magis quam frigidam te humidam earundem effeferacem Nulla enim diuersitatis ratio,quod idem utrobique sit aeris temperamentu.
Quod de tempore Ze regione calidis te siccis diximus dede laborantis temperamento statuendum erit. Nam si itidem calidum 8r siccum fuerit, prompte admodum tertianis corripietur febribus His tribus accedit victus ratio calidior 8t siccior, quae quidem in multis exercitiis,laboribus igiliis, curis ristitiis,cibis paucioribus,biliosis potissimum consistit .Quippe haec omnia,corpus seipso magis biliosum reddunt. Quod lib.2 .de tempe. p.8 .iis verbis confirmat Galenus. in etiam, inquit, licitudo,ira, dolor, labor, exercitatio, vigilia, abstinentia, Scinedia, succi flavae bilis plus aceruant, propterea quod plus eius succi in iecinore gignunt. c. od si itaque victus ratio cali- dior et siccior praecesserit, nihil mirum tertianas sequi febres, quod a calidis causis fia-uabilis,ut Hippocrates idis Epide sect 6.apho..II ubi ait.Bilis flaua ab iis quq corpus calefaciunt generatur,&multis aliis in locis, potissimum autem in libro de natura humana in state abundare lauam bilem testatur Proinde si febris fit in aestate calida Scsicca,ac regio in qua arger degit talis fuerit, similis quoq; natura, hoc est, temperatura, laborantis, victusque ratio praecedens calorem etiam Sc siccitatem induxerit, haec haud dubie tertiana eri ζ.
Et quidem hucusque biliosa Aremsermone preduximus,lertia nam autem
nondum pro decoro. Si enim continuas m adurentes, e plurimaS tertia S, tum
aestas ipsa, tum lingulae praedictae causae essiciunt, comunis est hactenus cum adu- retibus febribus tertianaegeneratiota quari itas hoc Harsis, Cr ipsa tertianae accessio at acutissimis cir maxime adurenti Uebribita nequaquam distat, quo
473쪽
, - igitur diset se din ea quidem bilisper uniuersum fertur Fas, o propter
ea ipsis vehemens rigor accedit , bilisque vomitus puccedit, murinae,ac sudores
ipsis bili Junt.Dictum vero de iis alibi. D aliis autem febribus ardentitas que
non intermittam auae bilis humorem in vasis unὰ cum sanguine contineri sensum est Et hoc ipso a tertianis illa disserunt,etsi humorem qui ipsu procreat e
dem obtinent quod in sis intra venaue est,in essu autem vehementer motuS, ad uni
uersi corpor artes distergitur,ideoque ipsisti am latronis vehementia expg gat. tque haec etiam causa est cur febris ista per pudores ac vomitus cesset. In adurentibus autem febribus singulaeparticulat accessones ad quietem febre
vacantem hau perueniunt,propterea quod humor qui causa est no expurgetur. Verum quando etiam in iis bilis vehementius mota,ac velutiferus ens tam a na
tura validap imper corpW impulsafuerit, e r rigor succedit, febris solκλ
υ tur. Ab ardente enimfebre correpto,inquit, si rigori accesserissoluti'.
Hactenus quae biliosam febrem generare possunt Galenus monstrauit, nimirum aestatem, regionem calidam A siccam,temperaturam eandem, & similem victus rationem.Proinde tertianae febris generationem nondu pro decoro,M satis comod8 docuit,quod scilicet eius generatio cum adurentibus febribus communis sit. Vt enim hanc ipsam aestas,& singulς pr dictς cauis efficiunt,ita etiam ardentes. Nunc itaquc quum accessio tertianae ab acutissimis te maxime adurentibus nequaquam diste quo si pacto ab inuicem differant luculenter admodum ostendit. In tertiana nanque sebre uo bilis per uniuersum corpus sertur,ac impetu quodam mouetur, ideoque illi vehemens rigor accedit,ac bilis vomitus succedit,urinae denique Si sudores biliosi sun quemadmodum lib. 2.dedisse.seb.cap.3.dictum est, ubi inter caetera sic scriptum reliquit Ga-- lenus. Nnquit,ex flaua bile per sensiles corporis partes delata oritursebris,cum ri-ἡ gore invadit,atque ardentis febris similitudinem habet, Se bilis vomitibus, aut deie-ἡ ctionibus,aut sudoribus,aut quibusdam horum,aut omnibus simul soluitur.Η cille. In aliis autem febribus biliosis non intermittentibus: quas ardentes nominant, fibuae bilis humor in vasis una cum sanguine continetur. uare hoc ipso,quia scilicet invasis continetur bilis, a tertiana differunt, in qua humor extra vasa consistit , ic per uniuersum fertur corpus. Conueniunt itaque in eo, quod humorem qui ipsas procreat eundem habent, differunt autem quod in adurentibus humor intra venas est, in tertianis vero vehementer motus, ad uniuersi corporis partes dispergitur. Atque hinc fit quod ipsa ipsa seipsam vehementia lationis expurget,adeoque ad quietem febre vacantem singulae accessiones perueniant. Solutio etiam eius per sudores &vomitus fi Se interdum etiam per deiectionem, flava bile per haec vacuationis loca ubcuata.In adurentibus autem febribus,singulae particulatim accessiones ad quietem is bre vacantem non perueniunt, propterea quod humor qui causa est earum sebrium no expurgatur,sed in vasis remanet. Veriam si accidat,ut in iis febribus, bilis etiam ushementer mota, ac veluti iam effervescensa valida natura undiquaque per corpus e venis pulsa fuerit,ium haud secus atque in tertiana rigor succedit,&febris soluitur,quet admodusect. .apho .s'. iis testatur verbis Abardente febre correpto, si rigor succeian serit,solutio. tuae omnia copiosius Gale.in huius sentetiae explicatione demostrauit.
- Quod vero non modostili a causese acri calida vigorem micere potest,in libris det mmmam causis ostensium est, pro Geplo citantibus nobis res
quos calidu sacra medicamem ulcera impositu vehemeter momordit,quis inierigore
474쪽
LIBER II. ZIL rigore correpti LItem eos quisuisnosis excrementis plenisunt, delade Mnesiis est,horrore laborarunt Sic sanὸ e febricitantes se eos qui vehementi cru
ditate laborant, quidus corpus acri excremento plenum fuerit, sim' balneum ingrediantur iue locum Soli vehementer expositumsue adis quocunque validiore motu utantur, atm quidem horrere videmus. Si vero diutius in ipsis commorentur, ad rigorem concusson sperdam quo cilicet in balneis , exercitiis
qua antea quieuerant excrementa vehementius moueantur.Omnia enim haec mota spersensita corpora lata, imulant,pungunt, vulnerant,atque hinc ina- qualem sensium, rigorem, con siciunt. Haec quidem igitur alibi di sunt. mana vero febris quae exflauabile mota nascitur, merito flatim ab
initio rigore vehementem asser qui a quartanae rigore hoc ipso dister quodpun- sutor insanae a
ac vulnerari corpusvideatur. lis erum est in tertianis febribus seensius rigoris, is sicuti in quartana refrigerationem habet vehementem simillimam ea quae hybem M tempore per gelusit. Demonstratum enim est quod in quartana siebre atra bitis maxime redundat, quemadmodum in quotidianis, pituita.Exquisitam igitur tertianam fieri baud contingi nisi cum vehementi rigore,pungente ac vulnerante carnem. variana vero febris non confesam aprimo die cum vehementi rigore invadimam ea progrediente m aucta,una ma rigor augetur, sensius ς aegrotantium non est veluti eorum qui punguntur sed eorum qui refrigerantur,'ad ossa usque molestamr. Sic enam eos audire contingit dicentes, quod ostium lassi
tudine teneantur,m carnem constactamse habere putent. Quotidianis autem
nequepraecedit rigor,neque statim as initio, neque progredientibus accidit, se olum refrigerantur.
Ne quis miretur quod paulo ante scripserit Galenus bilem vehemetius motam egi cere rigorem,ideo hoc loco quod no solum a causa frigida,sed etiam calida 8ζ acri fi cautiesin ri possit rigor breuiter admodum ostendit. Nam idipsum copiosius lib .2.de sympto. rigorem metati
causis capa .exemplis aliquot demonstrauit. Primum quidem eorum est,quos medicamentum calidum Sc acre viceratis partibus adhibitum momordit, ac subinde horrorem,rigoremque excitauit.Secundum eorum qui fuliginosis excrementis pleni, balnesi ingressi horrore correpti sunt. Vnde omnibus manifestum fit, causam calidam,ut est acre medicamentum,St fuliginosum excrementum, rigorem excitare. Pari modo accidit ut Si febricitantes,ac vehementi cruditate laborantes,& acribus excrementis redu- dantes,si vel balneum ingressi fuerint,vel Soli se exposuerint,aut alio quocunque validiore motu v si fuerini,honeant. Et si diutius in iis comorantur, rigore etiam, Sc totius corporis concussione corripiuntur. Atque eius rei causam statim subiugit Galenus imquiens Quia in balnei hic exercitiis quς prius quieuerant excrementa,vehemetius mouentur Et loco paulo ant8citato am 8ζSol,le balneum,& exercitatio ad motum e citant excrementa,alioqui quiescentia. Porro a seipsis quoque ad motum insurgunt exaementa,si vel calefiant,vel extenuentur, vel in spiritum degenisent. Mota itaque te per sensilia corpora lata, stimulant, pungunt, diuidunt, D vulnerant, ideoque primo inaequalem sensum ein horrorem,& postremd rigorem,ac concussionem, adeoq; sebrem inducunt.Quae quidem copiosius loco prius addue o,& lib.3 de tuenda sanitate cap. .Ethb.lo the.metho.ca. .Galenus docet. Atque ha-usde rigoris causa.Nuc
475쪽
4 ,- rhoie an rigor ab eo qui in quartana & quotidiana fit, differat,breuiteria
xe)istati modum ostendit.Tertianae enim rigorvehemes est,adeoq; ab eis corpus pej cvulunerari videtur. Non quod reuera vulneret,sed quia sensum vulneris inferat, quod nimirum humor qui per sensiles partes mouetur acris sit .Quartanae gor, ut etiam lib. secundo,de differentiis febrium capite quinto, Galenus testatur, talis est, qualisiis qui hyberno tempore gelu stigescunt.Non est autem mirum in quartana eiusmo si restu gerationis sensum excitari,utpote in quaatra bilis maxime redunder, quemadmodulibro tertio de febrium differentiis capite quilito,Galenus demonstrauit,dum inhunc modum scribit Necesse est quartanam febrem antecedere, quaecunque atram in vitae se exercitiis aggregant bilem, ac totius victus ratione ζ temporis statu e regione : sic di,, laborantis naturam atra bile abundare. Quum itaque tertiana exquisita aflaua bile, eaque syncera generetur,quae per sensiles corporis partes vehementi ac veloci mota defertur,fieri non potest ut citra vehementem rigorem, pungentem ac vulnerantem carnem accidatiQuartana vero febris non statim primo die cum vehementi rigore, ut tertiana,invadit,sed quum quartana progreditur ὀζ augetur,tum una etiam rigore-iuS augetur.Sensus praeterea aegrotantium in rigore quartanae non est veluti eorum qui stimulantur acu A pungunturista veluti eorum qui vehementi gelu refrigeratur,& in alto corporis deoque iuxta ossa molestiam quandam sentiunt. Nam aegrotantes audire contingit dicentes se ossium lassitudine teneri,& carnem confractam habe- re.Ostiumautem lassitudo,quam Graeci 6ςοκόπον vocantivi libro tertio de tuenda tanitate capite quarto,attestatur Galenus, non est nisi penitior lassitudinis sensus, qui fit quando ad os tendones,neruos,& alias partes in alio corporis positas quippiam e crementorum attrahitur .Quotidianae vero febri nullus rigor praecedit, neque etiam statim initio apparet,neque ea fit progredi hie, sed dutaxat festigeratur.Incipit enim, ut Galenus libro secundo de differentiis febrium capite quarto,ait,ab extremorum refrigeratione,atque horrore,potius quam rigore.
Nunquid cur haec sola tertianarum febrium sint indicia, i pessivi miliam
prorsus cum swartanis militudinem habent Hae enim paruos ac ob curas, tardosque m raros eousque in accessonum inituspulsus obtinent,ut nullus ais ast pulsu, mihi fect F.Tertiant veroparui quidem ac debiles,tardique rara,quam inuadunt, pulsus necessario sum, verum tarditas ac raritas non parum abest ab iis qm in quartanis sunt.Nam in quartanarum inuasonibus arteria tibi ligata ese xiisetur,em interiora trahi,atque ne emergati biberi.In tertianis autem nes ta
te auquid apparet, ac tardita3 prope ad quemvis qui secundum natura est ma-
tum accedat.Quartanae autem febres quum inuadunt,quanquam aegrotus iuue- nis est,tamen se arteriasumme seniis aetatis motam imitatur. Ex iis igitur om-
nibus testima tertianae deprehenditur accesso. haec etiam differt, quod ora exquisitus oe aequalitas inpiis bus est Nes eum in iis aliqua an uno motu an qualitra est,neque in acumulato:etsi boc earum sit, er quod omninopaucis accesis num initiis accidat.Iam i tur quam haec festa invadit neminem eorum late qui s-s ipsam viderunt,adhuc vero magis in ascensu, augmento.O,peam
qualem ac liberam habet celeritate confestim vero in magnatudinem atque*
hementiam fuit, iis omnibu proportione r 'ondent frequenta,edipue esgmones ipsi iam haud adest. Iam iratur madfert, hominemque exurit, eo pausipit in vigore consistit, calorque aequaliter undiquaque extendum ,
476쪽
Ubrax nihilo plus extremis calet Si vero manum primo quidem incursu sueris calor multus m acre, ac veluti quodam cum vapore elatus, occurrit. Paulo
autem a manupoperatur haud quemadmodum in maligni ebribus arden
tibus.Nam contra aliar 3ines ac inseu 3ores, diu durant,apparent.Et Iam
utique bibenssi tempus laboranti adest, σνbi bibit, statim calidi vaporis magna
copiam per cutem emittit udoris nuncium. Bilis autem vomitus appamet, aut at
missoluitur,m bilios mi unt. Nunc sane etiam quiuis exquisitam tertiana cognosceret.Superuenit enim vaporo su udor cir cadisi quemadmodum in balneo Vniuersam vero ipsis corpus aequaliter sudat, pulsus es qualis exquisite
fanorum in exercitiis oebalneis,celeroe magnus, Nebemens, ae sequens. Fuerit vero aliquando satim initio aequis lis. Adhaec omnia in quietem febre vacantem desinit, uniuersum accessionis tempus non plus duodecim horis protrahes. Longissimum enim in legitimis tertianis hoc lepus. Plurimam vero aliquari ac cessio omnes horas septem habet interdum citius, aut tardius, sed non multo, demnit. Hanc quidem si nondum cognoueris esse exquisitam tertianam ,sed expectaS nugacem diatritum,non utique thessalius asinussed quistiam lapissueris Si v ro aegro mingente,vrina subrufa, oe seu asa fuerit, ac mediocriter crassa, mpaHὸps vel albam nebula vel sublimamentum bonam essecerit, iam non etia
mpliciter lapis, sed molaris quistiam fueris lapis, si nondum cognoueris,quod σ Α
tertiana haec febris est,m exqvsita tertiana, oe quod quartum no excedat cim curtum. foribus autem urinis existentibus,m nequesublimamento aliquo,ne que nebula in primo circuitu apparente, adseptem extrahetur circuitus. Omniuvero tertianarufebrium plicissima est, quae omnia antea me dicita extustae tertianae indicis mon strant, subsidentiam in urinis albam, leae, cu aqualem primo die habebit. Neque enim haec tertium transecendet circuitum.
um hactenus Galenus quatuor indicia quibus febris tertiana exquisita deprehe-ditur monstrauerit nempe tempus aestiuum,regionem calidam A siccam, temperaturam similem ictus rationem antecedente calidam & siccam, ac vehementem rigore, nunc alia quatuor,prioribus quodammodo certiora, subiugit, quorum primum qui Pulsiti quidem pulsus existit,quia quartanarum pulsu plurimum variat. Nam quartanae pulsus nae sebria. parui&debiles,tardi Strari sunt in accessionum initiis.Parui quidem, quod instrumetum hoc est,arteria,non sit se uax,St virtuti non pareat am, ut luc ait Galenus, in quartanarum principiis arteria ipsa quodammodo ligata esse videtur ὀζ ad interiora pathu,yllac retracta,neque liberὰ emergere potest.Paruus itaque pulsus fit,qudd tum arteria in l5gum,latum,& profundum non insigniter dilatetur.Debiles pulsus, propter vitalis roboris fiunt imbecillitatem. Neque enim febris quartana accenditur nisi in iis, in quibus atra bilis abundat,quae essicit ut natura eius corporis sitfiigida 8t sicca. Quare nihil mirum motum arteriae in iis febribus imitari motum summe senilis aetatis, quae itide Digida est te sicca Habent enim senes et in ea costituti arate,paruu pulsum, debulem,& tardum.Tardi autem Ze rari sunt in quartanis pulsus, quod neq; usus celere restigerium ac frequens desidera neque spatium omnino libernm sit, sed humorum va Tardas pultaporumque copia praepeditum. Tardus enim pulsus est, qui longo tempore terminat
477쪽
motum suum. Aut quando longo tempore arteria dilatatur.Rarus autem, quum longo interposito interuallo arteria pulsat. Aut quando longum suerit quietis tempus. terum etsi tertianis inter initia accessionum parui,debiles ardi,& rari pulsus sint, i men motus in iis omnibus plurimum ab eo qui in quartanis est abesse videtur,ac pro-pῆ ad eum accedinqui secundum naturam est. In quartana vero, etsi aegrotus iuuenis est,tamen tantisper motus arteriae a naturali recedit, ut plane summe senilis aetatis morulset t*Wὴφ -imitari videatur Quid multaὶPulsus tertianae obtinent magnoS,Vehemente Hel res ac frequentes,contra quam quartan .Omnis denique in qualitatis, ut lib. primoti tinguis. -Glauconem etiam est,praeterquam febrilis expertes. Quum enim duplex sit pulsuuinaequalitas, altera quae in uno pulsu,vel, ut hic ait,in uno fit motu,stera quae in pluri-D Uo pesse, bus pulsibus,vel accumulato motu fit. Inaequalitas in uno pulsu si quum citius vel indidius et maturius vel serius,vehementius vel languidius, longiori tempore vel breuio- Pulse in Psi' ri,semper vel nunquam mouetur. Vt inaequalis pulsus non sit , nisi qui non perpetuo eandem seruat magnitudinem,paruitatem,celeritatem,tarditatem,vehementiam , d la platibus pul- bilitatem, A reliquas pulsus differetias. Inaequalitas autem in pluribus pulsibus fit, qu
do in magnitudine, celeritate, vehementia, irrel: z I fuerit ob id Graeci hanc συςκμα κουν nominant,Latini vero accumulatam, alii interpretes collectivam .Quod pulchre iis confirmat libro primo, de differentiis pulsuum
capite decimo,verbis Galenus. ω μὲν, inquit, συ ματικα πιρατωμαλίων ἐθαθροι ματι πλειόνων σύγυγμῖν σαωςαπM: Accumulatae inaequalitates in aceruo plurium pulsuum
consistunt. Exquisitus itaque ordo, ac aequalitas in pulsibus etiam accumulata quam quam hoc rarum est, te paucis admodum accessionum initiis accidit, in quibus sese omnibus esse haec inaequalitas solet tertianc febris est. Porro si qui sunt qui tertianam saepius viderunt,tiorum certi neminem quum invadit latebit, multo vero magisqus est in augmento.Nam tum aequalem,& liberam in pulsu celeritatem habet, statimque ad magnitudinem ac vehementiam surgit, A seevetiam iii omnibus proportione; spondentem obtinet. Nam quum febris it c omnium intermittentium maxime refiugerari desideret,hoc melius per naturam assequi non potuit, quam pulsus magnitudiune. Magna enim dilatatio, multum aeris ambientis haurit. Celeritas autem A frequen- tia,plurimum refrigerant. Vehementia vero, robur instrumenti indicat.Tamen nullu
maequalis non sit. Atque haqualitas. Etenus de primo signo quod ex pulsibus sumitur. Alteru febris exquisitae tertianae indicium ex caloris qualitate sumitur. Quippe is multus acrisque est, ideoque sitim affert, ac laborantem exurit. Ubi vero id effici sipaulo post febris in vigore est, calorque suaequaliter per omnes corporis partes extenditur, adeo ut thorax nihilo plus manibus tertianae ac pedibus caleat.Caeterum calor febris tertianae a calore ardentium febriu dista quia calor tertianae,si manu imposueris, primo occursu multus &acris est, ac veluti cu quodam vapore elatus occurrit. Pauld post autem a manu vincitur Contra malignarum: ardentium febrium caloris mordacitas non superatur, sed quanto diutius manu impositam continueris,quantoque diutius durauerint,tato grauior,molestior, ac insuauior calor earundem apparebit .Et hoc est quod Hippocrates libro sexto Epidemioram par .r. apho.18.iis verbis inuere voluit.Febrium hae quidem non mordaces sunt,ina ra scentes tamen. Illae vero acutae,sed ab ipsa manu deui . Nonnullae confestim exam ar dentes Tertium signum quo tertiana deprehenditur,febris est sudor omitus bilis,&solutio ventris.Nam ubi propter vehementem sitim aegrotantes bibunt, tum paulo
tu sudori post vel sudor,vel vomitus biliosus, vel aluus soluitur,vel biliosa excernitur urina. Et sudoris quidem nuncius est eopiosus,calidus vapor percutem emissus. E duobus itaq; signis unusquisque tertianam si est qui in balneo promanat Vniuersum quoque corpus iis qui tertiana febre correpti sunt, qualiter sudat, quod scilicet omnes partes, ut dictu est,aequaliter caleant. Elpes
478쪽
sus est talis,qualis est favorum quum exercitantur,& balneis utuntur, hoc est agnus, te vehemens,ac frequens,ut paulo antῆ comprehensum est. Quartum signum est Duratio aereti finis & duratio accessionis.Haec in quietem febre vacantem desinit, adeo ut integrum diem habeat aeger in quo a febre omnino liber sit.Vniuersum quoque accessionis te- pus ultra duodecim horas non extrahitur.Hoc enim tempus accessionis in veris tertianis longissimum est am s pe omnes horae accessionis non sunt nisi septem. Interdum etiam citius, nonnunquam tardius desinit,atqui non multo. His igitur signis animaduersis qui nondum tertianam esse exquisitam cognouerit, sed nugacem diatri tum expectare voluerit,is cert4ait Galenus,non Thessalius asinus, sed plane lapis sue Nessali diau rit Quibus utique verbis Thessalum,qui ut testis est libro quarto therapeutic metho. capite quarto Galenus,primam diatriton, hoc est,tridui inediam excogitauit, notare voluit.Hinc est quΘd eius imitatores dicti sunt Diatritarii Diatritum autem primum ' in victus ratione obseruabant,quam quidem talem esse,ut idem libro decimo therapeuticae methodi capite sexto Galenus attestatur, voluerunt. Primum lane in qua in cibabant aegrotantem,post in sexto,mox in octavo, deinde indecimo.Talis itaque
eorum cibandi sermula fuit.Prima quidem cibatio post primum diatriton, reliquae alternis diebus.Non solum vero in victus ratione praescribenda,sed & in morborum dignotione diatriton obseruabant. Haud enim tertianam febrem aliumve morbum ante primam posse agnosci diatriton censebant,quod tamen selso D mendaciter adserebant Q d si vero pr ter indicia supra dicta aegri urina subruis aut subflaua, ac mediocriter crasse,adeoque sanorum urinae similis,& paulo post albam nebulam, aut album sublimamentum bonum effecerit,&non cognouerit medicus hanc sebrem esse tertianam exquisitam, & talem quidem quae quartum circuitum non excediti is no Nebula alba simpliciter lapis, sed molaris plane lapis est. Nam quum nebula alba sit certissimu iudicationis paulo post futurae indicium iuxta hoc Hippocratis dictum: Quibus septi- Α .pbo.7r, modie iudicatur morbus, iis quarto die nubeculam habet urina rubicundam , Stalia D
signa proportionemecesse est ut talis tertiana quartu circuitum non excedat. Circui- rus autem,& non diei quarti meminit Galenus,quod in tertianis A quartanis febribus iudicationes non secundum dierum,sed circuituum,ut quarto apho.48.comm. Galenus copiosius docet, numerum fiant Quod si vero urinae rufiores fuerint, utpote quae diuturniorem morbi solutionem,Galeno libro secundo,prognosticorum, commentario vicesimoseptimo teste, significant:neque sublimamento aliquo, neque nebula in primo circuitu apparente,ad septem extrahetur tertiana circuitus.Nulla enim certa &manifesta concoctionis primus circuitus signa habet, proinde ut in septimum usque protrahatur, necesse est.Omnium vero tertianarum simplicissima ac placidissima est, quae omnia praedicta exquisitae tertianae indicia ostentat, D subsidentiam in urinis albam Sc leuem habet Quippe tertium circuitum non transcendet, adeoque citissime
igiturpostquam omnia leptimae tertianae indicia dictasium, quandam Epilogus iussi: v luti i us genealva per capit acietes, is ad aliud proprediamur. ccestis Invadit cu vehemen rigore,pulsus quales diximus essiciens: deindepaulops augetur, alge ad vigorem cum iis omnibus quae diximus properat, ac postea eo quo diximus modo soluitur. Generatio ipsius con stitutione calida cor a rida eget, m*tsummatim dicam, imo tempore,aetate vigente,natura bilissia,qua laboribus,
vigiliis,curis,m ciborum indigentiae exposita sit Et si ruis)ῖis,propter si eos istos
Methodico adiice ad quod alicubi . rchigenes ad serabere consueuit. Sit autem praesens co tum aduentu tertianarum a Tens: vi artificiosis indiciis, vulga re
479쪽
isi i per Deos nondum hanc dicemuss tertianam, sed lanificorum expecta&misH
uebitus. triton, quam nugax Thessalus ing'necio educatas sub patre lanas perpera cam dpente falso assas est limare, Hippocrate reli hos veteres maledictis vexare. superbiens omnia medicinae theoremata con stantia cryma dem- l. nauit, tertianamfebrem inuadente nequit agnoscere ed diatriis expediat. De leniam miram est, quacunque quidem param firma erat, haec certa est e dixit. Om lnia autem qzae reuera certa eran ignorauit.Sed huius vetulae nec meminisse cDPostrema huius capitis parte Galenus epilogum omnium eorum quae dicta in hoc
capite sunt subiicit,breuiterque uniuersa exquisiitae tertianae signa repetit, quae eiusmo gνllotus signo-di esse dicit.Accessio cum vehementi rigore invadit, pulsus est magnus, vehemens,cs tru eaquisitae τος -& frequens,postea augeturiebris, it in vigore consistit, or per vomitum, sudorem, ventris deiectionem,lebiliosam soluitur urinam Generatur aestiuo tempore, aetate ca llidali sicca, temperamento bilioso, quod scilicet laboribus multisque exercitiis, vigi- liis curis ciborumque indigentiae expositum sit. Et propter saxeos ξζ ad persuadendi sane dissiciles illos Methodicos, tuquit Galenus,hocetjam quod Archigenes adscribe- re consueuit adiicies, nempe quod in praesenti aeris constitutione multae tertianae plerosque invadant,vi scilicet artificiosis indiciis antea expositis,vulgarem etiarn, veram tamen diiciens praenotionis exqui sitet tertianae fidem augeas. Mum itaque nulla sit 'tertiana quin iis signisdeprehendi queat, ideo rursus Galenus in Thessalum inuehu tu inquiens Nunquid febrem cui haec indicia adsunt dicemus tertianam, quasi dicat maxime: an lanificorum expectabimus diatriton,quam nugacissimus, ut paulo ansediximus ,Thessalus in gynecio sub patre lanas carpente, ausus est primus excogitare. Quibus sane verbis Thessalum inscitiae notat, ut qui in gynecio sub patre lanas car-
pente, ut quemadmodum etiam libro primo,therapeuticae methodi, capite terrist,testis est idem Galenus adeoque in textrina altus sit, nec bonas disciplinas unquam attigerit. Eo vero pacto Hippocratem Se alios veteres maledictis vexaverit Thessalus, loco iam citato Galenus abunde ostendit. Et animaduertendum hoc loco erit, codicem Al- ''S' - ' dinum Graecum esse mutilum,atque hoc modo restituendum. λατριτορθυώ μιμιδι-ο ληρώδεις θεΜαλο- , ω πατρὶ ῖς kια ἱ-οντι, κακως Miam:
sic esse legendum satis perspiciet qui praesentem locum cum iis quae libro. therapeuti
Thessalias nomo caemethodi,scibuntur diligenter contulerit.Caeterum quod Thessalus mirifice lupe iEὸζ εἰ Rubi' biens non tantum Hippocratemfed Scomnes alios veteres contempserit, ac theore- omne, ' Vesei es mala omnia medicinae constantia ic firma condemnauerit,Plinius etiam libro vicesi- oa et psiti monono,capite primo confirmat dum Thessalum cuncta maiorum placita deleuis 8t rabie quadam in omnes aeui medicos perorasse scribit. Vtcunque autem cristas er xerit Thessalus, aliosque se multo praestantiores contempserit, tamen tertianam non nisi prius expectata diatrito cognoscere potuit. Ita quae reuera firma ac certa fuerunt ignorauit,ac contra ea quae parum firma fuerunt, certa esse dixit. Tandem anum ac veThessalus anus. tulam vocat Thessalum,ut qui interanus ac vetulas lanas texentes ac carpentes educatus sit deoque indignus quem virum appelles.
480쪽
nitu iam exquisita tertiana,M ad exquisitaprogrediamur quar lanam rem fisu est. Cuius quidem principium qualisit iamp Q dix μ quὸ scilicet cum tertiam circuis nihil mali in rigore, ac in pulsibus habeat. Reliqua vero iam dicamus. Quanquam inunc usi qui in acta ibus urius expositorum misse copentaneu est.Si murale et Otatispulsum cognoueris, aut in altero ipsius morbo per initia, a cessonu assueris, nihil etiam altu expectaueis, quin θώrem quae invadit quartanam espronuncies. Nam insignis qzaedam ad tarditatem ac raritatem muta tisfLEt ego quidem nonnullos familiares meos, quom uiapus exquisite tenda, accessone iam inuadente inuisens, quod tale principium nullius alterius quam quartanae febris esse He ronanclaui, atque ita accidit. Quod si vero tu artis quae circa pulsus versatur inexpertu ueris, de nde raritag m tarditas ipsorum teperturbet, tutius autem exquisitius velis definire,Hippocratis etia hoc in loco praecepta ad memoria reuocato.Qsemadmodum enim astate tertianas febres can auismno quartanaue abundare dixit. Primum vero hoc ipsitim considerato. Si autumnus temperatur gidus oesiccus,ac inaequalissueri tum quartanos cir
cuitus multos in ipseo fore ma syrata. Deinceps si etiam regio ipsa taliam febrisi
ferax Am mrotantis naturamπου melancholica, oe quae adpraecedentem v ctus rationem attinent elasimodisiunt ut atram coaceruent bilem, inpopulariter nunc vagantur quartanae febres. Obsignabis vero haec cum iis quae deinceps
dicentur, si homo limosiusfuerit, aut si erraticis febribus obnoxius, aut si ea quae
is augmento vigore apparent tertianis febribus maxim contraria fuerant, tum in cassoris motu, tum inpulsuum ratione: π praeter haec omnia si tenues albae, aquosae urinae fuerint,baesiquidem omnino te tranarum urinas maxime
contraria sunt Tertinam quidem febrem in primo flatam die qui a quartana H qqmana diiscernere nequit, omnino in medicorum numero censendus non est. mo ridco MMENT Urs. Quum praecedenti capite exquisitet tertianae indicia cumulatissime tradiderit Galenus,nunc ad ea signa quibus exquisiit a quartana dignosci potest, progreditur. Sunt mmo ode- vero numero undecim Principio enim ex rigore cognoscitur, qui nihil simile cum tertiano circuitu, ut dictum est capite praecedenti,habet.In quartana enim febre, ut e- IV ME. tiam libro secundo de differentiis febrium, capite quinto,attestatur Galenus, rigor talis est, qualis iis qui vehementi gelu Digescunt,haudquaquam ei similis qui a Sole per ustis,aut Iastis,aut ex medicamentis calidis,aut quum super ulcera ponuntur mordentibus,excitatur.In summa non est similis et rigori quia causia calida, aut biliosis humoribus nascitur Secundd quartana ex pulsu cognoscitur, qui, ut superiori capite a- νὼώ bunde est dictum, paruus, debilis, tardus,&rarusesse solet. Facile autem hos pulusus deprehedet,qui prius qualis naturalis eius qui nunc aegrotat fuerit pulsus cognouerit:aut si saltein altero ipsius morbo in principio accessionis assuerit. Na luu quartana inuadi eximia quanda a naturali pulsu,aut alterius morbi quo ille ante laborauit, ad tarditate & raritate mutationem iactam esse intelliget. Causas aute eius tarditatis Nn