장음표시 사용
111쪽
divisione spatii vel ex divisione mobilis Det ideo consideraro motum non pertinet ad mathematicum, sed tamen principia mathematica ad motum applicari possunt et ideo secundum hoc quod principia quantitatis ad motum applicantur, naturalis consideraro debet do divisione, et continui, et motus, ut patet in I Physicorum. Et in scientiis mediis inter mathematicam et naturalem tractatur de mensuris motuum, sicut in scientiis de sphaera mota, et in astrologia. Ad sintum dicendum, quod in compositis simplicia salvantur, et proprietates eorum, licet per alium modum. Sicut propriae qualitatos elementorum, et motus ipsorum proprium non invenitur in simplicibus. Et indo est, quod quanto scientia aliqua abstractiora et simpliciora considerat, tanto ejus principia sunt magis applicabilia aliis scientiis undo principia mathematicae sunt applicabilia
naturalibus, non autem e converso, propter quod physica est ex suppositione mathematicae, sed non e converso, ut Met in iii Coeli. Et inde est, quod de rebus naturalibus et mathematicis ordines scientiarum tres inveniuntur. Quaedam enim sunt puro naturales, quae considerant proprietates rerum naturalium inquantum hujusmodi, sicut physica, et agricultura, et hujusmodi. Quaedam vero sunt pure mathematicae, quae determinant aquantitatibus absolute, ut geometria o magnitudine, arithmo tica domu mero. Quaedam Vero sunt mediae, quae principia maths-matica ad res naturales applicant, ut musica ex astrologia, quae tamen magis sunt assines mathematicis, quia in eorum consider iions id quod est physici est quasi naturale quod autem math matici, quasi sormale sicut musica considerat sonos non in quan tum sunt secundum numeros proportionabiles, et sic est in aliis e propter hoc de monstrat conclusiones suas circa res naturales, sed per media mathematica et ideo nihil prohibe si in quantum eam naturali communicant, materiam sensibilem respiciunt. In quantum enim cum mainematica communicant, abstractae
Ad septimum dicendum, quod seientiae mediae, de quibus die-
tum est, communicant eum naturali, secundum id quod est mats-riato in earum consideratione, differunt autem secundum id quod in earum consideratione est formale et ideo nihil prohibsi bassetontias interdum cum naturali easdem habere conclusiones; non tamen per eadem demonstrant, nisi secundum quod scientiae sunt mixtas, et una interdum utitur eo quod est alterius, sicut rotundi
112쪽
s s. THOMAE AoumATI OPUscu tatem terrae naturalis probat ex motu gravium, astrologus Pereonsiderationem lunarium eclypsium.
Ad octavum dicondum, quod sicut dicit commentator ibidem, Philosophus non distinguero intendit ibi scientias speculativas, quia de quolibet mobili, sivo sit corruptibile, ius incorruptibile,
determinat naturalis Mathematica autem in quantum hujusmodi, non considerat aliquod mobile. Intendit autem distinguere res de quibus scientiae speculativae determinant, de quibus seorsum et Secundum ordinem agendum est, quamvis illa tria genera rerum tribus scientiis applicari possint. Entia enim incorruptibilia et immobilia praeciso ad metaphysicum pertinent. Entia vero mobilia et incorruptibilia propter uniformitatem et regularitatem possunt determinari et quantum ad suos motus per principia maths-matica, quod de immobilibus corruptibilibus dici non potest et
ideo secundum genus entium attribuitur mathematicae ratione astrologiae Mertium vero remanet proprium soli naturali, et sic loquitui Ptolemaeus.
Utrum disina selentio sit de his quin 3unt sin materia
et motib. Ad quartum sic proceditur. 3. Videtur quod scientia divina non sit de rebus a motu et materia separatis. Scientia enim divina maximo videtur esse de Deo sed ad Dei cognitionem pertingero non possumus nisi per effectus visibiles, qui sunt in materia otmotu constituti Roman. Invisibilia Dei a reatura mundi per ea quas faeta sunt intelleρι eon ieiuntur, etc. ergo scientia divina non abstrahit a motu et a materia. 2. Item, illud cui motus aliquo modo convenit, non est omnino motu et materia separatum, sed motus aliquo modo Deo convenit undo dicitur de sapientia divina, Sapien viI, quod est mobilis et mobilior omnibus mobilibus. E Aug. dicit VIII super G6nlis. quod Deus movet se sine tempore et loco, et Plato posuit primum movens movere seipsum ergo scientia divina, quae de Deo dete
minat, non est omnino a motu superata.
3. Item, scientia divina non solum habet consideraro do Deo, sed etiam de angelis: sed angeli moventur secundum electionem, quia de bonis lacti sunt mali, et secundum locum, ut patet in
113쪽
m. IN BOETIUM BR TRINITAT Millis qui mittuntur; ergo illa de quibus solentia divina considerat,
non sun omnino separata a motu.
4. Item, ut videtur commentator dicere in principio Physico. , omne quod est, aut est materia pura, vel sorma pura, vel compositum ex materia et forma sed angelus non est larma, quia sic esset actus purus, quod est solius Dei, nec est materia pura; ergo compositum ex materia et sorma, et sic scientia divina non abstrahit a materia. 5. Item, scientia divina quae ponitur pars tertia speculativae philosophiae, est idem quod metaphysica, cujus subjectum estens, o specialiter ens quod est substantia, ut patet in metaphysica sed ens et substantia non abstrahit a materia, alias nullumen inveniretur qu6d haberet materiam ergo scientia divina non
6. Item, secundum Philosophum, I Posterio. ad scientiam pertinet considerare non solum subjectum, sed etiam partes et passiones subjecti sed ens est subjectum scientiae divinae, ut dictum est; ergo ad ipsam pertinet consideraro do omnibus entibus : sed materia et motus sunt quaedam entia ergo scientia divin ab his non abstrahit. I. Item, sicut dicit commentator I Physicorum, scientia divina demonstrat per tres causas, scilicet mcientem, formalem, et finalem sed causa essiciens non potest considerari sine consideratione motus, similiter nec sinis, ut dicitur in II Metaphysi undo in mathematicis, quia sunt immobilia, nulla demonstratio per hujusmodi causas datur; ergo scientia divina non abstrahit a motu.8. Item in Theologia determinatur de creatione eoeli et terrae,e actibus hominum, et multis hujusmodi, quae in se materiam e motum continent; ergo non videtur Theologia a materia et amotu abstrahere.
Sed contra est, quod dicit Philosophus vi sta. quod prima philosophia ost circa separabilia, scilicet a materia, et immobilia prima autem philosophia os scientia divina, ut ibidem dicit; ergo ipsa est abstracta a motu et materia. Item, nobilissima scientia est do nobilissimis sntibus : sed scientia divina est nobilissima scientia. Cum igitur ontia immqterialia et immobilia sint nobilissima, de sis exit scientia divana.
Ιxem, Philosophus diei in principio metaphy. quod scientia elyida est de primis principiis et causis hujusmodi autem sunt immaterialia si immobilia; ergo do talibus est scientia divina.
114쪽
100 s. THOMAE AQUINATU PUsoULA Respondeo. Ad evidentiam hujus quaestionis scire oportet quae solentia debeat dici scientia divina. Sciendum igitur quod quaa- eumque scientia considerat aliquod genus subjectum, oportet quod consideret principia illius generis, cum scientia non perficiatur nisi per cognitionem principiorum primorum, ut patet per Phil in principio Physicorum sed principiorum sunt duo genera.
Quaedam enim sunt quae sunt in seipsis et quaedam naturae completae, o sunt nihilominus principia aliorum, sicut corpora coelestia sunt quaedam principia corporum aliorum inferiorum, eteorpora simplicia corporum mixtorum, et ideo ista non solum considerantur in scientiis ut principia sunt, sed etiam ut sunt in seipsis ros quaedam : et propter hoc de eis non solum tractatur in scientia quae considerat ipsa principiata, sed habent etiam scientiam per se separatam, ricut de corporibus caelestibus ostquaedam pars scientiae naturalis praeter illam, in qua deisrminaturos corporibus mixtis. Quaedam auium sunt principia, quae non sunt naturae completae in seipsis, sed solum sunt principia nat rarum, sicut unitas numeri, et punctus lineae, et sormae, et materia corporis physici, unde hujusmodi principia non tractantur nisi in scientia quas agit de principiatis. Sicut autem uniuscujus- quo generis determinati sunt quaedam communia principia quaeso Oxtendunt ad omnia principia illius generis, ita et omnia entiasseundum quod in ente communicant, habent quaedam principia quae sunt principia omnium entium t quae quidem principia o sunt dici communia dupliciter secundum Avic in sua Sumtontia. Uno modo, per praedicationem, sicut cum dico, quod forma est communis ad omnes formas, quia de qualibet praedicatur. Alio
modo, per causalitatem, sicut dicimus solem unum numero osso principium ad omnia generabilia omnium autem entium sunt communia principia non solum secundum primum modum, quod appellat Phil in Israel. omnia entia habere eadem principia secundum analogiam : sed eιiam secundum modum, ut sint quasdam res eaedem numero existentes Omnium rerum principia, prouι
stillest principia accidentiuM reducuntur in substantias, et primcipia substantiarum corruptibilium in substantias incorruptibilas, o si quodam gradu et ordine in quaedam principia omnia entiarsdueuntur. Et quia illud quod est principium essendi omnibus, oportet esse maximo ons, ut dicitur It Meia. ideo homini principia oportet esse completissima, et propter hoc oportet ea esse maximoaotu, ut nihil vel minimum babeant de potentia, quia actus es
115쪽
α. - IN BOETIUM DE TRINITAII 101 priό et potentior potentia, ut dicitur x eia. Et propter hoc oportet ess sa sine materia quae est potentia, et absque motu qui est actus existentis in potentia, et hujusmodi sunt res divinae quia si divinum alicubi existit, in tali natura immateriali et immobili maximo existit, ut dicitur VI Usta. ujusmodi ergo res
divinae, quia sunt principia omnium entium, e sunt nihilominus in o naturae completae, dupliciter tractari possunt. Uno modo, prout sunt principia communia omnium entium Dalio modo, prout sunt in se res quaedam. Quia autem hujusmodi prima principia quamvis sint in se maxime nota, tamen intellectus solabet ad ea sicut oculus noctuae ad lumen solis, ut dicitur II eta. per lumen naturalis rationis pervenire non possumus in ea nisi secundum quod in ea per effectus ducimur : et hoc modo Philosophi in ea pervenerunt, sicut dicitur Rom. Inominia Dei, etc. Undost hujusmodi res divinae non tractantur a philosophis, nisi prout sunt rerum omnium principia : et ideo petractantur in illa o trina, in qua ponuntur illa quae Sunt communia omnibus entibus, quas habet subjecium ens in quantum est ens, et haec scientia apud ipsos scientia divina dicitur. Est autem alius modus cognos-esndi hujusmodi res non secundum quod per effectus manifestantur, sed secundum quod ipsae seipsas manifestant. Et hunc modum ponit Apost PCor. II ium Deiciunt nemo n-t, nisi spiritus Dei. Nos autem, etc. Et ibidem Nobis autem malavit, etc. Et per hunc modum tractantur res divinae secundum quod in seipsis subsistunt, et non solum prout Sunt rerum principia. Sic igitur theologia, ius scientia divina est duplex. Una, in qua considerantur res divinae non tanquam subjectum scientiae sed tanquam principium subieex; et talis est theologia, quam Philosophi prosequuntur, quae alio nomine Metaphysica dicitur. Alia vero quae ipsas res divinas considerat propter seipsas ut subjectum scientiae, et haec est theologia, quae sacra Scriptura dicitura utraque autem est de his quae sunt separata a materia stmotu secundum esse, sed diversimode secundum quod duplicitor potos aliquid a materia esse Separatum e motu secundum esse. Uno modo sic, quod de ration rei quae separaia dicitur, sit quod nullo modo a materia et motu esse possit et hoc modo Deus et Angeli dicuntur esse a materia et motu separati. Alio modosio, quod non sit de ratione ejus quod si in materia et motu, sodpossit esse sine materia et motu, quamvis quandoque inveniatur in materiara et sic ens e substantia, e potentia, et actus sunt
116쪽
separata a materia et motu, quia secundum osse a materia et motu non dependent, sicut mathematica dependent, quae nunquam sin materia esse possunt, quamvis sine materia sensibili possint intelligi Theologia ergo philosophica determinat de separatis Secundo modo, sicut scilicet do principiis subjecti theologia ero sacrae Scripturae tractat o separatis primo modo, sicut de subjecus, quamvis in ea tractentur aliqua quae sunt in materia et motu, secundum quod requirit rerum divinarum manifestatio. Ad primum igitur dicendum, quod ea quae non assumuntur inscientia nisi ad manifestationem aliorum, non pertinon per so ad scientiam, sed quasi s accidons Sic enim in mathematicis quaedam naturalia assumuntur, si per hunc modum nihil prohibet inscientia divina ossa quaedam quae sunt in materia et motu . Ad secundum dicendum, quod moveri Deo non attribuitur propris, sed metaphorice, et hoc dupliciter. Uno modo, secundum quod improprio operatio intellectus, vel voluntatis motus dicitur,
et secundum hoc dicitur aliquis movere seipsum, quando intelligit et diligit se. Et pε hunc modum potest verificari dictum Platonis, qui dicit quod primus motor movet soipsum, quia scilice intel ligit et diligit sa, ut Commentator dicit in II Physic. Alio modo,
secundum quod ipso Muxus causatorum a primis causis potest nominari processio, sive motus quidam causae in causatum, inquantum in ipso effectu relinquitur similitudo causae, et Sic causa quae prius erat in seipsa, postmodum fit in effectu per similitudinem suam. Et hoc modo Deus qui suam similitudinem in omnibus creaturis impartitus est, quantum ad aliquid per omnia mov0ri, vel ad omnia procedero dicitur, quo modo loquendi utitur Dequenter Diony. Et secundum hunc modum videtur intelligi quod dicitur Sap. VII. quod omnibus mobilibus mobilior est sapientia, et quod attingit arans usquo ad finem. Hoc autem non est propris moveri, et ideo ratio non sequitur. Ad tertium dicendum, quod scientia divina quas est per inspirationem divinam accepta, non est de Angelis sicut de subiecto, sed solum sicut d his quae assumuntur ad manifestationem subjecti. Sic igitur in sacra Scriptura agitur do Angelis sicut et docaeteris creaturi sed in scientia divina quam philosophi tradunt, consideratur do Angelis quos intelligentias vocant eadem rations qua et de causa prima quae est Deus, in quantum scilicet ipsi etiam sunt principia secunda, saltem per motum orbium, quibus nullus quidem motus physicus accidere potest notus autem qui
117쪽
XI. IN BOETIUM DE TRINIIAT 103 est secundum electionem, inducitur ad illum modum quo operatio voluntatis, vel intellectus motus dicitur, quod est improprie dictum sumpto motu quasi metaphorice Notus autem quo dicuntur Secundum locum moveri, non est secundum circumscriptionem localem, sed secundum operationem quae exercetur in hoc Vel in illo loco : aut socundum aliquam aliam habitudinem quam habent ad locum, omnino aequivocam ad illam habitudinem, quam habet corpus locatum ad locum et idso paιet quod eis non convenit motus secundum quod naturalia in motu esso dicuntur. Ad quartum dicendum, quod actus et potentia sunt comm niora, quam materia et forma Dot ideo in Angelis, etsi non inveniatur compositio materias et sormae, potest tamen in eis inveniri potentia et actus. Hateria enim et sorma sunt partes compositi ex materia, et forma, et ideo in illis invenitur tantum compositio materiae et formae, quarum una pars se habet ad aliam ut potentia ad actum. Quod autem potest esse, poιest etiam non ess et ideo possibile est unam partem inveniri cum alia, et in alia, et ideo compositio materias et formae non invenitur secundum com men. I cael et Mun et vicusta. nisi in his quae sunt per nat ram corporalia. Nec obstat quod aliquod aecidens in aliquo subjecto perpetuo conservetur, sicut figura in coelo, cum tamen corpus coelesto impossibilo sit esse sino tali figura quia figura, et omnia alia accidentia consequuntur substantiam sicut causam, et ideo subjectum solabo ad aecidentia non solum ut potentia passiva, sed etiam quodammodo ut potentia activa, at ideo aliqua accidentia naturaliter perpetuantur in subjectis suis. Materia autem non est hoc modo subjectum sormas, et ideo omnis materia quae substat alicui sormae, potest etiam non subesse nisi fortassis a causa extrinseca contineatura sicu virtute divina ponimus aliqua eorpora quae ex contrariis composita sunt, esse incorporalia, ut corpora resurgentium Essentia autem Angeli secundum suam naturam es incorruptibilis, et ideo non est in eo compositio formae e materiae. Sed quia Angnius non habet esse a seipso, ideo se habet in potentia ad esse quod accipit a Deo, et sic esse a Deo acceptum comparatur ad essentiam ejus simplieem ut actus adppientiam. Et hoc est quod dicitur, quod sunt compositi ex quo est, et quod est, ut ipsum esse intelligatur quo est, ipsa vero natura angeli intelligatur quod ost. Tamen si ex materia e forma essent angeli compositi, non taman ex materia sensibili a qua oportet mathematica esse abstracta, et metaphysica separata.
118쪽
104 a moM, AQUINATI OPuscULA Ad quinium dicendum, quod ens et substantia dicuntur Esso
separata a materia et motu non propter hoc, quod de rations eorum sit esse sine materia et motu, sicut de ration asini Est sine ratione esse, sed propter hoc quia de ratione eorum non ostin materia et motu esse, quamvis quandoque sint in materia ι motu, sicut animal abstrahit a rationali, quamvis aliquod animal sit rationale. Ad sextum dicendum, quod metapissicus considerat etiam os singulis entibus non secundum proprias rationes, per quas sunt tale, vel tale ens, sed secundum quod participant communementis rationem, et sic otiam pertinet ad ejus considerationem materia et motus. Ad septimum dicendum, quod ager et pati non convenit enti bus secundum quod sunt in consideratione, sed secundum quousunt in esse Mathematicus autem considerat res abstractas in comideration tantum, et ideo illa res prout cadunt in considerations mathematici non possunt esse principium et finis motus, et ideo mathematicus non demonstrat per causam essicientem et finalem. Res autem quas considerat divinus, sunt separatae existentes in rerum natura, tales autem possunt esso principium et finis motus Dundo nihil prohibe quin per causam essicientem et finalem domonstret. Ad octavum dicendum, quod sicut fidos quae est quasi habitus theologiae, habet pro objecto ipsam veritatem primam, et tamen quaedam alia ad ereaturas pertinentia in articulis fidei continentur, in quantum contingit aliquo modo veritatem primam per eumdem modum theologia est principaliter de Deo sicut de su jectora de ereaturis autem multa assumit ut effectus ejus, vel quomodolibat habentia habitudinem ad ipsum.
Deindo quaeritur de modis quos speculativa scientiae attribuit. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo. Utrum oporteat versari in naturalibus rationabiliter, et
in mathematicis disciplinabiliter, et in divinis intelligibiliter. Secundo Utrum in divinis sit omnino imaginatio relinquenda. Tertio. Utrum intellectus noster possit ipsam divinam sormam
119쪽
XI. -- BOETIUM DR TRINITAT1 105 Quarto. Utrum hoc possit fieri per viam alicujus scientiae speculativae.
M aiateis diseiplinabiliter, et in disinis intelligibiliter.
Ad primum sic proceditur. 4. Videtur quod non oporteat in naturalibus rationabiliter versari Philosophia enim rationaliseontra naturalem dividitur sed rationabiliter procedero videtur ad rationalem pertinere proprie ergo inconvenienter attribuitur
2. Itom, Philosophus frequenter in lib. Physic distingui processus ad aliquas conclusiones rationales et physicas. ergo non est proprium naturalis scientiae rationabiliter procedere. 3. Item, quod commune est omnibus scientiis, non debet uni appropriari sed quaelibet scientia procedit ratiocinando, discumrendo, vel ex effectibus in causas, ex causis in effectus, vel ex aliquibus signis; ergo non debet naturali appropriari. 4. Item, ratiocinativum contra scientificum dividitur invi Ethic. sed scientia naturalis ad scientificum pertinet; ergo ei non convenienter attribuitur procedere rationabiliter. Sed contra est, quod dicit Boe. V de consolations Ratio eum quid universale respicit nec imaginativa, nec sensu utens, imaginabilia et sensibilia tamen apprehendit a sed imaginabilia et sensibilia comprehendere ad solum naturalem pertinet; ergo rationalis processus convenienter naturali attrihuitur. Ilam, dicitur in lib. de Spiritu et Anima, quod ratio circa sormas corporum versatur: sed considerare corpora maxime pertinet ad naturalem; ergo rationabiliter procedere convenienter attribuitur naturali.
4. Ulterius videtur quod inconvenienter dicatur mathematicum diseiplinabilitor procedere. Disciplina enim nihil aliud videtur, quam acceptio scientiae Psed in qualibet parte philosophias accipitur scientia, quia omnes demonstrative procedunt; ergo procedere diseiplinabiliter est commune omnibus partibus philosophiae, ei ila non debet appropriari mathematicae. . Item, quanto aliquid est certius, tanto lacilius videtur unde eo si disciplina sed naturalia sunt certiora, ut videtur, quamma,hematica, quia capiuntur sensu, a quo omnis nostra cognitio
120쪽
106 THOMAE AQUINATI OPusOULAsritur; ergo hi modus convenit magis naturali, quam mathematico.
3. Item, ut videtur, ν Metaphysi. initium scientias est a quo sit lacilior disciplina sed initium addiscendi accipitur a logica,
quam oportet praeaddiscere mathematicae, et omnibus aliis; ergo disciplinalis modus magis convenit logicae. 4. Item, modus scientiae naturalis et divinae assumitur a pote iii animas, scilicet a ration et intellectu ergo similiter et abhematicus modus ab aliqua potentia animae assumi debet, et sic non convenienter ponitur modus ejus disciplinabiliter procedere. Sod contra Disciplinabiliter procedere est demonstrative procedere, et per certitudinem sed, ut dicit Ριolemaeus in principio
Almagesti, solum mathematicum genus, si quis huic diligentiam adhibeat, inquisitionis firmam stabilemque fidem intendentibus necessariam dabit, velut demonstrations per indubitabiles vias facta ergo disciplinabilitar procedere, maxime proprium est
Item, hoc patet per Philosophum in pluribus locis librorum
suorum, in quibus mathematicas scientias disciplinas vocat. 3. Ulterius videtur quod non sit conveniens modus divinae scientiae intelligibiliter procedere. Intellectus enim secundum Philosophum est principioriam, scientia conclusionum sed non omnia quae traduntur in scientia divina sunt principia, sed quaedam etiam conclusiones ergo intollectualiter procedero non est conveniens scientiae divinae. 2. Item, in illis quae omnem intellectum excedunt, intellectu liter vorsari non possumus sed divina excedunt omnem intelle tum, ut Dionys dicit I c. de div. om et Philos in lib. do Causis; ergo intellectualiter tractari non possunt. 3. Item, Dion VII c. de div. Nom dicit, quod angeli habent intellectualem virtutem in quantum divinam cognitionem non congregant ex sensibilibus, aut a rebus divisis, sed hoc os supra potestatem animae, ut ibidem dicitur. Cum igitur divina scientia de qua hic agitur, si scientia humanae animae, videtur quod non sit proprius modus ejus tractare intellectualiter. 4. Item, theologia praecipuo videtur esse de his quae sunt fidei: sed do his quas fidei sunt, intelligere est finis Isa. II secundum aliam litteram Nisi eredideritis, non intelligetis ergo hic modus non debet poni sicut modus theologias, sed sicut finis.
Sed contra est, quod dicitur lib. de Spiritu et Anima, quod in-