장음표시 사용
131쪽
XI. IN AE TIUM DR TRINITATE IT sentiam nemo in statu viae viders potest ergo nec sius formam inspicere.
3. Item, quicumqus inspici formam alicujus rei, aliquid do
ipsa ro cognoscit: Ss secundum Diony. I c. mysticae Theologiae, intellectus noster secundum quod melius potest Deo unitur, quando ejus nihil omnino cognoscit ergo non possumus divinam formam inspicere. 4. Item, sicut dictum est, totius nostrae cognitionis principium est a sensura sed ea quae per sensum cognoscimus, non sunt sufficientia ad demonstrandum formam Dei, ne etiam aliquarum substantiarum separatarum; ergo non possumus ipsam divinam formam inspicere. 5. Item, secundum Philosophum, II elamysteae, intellectus noster se habet ad rerum manifestissima sicut oculus noctuae ad solem sed oculus noctuae nullo modo potest videro solem ergo intellectus noster nec formam divinam, nec alias formas separatas quae sunt naturae manifestissimae.
Sed contra est, quod dicitur, Rom. I Invisibilia Dei aureatura mundi per ea in faeta sunt intellaeta eo pieiuntur, sempiterna quoque ejus et divinitas mihi autem aliud est forma divina, quam ipsa Deitas; ergo ipsam sormam divinam cognoscors intellectu aliquo modo possumus.
Item, Geno xxxiI, super illud: Vidi Dominum Dei ad faelem, dicit glo Greg. : Nisi homo illam, scilicet veritatem divinam,
uicumque conspiceret, non eam conspicere se non posse sentiret, a
sed nos sentimus divinam essentiam non posse persecte cognoscere ergo aliquo modo ipsam conspicimus. Item, Diony. II c. coele. ter dicit, quod humanus animus amusscit extendi per visibilia, in supermundanas altitudines, quae nihil aliud sunt, quam formae separatae ergo formas separatas possumus aliquo modo cognoscstre.
R pondeo dicendum, quod dupliciter aliquid cognoscitur. Uno modo, dum scitur do eo an est ali modo, dum scitur do soqui est. Ad hoc autem quod do ro aliqua sciamus quid est, oportet quod intellectus noster seratur in ipsius rei quidditatem,sivo essentiam vel immediate, vel mediantibus aliquibus quae sus-ncienter ejus quidditatem demonstrant. Immediato autem serri non potest intellectus nosιer secundum statum vias in essentiam divinam, et alias separatas essentias, quia immediato extenditur adibante.mata, d quae comparatur sicut visus ad colorem, ut
132쪽
118 s. THOMAE AQUINATIs Puso Adicitur iii de Anima. Et sic immediato potos concipere intellectus quidditatem rei sensibilis, non autem alicujus rei intellectualis. Unde dicit Diony II c. ccel. Hierar quod nostra analogia non valet immediato extendi in invisibiles contemplationes sed quaedam invisibilia sunt, quorum quidditas et natura persecto exprimitur ex quidditatibus rerum sensibilium notis, et do talibus intelligentibus possumus sciro quid est, sed mediate: sicut ex hoc quod scitur quid est homo, et quid est animal, sussicienter inu tescit habitudo unius ad altorum, et ex hoc scitur quid est genus, et quid est species. Naturae autem sensibiles intellectae non sum-
cienter exprimunt divinam essentiam, neque etiam aliquas essentias separatas, cum non sint unius generis naturaliter loquendo
et quidditas, et omnia hujusmodi nomina sero aequivoce dicuntur de sansibilibus, et do illis substantiis. Undo similitudines rerum sonsibilium ad substantias immateriales translatas voca Diony. II c. φl Hierar dissimiles similationes. Alio modo intellectualibus habentibus quae aliquo modo sensibilibus distributa sunt: etsi per viam similitudinis non sussicienter illas substantiae ex his innotescunt. Neque etiam per viam causalitatis, quia illa quae ab illis substantiis inveniuntur effecta in his inferioribus, non sunt essectus adaequantes eorum virtutes, ut sic perveniri possit ad sciendum quod quid es do causa. Unde de substantiis illis immaterialibus secundum statum viae nullo modo possumus scire quides non solum per viam naturalis cognitionis, sed nec etiam per viam revelationis muta divinas revelationis radius ad nosse venit secundum modum nostrum, ut Diony dicit. Quamvis enim per revelationem elevemur ad aliquid cognoscendum, quod alias esset nobis ignotum, non tamen ad hoc quod alio modo cognos- eamus nisi per sensibilia : unde Dionys. I cap. cces. Hier dicit, quod impossibile est nobis aliter superlucere divinum radium, nisi circumvelatum varietate sacrorum velaminum. Via autem quae si per sonsibilia non sussicit ad ducendum in substantias supe naturales secundum cognitionsm quid est. Et si rostat quod sormae immateriales non sunt nobis notae cognition quid est, sed solum cognitiona an est, sive naturali ratione ex effectibus cre iurarum sivo etiam ex revelation qua os per similitudines a
sensibilibus sumptas. Est tamen sciendum, quod do nulla re potest sciri an est, nisi quoquo modo de ea sciatur quid est vel cognitione porseeta, vel
cognitione confusa. Unde diei Philosophus a Physicorum, quod
133쪽
definita sunt praecognita partibus definitionis oportet enim scientem hominem esse, et quaerentem quid est homo, per definitionem scire quid hoc nomen a homo s significat. Noe hoe esset aliquo modo nisi aliquam rem conciperet, quam scit esse, quamvis nesciat eius definitionem concipi enim hominem secundum cognitionem at cujus generis proximi, vel remoti, et aliquorum accidentium qum extra apparent de ipso. Oportet enim definitionum cognitionem, sicut o demonstrationum, ex aliqua praeexistenti cognitione initium sumere. Si ergo de Deo, et de aliis substantiis immatorialibus non possumus sciro an est, nisi seiremus quodammodo de eis quid est sub quadam confusione. Hoc autem non potest esso Per cognitionem alicujus generis proximi, vel remoti, eo quod Deus in nullo genera es cum non habeat, quod quid est aliud a suo esse, quod requiriueur in omnibus generibus, ut dicit Avio. Alii autem substantias immateriales creatae sunt quidem ina nsrs. Et quamvis logie considerando conveniant cum istis sens bilibus in genero remoto, quod est substantia, naturaliis tamen loquendo non conveniunt in eodem genero, sicut ne etiam compora coelestia eum istis inserioribus corporale enim et incorporale non sunt ejusdem generis, ut dicitur x eta. Logicus enim considerat et oluto intentiones, facundum quas nihil prohibet convenire materialia immaterialibus, et incorruptibilia corruptiabilibus Sad naturalis si philosophus primus considerant essentiasseeundum quod habent esse in robus, o ideo ubi inveniunt dia Versum modum potentiae et aeιus, et per hoc diversum modum essendi dicunt esse diversa genere. Similiter etiam Deus non habet aliquod Midans, ut infra probabitur. Aliae vero immat riales substantiae si habent aliqua accidentia, non sunt nobis nota,e ideo non possumus cognoscere, quod confusa cognitione cognoscantur a nobis substantia immateriales per cognitionem g noris et apparentium accidentium : sed loco cognitionis generis habemus inrisiis substantiis cognitionem per negationem, ut cum seimus quod hujusmodi substantiae sunt immateriales et incomporeae non habentes figuras, o alia hujusmodi. Et quanto plures negations de ipsis cognoscimus, tanto minus est conlusa earum eognitib in nobis, eo quod per negationes sequentes prior negatioeontrahitur et determinatur, sicut genus remotum per differsntias. Unde etiam eorpora Malestia in quantum sunt alterius generis ab istis inserioribus, a nobis ut plurimum per negationes cognoscuntur, utpote quia neque sunt gravia, neque sun levia, neque
134쪽
120 s. TMMAE AQUINATI OPUsouLAealida, nequa frigida. Loeo autem accidentium habemus in pro . dictis substantiis habitudines sarum ad substantias sensibilos volsecundum comparationem causae ad effecium, vel secundum comparauonem excessus. Ita ergo do sormis immaterialibus cognoscinuis an est, et habemus d eis loco cognitionis quid est, cognitionem per causalitaism, et per excessum et quos etiam modos
Dionysius ponit in lib. do divi Nomi. Et hoc modo Boetius in tos- Egit inspiciandam divinam sormam per remotionem omniumphantasmatum, non ut seiatur de ea quid est. Et per haec patet solutio ad objecta, quia primae rationes pro eodunt de cognitione quid os persecta Daliae vero de cognition imperseeta, qualis dicta est.
Ad quartum sic proceditur. 4. Videtur quod ad sormam Dei inspiciendam por solentias speculativas perveniri possit. Thsologia enim pars est scientiae speculativae, ut hic Boetius diei sed altheologiam pertinet ipsam formam divinam inspicero, ut hi di eitur orgo ad cognoscendam divinam sormam potest perveniri per solentias speculativas. a. Item, de substantiis immaterialibus in aliqua scientia spseulativa desermiaatur, quia in scientia divina est quaecumquosolentia determinat de aliqua substantia, inspicit formam ejus, quia omnis cognitio est per formam, et omnis demonstrationis principium secundum Philosophum est quod quid est ergo inspicero sormas separatas possumus per scientias speculativas. 3. Item, inima felicitas hominis secundum Philosophum eonsistit in intelligendo subflantias ssparatas cum enim felicitas sit operatio persectissima, oportet quod sit optimorum sub intellectu eadentium, ut potest accipi ex Philosopbo in AEthicor. Est enim soliditas illa, do qua philosophi loquuntur, operatio a sapientia procedens, cum sapientia sit persectissima virtus persectissimas potentiae, scilicet intellectus, et haec operatio est elicitas, ut dieitur x Ethio. ergo per sapientiam intelliguntur substantiae sπ- ratas : sed sapientia est scientia quaedam speculativa, ut patet in principio staphys et in v Ethicor. Pergo per scientias speculativas possumus intelligere substantias separatas.
. Item, Irustra est quod non potest pertingere ad finem propter
135쪽
XI. IN BOETIUM DR TRINITA rii 121 quem est sed omnium scientiarum speculativarum consideratio ordinatur sicut adfinem in cognitione substantiarum separatarum, quia perlaetissimum in quolibet genere est finis; ergo si per scie tias psculativa hujusmodi substantiae intelligi non possent, omnes sciantiae essenti tea, quod est inconveniens. 5. Item, omne quod Ordinatur naturaliter in finem aliquem, ha, praeindita aliqua principia, quibus potest pervenire in illum finom, naturalium nim motionum principium est natura sed homo naturalita est ordinatus ad cognitionem substantiarum
immaterialium sicut ad finem ut a Sanctis Prophetis, o phil sophis traditur; orgo habet in se aliqua principia illius cognitionis naturaliter indita sed omne illud in quod possumus devenire ex 'principiis naturaliter notis, pertinet ad considerationem alicujus seientiae speculativae; ergo cognitio substantiarum materialium ad aliquas scientias speculativas pertinet. Sed contra est, quod commentator dicit Iris Anima. Quod ad hanc positionem sequitur vel quod scientiae speculativa nondum sint persectae, cum illae scientiae nondum sint inventae, quibus possumus substantias soparatas intelligere, et hoc si contingat ex ignorantia aliquorum principiorum, quod nondum substantias praedictas intelligamus vel si contingat ex deseetu nostra naturae quod non possumus scientias illas invenire, sequitur quod si aliqui nati sunt hujusmodi seientias invenire, quod nos et ipsi aequivoco simus homines, quorum primum est improbabile, cundum impossibile; ergo non potest hoc esse per aliquas scientias speculativas, quod hujusmodi substantias intelligamus. Iism, in scientiis speculativis investigantur definitiones, quibus rerum essentiae intelliguntur per viam divisionis generis in diss rentias, et per investigationem causarum rei, et accidentium ipsius, quae magnam partem conferunt ad cognoscendum quod quid stra sed hi non possumus de substantiis immaterialibus cognoscere, quia, ut dictum est, naturaliter loquendo, non convo-niunt in genero cum istis sensibilibus substantiis nobis notis causam autem vel non habent, ut Deus, Vel est nobis occultissima, sicut causa Angelorum, accidentia etiam ipsorum sunt nobis ignota; ergo non potest aliqua scientia speculativa esse, per quam veni mus ad intelligendum substantias immateriales. Item, in scientiis speculativis rerum essentiae par definitionem cognoscuntur : desinitio autem est sermo quidam compositus ex
genero et differentiis substanliarum, aut illarum essentiae sunt
136쪽
122 a. THOMAE AQUINATI OPUsoULA simplicos, ne indidit in earum quidditatibus aliqua compositio, ut a tur par Philosoph imo commentatorem Ix Metaphys;
ergo per scientias speculativas non possumus praedictas substantias intelligere. Respondeo dicendum, quod in solentiis speculativis semper proceditur ex aliquo prius noto tam in domonstrationibus conclusionum, quam in inventioninus etiam definitionum. Sicut enim ex propositionibus praecognitis aliquis devenit in cognitionem conclusionis, ita ex conception generis, et disserentiae, et causarum rei aliarii devenit in cognitionem speciei hoc autem non est possibilo in infinitum procodoro, quia sic omnis scientia periret et quantum ad demonstrationes, e quantum ad definitiones, cum infinita non sit portranstro. Unde omnis consideratio scientiariam speculativarum reducitur in aliqua principia, quae quidem homo non habet necesse addiscere, aut invenire, ne oporteat in infinitum procedere, sed eorum notitiam naturaliter habet, et hujusmodi sunt principia demonstrationum indemonstrabilia, ut ost Omne totum est majus sva parto , o hujusmodi, in quae omnes demonstrationes scientiarum reducuntur, et etiam primae o coptiones intellectus, ut entis, unius, et hujusmodi, in quae opo tot reducere omnes definitiones scientiarum praedictarum. Ex quo patet quod nihil potest sciri in scientiis speculativis neque per viam definitionis, neque per viam demonstrationis, nisi ea tantum ad quae praedicta naturaliter cognita se extendunt. Hujusmodi autem naturaliter cognita homini manifestantur ex lumino intellectus geritis, quod est homini naturale, quo quidem lumino nihil manifestatur nobis, nisi in quantum per ipsum phantasmata fiunt intelligibilia in actu. Hic si enim avius intellectus agentis, ut dicitur in II de Anima Phantasmata autem a sensu accipiuntur, unde principium cognitionis praedictorum principiorum est ex sensu et memoria, ut patet per Philosophum inins Posteriorum, et sic hujusmodi principia non ducunt nos ulterius nisi ad ea quorum cognitionem acquirere possumus ex his quae a sensu comprehenduntur. Quidditas autem substantiarum separatarum non potest cognosci per ea quae sensu percipimus, ut ex praedictis patet, quamvis perventro possimus per sensibilia ad cognoscendum hujusmodi substantias esse, et aliquas sarum conditiones Det ideo per nullam scientiam speculativam potest sciri de aliqua substa ita separata quid est, quamvis possimus scire ipsas esse, et alia
quas earum conditiones, utpote quod sint intellectuales, et i
137쪽
XI. IN 'ORTIuM DE TRINITAT 123eorporales, e hujusmodi. Et haec est sententia comment iii a Anima, quamvis Avempace contrarium dixerit ex hoc, quod aestimabat quidditates rerum sensibilium sumienter exprimero quidditates immateriales, quod patet esse salsum, ut ibidem commentator dicit, eum quidditas de utrisque dicatur quasi aequivoce. Ad primum ergo dicendum, quod Boetius non intendit dicere, quod per scientiam theologias possimus contemplari ipsam formam divinam quid est,ras solum ipsam esse ultra omnia phantasmata. Ad secundum dicendum, quod quaedam res sunt a bobis perso ipsas cognoscibiles, o in talibus manifestandis scientiae speculativas utuntur earum definitionibus ad demonstrandum earum proprietates, sicut accidit in scientiis quae demonstrant propter quid. Quaedam vero res sunt, quae non sunt nobis cognoscibiles ex seipsis, sed per effectus suos. Et si quidem effectus sit adaequans causam, ipsa quidditas effectus accipitur ut principium ad demonstrandum causam esse, et ad investigandum quidditatem ejus, ex qua iterum proprietates ejus ostenduntur. Si autem sit effectus non adaequans causam, tunc effectus ossicitur principium ad domonstrandum causam esse, et aliquas conditiones ejus, quamvis quidditas causae semper sit ignota, et ita accidit in sub tantiis separatis. Ad tertium dicendum, quod duplex est felicitas hominis. Una imperfecta quae est in via, de qua dicit Philosophus, et haec consistit in cognitione substantiarum separatarum per habitum sapientiae, imperfecta tamen, et talis qualis est in via possibilis, non ut sciatur ipsa quidditas. Alia est uersecta in patria qua ipso Ddus per essentiam videbitur, et aliae substantiae separatae, et haec felicitas non erit per aliquam scientiam speculativam, sed per lumen gloriae. Ad quartum dicendum, quod scientias speculativas ordinantur in cognitionem substantiarum separatarum imperfectam, ut dictum est.
Ad quintum dicendum, quod nobis sunt indita principia, quibus
possumus nos praeparare ad illam cognitionem persectam substantiarum separatarum, non autem quibus ad eam possumus pertingere. Quamvis enim homo naturaliter inclinetur in sinem ultimum, non tamen potest naturaliter illum consequi sed solum per gratiam, et hoc est propter eminentiam illius finis.
138쪽
Quaesitum est do Deo, Angelo et homine. Do Deo quaesitum est et quantum ad divinam naturam et quantum ad naturam
Quantum ad divinam naturam quaesitum est, utrum Beatus Banedictus in vision qua vidit totum mundum, divinam essentiam viderit. 4. Et ostendebatur quod sic Dicit enim Gregorius, i Dialogorum do hac vision loquens : Animos videnti Deum angusta fit omnia reatura. Sed videro Deum est videre divinam essentiam. Ergo Boatus Benedictus vidit divinam essentiam. 2. Praeterea, ibidem subdit Gregorius, quod totum mundum uidit in diuino umina. Sed non es aliud lumen vel claritas Dolquam ipse Deus, ut idem Gregorius dicit, et habetur in Glossa, Exod. xxxIII, super illud: Non videbit m homo et sinet. Ergo Beatus Benedictus vidit Deum per essentiam. Sed contra os quod dicitur Joan. I, 48 : Nemo eum uidit unquam; ubi dicit Glossa, quod nullus in mortali earne uiuens, Dei emntiam videre potest. Respondeo dicendum, quod orpu eorruptibiis aggranat animam, ut dicitur Sapient Ix 45. Summa autem elevatio mentis humanae est ut ad divinam essentiam idondam pertingat. Undo impossibilo est ut mens humana corpori unita Dei essentiam videat, ut Augustinus dicit, XII super Genes ad litteram, nisi huio vitae mortali landitus homo intereat, vel sto alienetur a sensibus,
139쪽
- - QUODLIBETUM PRIMu 125 ut nesciat utrum sit in corpore an extra corpus, sicut de Paulo legitur II ad Corinth. I. Beatus autem Benedictus, quando illam visionem vidit, nec huic vitae landitus mortuus erat, nec a comporeis sensibus alienatus; quod patet per hoc quod dum adhuc in eadem vision persisteret, alium ad idem videndum advocavit, ut idem Gregorius resert. Unde manifestum est quod Dei mentiam non vidit. Ad primum ergo dicendum, quod Gregorius ex quadam proportion argumentari intendit in verbis illis. Si enim vidontes Dei essentiam, in jus comparatione totam creaturam reputant parvum quid ad videndum, non est mirum si satus Benodietus per lumen divinum aliquid amplius videre potuit quam homines communiter videant. Ad secundum dicendum, quod lumen si quandoque dieitur ipso Deus, quandoque ver aliud lumen derivatum ab ipso, eundum i id Psalm. xxxv. In rumin tuo videbimus lamen. Hic autom accipitur pro lumine derivato a Deo.
Diando quaerebantur duo circa humanam naturam in christo :4 utrum fuerit in christo una filiatio qua refertur ad Patrem stad matrem, an duae a de morte eius, utrum in cruce mortuus luerit.
πυδο. 3, v. 28. Circa primum sic procedebatur. 3. Videtur quod in Christo sint duas filiationes Multiplicata enim causa relationum, multiplicantur relationes Generati autem est causa filiationis. Cum ergo alia sit generatio qua Christus natus est aeternaliter a Patrs, et alia qua natus est temporaliter a matre, erit etiam alia filiatio qua rosertur ad Patrem, et alia qua resertur ad matrem. 2. Praeterea, quod recipit ex tempore aliquid absolutumabsquo sui mutatione, multo magis absque sui mutatione potest ocipero temporaliter aliquam proprietatem relativam. Sed Filius si x tempore reeipit aliquid absolutum absque sui mutation et quia
140쪽
126 s. ROMAE AouINATI OPUseu super illud Luc. t Nagnu erit, et fulva Aιtissimi oeabiιur, dicit Ambrosius : Non ideo eri magnus quod anι partum Virginis magnus non fuerit; sed quia potentiam quam Dei Filius naturaluerhabet, homo erat eae tempore Meepturus. Ergo multo magi otempore potuit accipere Filius Dei absque sui mutatione novam filiationem, ut sic ei conveniant duas filiationes, una aeterna talia temporalis.
Sed contra, a quo aliquid habet quod sit tale, ab ejus unitate habet quod si unum tale. Sed filiations aliquis habet quod sit filius. Ergo una siliation est unus filius. Sed Christus est unus filius et non duo. Ergo in Christo non sunt duae filiationes, sed
Responde dicendum, quod relationes disserunt in hoc ab omnibus aliis rerum generibus, quia ea quae sunt aliorum generum, ex ipsa rations sui generis habent quod sint res naturae, sicut quantitates ex ratione quantitatis, et qualitates ex ratione qualitatis sed relationes non habent quod sint res naturae ex rations respectus ad alterum Inveniuntur enim quidam respectus qui non sunt reales, sed rationales tantum sicut scibile resertur ad scie tiam, non aliqua reali relatione in scibili existente, sed potius quia scientia refertur ad ipsum, secundum Philosophum in v Metaph. text. com 20ὶ Sed relatio habet quod si res naturae ex sua causa, per quam una res naturalem ordinem habet ad alι ram; qui quidem ordo naturalis et realis est ipsis ipsa relatio; unde dextrum et sinistrum in animali sunt relationes reales, quia
consequitur quasdam naturales virtutes in columna autem sunt respectus rationis tantum secundum ordinem animalis ad ipsam.
Ex eodem autem habet aliquid quod sit ens et quod sit unum;
et ideo contingit quod est una relatio realis tantum propter unitatem causae, sicut patet de aequalitate; propter unam enim quantitatem os in uno coi pors una aequalitas tantum, quamvis sint respectus plures, secundum quos diversis corporibus dicitur esso aequale. Si autem secundum omnes illos respectus multiplicarentur realiter relationes in uno corporo, sequeretur quod in uno essent accidentia infinita vel indeterminata. Et similiter magisterest una relatione magister omnium quos idem docet, quamvis sint militi respectus. Sic etiam unus homo secundum unam real mstiationem est filius patris sui si matris suae, quia una nativitato unam naturam ab utroque accepit.