Paraphrases Erasmi Roterodami in omnes Epistolas Pauli germanas, & in omnes Canonicas : diligenter ab autore recognitae, ac marginalibus indicibus illustratae

31쪽

IN EPISTOLAM PAULI AD In scisiptu / ct ipso promissum Prophetaru ipsius oraculis, queris salictis. nunc quos extant in libris,non qMibusIibet,sed san/ctis inuiolataeque fidei de filio ipsius, qui in tempore

natus est e stirpe Dauidica iuxta carnis infirmitate, sed idem declaratus est aeterni dei aeternus esse filias iuxta flpiritum omnia sanctificantem, declaratus aut cum aliss permultis assi mentis, tum praecipue excoquod ipse, deuicta moririnsurges e mortuis,omnibus Ex resurre/ in ipso renatis, resurrectionis princeps G autor si ctione mora dius est Iesus Christus dominus noste per qgem nos tuorum. non solum hanc gratiam, quam legis obseruatio con/ferre non poterat,sumus assequuti ruetiam apostolicam functionem,quo quemadmodum per alios apostolos inter Iudaeos diuulgatum est euangelium Christi, ita per me praedicetur inter gentes quascunque, non ut inuoluantur legis oneribus, sed ut sese fidei de christo predicatae submittant, huic innitatur,no inani philos)phorsi sapientiae, de quarum gentiu nu In omnibus mero estis uos quoque, quantum ad genus altisset, gentibμn terum adoptione asciti in ius cir cognome Iesu Chri sti,ne iam sectarum aut regionum uocabula uos dirim an cum communis sit omnium adoptio. Quotquot Dilectis dei igitur estis Rome deo chari, pristinis uitiis aduocatis san/ sanctimoniam uite uocati, gratiam vobis optopa fiis. cems,no quam mundus hic vulgato more folat pre/cari,sed ueram novam cs pacem,quae proficiscitar patre Cy domino nosὶro Iesu christo. Atque in pri mis

32쪽

ROMANO s. Ρ ARA PHRAs Is mis quidem gratias ago deo patri,vestro omniu no mine, qui per filium Christum ho c nobis largitus est,

ut qui antehac eratis incredui nunc fides uestra celebretur,praediceturque toto terrarum orbe. Ovaesanὁ res pro meo erga nos amore, non potest non esse gra

thyinia. Testis enim est mihi deus ipse pater,que nunc solutus Moγsi lege colo, non crassis er corporalibus ceremoni s , sed spiritu meo, praedicaus euangelium in agello

filii ipsius nam hic illigratissimus est cultus) quod filii eius.

semper citras omnem intermissionem, mentione ue/stri faciam,in precibus meis deprecans illum ,si qua fieri posit, ut quod iam diu desidero, tande aliquando contingat,ita uolente deo, ut prostero itinere feliciter ueniam ad uos. Magno siquidem teneor deside rio uidendi uos, non mei compend3 gratia, sed ut muneris aliquid uobis impartiam, non Mo i crassium, Aliquid grased christi spirituale, quo magis etiam confirme/ tiae spirituamini in eo quod instituinis , siue ut melius dicam, ut lis. mutua fit utrisq; nostrum consolatio,dum et ipse uobis de uestra fide, uos mihi uicissim de mea gratulabimincatque ita fiet, ut exhortatio mutua uestram simul ac meam fide corroboret fulciat . Id quo mi/nus fitfactum hactenus, per me quide haudquaquam stetit.Imo nolim uos illud latere fratres, mihi frequenter in animo fui se uos inuisiere,uerum ad hunc usque δμῆ Ricuit per impedimenta quae inciderunt, ob rasiteficii Ue infriubpree eupiesunt inmisere,ut

inter

33쪽

inter uos quos nonihil fructus reportarem,quemadmodsi in ceteris nationibus antehac feci. enset hanc euangel praedicandi operam a deo madatari,

huic aut illi genti proprie debeo, sed ut ille deus est ex

equo omnist,ita christi euangelium aeque ad omnes eraecis de pertinet. Itaque non Grecis modo,ue metiam Bar

barbarissa ba s,non sapientibus er eruditis tantum, sita rudbFetibus er bus quos er illitoratis operam hanc debeo,quisquis labio fuerit ille, ut no rei ciat er auersetur Pro de quod

ad me quidem attine gemit animus, Cr uobis qui Rome agitis,euangelium praedicare. Nec enim hinc me deterret imperis Romani maiestas,neque pudendam

mihi duco functionem,si praedicem euangelium Christi. mutim 3s er incredulis res ridicula friuo Iάque uidetur hoc euangelium, ita quisquis credide/rit, huic uirtus est dei, sicax ad conferendam saluIudeo pri γ tem,quam nec Iudaeorum leges, nec uestra philoso/hiu er Grae phia, opesve conferre queant. Ea uis cum aeque ualciges at omnibus, tamen primum in Iudeos er Graecos propagata est. Procul enim abest a salute, qui aut moribum suum non intelligit, aut unde petendum fit remedium, ignorat. Cum enim antehac ii sin rebus ali sitam esse iusticiam existimaret, nuc evangelio Christi palam sit omnibus iusticia, non noui, sed ipsius ustitia rei de qμα non sita sit in superstitiosio cultu simulacro. rum,auti Rulibus Iudaeoru ceremovi scirianae quod

34쪽

admodum er Abacuc praedixit: Igstus, inquiens,me sedent. us ex fide uicturus est. Nam cum hactenus plerique mortales impune, ac ceu connivente deo peccarint, nunc palam e coelo declarat iram suam, merito a Reuelatuprensam aduersus omnes homines, quocunque modo enim ira

impios . iniustos,etia istos qui a Mosaica lege sunt dei.

mgnes,eo quod ueritatem cognitam non accomo

ἐιrunt ad pie functeque uiuendum, sed perseseraruntis uiti js,cums plussaperent quam uulgus hominum deum ignorans, nihilo tamen minus impq fuerunt silis. Totus quide ut est deus,humano ingenio cognoὸ Ovia quq sci nequaquam potest, ceterum quod in humanam notum est. cidit cognitione d illi sunt asinuκti,quanquam hoc ipsum illi debent. Neque enim assequutifuissent,nisi deus hoc illis aperuisset. Aperuit autem si non P phe rum libris, quibus Iudaeis modo locutus uideba Per es quatrusi certe totius huius fabrice mundane miraculo. factas tri. Quamuis enim inuisibilis est ipse deus, tamen intellem Upicitur,uelut in speculo, relucens in hoc munis tam mirifice condito,ac tam mirifice adminictra D. cuius licet initium aliquod praecesserit, finis sequuturus sit,tume ex huius opscio perspicitur coditoris uirtus,que nee initiu ullum nouit,nes fine est sempitem habitura, quin ipsius etiam diuinitas, qua semper in quoque eiu se so summus fuit, ne quid haberent,quo praetexunt uirtus ac se impietatem suam. Etenim clin deum esse cognostra uinitas.

35쪽

ren havd nen ut deo honorem balse tomnisi principuneq; gratias egerunt, uelut omnium bonorum autori, cui hoc ipsum; cientis ferri acceriptum oportuit,quo tumebant,sed inanis aura glorieturgidi, uanis facti rustrati sunt cogitationibus su/rs,ta' arrogantis nebula obtenebratum est insipiens cor eorum,atque hoc ipsio stulti cir indocti fundi facti, quod se iactarent esse sapientes er eruditos. Vide auEt mutaue tem quo caecitatis,qubs stulti te deuretum est. Adulrunt gloria terarunt maiestatem immortalis dei adumbrata imagine mortalis hominis,nec hominis modo,vera etiam uolucrum, quadrupedum, G serpentum. Atqκe ob

hunc prodigiosium dei cultum passus est eos ire praecipites,ut animi fui cupiditatibus obsequentes,eό pro/iuberentur turpitudinis ac spurciciae,ut ipsi intersist

decorarent corpora sua,probrisque afficerent. Nec iniuria in hec uitiorum portenta prolapsisunt, qui deum cognitum,ob animi factum tam portentuosio colerent, ut qui pro uero deo mendacem Cr arte confictum statuam adorarunt, ac praepostere res condi tus uenerati sunt, col omnis supra eum qui condi/Qui est bra dit omnia,co tumelio se in deum,qui solus laude ferennedictus in dus est, σhoc honoris apud homines meretur in secula. omne ae um,Amen. Has, inquam, ob causas offenrisus deus passus est eos prolabi in cupiditates foens ac probrosas. Neque enim ipsit sol m, verum etiam foemini illoru, obIstae sexus siui,naturalem foeminei corpo/

36쪽

ris usium mutauerus in eum qui praeter naturam est: nimirum exemplo masculoru,qui ut dixi, relicto na iuruli usu foeminaru, mutuis cupiditatibus inter ipsos deflagrarui, adeo ut mas in mare abominandum turpitudinem patraret. Atque his modis contumelia iudeum admissa n ipsos recidit, dignum amentiae prae mium. Nam quemadmodu ipsis non es bufum, deum Quia sicut cognitum agnoscere, pres oculis habere,ita uicis non probari sim pasus est eos deussuis tenebris excaecatos abire verut deum in mentem reprobam iis eo usque, ut patrarent sis habere. gitia elusimodi uiris indigna, quiqvam ex aliis omni genere scelerum operti, scortations, auaricia uersu tis,undis contaminati liuore,caede, contentione, do/lo, malicia, malis praediti moribus, susurrones, obtrectatores, numinis osores ferocessuperbi,fastos siclerum inventores, parentibus immoriger expertes imtetigentiae, incompositi, uacantes omni pietatis asso ct , nescis foederis, immisericordes. Hi cum deum mi cura iis

essesciunt, eundemssumme iustu esse sciant, unde ne βιcta dei co se fit eos qui patrant eiusmodi flagitia, dignos esse gnouissent.

morte, non solum ipsi committunt eadem, uerli etiam alijs ea committentibus assentientes, indoctis peccata di fiunt autores. CAPUT SECUNDUM,

quis es hominum,qui Ubi placens,alterum iu alcas. imo dum alterum iudicus,soc ipso teipsum codem ε

37쪽

demnas, qua doquidem iudex eadem committis ,quorum nomine damnus alium. Cumq; semini culpaesis obnoxius,in teipsium pronuncias sententiam,dum iualterum pronuncias. Hominibus imponi potest, bo/scimus rei rum iudicium fortassis lugies, qui coniecturas ac quoniam tu speciem ueri siequentes,pronunciant, caelorum arca dicium dei na mentis non perspiciunt. At deus, cuius oculis Couest secundu spicuasunt omnia, non iuxta speciem, sed iuxta ueriueritatem. ritatem sententiam feret aduersus eos, qui putrant eiusmodi flagitia, quae modo recensuimus. An tibitisqueadeo blandiris o homo se putet appellari, quisquis sibi conscius est) dum iudicas eiusmodi uitijs obnoxios, ut existimes fvigere te posse iudiciunt

dei, cum ipse committas eadem es cum s tibi poenas det homo homini, te non daturum poenas deos cir elaberis ab illius iudicio, cum tuum iudicium hominus

non possint suere s An dei lenitas tibi spem ficu

impunitatis , ob immensam π exuberantem boae

nitatem suam, quod, poenam differens multa tole ret,sibi uenit in contemptum, quasi uel ad commissa conniveat, uel faueat etiam malesiciis sNec intellis gis hanc diuiuam in te lenitatem, haud quidem impunitatem polliceri nocentibus, sed blande inuitare ad poenitentiam ac resipificentiam, ut beneficijs illius obrutus, incipias tandem tibi dist liceres celem tute Iphesduri/ dei in te mansiuetudinem ipsi tibi uertis in cumulum eas tibi ira damnationis tuae.Dμm enim obstinata mete, que nuldei. lis rationibus

38쪽

ROΜANOS PARA PHRASIS.

iis rationibus ad poenitentia queat emolliri, deum adrneliora prouocantem asperearis ac repellis ,recon dis,m accumulas tibi thesaurum irae diuine.Qrge et πsi iv p sentiasse nondum proferat, tamen ali uany la tionis is do sentietur, nimirum in tremendo illo die, eum iam ιμας consumpta lenitate, hoc seuerius afficientursuppliciis impij,qgo commacius resecerunt ad meliora pro/κocantem dei mansuetudinem , cumqge in conspe/ectu omnia aperietur iustam dei iudicium, qui nequa quam hominu more iudicabit,aut errans,aut fauens

sed ut incorruptissimus omni cosius iudex,quique pro suis factis praemium reponet, alteris quidem

vitam aeternum,nempe 's, qui nunc perseuerantes iup s operibus,ambiunt non caduca, uanas praemia, sed ueram gloriam, honorem, ex immortalitate. Abieris rursus,qui perverse, contentiose maluerat iniu/sticiae, quam veritati obtemperare,digna factis meraces erit,nimirum indignatio, iras diuina, atque bine ictio animis anxietas,eas poena manet ex squo mortales omnes quicunq; peccarunt ,sed in primis Iudaeum G Graecum, ut primas teneant in poenisquibus primu oblata est dei benignitas. Ediuerso gloria,

honor, o pax ex aequo rependetur omnibus,qui n/que bene uixerint, sed in primis Iudaeo, mox Graeco. Nec enim ejξ apud dea ullus personae respectus, que admodum apud homines iudices solet, sed is idem pa/rster ex aequus est omnibus.Proinde quicuns pecca

39쪽

μ IN EPISTOL AM PAUL 1 AD

Remi exleges,exleges ite peribui, Cr quicus lege coNon em au cepta peccauerat, per lege i ditabuntur. Neq; enim

ditoresterta fatis est audisse legem, ut iustus habearis apsid deu, tutum ιusti ne quid hoc nomine tibi blandiaris Iudaee, sed qui frasunt. Ehis ac moribus legem exprimul praestati, ij deras iudice deo iusti habebu turisimplestitur deus,approbat s benefactu, etiam βι nulla sit lex, Cy magis auersatur eos, qui cum legem habeant, legi non obediant, quanqui nullis omnino drest lex. Etenim cum natio/ὶ osthi' - Mosaica alienae,ultro naturae ductu, que

ra cae prascripto moneantur, tamen ipsi sibi legis uice sunt , propterea quod rem legis exprimunt, non ta bulis sed i Us ment bM insculptae, er quicquid apud In die cu tu eos qui sub lege uiuunt, geri solet apud tribunal, hoc dicabit doὸ tu istorum pectore geritur,dum pro te,alit aduersum mihi' occulti te testimonium dicit conscientia, dum altercales iuta hominu . ter se cogitationes, uicissim accusant ac defendunt Secundu haec igitur iudicabit illos deus olim,cu quod nunc occulte fit in precordiora latcbra, tum propa/

' est occultu. Verum hoc iudicium aget deus per christum filium, nunc dominu ac seruatorem, olim iudis Si aut tu tu cem futurum totius humani meris. Atq; bec quidedaeus cogno e angelis, quod uobis praedico, pars est.ne quis fabu/minaris. lam aut somni esse putet. Quid est igitur quod tibiilrzis nomine placeas Isidiet E tu Iudsi cognomen is

40쪽

ro tibi placens, ac Iegis a deo proditae, priuilegio stratus, drum uelut autorem tuae religionis iacit , cuius

is si uoluntatemq; scias exscris literis ab eo pro festis, ac magisterio legis edoctus, ut non solum ipse dignosciis, quae fugienda, quae expetenda sint, que que in bonis Praecipua, iterum etiam confidus te cecis eis Et Fbas vii se ducem posse, ac praelucere que, qui in tenebris uer/ liora. santur, hoc est, octorem osse posse stultorum, atque eruditorem parum sapientium, quod hoc tibi prostiterit lex, ut formam, uitque prsscriptum , ac D - .ueri normam tenens, num ethnico praeferendus es Non opinor, imo sexfacit, ut deteriorem etiam cau/ 'famsis babiturus apud tribunal dei, nicti siecundum lege, de qua gloriaris uitam institueris. Itaq; scieriat qua iactas,in te retorquebitur. Quid enim mihi te iactas legis ostentator squi alteru doces, rei um no doces Qui praedicus non esse furanduisse furtu comistis qui donuncias uitandu esse adulteri, i e comitγtis adulteriusquissimulacroru cultu execraris,ipsie sacrilegio pollueris es Qui de lege deo autore data, te/metipsium apud botes iactitas ac uenditus, ide transegrediedo lege deu Iegis autore dedecoras ac dehone fias, et unde tibi gloria aucuparis apud alios, hoc illi xertis in probru,cuisoli omis debetur gloria s ouid Nomes ensenim est istuci aliud, quam dehonestare deum, quod

quidem in te estgnam ad ipsim nulla peruenit iobvii dij msur,itia. De talibus enim zr olim questi sunt facri uates,