장음표시 사용
191쪽
XII. - QUODLIBATUM IEcUNDUM ITTlararetur unam ovem, redderet quatuor is hujusmodi praecepta non sunt indita rationi naturali non enim ratio naturalis habet quod ille qui uratur ovem, magis reddat quatuor quam tres vel unam sed tamenis hujusmodi praecepta determinatur morato praeceptum. Habet enim ratio naturalis quod illo qui suratur, debeat puniri; sed quod tali poena puniatur, hoc determinatur per prae-eeplum judiciale Praecepta autem caeremonialia veteris legis sunt quae pertinent ad observantiam divini cultus, et sunt ordinata ad figurandum aliquod futurum, sicut immolatio agni paschalis figurata occisionem Christi. Est ergo considerandum, utrum praeceptum de decimis persolvendis si morale, vel judiciale, vel aeremoniale. Si enim morais est, ad hoc omnes tenentur, et omni tempore, nulla obstant contraria consuetudine. Sed hoc non videtur; quia ratio naturalis non diciat magis quod homo ministris Dei de decimam quam undecimam vel nonam partem fructuum. Si autem sit praeceptum judiciale, non tenentur ad decimas dandas, sicut non tenentur omnes ad judicandum secundum judicia in lege vetere conscripta: quia illa judicialia praecepta sun speciali ιs illi populo data consideratis conditionibus ejus; non enim eadem omnibus exp8diunt. Si autem si praeceptam aeremonialo, non solum non obligarei,ss etiam observatum induceret in peccatum peccaret enim siquis agnum paschalem immolaret; quia post adventum veritalis
Dicendum est ergo, sicut anιiqui magistri dixerunt, quod quaedam praecepta legis sunt pure moralia, ut Non oecides, Non fui ιum faeies; quaedam autem pure sunt eaeremonalia, ut immolatio paschalis agni, et circumcisio quaedam autem Sunt media, secundum aliquid aeremonialia sicut praeceptum de observatione sabbati est morale quantum ad hoc quod aliquod ιempus quieti deputetur ad vadandum divinis, hoc enim ratio naturalis habet; sed quod dies septima sit deputata, hoc es ex du terminations Dei propter aliquam figuram undo hoc est aerem0nialo. Sic ergo praeceptum de decimis persolvendis est quid om secundum aliqui morale. ιseitiee qui pro loto populo divino obsequi vacant, stipendiis populi sustontentur, sicut et qui in aliis ossiciis rei publicae serviunt, a populo sustentantur : et ocundum hunc modum proponitur lio praeceptum in novo testamento dicit nim Dominus Matth. Dignus es operarius cibo suo; et Apostolus dicit. I ad Corinth. ix, 44 Dominus ordinavit ut qui Eoansselium enunιiaut,
192쪽
178 s. THOMAE AQUINATI OPUScULA de Mangelio vivant; et qui altari deserviunt de Itar visant. Sed quantum ad determinatum numerum decimae non est de jure naturali, neque est praeceptum morale, sed est caeremoniale, inquantum refertur adsigurandum aliquid circa Christum: vel etiam est judiciale secundum convenientiam ad illum populum, in qu0, quia erat multitudo ministrorum, tali taxatione opus erat ad ministrorum Dei sustentationem. Sic ergo hoc commune, quod est providere ministris Dei in necessariis vitae est de jure naturali existens. Ad quemlibet autem principem qui potest leges condere, pertinet jus naturale commune per jus positivum determinare nihil enim est aliud jus postivum quam determinatio juris nuturalis : sicut jus naturale habet quod malefactor puniatur; sed quod tali poena puniatur, hoc determinatur per jus positivum. Quia ergo Ecclesia habet potestatem condendi legem in his quae pertinent ad cultum Dei, potui per Ecclesiae statutum taxari quantitas eorum quae sunt danda ministri Dei a populo. Et ut esset quaedam consonantia novi et veteris testamenti, statuit Ecclesia ut laxatio veteris destamenti servaretur etiam in novo. Unde omnes tenentur a decimas, velint nolint. Posse autem Ecclesia statuere si causa subesset, vel in majori vel in minori numero; puta quod daretur octava, vel duodecima, sicut et quod detur decima. Patet ergo quod nulla consuetudo contraria solvit hominem ab obligations reddendi decimas, quia haec obligatio fundatur supra jus divinum, et supra jus naturale unde semper tenentur homines reddere decimas, si Ecclesia exigat, etiam contraria consuetudine non obstante. Et in terris in quibus es consuetudo quod decimae solvantur, ipsa consuetudo quasi expostulat decimas; unde peccat qui non redderet. Sed in terris in quibus non est consuetiido communis quod decimae dentur, et Ecclesia non petit, videtur Ecclosia remittero dum dissimulat et ideo homines in terris illis non peccant decimas non dando durum enim esset dicere, quod omnes homines Italiae et orientalium partium damnarentur, qui decimas non solvunt. Et hujusmodi argumentum possumus ab Apostolo accipere, cui cum deberentur necessaria victus ab his quibus praedicabat, tamen non accipiebat; nec tamen peccabant qui ei non dabant alioquin male cum eis egisset non decipiendo, praesertim cum ipso dicat Act xx, 'T: Non enim subterfugi quominus annuntiarem nobis omna eonsilium Dei et ideo
Ap0stoli s pq exigebat quod sibi debebatur, ne darρtur aliquod
193쪽
offendiculum Evangstio, ut ps ibi dieit unde hon bono sacerent rectores Ecclesiarum, si in terris illis d6cimas exigerent in quibus non est consuetudo dari, si probabiliter crederent quod ex hoc
Ad illud ergo quod in contrarium obiicitur, dicendum, quod milites qui accipiunt decimas in aliquibus terris, non liaboni jus accipiendi decimas hoc enim jus est spirituale debitum ministris. Dei, unde non cadit in laicam personam. Sed res illae temporales quae a jure exiguntur, ex concessione Ecclesiae datae sim aliquibus militibus propter aliqua servitia quae secerunt Ecclesiae: sicut et Ecclesia potes remittere ipsos fructus qui debentur pro decima; non tamen remittit jus exigondi decimas, nec tollit debitum re dendi.
Deinde quaesitum est de his quae pertinens ad virtute cire res humanas et circa hoc quaesita gunt duo utrum filius tensatur obedire parentibus carnalibus in indifferentibus 2 utrum venditor teneatur dicere emptori vitium rei venditae.
Ad primum sic proceditur. 4. Videtur quod filius aeneatur obe dire parentibus carnalibus quantum ad omnia. Dieitur enim Deuteronum xxI, 48: Si genueri homo filium eonιumaeem et proteretvum, qui non audiat patris aut matris imperium lapidibus eum obrue populus initatis Sed poena talis non instigeretur, nisi gravi e peccaret non obediendo. Ergo filii tenentur obedire parentibus carnalibus per Omnia. 2. Praeterea Apostolus dici ad Coloss0n. iii 20 Filii obedite
3. Praeterea, praecepta moralia allirmativa quamvis non a semper obligent, tamen nunquam contrarium facere licet. Sed praeceptum morale affirmativum est de honorabione parentum. Ergo non licet irreverentem esse parenti; quod esset, si ejus mandato non obediretur. . Tenetii ergo filii Dinomnibus parenti'bus obedire,
194쪽
180 s. THOMAE AQUINATI OPuscULA Ss contra, non minus Obediendum est patribus spiritualibus quam carnalibus, sed magis, ut habetur per Apostolum ad Heb. xii. Sed patribus spiritualibus non tenentur subditi obsdiro in inditarentibus religiosi enim qui obedientiam profitentur, non tenentur obediro suis praelatis nisi in his quae sunt secundum regulam, ut Barnardus dicit in lib. de Dispensatione et Praecepto. Ergo nec parentibus carnalibus filii tenentur in indifferentibus obedire. spondeo dicendum, quod cum obedientia praelato debeatur, ad illa extenditur debitum obedientias ad quae extenditur jus praelationis. Habet autem pater carnalis jus praelationis in filium primo quidem quantum ad domesticam conversationem. Sic enim est paterfamilias in domo sicut rex in regno unde sicuti subditi regis tenentur obediro regi in his quae pertinent ad gubernationemrsgni ita etiam filii et alii domestici tonentur obediro patrifamilias in his quae pertinent ad dispensationem domus Secundo quanto ad morum disciplinam: unde Apostolus dicit admeb. xii, 9:
Paιω quidem earnis nostro habuimu er ditores, et cistemperabamua eis Debet enim pater filio non solum educationem, selotiam disciplinam, ut Philosophus dicit. In his ergo filius tenetur obedire patri carnali, et non in aliis. Ad primum orgo dicendum, quod loquitur ibi Hoysas do imperio paterno quod pertinet ad disciplinam morum Dund ibidom
dicitur monita nostra audire eontemnit, omenvitonibus nam et ι-uriae atque eonvivii3.
Ad secundum dicendum, quod Apostolus dicit obediendum osso parentibus per omnia ad quaeras jus praelationis extendit. Ad tertium dicendum, quod non exhibet irrevereptiam praecipienti, si non obedi ei in bis in quibus obedire non tenetur.
Circa secundum sic proceditur. 3. Videtur quod venditor non teneatur dicor vitium rei vendiis emptori. Quia secundum leges civiles venditor o emptor se invicem decipere possunt. ulla au-ism posset fieri deceptio, si vendi ior res venditae vitium emptori
dicero teneretur. Ergo non tenelur.
2. Sod dicebat, quod leges non loquuntur secundum forum conscientiae; sed quod nunc loquimur, est secundum forum o
195쪽
ΣII. - QUODLIBETUM EODNnu 181 tentiosum. - Sed contra, secundum Philosophum in I Ethic. cap. IJ, intentio legislatoris est cives sacero bonos. Quod ergo licet secundum leges, non est contrarium conscientiἔB. 3. Sed contra est, quia secundum leges civiles si aliquis vendat animal morbidum, tenetur do vitio Ergo tenetur dicere vitium
2. Praeιorea, Tullius diei in libro do ossiciis, quod ad ossicium
boni viri pertino ut dicat emptori illud pro quo res minus vendBretur. Hujusmodi autem est vitium rei venditae. Ergo venditor tenetur dicors emptori vitium rei venditae. Respondeo dicendum, quod aliquid pertinet ad bonum virum ad quod tamen homines non tenentur; sicut ad bonum virum pertinet quod liberaliter amico sua bona largiatur, quamvis ad hoc non teneatur. Sed aliquid pertinet ad bonum virum ad quod tenetur scilice quod reddat alicui quod justum est; nam actus justitiae est ut reddatur alicui quod ei debetur. Et ideo unusquis quo venditor ad hoc tenetur ut justam venditionem faciat, non autem ut faciat venditionem liberalem, dimittens aliquid de pretio justo Iustitia autem aequalitas quaedam est, ut dicitur in v Ethici,
cap. I. Est ergo justa venditio, quando pretium acceptum ab habente sequatur rei venditae iniusta autem, si non aequetur, Sed plus accipiat. Si ergo vitium rei vendita faciat rem minus valere quam pretium impositum a venditore injusta erit venditio, unde peccat occultans vitium; si autem non laciat rem minus valore quam pretium impositum, quia sorte venditor minus pretium imponit propter vitium, tunc non peccat tacens vitium, quia venditio non est injusta et foris esse sibi damnosum, si vilium diceret; quia emptor vellet habere rem etiam pro minori pretio quam valeret Liberaliter tamen saceret, si damnum proprium contemneret ut satisfaceret voluntati alterius, licet ad hoc non
Ad primum ergo dicendum, quod per illud dictum legis non
habetur quod licitum sit simplici venditori decipere miliorem, et e converso sod dicitur aliquid esse licitum secundum legem quod per legem non punitur, sicut secundum legem veterem lihellus repudii. Ad secundum dicendum, quod praecepta legis sunt ductiva ad persectam virtutem tamen actus persectae virtutis non cadunt sub praecepto legis humanae sed prohibet quaedam graviora, ut gradatim homines retracti a malis per se ipsos ad virtutem exer-
196쪽
182 s. THOMAE AQuINATI OPUScULAceantur. Permittit autem quaedam minora peccata, eis poenam non instigens, quia sine his non facile invenitur hominum munitudo; et do talibus est deceptio quae es inter vendentes et ementes; quia plurimi sunt qui volunt vili emere et cars vendere, ut
Augustinus dici in lib. de Trin. Ad illud vero quod primo in contrarium objicitur, dicendum, quod illud inιolligendum est quando morbus pecoris laci pecus
Ad secundum dicendum, quod ea ratione Tullius dicit quod vir bonus non tacui vitium rei venditae, quia ad virum bonum non pertinet decipere aliquem : deceptio autem non est, at id quod tacetur de re vendita, non lacit rem minus valere quam pretium quod pro ea accipiιur.
Deindo quaesitum es de peccatis; et circa hoc quaesita sunt duo utrum peccaιum sit appetere praelationem; o utrum peccatum sit praedicatori habere oculum ad rem temporalem.
Utrum appetere proelationem it peccatum. - 2-2,s est. 185 art. I, 2 et art. 48, et III et 24 , hujus lib.)Ad primum sic proceditur. . Videtur quod peccatum sit appetere praelationem. Non enim videtur quod possit appeti sino poc eat id quod non fuit in statu naturae integrae, sed solum in statu naturae corruptae. Sed praelati non fuit in statu naturae integrae, sed incepi esse post peccatum, quando dictum est multori Gen. iii 46 Suo viri potestate eri3 Ergo peccatum est prael tionem appetere. 2. Praeterea, appetitus videtur Ss de his quae pertinen ad shatum futurae gloriae Sed in latur cessabit omnis praelatio, ut dicit quasdam Glossa, I Corinth. V. Ergo peccatum est appetero praelationem.
Sed contra est quod dicitur I ad Timoth. v, TQ ut bene praesun presbyteri, duplici honore digni habeantur. Sed non est peccatum appetere illud cui debeιur honor, qui non debetur nisi virtuti. Ergo non est peccatum appetere praelationem. Respondeo dicendum, quod banc quaestionem solvit Augustinus,
197쪽
XII. - QUODLIBETUM EouNnu 183xix de Civit. Dei, ubi dicit, quod locus superior sine quo populus regi non potest, etsi administretur ut decet, tamen indecenter appetitu cujus ratio est; quia qui appetit praelationem, aut ει superbus, aut injustus. Injustitia enim est quod aliquis velit sibi pras de honore accipere, aut de potestate, aut de aliis bonis, nisiit majoribus dignus, ut dicitur in v Eιhic. cap. III . Quod autem aliquis aestimet se osse magis dignum praelation omnibus illis super quos praelationem accipit, superbiae et praesumptionis est. Unde patet quod quicumque praelationem appetit, aut est injustus aut superbus et ideo nullus suo appetitu debet ad praelationem Pervenire, sed solum Dei judicio, secundum illud Apostoli ad Heb. Nemo sibi assumit honorem, sed qui voeatur a Deo tanquam Aaron. Potest tamen aliquis licito appetere se esse dignum praelatione, vel opera boni praelati, pro quibus debetqr honor.
Unde patet responsio ad ultimum. Primae vero duae rationes non recte concludunt; quia etiam ea quae non fuerunt in statu innocentiae nec erunt in statu gloriae,
possunt licite appeti, sicut subjici poenitere, et alia hujusmodi quamvis praelatio quantum ad aliquid suisset in statu innocentiae, e sutura sit in statu gloriae scilicet quantum ad superioritatem
gradus, et quantum ad gubernationem vel regimen, non autem quantum ad coactam servitutem.
Ad secundum sic procedebatur. Videtur quod peccatum sit praedicatori habere oculum ad temporalia. Dicitur enim Luc. XII, 34:0uoerite primo regnum Dei Glossa, id est bona σιema, et hine omnia adjicientur Mis Glossa : ιiam non quaerentibus. Ergo non licet praedicatori habere oculum ad terrena. Sed contra est quod dicitur I Cor. ix 40 Debet qui arat, inops arare Glossa stipendiorum temporalium. Ergo licet praedicatori, de quo ibi loquitur, habere oculum ad terrena, Responde dicendum, quod habere oculum ad terrena contingit clii pliciter. Uno modo sicut ad mercedem vel praemium; et sic praedicatori non licet habere oculum ad terrena, quia sic faceret Evangelium venale Alio modo sicut ad stipendia pro necessitate
198쪽
184 s. TMMAE AQUINATIM OPUscULA sustentationis vitae; et si licet abore praedicatori oculum alterrena; undo I ad Timoth. v super illud, ut bene praesunt presbyteri, etc. dicit Glossa Augustini : Necessitatis est aecipere unde
vivitur, aritutis est praebere non tamen uenale est Euangelium pro his Si enim si vendunt, magnam rem vili vendunt. Aeeipiant ergo sustentationem necessitatis a populo, mercedem dispensationis a Domino.
Et per hoc patet responsio ad objecta.
Deindo quaesitum sui de poenis peccatorum et primo de ipsis
poenis secundo de remissione poenarum. Circa primum quaesita sunt duo D utrum anima separata possit pati ab igne corporeo; 2 utrum duorum qui eadem poena sunt digni, unus diutius moretur in purgatorio quam alius.
Utrum anima separata possit pati ab igne corporeo. Irt. 6I; et 4 dist. 44 quoeδt 3 art.).
Ad primum sic proceditur . . Videtur quod anima a corpor separata non possit pati ab igne corporeo. Quia secundum Philosophum, quod non tangit, non agit. Sed ignis corporeus non tangit animam separatam a corpore cum non habeat terminos corporales quae autem se tangunt, habent ultima simul. Ergo anima separata non patitur ab igne corporeo. 2. Praeterea, illa quae patiuntur ad invicem, invicem converti possunt. Sed anima non potest converti in ignem corporeum, neo converso. Ergo anima non potest pati ab igne corporeo. 3. Praeterea Bernardus dicit, quod nihil ardet in inserno nisi propria voluntas. Sed propria voluntas, cum sit quoddam spirituale, non potast Ss maheria ignis corporalis. Ergo anima a corpor Separata non potest ab igne corpore pati. Sed contra os quod dicitur Isa ult. XXIV Ignis eorum non εχιingueιur.
Rospondeo dicendum, quod pati multipliciter dicitur Uno modo
pati communiter dictum idem est quod recipere, secundum quod sentiro et intelligero es quoddam pati; et hoc modo anima con-
199쪽
TH. - QUODLIBATUM Ro DdM 185juncta corpori patitur a rebus corporeis sentiendo e intelligsndo sed an separata a corpore possit hoc modo a rebus corporeis pati, alterius quaestionis est, propter quosdam qui dicunt, quod anima separata a corpore, et etiam Angelus, potest accipere cognitionem a rebus sensibilibus. Sed si etiam haec opinio esset vera, tamen pati sentiendo et intelligsndo est persici, non puniri nisi sorte per accidens, in quantum id quod Sentitur vel intelligitur, repugnat voluntati; sed ipsum sentire vel intelligere secundum soconsideratum poenale non est. Alio modo dicitur pati proprio loquendo secundum contrarietatem agentis ad patiens prout scilicet pati dicimur, cum aliquid nobis advenit quod est contrarium naturae vel voluntati nostrae; et secundum hoc infirmitas et tristi hia passiones dicuntur. Et haec quidem passio dupliciter esse potest. Uno modo per receptionem formae contrariae, sicut aqua patitur ab igne in quantum calefit, e per consequens diminui iurqualitas naturalis ejus hoc modo separata anima non potest patia igne corporeo, quia nec calefieri potest nec desiccari, nec secundum sormam aut qualitatem quamcumque ignis corpore immulari. Alio modo dicitur pati omne illud quod quocumque modo impoditur a suo proprio impetu et inclinations sicut si dicimus lapidem descendentem pati, cum impeditur ns deorsum perveniat; et sicut dicimus hominem pali, cum detinetur vel ligatur ne vadat quo vult et ita per modum ligationis cujusdam anima patitur ab igne corporeo, ut Augustinus dicit xx de Civit. Dei. Non enim hoc est contra naturam Spiritu corpori alligari, cum videamus animam naturaliter alligari corpori ad vivificandum ipsum Daemones etiam per necromantiam P0testate superiorum
daemonum alligantur aliquibus imaginibus, vel aliquibus aliis rebus unde multo magis possunt Spiritus alligari divina virtuto igni corporeo, non ut dent Vitam, sed ut accipiant poenam, sicut Augustinus dicit. Sed quia quod est minoris inutis, non potest sua virtute ligare id quod est majoris virtutis inde est quod nullum corpus potest ligar spiritum, qui est majoris virtutis, nisi aliqua superiori virtute et propter hoc dicitur, quod ignis corporeus agit in animam sparatam non Virtute propria, sed inquantum est instrumentum divinae justitiae vindicantis. Ad primum ergo dicendum, quod ignis tangit animam, non quidem tactu mathematico, qui attenditur secundum terminos quantitati vos, sed magis contactu Virtutis, non propriae, sed quam habet in quantum est instrumentum divinae justitias.
200쪽
186 s. ROMAE QUINHI OPUscULA A secundum dicendum, quod ratio illa procedit de passione
quae est per susceptionem forma contrariae.
Ad terιium dipendum, quod propria voluntas dicitur ardere in
inferno, quia meretur ardorem.
Utrum aequali poena puniendi in svroatorio una citius possit liberari usim aliu3.
Ad secundum sic procedebatur. 4. Videtur quod duorum qui sun digni aequali poena, unus non possit citius a purgatori liberari quam alius Iudicium enim post mortem non est hominis. sed Dei, qui secundum veritatem judicat, ut dicitur ad Rom. Il. Sed contra veritatem judicaret, si uni eorum, qui sunt digni aequali poena, instigeretur gravior poena sensus quam alteri: a latio autem gloriae est major poena quam acerbitas poenae sensuS; quia Sicut dici Chrysostomus super Matth. carere vision divina est major poena quam quaelibet poena sensibilis. Ergo unus eorum qui digni sunt aequali poena, non majorem dilationem gloriae patietur altero citius liberato. 2. Praeterea, malum, secundum Augustinum, dicitur quia nocet; nocet autem quod adimit bonum. Dilatio autem gloriae adimit majus bonum, scilicet bonum increatum. Ergo est majus malum; et sic idem quod prius. 3. Sed contra est quod Magister dicit in IV Sent. dist. 45, quod ille pro quo fiunt plura sullaagia, citius a poenis purgatorii liberatur. Contingit autem quod pro uno eorum qui digni sunt aequali poena fiunt plura suffragia quam pro alio. Ergo unus citius liberabitur.
4. Praeterea, in sine mundi inveniuntur aliqui cremabilia quaedam habentes, norum dilatio a gloria non erit tam diuturna, sicut eorum qui modo cremabilia deserunt ad purgatorium, quia brevis mora erit inter mortem et resurrectionem, ut Augustinus dicit. Ergo pari ratione o nunc eorum qui aequalia cremabilia deserunt, unus potest minus differri a gloria quam alius, et fio erit citius liberatus a poenis. Respondeo dicendum, quod ista quaestio fundatur supra virtutem suffragiorum, utrum scilicet suffragia facta pro aliquo, aleant illi solum pro quo sunt ad liberationem, vel etiam aliis. circa quod aliqui dixerunt, quod non magis valent illi quam aliis;