장음표시 사용
241쪽
TII. AEUODLIBETUM NnmuM 22:latur atque e veretur, non amem ilii eomparandus est qui traditus populi3, et multorum peteata ferre eompulsus, immobilis perseruerat e fortis; quia stetit in tranquillitate, iιa in tempestates' hermani semetipsum. Ubi manifestum est quod non comparat statum statui, sed impeccabilitatem impeccabilitati : quod enim monachus in claustro habitans non peccet, non est ita evidens argumentum virtutis, sicut si presbyter vel Episcopus vel quicumque rector populi in mediis drturbationibus abstinet a peccato; sicut non est argumentum tantae industriae, si gubernator absque periculo naviget in mari tranquillo, ac si navigaret in mari tempestuoso; et tamen ad industriam naturae pertinet ut mare tempestuosum devitet. Sic ergo ex praemissis verbis nihil aliud ostendi potest nisi quod periculosior est status habentis curam animarum quam monachi; et in majori periculo innocentem soservaro majori virtutis est argumentum unde major virtus requiritur ad hoc quod aliquis conservet se a peccato immunem inter populos quam in religione; sed majoris virtutis est vitare pericula religionem intrando, quam pericula non vitare. Quanto enim aliquis magis amat suam salutem, tanto magis evitat Suae salutis pericula.
Et per hoc etiam patet responsio ad sqcundum. on enim dicit quod mallet esse in ossicio sacerdotali quam in solitudine mona chorum sed quod mallet placero in hoc quam in illo. Quilibet
enim sapiens magis vellet habere tantam virtutem per quam posset etiam inter pericula securus existere, quam talem Virtutem qua poSse extra pericula servati Sed quia praesumptuosume taut aliquis talem virtutem se habere praesumat, per quam possit etiam inter pericula esse tutus, virtuosius est quod se extra pericula ponat unde ipse subdit uod laudabam tanto studio et bonum pronuntiabam, scilicet ilicium administrationis ecclesiasileae, non utique defugerem, si idoneum ad ejus gubernationem me viderem Prudenter ergo refugiebat qui tantam virtutem per quam idoneus esset, n0 sibi superbe adscribebat. Et similiter responsio patet ad tertium. Si quis enim in conver-8aιione multorum positus potest imperturbatum illum nitorem pleno sanctitatis, et ontinentis splendorem, e alia monachora bona incorrupta et inconeussa servare omnibus praeferendus est. Majoris enim virtutis indicium est ut puritatem p rsectam aliquis conservet etiam inter pericula puritatis, quam si eam extra pericula conservaret; sed tamen parum amare puritatem Suam con-
242쪽
ω a. ROMAE AouINATI OPUscuta vincitur qui puritatis pericula non evitat inter quae dissicillimum
est et rarissimum omnimodam puritatem servare; sicut maxima puritas fuit Beatae Agnetis, quae etiam in lupanari posita virginalem puritatem servavit; et tamen, quia puritatis amatrix erat, nunquam in lupanari hanc suam virtutem ostendere elegisset; sed quanto magis puram mentem habebat, tanto minus lupanar propria voluntate elegisset; et simile est in omnibus talibus. Ad quartum dicendum, quod auctoritas illa non pertino ad persectionem vitae, sed ad disserentiam dignitatis sic enim privatus dista a rege, sicut non habens praelatio.sm ab habente. Hoc autem in quaestione non vertitur, an sit major dignitate praelationis quicumque habens curam animarum religioso curam animarum non habente.
Ad quintum dicendum, quod alia ratio est de Episcopis et pi banis. am Episcopi principalem populi curam habent, plebant
autem et archidiaconi sunt subministratores e coadjutores eorum, unde dicitur xvI, quaest omnibus presbyteris et diaeonibus eι reliquis elariet attendandum est ut nihil absque Episcopi proprii lisentia agant; non utique Nissus sine suo jussu quisquam regis terorum in sua parochia agat, non baptizet, nec quidquam absque erus permissu faeiet. Et I Corinth. si dicitur in Glossa, quod, opiιulationes sunt, qui mojoribus ferunt opem v Titus Apostolo, se arehidiaeoni Episcopis gubernatione vero un minorum personarum, ut sunt presbyteri. Unde, si quis recte consideret, hoc modo in regimine Ecclesiae comparantur archidiaconi et plebant ad Episcopum sicut in regimine temporali praepositi et bali vi ad regem; et ideo, sicut rex coronatur et inungitur in regno, non autem praepositi vel balivi ita etiam Episcopus in Ecclesia, non aulam archidiaconi vel plebant. Et propter hoc Episcopatus est ordo in comparatione ad corpus mysticum; non autem plebanatus vel archidiaconatus, sed ossicium iantum Episcopis ergo similes sunt archidiaconi et plebant sicut coalutores et ministri sed religiosi sunt Episcopis similes in perpetua obligatione, quae facit
Ad sextum dicendum, quod aliqua duo opera vel in bono vel in malo possunt multipliciter ad invicem comparari. Uno modo socundum suum genus; sicut dicimus continentiam virginalem prae minero in bono continentiae viduali, in malo vero homicidium furto; et hoc modo vita activa est ructuosior quam contemplativa, sedeontemplativa merito major est quam activa, ut Gregorius dici in
243쪽
TH. AEUODMBETUM TERTIu 220vII Moral.Zelus etiam animarum est sacrificium Deo acceptissimum, si tamen ordinate fiat ut scilicet primo homo habeat curam salutis suae, et postmodum aliorum alioquin nihil prodest homini, si
universum mundum lucretur, animae vero suae detrimentum p
tiatur, ut dicitur Matthaei xvI. Alio modo potest opus operi comparari in bono vel in malo non secundum se, sed in ordine ad alium actum; sicut abstinentia praesertur sumptioni cibici tamen assumere cibum cum aliquo propter caritatem praesertur abstinentiae; et in malo adulterium praesertur furto tamen surari gladium ad occidendum est gravius quam adulterium Tertio praesertur opus operi in bono vel malo ex voluntate acientis. Quod enim promptiori voluntate sit, melius vel pejus judicatur. Si ergo comparemus opera plebant vel archidiaconi operibus religiosorum tertio modo comparationis, vel Secundum promptitudinem voluntatis tunc incertum iudicium est; quia illo qui ex serventiori caritate operatur, opera magis meritoria habet. Si vero comparentur secunda comparatione per ordinem ad aliquod aliud opus: sic opera religiosi Sunt incomparabiliter eminentiora operibus archidiaconi vel plebant. Ea enim quae religiosi agunt, ad illam radicem reseruntur qua totam vitam suam Deo devoverunt. Undo non est pensandum quid faciant, sed magis quod ad quaelibet lacteuda se devoverunt; et sic quodammodo comparantur ad eos
qui aliquod singulare bonum opus faciunt, sicut infinitum ad fini tum Qui enim dat se alicui ad aciendum omnia quae jubet, in infinitum magis se dat ei quam ille qui dat s ei ad aliquod opus
faciendum. Unde supposito quod religiosus secundum exigentiam suas religionis lacia aliquod opus quod sit parvum secundum se, tamen recipit magnam intensionem ex ordine ad primam obliga-ionem qua se totum Deo vovit. Si vero comparentur ipsa opera secundum e secundum primum modum comparationis; sic aliqua particularia per quae plebant faciunt vel archidiaconi, sunt majora aliquibus particularibus operibus qάε religiosi sa-ciunt; sicut majus est intendere saluti animarum quam jejunaro, vel silentium tenere, Vel aliqua hujusmodi. Si tamen omnia omnibus comparentur, mulio majora sunt pera religiosorum. Et si enim procurare salutem aliorum sit majus quam intendero, sibi soli loquendo in genero tamen non quocumque modo intendero saluti aliorum praesertur ei quod est quocumque modo intendero suae saluti. Si enim aliquis totaliter et persecis intendit suae saluti, multo majus est quam si aliquis multa particularia opera
244쪽
230 s. IIOMAE AQUINATI OPUSod Aagat ad alutem aliorum, si saluti propriae, etsi sufficienter, non tamen persecto intendat. Ad septimum dicendum quod eno administraro aliquid est plus et minus. Unde si illius cui commissum est, tanto si melior administratio, quanto majus est quod ei committitur; absquo dubitatione plus meretur. Si vero ille cui minus committitur, multo plus facit quam illo cui majus committitur etiamSi beno faciat, tamen alius plus meretur; quod etiam in rebus humani fiapparet: qui enim minus beneficium percipit, si plus serviat, magis debet esse accopius. Quamvis autem habenti curam animarum sit plus commissum quantum ad dignitatem, quia lamen religiosus majora opera facit, ut dictum P Sl magis meretur
Deinde quaesitum est de his quae perlinent ad laico domatrimonio utrum scilicet mulier quae post votum conlin0ntiae emissum conti cxit matrimonium in lacte Ecclesiae, possit absqus peccato viro suo carnaliter commiscuri 2 do usura utrum aliquis possit licite retinere illud quod acquiritur licitis mercim uiis de pecunia usuraria.
Circa primum sic proceditur. Videtur quod mulier quae post votum continentiae emissum, in facio Ecclesiae contraxit cum aliquo, possit ei postmodum absque peccato carnaliter commisceri. Quod enim sit auctoritate Ecclesiae, caret peccato, cum sat auctoritate Christi, secundum illud Apostoli, I ad Corinth. ii: Nam et ego quod donant, si quid donisi, propter vos in persona Christi. Sed praedicta mulier ex hoc ipso quod in facio Ecclesiae contraxi matrimonium, auctoritato Ecclesiae potestatem accepit ad matrimonii actum, qui est earnalis copula. Ergo non peccat, si viro suo carnaliter commisceatur. Sed contra, votum continentiae est excellentius quam votum abstinentiae, quia non ea diana ponderatio eontinentis animoe, ut
245쪽
XII. - QUODLIBETUM IRRTIuu 23Idicitur Ecclesiastici xxvi 20 Ss qui facit contra votum abstinentiae, secat mortaliter puta si aliquis frangebat jejunium
sextae feriae qui semper se in sexta seria jejunaturum vovisset. Ergo multo magis semper peccat mortaliter persona quae contra votum continentiae emissum alteri personae carnaliter commiScotur.
Respondeo dicendum, quod votum continentias est duplex simplex scilicet, et solemne Solemn autem votum continentiae impedit matrimonium contrahendum, et dirimit jam contractum; id est, facit ut non sit matrimonium quod contrahitur poS Votum solemne undo matrimonium post votum solemne non excusatur a peccato, etiam si quis matrimonium in lacio Ecclesias de facto contrahat, et carnali copula utatur votum vero simplex impedit quidem matrimonium contrahendum, sed non dirimit jam contractum; non enim facit quod matrimonium sequens sit nullum; sed solum quod matrimonium contrahens mortaliter peccat. Ηου- trimonio autem existento, mulier non habet sui corporis potestatem, sed vir; et similiter converso. ullus autem potest alteri denegare quod ejus est; et ideo mulier matrimonio conjuncta, etiamsi simplex votum praecesserit, non potest denegare viro sui Morporis usum praecipue postquam suerit matrimonium per carnalem copulam consummatum nemo autem lactens quod debet, peccat. Undo communitor ab omnibus dicitur, quod mulier qua post votum simplex continentiae, matrimonium contractum carnali copula consummavit, jam non pecca reddendo debitum viro. Sed an peccet exigendo debitum, dubium videtur; quibusdam dicen tibus, quod etiam absque peccato exigere potest, ne intolerabilosi sibi matrimonii onus. Sed verius dici videtur, quod non peccat reddendo, quia hoc necessitatis est; peccat autem exigendo, quia hoc est voluntatis, qua tenetur adstricta per obligationem praecedentis voti. Hujus autem diversitatis ratio est, quia votum solemn habet promissionem cum quadam traditione; undeoccum continentiae non solemnigatur nisi per susceptionem ordinis sacri, per quem homo actualiter divino ultui mancipatur; vel per professioni3mal certam regulam, et susceptionem habitus professorum; quia sic etiam homo actualiter mancipatur ad serviendum Deo in religione Votum autem simplex habet promissionem sine traditione. Manifestum est autem quod postquam aliquis rem quae erat suae
Potestatis, alicui non solum promi ιti sed etiam tradit, non potest
246쪽
232 a. THOMAE AQUINATI OPuscuLAeam norius alteri aro, via equum vel Vestem, e familia, etiamsi postmodum alteri donare voluBrit, secunda donatio non valet. Unde postquam aliquis per votum solemn continentiae corpus suum Deo non solum promisit, sed etiam tradidit ad easti-bem vitam agendam, non putos illud ulterius conjugi dare, ut sic ex necessitate reddere debitum teneatur. Qui vero promithit aliquid alicui, nondum amo tradidit illud: si postmodum alteri actualiter illud tradat, licet promissionis fidem frangat, tamen secunda donatio valet ita quod ille cui datur, potestis data uti, ut vult. Sic ergo persona quae per simplex votum Deo orpus suum promisit ad caelibem vitam ducendam, si postmodum corporis ut potestatem tradat conjugi actualiter per matrimonium consummatum, peccat quidem frangens fidem voti tamen donatio tenet, et coniux habet in ejus corpus potestat undo non peccat debitum reddens. Unde oportet ad utrumque respondere. Ad primum ergo dicendum, quod mulier quae emisit votum continentiae trahens in facio Ecclesiae, non accipit in Ecclosia auctoritatem ut carnali copula utatur quia si Ecclesiae constarot de voto emisso, matrimonium inhiberet. Si autem sciret, et di pensaret in voto simplici continsntiae auctoritate apostolica, post dispensationem non peccaret mulier neque exigendo nequo reddendo debitum. Ad secundum, quod est in contrarium, dicendum, quod eadem ratio os et in voto continentiae et in voto abstinentiae. Sicut enim persona quae post votum simplex continentiae emissum sui ipsius potestatem coniugi tradit, absque peccato carnali copula utitur debitum reddens ita si post votum abstinentiae sui ipsius potestatem alteri tradit religionem intrando, absque peccato potest jejunium solvere secundum obedientiam praelati et observantiam religionis : quia per votum solemnizatum ab aliis votis absolvitur.
Ad secundum sic procedebatur. Vidstur quod quidquid aliquis do pscunia usuraria lucratus fuerit, redder teneatur. Dicit enim Apostolus ad Roman. II, 36 : Si radiae saneta, et rami. Ergo oconverso, si radix insecta, et rami. Sed radix hujus lucri est in-
247쪽
xII. - QUODLIBETUM TERTIUM 233 secta et usuraria. Ergo totum est insectum et usurarium; non ergo potest licite hujus lucrum retinere. Sed contra, quilibet potest licite retiner id quod legitim acquisivit. Sed quod acquiritur de pecunia usuraria, interdum legitimo acquiritur. Ergo licito potest retineri. Respondeo dicendum, quod hujus quaestionis veritas poterit apparere, si consideretur ratio quare usuram accipere sit peccatum ΝΟ enim est peccatum solum quia est prohibitum, sed quia est contra rationem naturalem, ut etiam Philosophus dici ini Politicorum. Ad cujus ovidontiam considerandum, quod rerum in usum hominis venientium quaedam sunt quarum usus non est ipsius roteonsumptio; et si contingat rem deteriorari vel consumi per usum, hoc est per accidens, sicut domus, Vestis, liber, equus, et hujusmodici non enim uti libro est delere ipsum, neque uti domo est destruero ipsam et in talibus aliud est dare usum rei et aliud est dare substantiam rei; et propter hoc, quando per accommoda.tionem usus talis rei alteri conceditur, non propter hoc dominium rei transfertur; et propter h0 etiam potest vendi usus rei, dominio rei remanente apud dominum; sicut patet in conductions stlocations, qui sunt contractus liciti. Quaedam vero res sunt quarum usus nihil est aliud quam consumptio ipsarum rerum sicut pecunia qua utimur expandendo, vinum quo utimur bibendo stgie d aliis hujusmodi, in quibus uti re nihil aliud est quam consumero ipsam; et ideo in alibus quando conceditur usus rei per mutuum, transfertur etiam rei dominium. Quia ergo usus si non os separabilis ab ipsa re quicumque vendit usum talium rerumrstinendo sibi obligationem ad sortem reddendam, manifestum est quod idem venditiis, quod est contra naturalem justitiam ; et ideo exigere usuram est secundum Ss injustum. Tenetur ergo aliquis id quod accipit ultra sortem, restituere, quia injusto accipit; et per consequens damna et interems. Sed cum ipsius pecunias usurariae non si alius usu quam ipsa ejus substantia, ratione jam dicta latet consequenter quod ex quo pecuniam usurariam reddit, do usu pecuniae nihil reddere tenetur teneretur autem red-dsrs aliquis id quod lucratus esset de domo aliena, vel de equo, vel aliquo huiusmodi, etiam postquam res hujusmodi reddidisset; quia in talibus appretiatur res et usus rei. Ad illud orgo quod in contrarium obiicitur, dicendum, quod pecunia usurasia non se habet per modum radicis ad lucrum quod
248쪽
234 ROMAE AouΙNATI OPUscULA de ea fit, sed solum per modum materiae Radix enim aliqualiter habet vii tutem causa activae, in quantum ministrat alimentum toti plantae unde in humanis actibus voluntas et intentio comparantur radici, quae si perversa suerit, opus erit perversum non autem hoc est necqssarium in eo quod est materiale potest enim aliquis interdum malo bene uti.
Deinde quaesitum est de his quae pertinent commuiliter ad omnes hominos. Primo quantum ad animam. Secundo quantum ad corpus Tertio quantum ad actum hominis Circa animam qua sita sunt tri quantum ad subitantiam ejus, utrum sit composita ex materia et forma et quantum ad cognitionem ejus; 30 quantum ad poenam ipsius.
Utrvi anima sit eomposita er materia et forma. - I part ., quoest. 75, 1 Li; et de anima, art. R.
Ad primum sic proceditur. Videtur quod anima sit composita ex materia et sorma. Intellectus enim humanus comparatur ad substantias intellectuales superiores per reces,um simplieitatis. Sed omns quod recidit a simplici, incidit in aliquam composiationem prima autem compositio os ex materia et sorma Ergo anima humana est composita ex materia et forma. Sed contra est quod Philosophus dicit in iii de Anima texi. com 36ὶ quod species rerum materialium prout sunt in ipsis rebus, non sunt intelligibiles actu, quia sunt in materia. Sed prout sunt in anima intellectiva humana sunt intelligibiles actu. Ergo non sunt in maioria mon ergo anima humana est composita
Respondeo dicendum, quod si materia dicatur omne illud quod
est in potentia quocumque modo, et forma dicatur omnis actus; necesse est ponere, quod anima humana, et quaelibet substantia creata, si composita ex materia et forma. Omnis enim substantia creata est composita ex potentia et actu manifestum est enim quod solus Deus es suum esse, quasi essentialiter existens, inquantum scilicet suum esse est rius substantia; quod es nullo alio dici potest esse enim subsistens non potest esse nisi unum, sicut
249쪽
alI. - QUODLIIsRTUM TERTIu 235no albedo subsistens non potest ess nisi unum. Oportet ergo quod quaelibet alia res sit ens participative, ita quod aliud si in eo substantia participans esse, et aliud ipsum esse participatum. Omne autem participalis se habe ad participatum sicut potentia ad actum undo substantia cujuslibet rei creatae se habet ad suum esse sicut potentia ad actum. Sic ergo omnis substantia creata est composita ex potentia et actui id est ex eo uuod es et esse ut Boetius dicit in lib. de Heb., sicut album componitur ex eo quod est album, et albedine. Si vero materia proprio accipiatur pro illo quod est potontia tantum sic impossibile est quod anima humana sit composita ex materia et forma e hoc potest manifestari dupliciter. Primo quidem ex eo quod est intellectualis substantia manifestum est enim quod intellectus in actu est intellectum in actu Intellectum autem in actu es aliquid in quantum est immateriale est enim aliquid persecto cognoscibile in quantum est actu, non autem in quantum est potentia, ut dicitur in I x Metaphys. text. com 20ὶ; unde, cum materia sit ens in potentia, forma in materia existens non potest esse persecto cognita ut intellecta in actu undo sequitur quod nulla substantia intellectiva citius perfectio est ipsum intellectum in actu, si materialis eo quod oportet persectionempi oportionari persectibili. Secundo apparet idem ex hoc quod anima est sorma. Cum enim sorma sit actus, et id quod est in potentia, non possit esse actus; impossibile est quod aliquid compositum ex materia et forma secundum se totum si forma. Si ergo anima quae ponitur componi ex materia et forma, sit forma secundum aliquam sui partem, quae est actus, cuius nulla pars est materia hoc enim dicimus animam quod est actus corporis animali. Ad illud ergo quod in contrarium objicitur, dicendum, quod potentia et actus sunt prima principia in genero substantiae materia autem et sorma sunt prima principia in genere substantiae mobilis; unde non oportet omnem compositionem in genere substantiae esse ex materia et sorma; sed hoc solum necesse est in substantiis mobilibus.
Deinde quaesitum est de anima quantum ad eius cognitionem; e circa hoc quaesita sunt duo utrum anima separata a cor-
250쪽
236 s. ROMAE AQUINATI OPUscULA porseognoscat aliam animam separatam 2 utrii liceat ab aliquo moriente erriger ut statum suum post mortem denunciet.
Circa primum sic proceditur. . videtur quod anima separata a corpore non cognoscat aliam animam hominis quam in hac vita cognovit Omnis enim cognitio per aliquam sit similitudin0m. Sed in una anima non sui expressa alterius animae similitudo in hao vita, quae possit in ea post mortem remanere. Ergo una anima separata non potest aliam cognoscere. 2. Praeterea, Philosophus dicit in III de Anima text. com 20), quod corrupto Orpore, anima non reminiscitur. Non ergo recognoscit animam hominis quam in hac vita cognovit. Sed contra est quod dicitur Luc. xvi, quod dives in inferno secundum animam positus recognovit Lazarum in sinu Abrahae secundum animam existentem. Respondeo dicendum, quod cum nulla substantia propria operatione ostituatur, necesse est ponere, cum anima intellecti xa post morism remaneat, quod aliquo modo intelligat. Necesso est autem ei attribuere alterum trium modorum intelligendi ut scilicet in ιρlligat vel abstrahendo specios intelligibiles a rebus, sicut nunc intelligit corpori unita; vel per species intelligibiles in eo pore acquisitas, et in ea conservatas post mortem vel etiam per aliquas species concreatas, vel qualitercumque desuper influxas. Quidam ergo dicunt, quod animae separalae intelligunt abstra-hsndo specios intelligibiles a rebus. Sed hoc esse non potest. Abstractio enim specierum intelligibilium a rebus sensibilibus sit mediant sensu et imaginatione, qu0rum perationes, cum sint per organa corporalia, animae separatae attribui non possunt. Unde alii, hoc negantes, dicunt ulterius quod nec etiam per species acquisitas a rebus sensibilibus, dum esset in corpore, anima sparata intelligit. Ponunt enim, Avicennam sequentes,
quod species intelligibiles non conservantur in intellectu possibili nisi dum et intelligit; sed conservantur species particulares rerum sensibilium solum in imaginativa et memorativa ad quas dum intellectus possibilis se convertit, de novo influunt in ipsum specios intelligibiles ab intellectu agente cum ergo vis memora-