장음표시 사용
101쪽
xI. - IN BOETIUM E TRINITA 8 pr6ponitur in Porphyrio ergo scisntia naturalis noti est de his quae sunt in materia. 2. Item, scientia ad intellectum pertinet sol intellecti, e gnoscit abstrahendo a materia et conditionibus materiae; ergo do hi quae non sunt a materia abstracta, nulla scientia esse potest. 3. Item, in scientia naturali agitur de primo motore, ut patet Vr II Phys. sed ipso est immunis ab omni materia ergo scientia
naturalis non est de his solum quae sunt in materia. 4. Item, omnis scientia de necessariis est sed omne quod movetur in quantum huiusmodi est contingens, ut probatur Ix Meta.; smo nulla scientia potest ess de rebus mobilibus, et sic nec scientia naturalis. 5. Item, nullum universale movetur homo enim universalis non sanatur, sed hic homo, ut dicitur in principio Meta. Sed omnis scientia de universalibus est ergo naturalis scientia nones do his quae sunt in motu.6. Item, in scientia naturali determinatur do quibusdam quae non moventur, sicut est anima, ut probatur in principio do Anima: si terra, ut probatur in II Caeli et Mundi, et omnes sormae natu
rates non fiunt, nec corrumpuntur, et eadem ratione non moVentur nisi per accidens, ut probatur in II eia. ergo non omnia de quibus est philosophia sunt in motu. . Item, omnis creatura est mulabilis, cum natura immutabilis soli Dei conveniat, ut August. dicit. Si igitur ad naturalem pertinet consideratio de his quae sunt in motu eius erit considerare de omnibus creaturis, quod expresse salsum esse apparet. Sed contra. Ad philosophiam naturalem pertinet de rebus naturalibus determinar sed res naturales sunt in quibus est principium motus, ubicumque autem est motus, oportet esse materiam, ut dicitur in x uet. ergo scientia naturalis est de his quae sunt in motu et materia. Item, de his quae sunt in motu et materia oportet esse aliquam scientiam speculativam, alias non esset persecta traditio philosophiae, quae est cognitio entis sed nulla alia scientia speculativam de his, quia nec mathematica, nec metaphys. Pergo de his est scientia naturalis.
Item, hoc apparet ex his quae dicit Philos vi Metaph et II Physicorum.
Respondeo dicendum, quod propter difficultatem hujus quaestionis coactus sui Plato poner ideas. Cum enim, ut dicit Philos.
102쪽
88 s. THOMAE AQBINATI OPUscULA Mel. crederet omnia sensibilia semper in stux esse, secundum opinionem Cratyli Heracliti, et ita aestimaverit scientiam do ipsis esse non posse, posuit quasdam substantias a sensibilibus separatas, de quibus essent scientiae, et darentur definitiones sed hic dolacius accidit ex eo quod non distinxit quod est per se ab eo quod est secundum accidens, et ideo secundum accidens salluntur plerumque etiam sapientes, ut dicitur in Elench. Ut autem probatur in vii Meι. cum in natura sensibili inveniaιur et ipsum integrum, id est compositum, et ratio, id est sorma ejus, per se quidem generatur et corrumpitur ipsum compositum, non autem ratio sive sorma, sed per accidens. Non enim sit domum esse, sed hanc domum, ut ibi dicitur. Unumquodque autem potest considerari sine omnibus his quae ei non per se comparantur et ideo sormae, et rationes rerum quamvis in motu existentium, prout in se considerantur, sine motu sunt et sic de eis sunt scientiaest definitiones, ut ibidem Philosophus dicit. Non autem scientiae sensibilium substantiarum fundantur super cognitione aliquarum substantiarum separatarum a sensibilibus, ut ibidem probatur. Hujusmodi autem rationes quas considerant scientiae quas Aunt de rebus, cum considerentur absque motu, oportet etiam quod considerentur absque illis secundum quae competit motus rebus mobilibus. Cum autem omnis motus tempore mensuretur, et primus motus sit motus localis, quo remoto nullus alius motus inest, oportet quod secundum hoc si aliquod obiis, quod osι hic et nunc : hoc autem sequitur rem ipsam mobilem, secundum quod est individuata per materiam existentem sub dimensionibus designatis Unde oportet quod hujusmodi rationes secundum quas do rebus mobilibus possunt esse scientiae, considerentur absque materia signata, et absque omnibus his quae consequuntur mat riam signatam non autem absque materia non signata, quia ex sius notione dependet notio larmae quae determinat sibi mat riam et ideo ratio hominis quam significat definitio, secundum quam procedit scientia, consideratur in his carnibus, et his ossibus, non autem sine carnibus et ossibus absolute. Et qua singularia includunt in sui ratione materiam Signatam, unive salia vero materiam communem, ut dicitur II Metaphy. ideo praedicta abstractio non diciιur formae a materia absolute, sed universalis a particulari Possunt igitur hujusmodi rationes sic abstractas dupliciter considerari. Uno modo secundum se, et sic considerantur sine motu et materia signata, et hoc non invenitur
103쪽
XI. IN BOETIUM DE RisITAT 89 in eis, nisi secundum esse quod habent in intellectu Alio modo secundum quod comparantur ad res, quarum sunt rationes, quae quidem res sunt in materia et motu, et sic sunt principia cognoscendi illa, quia omnis res cognoscitur per suam formam et ita per hujusmodi rationes immobiles, et sine materia particulari consideratas habetur cognitio in scientia naturalitas rebus mob libus et materialibus extra animam existentibus. Ad primum igitur dicendum, quod materia non est individuationis principium, nisi secundum quod est sub dimensionibus signatis existens, et sic etiam scientia naturalis a maιeria abstrahit.
Ad secundum dicendum, quod larma intelligibilis est quidditas
reici objectum autem intellectus est quid, ut dicitur III d Anima. Quidditas autem compositi universalis ut hominis, vel animalis, includit in s materiam univerSalem, non particularem, ut dicitur vii eta. Unde intellectus communiter abstrahit a materia signata et conditionibus ejus mon autem a materia communi inscientia naturali, quamvis etiam in scientia naturali non consideretur materia nisi in ordine ad sormam unde etiam sorma per prius est de consideratione naturalis quam maioria. Ad tortium dicendum, quod do primo motor non agitur inscienιia naturali tanquam de subiecto, vel parte subjecti, sed tanquam de termino ad quem naturalis scientia perducit. Terminus autem non S de natura rei cujus est terminus, sed habet aliquam habitudinem ad rem illam, sicut terminus lineas non est linea, sed habet aliquam habitudinem ad eam ita et motor primus habet aliquam habitudinem ad res natorales est tamen alterius natura ab eis. Habet enim habitudinem ad eas in quantum influit eis motum, et sic cadit in consideratione naturalis, non secundum ipsum, sed in quantum motor. Ad quartum dicendum, quod scientia est de aliquo dupliciter. Uno modo primo et principaliter, et sic scientia est do universa libus rationibus super quas undatur. Alio modo est de aliquibus secundario, et quasi per reflexionem quamdam, et sic de rebus illis est quarum sunt illae rationes, in quantum rationes illas applicat ad res etiam particulares, quarum sunt adminiculo inlariorum virium Ratione enim universali utitur sciens et ut sscita, et ut medio sciendi. Per universalem enim hominis ratio nem possum judicare de hoc Vel de illo. Rationes autem unius sales rerum sunt omnes imm0biles, et ideo quantum ad hoc omnis
104쪽
s s. THOMAE AQUINATI OPUscIILA scientia do necessariis est sed rerum quarum sunt illae rationes, quaedam sunt necessariae et immobiles, quaedam contingentes et mobiles, et quantum ad hoc de rebus contingentibus et mobili hus dicuntur esse scientiae. Ad quintum dicendum, quod quamvis universale non OVentur, est tamen ratio rei mobilis. Ad sextum dicendum, quod anima et aliae formae naturales, quamvis non moveantur per se, moventur tamen per accidens et insuper sunt persectiones rerum mobilium, et secundum hoc cadunt in consideratione naturalis. Terra autem quamvis secundum se totam non moveatur, quod accidit ei in quantum est in loco naturali, in quo quiescit per eamdem naturam, per quam movetur ad locum stamen parιes eius moventur ad locum, quando sunt extra locum proprium, et sic terra ratione quietis totius, otmotus partium, cadit in consideratione naturalis. Ad septimum dicendum, quod mutabilitas illa quae competit omni creaturae, non est secundum aliquem motum naturalem, seu secundum dependentiam ad Deum, a quo si desererentur, dest cerent ab eo quod sunt. Dependentia hutem ista pertinet ad con siderationem metaphysicae potius quam naturalis, creaturae autem spirituales non sunt mutabiles, nisi secundum electionem. Talis mutati non pertinet ad naturalem, sed magis ad divinum.
Utrum mattimatis consideraιio si sis motu e materia.
Ad tertium sic proceditur. . Videtur quod mathematica consideratio non sit sine maiori do his quae habent esse in materia. Cum enim veritas consistat in adaequation rei ad intellectum, oportet esse, quandocumque res aliter consideratur quam sit, salsam considerationem. Si ergo omnes res quae sunt in materia, considerantur sine materia in mathematica ejus consideratio erit salsa, et sic non erit scientia, cum omnis scientia sit verorum. 2. Item, secundum Philosophum primo Posterio. Cuiuslibet scientiae est considerare subiectum et partes subiecti' sed omnium materialium secundum esse materia pars est; ergo non potest esso quod aliqua scientia consideret de his quae sunt in materia absquo hoc quod materiam consideret. 3. Item, omnes lineae rectae sunt eiusdem speciei sed math maiicus considerat lineas rectas numerando illas, alias non co
105쪽
XI. - IN BOETIUM D TRINITAet flaiderars triangulum et quadrangulum ergo considerat lineas secundum quod disserunt numero e conveniunt specio et sed principium differendi his quae secundum speciem conveniunt, est materia, ut ex supradictis patet ergo materia consideratur amathematico. 4. Item, nulla scientia quae penitus abstrahit a materia, demonstra per causam materialem sed in mathematica fiunt aliquae demonstrationes, quae non possun reduci nisi in causam materialem, sicut eum demonstratur aliquid do toto ex partibus. Partes enim sunt materia totius, ut dicitur II Physicorum, unde et in II Posterior reducitur ad causam materialom demonstrati0, qua demonstratur quod angulus qui est in Asmicirculo est rectus in eo, quod utraque pars ejus est semirecta ergo mathematica
non omnino abstrahit a materia. 5. Item, motus non potes esse sino maiori sed mathematicus debet considerare motum, quia cum motus mensuretur secundum spatium ejusdem rationis et scientiae videtur considerare quantitatem motus ergo mathematicus non omnino dimittit considerationem materiae. 6. Item, astrologia quaedam pars mathematica est: et similiter acientia de sphaera mota, et de ponderibus, et musica, in quibus omnibus fit consideratio do motu, et rebus mobilibus ergo mathematica non abstrahit totaliter a materia et motu. I. Item, naturalis consideratio tota est circa materiam et motum sed quaedam conclusiones demonstrantur communiter amathematico et naturali puta, utrum terra sit rotunda, et utrum sit in medio caelici ergo non potest esse quod mathematica ab trahat omnino a materia. Si dicatur quod abstrahi tantum a materia sensibili contra. Matoria sensibilis est materia particularis, quia Sensus particularium est, a qua omnes scientiae abstrahunt, ergo mathematica consideratio non debet dici magis abstracta, quam aliqua aliarum acientiarum.
Item, Philosophus in Physic dicit tria esse negotia Primum est do mobili et corruptibilici secundum do mobili et incorrupti-hilici tortium do immobili et incorruptibili. Primum autem est
naturale, secundum mathematicum, tertium divinum, ut Ptolemaeus exponit in principio Almagesti ergo mathematica est domobilibus.
Sed contra est, quod Philosop. dicit in vi Metaph.
106쪽
02 s. THOMAE AQUINATIM OPUscULA Item, quaedam res sunt quae quamvis sint in materia, non tamen recipiunt in sui definitione materiam, et curvum in hoc differt a sim : sed phil'sophiae es de omnibus entibus considerare; ergo oportet de hoc ento esse partem aliquam,let haec est mathematica, cum ad nullam aliam pertineat. Item, ea quae sunt priora secundum intellectum, possunt sine posterioribus considerarici sed mathematica sunt priora naturalibus quae sunt in motu et materia, habent enim se ex additiono ad mathematica ut dicitur in iii coeli et undi; ergo mathematica consideratio potest esse sine motu et materia. Respondeo. Ad evidentiam hujus quaestionis oportet scire quomodo intellectus per suam operationem abstrahere potest. Sciendum igitur secundum Philosoph. II de Anima, quod duplex est operatio intellectus. Una quae dicitur intelligentia indivisibilium, qua cognoscitur de unaquaque re quid est. Alia ero est, qua componit et dividit, scilicet enuntiationem negativam, vel amrmativam sormando, et hae quidem duae operationes, duobus quae sunt in rebus respondent. Prima quidem operatio respicit ipsam naturam rei, secundum quam aliqua res intellecta aliquem gradum in entibus obtinet, sive sit res completa ut totum aliquod, sive incompleta, ut pars, vel accidens. Sscunda operatio respicit ipsum esse rei, quod quidem resultat ex aggregatione principiorum rei in compositis, vel ipsam simplicem naturam rei concomitatur, ut in substantiis simplicibus. Et quia veritas intellectus est ex
hoc, quod consormatur rei, patet quod secundum hanc secundam operationem intellectus abstrahere non potest vere quod secundum rem conjunctum est, quia in abstrahendo sigsificatur esse separatio secundum ipsum esse rei, sicut si abstrali hominem ab albedino dicendo momo non est albus, significo separabionem esse in re. Unde si secundum rem homo et albedo non sunt separata, erit intellectus salsus Hac igitur operatione intellectus vere abstra-
hero non potest nisi ea quae sunt secundum rem Separata, ut cum dicitur: Homoras est asinus. Sed secundum primam operationem potest separare ea quae secundum rem Separata non sunt, nec tamen omnia, Sed aliqua. Cum enim unaquaeques res sit intelligibilis secundum quod est actu, ut dicitur metaph. oportet quod ipsa natura, sive quidditas rei intelligatur vel secundum quod est actus quidam, sicut accidi de ipsis formis et substantiis simplicibus : vel secundum id quod est actus ejus, sicut substantiae compositae per formas suas : vel secundum id quod est ei loco
107쪽
actus, sicut in materia prima per habitudinem ad sormam, et vacuum per privationem locali, et hoc est illud, ex quo una quaeque natura suam rationem Sortitur. Quando ergo hoc p0r quod constituitur ratio naturae, per quod ipsa natura intelligitur, habo ordinem et dependentiam ad aliquid aliud, tunc constat quod natura illa sine illo alio intelligi non potest, sive sit conjuncta conjunctione illa qua pars conjungitur toti, sicut pes non potos intelligi sin intellectu animalis, quia id a quo pes habet rationem pedis dependet ab eo a quo animal est animal si vostiam sit conjuncta per modum quo forma conjungitur materiae, sicut pars compositi, vel accidens subjecto, sicut simum non potest intelligi sine naso sius etiam sint secundum rem separata, sicut puer non potest intelligi sine intellectu filii, quamvis illa relationes inveniantur in diversis rebus. Si vero unum ab altor non dependeat secundum id quod constituit rations naturae, tunc unum non potest ab altero abstrahi per intollectum uisitis eo intelligatur, non solum si sint sparata scundum rem, ut homo et lapis, sed etiam si secundum rem conjuncta sint, sivo da conjunctione qua pars e totum conjungitur, sicut littet a potest intolligi sin syllaba, et animal sin pede, sed non e converso sivo etiam sint conjuncta per modum quo forma conjungitur materiae, et accidens subjecto, sicut albedo potest intelligi sinsa mine, et o converso. Sic igitur intellectus distingui unum ab altero aliter et aliter secundum operationes : quia secundum illam
qua componit et dividit, distinguit unum ab ali per hoc, quod intelligit unum alii non inesse. In oporatione vor qua intelligit quid os unumquodque distinguit unum ab alio, dum intelligit quid ast hoc, nihil intelligendo de alid neque quod si cum eo, nequo quod sit ab eo separaxum. Unde ista distinctio non proprisnabo nomen separaxionis, sed prima tantum. Haec autem distinelio scis dicitur abstracti0, Sed tunc tantum quando ea, quorum unum sino alio intelligitur, sunt Simul Secundum rem. Non enim
clieitur animal a lapide abstrahi, si animal absque intelisci lapidis intolligitur: Unde cum abstraexio non possit esse, proprio loquendo, nisi conjunctorum Sscundum rem, secundum duos modos conjunctionis praedictos, scilicet qua pars et totum conjungi iur,sivo sorma et materia, duplex eStabstractio, unaqua forma abstrahitur a materia, alia qua totum a partibus. Forma autem illa potest abstrahi a materia, cujus essentiae ratio non dependo a
tali materia. Ab illa autem materia non potest forma abstrahi per
108쪽
s a. TROMAE AQUINATIs PusOULA intellectum, a qua suae essentiae ratio dependet. Unde eum omnia accidentia comparentur ad substantiam sicut sorma ad materiam, et cujuslibet accidentis ratio dependea a substantia, impossibilo est aliquam talem formam a substantia separari, sed accidontia adveniunt substantiae quodam ordine. am primo advenit ei quantitas, deindo qualitas, deindo passiones et motus. Undo quantitas potest intelligi in substantia antequam intelligantur in ea qualiιatos sensibiles, a quibus dicitur materia sensibilis Det sic secundum rationem suae subgtantiae non dependet quantitas amateria sensibili, sad intelligibili tantum Substantia enim remotis. accidonubus non remanet nisi intellectu comprolisnsibilis, eo quod sensibile potentiae non pertingunt usque ad substantiae comprehensionem. Et do his abstractis os mathema quae considerat quantiιates, et ea quae quantiιates consequuntur, ut figuram, et hujusmodi Totum etiam non a quibusdam partibus abstrahi potest. Sunt enim quasdam partos, a quibus totius ratio dependet, quando scilice hoc est esso toti tali, quod ex talibus partibus componi, sicut se habet syllaba ad litteram, et mixtum ad elementa AE tales partes dicuntur speciei et formae, sine quibus totum intelligi non potest, cum ponantur in ejus definitione. Quaedam vero partes sunt quas accidunt toti in quantum hujusmodi, sicut semicirculus se habet ad circulum. Accidit enim circulo, quod sumantur per divisions duas ejus partes aequales, vel etiam plures. non Bulsm accidit triangulo, quod in eo designentur tres lineas, quia ex hoc triangulus est triangulus. Similiter etiam per sp competit homini quod inveniabur in eo anima rationalis, si corpus compositum ex quatuor elemontis undo sine his partibus homo intelligi non potest: sed hic oportet poni in dosinitione hominis, unde sunt partes speciei et sormae, et digitus, pes, manus, ct hujusmodi sunt praeter intellectum hominis, unde ex illis ratio ossenιialis hominis non dependet, unde in his intelligi potest:
sive enim habeat pedes, sive non, dummodo ponatur conjunctus ex anima rationali et corpore composito ex quatuor elementis propria commixtione, quam requiri talis sorma est homo. Et hae partes dicuntur partes materiae, quae non ponuntur in definitione. totius, sed magis o converso, et taras habent ad hominem omneae partes signatae, sicut haec anima, et hoc corpus, et hoc os, et hujusmodi. Hae enim partes sunt partes materiae, quae quidem sunt partes Socratis et Platonis, non tamen hominis in quantum est
homo in ideo potest homo abstrahi per intellectum ab illis par-
109쪽
tibus, si talis abstractio ost universalis a particulari. Et ita sura duae abstractiones intonectus. Una quae rospondo unioni formae et materiae, vel accidontis et subjecti, o haec est abstractio formaea materia sensibili. Alia quas respondet unioni totius si partis, sthinc respondet abstractio univorsalis a partieulari, quae est abstrae- aio totius, in qua consideratur absoluto natura aliqua secundum suam rationem essentialem ab omnibus partibus, quae non sunt ries speciei, sed sunt paris a eidsntalas. Νon autem inveniuntur abstractiones eis oppositae, quibus pars abstrahatur a toto, Nel materia a formara quia pars non potest abstrahi a toto per 4ntellectum, si sit do partibus materiae, in quarum definitione ponitur totum vel potest etiam sine toto osso, si sit de partibus speciei, sicut linea sino triangulo, vel littera si sis syllaba, vel elementum sino mixto In his auis quae secutidum ess possunt esse diviεa, magis habo locum asparatio quam abstractio. Simi-riter autem cum dicimus formam abstrahi a materia, non intelligitur deforma substantialici quia sorma substantialis et matoria sibi correspondens, dependent ad invicem, ut unum sine alio non possit intelligi, eo quod proprius actus in propria materia sit: sed intolligitur do forma accidentali, quae est quantitas et figura, qua quidem materia sensibilis ps intellectum abstrahi non potest cum qualitates sonsibiis non possint intelligi non praein' tollecta quantitate, sicut patet in superficie et coloro meo viam potest intelligi esse subiectum motus, quod non intelligiin quanium Substantia autem quas es materia, intelligibilis esse potest Sin quanιitato Gundo considerare substantiam sino quantitato, magis pertinet ad genus separationis quam abstractionis. Sic igitur in operabion intellectus triplex distinctio invenitur. Una secundum operationem Hiiellectus componentis et di videntis, quaeseraratio dicitur proprie, et haec competit scientiae divinae, sive metaphys. Alia secundum perationem, quae sormat quidditates rerum, quae est abstractio a materia sensibili, et hae competit melaphys Tertia secundum oppositionem universalis a particulari, et haec competit etiam physicae, et est communis omnibus adientiis, quia in omni scientia praetermittitur quod ostior accidens, ei accipitur quod est per se. Et quia quidam non intollexs-runt disserentiam duorum ulli morum a primo, inciderunt in orrorem, ut ponerent mathematica, et univergalia a sensibilibus
separata, ut Pythagorici e Platonici. Ad primum igilii dicendum, quod mathematieus abstrahens,
110쪽
06 s. THOMAE AQUINATI OPUscULA non considerat aliter quam sit ΝΟ enim intelligit lineam osso sine materia sensibili, sed considerat lineam et ejus passiones nino considerations materiae sensibilis, et sic non est dissonantia intor intellectum et rem, quia etiam secundum rem id quod os do natura lineas, non dependet ab eo quo facit materiam ess senathilem, sed magis e convorso De sic patet quod abstrahentium non est mendacium, ut dicitur II Phys. Ad secundum dicendum, quod materiale non solum dioitur cujus pars et materia, sed etiam in quod in materia esse hahot, secundum quem modum linea sensibilis material quoddam dici potest. Unde per hoc non prohibetur quin linea sine materia son- sibilis comparatur ad lineam sicut pars, sed sicut subiectum in quo esse habet, et sic est de superficio et corpore. Νon enim mathematicus conhidera corpus quod es in genero substantiae, prout ejus pars est materia, sed secundum quod est in genero quantitatis tribus dimensionibus persecιum, et sic comparatur ad corpus quod est in genero substantiae, cujus pars es materia physica, sicut accidens ad subjectum. Ad tortium dicendum, quod materia non es principium diversitatis secundum numerum, nisi secundum quod in multas partes divisa in singulis partibus sormam recipiens ejusdem rationis plura individua ejusdem speciei constituit Materia autem dividi non potest nisi ex praesupposita quantitate, qua remota, substantia omnis indivisibilis remanet, et sic prima ratio diversificandi aquae sunt unius speciei est penes quantitatem. Quod qui domquantitati competit in quantum in sua ratione situm, quasi diffs-rsntiam constitutivam habet, quod nihil est aliud quam ordo par tium Undo etiam abstracta quantitate a materia sensibili per intellectum, adhuc contingit imaginare diversa secundum num rum unius speciei, sicut plures triangulos equi lateros, et pluros
Ad quartum dicendum, quod mathematica non abstrahit a qua- libo materia, sed solum a materia sensibili Parιos autom quantitatis a quibus demonstratio sumpta quodammodo, Sicut a causa maιeriali sumi videtur, non sunt materia sensibilis, sed perti noni
ad materiam intelligibilem, quae etiam in mathomaticis invenitur, ut patet I Metaphy. Ad quintum dicendum, quod motus secundum naturam suam non pertinet ad genus quantitatis, sed participa aliquid do natura quantitaιis aliunde, secundum quod divisio motus sumitur ex