장음표시 사용
371쪽
pi demum; qui a vita disi uιur, ηεmo eMuur in dimidi a tuniea, es n. rammat qui adripuis qui desit. Sed per largitionam unius tunieae inielligitur largitio eorum quae supernuuni ad iis. uessitatoin vitae, ut pate per ea quas in eadem Glossa praemittuntur, Ergo dare superstua est a praeoopιo. Sed qui transgreditur praeceptum, pecua morialiter. Ergo ille qui non a supardua pauperibus, peccat mortaliter. 2 Pι ωιerea, praeespium plus obliga quam consilium. 8a dare
omnis quae quis possid/ι es eonsilium; et tamen ad hoo homo obligatur in casu exireaeas necessitatis. Ergo etiam extra easum Maromas neoossiιaiis tenetur aliquis superflua ars pauperibus, eum hoc sit in preMopis recita qui n clargitur, psceat mortaliter. 3. Praeterea, quicumque consumi quod est alterius,'ensιur ad restiιutionsae. Sed bona elericorum sunt pauperum, ut patet per Glossam Hieronymi super illud Isa. Is Bopina pavprimm in domo uastra. Ergo si clerici inutiliter bona ecclesiastica consumu't, te-noniuraestituere pauperibus aliunde, si habuerint. 4. Praeterea, quicumque facit se impotentom ad id quod tenetursaoere peccat mortalixer. Sed cleriei, saciendo superstuas expensas saetunt se impotentes ad subveniendum pauperibus, ad quod inventur. Ergo idoxur quod poeten mortaliter. Sed in eontrarium videtur osse consuetudo quis apud multos praevaluit. Respondeo diuendum, quod aliιer videtur se habere eirea bona patrimonialia et oirest bona eoolesiastica Nam bonorum patrimo. malium vel Ealta quisltorum, homo ero eat dominus; undo,
372쪽
358 s. ROMAE AQUINATI OPUsed . quantum pertinet ad conditionem ipsius rei, potest re sua uti ut vult et ex hac parte non accidit peccatum potest tamen peccatum accidere ex inordinato modo utendici vel per superabundantiam, dum scilicet inutiliter consumit hona propria in ea in quas non oportet vel secundum desectum, in quantum scilicet non erogat ea in quae oportet. Utroque enim modo corrumpitur virtus, ut dieitur in ii Ethie. Bonorum vero ecclesiasticorum clerici non sunt vero domini, sed dispensatores, secundum illud I ad Corinth. ix, Dispensatio autem mini eredita est. Portinet autem ad dispensatorem ut fideliter distribuat ea quae eius dispensationi committuntur, s eundum illud I ad cor. iv ν meiam quaeriιurrinis dispensviores ut Adriis quis inueniatur. In his ergo potest dupliciter peccatum contingere. Uno modo ex conditione ipsius rei dum scilicet usurpat sibi quasi rem propriam, et in usus suos convertit id quod esset aliis erogandum. Alio modo ex inordinato usu eorum quae in parιem suam cedunt, sicut etiam do aliis dictum est. Verum, quia horum dispensatio fidei dispensatoris committitur, ut dictum est; si quis bona fido disponsa oeclesiastica bona, indo accipietis quod sibi convenit secundum condiιionem status et personae, et aliis largitur secundum quod sibi videtur bona fide expedire, non peccat mortaliter,stiam si sorte aliquid plus in suos usus convertat quam oporteat. Talia enim quia in singularibus est eorum judicium, non possunt per omnimodam certitudinem definiri. Undo si non sit multus excessus, potest compati bonam fidem dispensatoris; si vero multus excessus fiat non potes latero et ita non potest cum bona fide dispensatoris hoe agit. Si autem non conservet bonam fidem in dispensando, peceat mortaliter. Ad primum ergo dicendum, quod, sicut Augustinus dicit in lih. de sermone Domini in monte, illa praecepta quae Dominus tradidit Matth v, 3s tui per norit is in unam maxilιam, praebe I et aliam, et quae ibi sequuntur, sunt intelligenda secundum praeparationem animi ut silicet homo sit paratus hoc facere quando necessitas hoc requirit. Unde non semper est peccatum mortalo quando homo boo non facit; sed quando videt necessitatem imminere, si non faciat, tunc peccat mortaliter is eadem ratio Est de hoc praecepto, ut habet duas ιunieas, det non habenιi, et de omnibus similibus. Undo non semper peccat mortaliter quoti--οumque non dat pauperi qui superstuum habοι, sed quando necis
373쪽
ias imminet. Quando autem sit talis necessitas quod obliget ad peccatum moriale, non potest ratione determinari sed committitur prudentiae et fidei dispensantis; unda si bona fido det quando sibi videtur expedire, immunis est a peccato alioquin mortaliter
Ad secundum dicendum, quod illa eadem quae sunt consilia, cadunt sub praecepto secundum animi praeparationem. Nullum enim consilium es persectius quam quod homo tradat animam suam fratribus suis; et tamen hoc cadit sub praecepto secundum animi praeparationem, secundum illud I Joan. iii 46 nos debemus pro Iraιribus animam ponere. Et similiter dare omnia sua pauperibus, cadit sub praecepto secundum animi praeparationem ut scilicet homo sit paratus hoc sacere, si necessitas immineat. inor tamen necessitas requiritur ad superflua roganda quam ad omnia exhibenda tamen hoc totum rations universali determinari non potest, sed committitur prudentiae, ut dictum est. Ad tortium dicendum, quod bona ecclesiastica non solum sunt dispensanda pauperibus, sed etiam Ecclesiae ministris; unde secundum canones debent dividi hoc modo, ut aliqua pars cedat in usus pauperum, et aliqua pars in usus ministrorum et in cultum Ecclesiae Aliter ergo dicendum est de aliis ecclesiasticis bonis quae principaliter sunt attribuenda necessitatibus pauperum, et ex consequenti necessitatibus ministrorum; sicut sunt bona hospitalium, et aliorum hujusmodi et aliter de illis bonis quae sunt principaliter attributa usibus ministrorum, sicut sun praebendae clericorum, et alia hujusmodi Νam in primis bonis peccatum committitur non solum ex abusu, sed etiam ex ipsa rerum conditione, clum aliquis in suos usus assumit quod es alterius; et iste tenetur ad restitutionem tamquam defraudator rei alienae. In secundis vero bonis non committitur peccatum nisi per abusum, sicut et de bonis patrimonialibus dictum est; unde non tenetur quis ad restitutionem, sed solum ad poenitentiam peragendam. Ad quartum dicendum, quod neque bona fides dispensatorum salvari videtur in eo qui scienter superfluas expensas lacit in voluptuosis conviviis, et aliis hujusmodi supersivitatibus De sic mon est dubium quod in talibus peccat mortaliter unde dicitur Natth. xiv. 4M: Si diserit maius serpus ille in orde suo : Moram ei dominus meus venire; et ea peri percuter eometios uos, Muod pertinet ad superbum o crudele dominum; mandure auteruet bibat eum ebriositi quod purιinet ad superilua et voluptuosa
374쪽
s. TUOM AQuinATI OP ou eonvivia Poenie dominus serui illius in die q- non aparat. ει hora qua ignorat, e dividet eum, scilicet a societate sanctorum, μ'. tamque ejus ponet eum meruis, scilicet in inserno undo ibi subditur Ibi erit fletu et Gridor dentium. Si autem aliquis non multum in talibus excedat, potest bona sid fieri ab aliquo, qui vul secundum Osentiam sui sinins morem gerere his quibus convivit.
Deinde quaesitum es do eleemosynis quae fiunt pro morιuis; et circa hoc quaesita sunt duo ' ιrum mortuus patiatur aliquod detrimentum, si executor eius differat dare eleemosynas quas imo in testamento dari mandavit; 20 uirum executor lieit possit diruserre distributionem eleemosynarum, ad hoc quod res desuncumelius vendantur in posterum.
Utram mortuus aliquod detrimentum sentia eo hoc quod eleemosynae qua mandavit dari, retardantur. - 4 disp. 45, qvσει. II art. 2, quae3t 2 ad M.
Circa primum sic procodiιur. Videtur quod mortuus nullum' detrimentum sentia ex hoc quod eleemosynae quas mandavit dari, retardantur. Hujusmodi enim retardatio provenit ex negi gentia executoris. Sed negligentia unius non imputatur alteri. Ergo nullum detrimentum mortuus patitur ex huiusmodi tardi
Sed contra os quod propter hujusmodi tarditatem retardantur orationes e sacrificia quae fierent pro anima deiuncti, ex quihus plurimum juvaretur. Ergo ex hujusmodi tarditaι patiιur detri
Responde dicendum, quod hic os opus duplici distinotione. Primo quidem ex parto ipsius detrimenti distinguendum a enim duplex detrimentum. Nam quoddam detrimentum es quod pertinet ad tolerantiam poenae, secundum illud quod a tur corintli. iii 45 ει ouju opus arserit, deιrimenιum patietur. Aliud autem quod pertinet ad subtractionem remedii. Secuncto etiam distinguendum est ex parto eleemosynae circa quam Potissiconsiderari o,iam moruuin ipsius eleemosynae, nullum deis,
375쪽
MI. - Quo' RTUM IRATUM M . mentum irititur deiunctus ex praedicta tarditat0, maximo si quantum in ipso suit, curam adhibuit ut hujusmodi eleemosrigae iis darentur, quia meritum principaliter ex voluntato et ioten,imia dependet; sed quantum ad effectum eleemosynas patitur destri' mentum, non quidem ut pro hujusmodi tarditate puniatur Psed quia remedium ei non adhibetur, dum suffragia disseruntur, ex quibus plurimum juvaretur. Ad primum ergo dicendum, quod negligontia unius non imputatur alteri ad poenam potest tamen redundaro in alterum qua tum ad delaoιum romedii, secundum quod unus homo ab alio iuvari potest.
Circa secundum sic proceditur Videtur quod executor de sttardaro distributionem eleemosynarum, ad hoc quod res desuncti melius vendatur. Quia ex hoc sequitur quod plures eleemosynas poterit sacere pro defuncto, ex quibus defunctus magis juvabiιur. Ergo si differat, videtur quod laudabiliter et fideliter hoc laetat. Sed contra est, quia ex tarditate el'smosynarum sequitur retam datio remedii, quo orto defunctus indiget. Ergo videtur quod hujusmodi retardatione gravetur defunctus potius quam iuvetur. Respondeo dicendum in mora modici temporis non videtur ess magnum periculum; unde si executor per modicum tempus eleemosynam dare disserat, ut rebus deiuncti melius venditis, ampliores eleemosynas dare possit, laudabiliter hoc facit. Si veros converso per multum tempus differat eleemosynas distribuero, ut non multo ampliors eleemosynas laciat, non videtur esse absque culpa; quia sorte defunctus a purgatorio liberaretur, in quo existenti remedium suffragiorum maxime necessarium erat. Hoc autem requirit prudentis executoris examen taut scilicet, consideratis dilatione temporis et conditions personae quae creditur itius vel tardius iboranda, et etiam quantitate augmenti
eleemosynarum, faciat quod videbitur expedire defuncto.
Deinde quaesiιum est de peccatis; e circa hoc quaesita sunt tri de peccatu originali uιruin oscilicet illa qui raptizatus
376쪽
362 s. THOMAE AQUINATI OPuscULA est, transmittat peccatum originale in prolem; stras occato actuali inasnerali quid scilicet sit prius, utrum aversio a Deo, vel conversio ad commutabile bonum 30 specialiter do mendacio:
quod mendacium si gravius uirit illud quod fit verbo, vel illud quod fit facto.
Circa primum sic proceditur. Videtur quod illo qui es baptigatus, non transmittat peccatum originals in prolem. In eo enim qui nascitur, tria possunt considerari; scilicet corpus, anima, et uni utriusque. Sed non contrahit peccatum originalo secundum eorpus, quod contrahit a parentibus, quia parentes erant totalitera peccato originali mundati similiter etiam nec secundum ni mam, quam habet ex creatione Dei, in quem peecatum non cadit; et per consequens neque etiam secundum unionem utriusque. Ergo illo qui nascitur ex baptizatis, nullo modo contrahi peccatum originale. Sed contra est, quia remedium non adhibetur nisi vulneri. Sed baptismus, qui est medicinale remedium contra vulnus originalis peccati, adhibetur parvulis baptizatorum filiis secundum communem Ecclesiae consuetudinem. Ergo parvuli baptizatorum filii cum originali peccato nascuntur. Respondeo dicendum, quod peccatum, quod ex transgressiono primorum parentum in omnes posteros originaliter derivatur, non aboletur nisi per gratiam Christi, qui da peeeato damnavis pee tum in earne, ut dicitur ad Rom. III, 3 sed hoc quodam ordino peragitur. am primo in statu praesentis vitae per sacramenta gratiae Christi removetur peccatum originale quantum ad inquinationem animae, ut scilice non imputetur homini ad culpam remanet tamen interim quantum ad corruptionem omitis in carne; unda Apostolus dicebat, ad Rom. VII, 25 : Ego ipse mente servio legi Dei, earne autem legi peeeati, in quantum scilice concupiscit
adversus spiritum. Unde homo baptigatus, secundum mentem v xit in novitate spiritus, sed secundum carnem adhuc retinetve istatem Adae. Et ideo, sicut per spiritualem generationem,
quae si pia Evangelium, alios producit filios in Christo absquo
377쪽
peccato ita otiam secundum generationem carnalem producit silios in vetustatem Adae cum peccato originali. Et per hoc patet responsio ad obiecta.
Ad secundum sic proceditur. Videtur quod in peccato actuali prius sit aversio quam conversio. Aversio enim importat recessum a termino, conversio autem accessum ad terminum. Sed in motu corporali prius est recessus a termino quam accessus ad terminum. Ergo et in spirituali motu prrus est aversio quam conversio. Sed contra est quod Dionysius dicit, i cap. do diu Νom. Nemo intendens ad malum, operatur, sed intandens ad bonum. Ergo prius animus peccantis convertitur per appetitum ad bonum commutabile quam avertatur a Deo.
Respondeo dicendum, quod peccatum principaliter in voluntate consisιit, ut Augustinus dicit. Quantum autem ad voluntatem illud est prius quod principaliter intenditur et ideo in peccatis in quibus principaliis intenditur ruitio boni commutabilis, sicut in luxuria, avaritia, et similibus, prius est naturaliter conversio quam aversio, quae non est principaliter intenta, sed praeter intentionem consequitur ex inordinata convorsione. In peccatis autem in quibus directo intenditur aversio a Deo, sicut est infideliιas, dosperatio, et alia hujusmodi, prius est aversio ab incommutabili bono e postea est conversio ad commutabit bonum; sicut patet in illis qui desperanιos se ipsos tradunt impudiciιiae,u dicitur ad Ephes. Iv.
Utrum majus peccatum si eum aliquis mentitnr faeto quam Oum aliqvis mentitur verbo.
Ad primum ergo dicendum, quod quamvis in motibus operabilibus recessus a termino prior sit in executione, accessus iamen aduerininum prior est in intentions in qua principaliter consistit peccatum. Ad tertium sic proceditur. Videtur quod majus peccatum sit cum aliquis mentitur acto quam cum aliquis mentitur verbo. Majus enim peccatum esse videιur cum aliquis menιiendo ab
378쪽
titur eo cui magis croditur. Sed, sieut Anselmus dicit in lib. do Veritato, magis croditur lactis quam verbis. Ergo gravius pecca qui mentitur lactis quam orbis. Sed contra est quod Augustinus dicit in De Doctrina christiana Inter omnia signa praeeipuum lammaman verba. His autem abutitur illo qui verbo mentitur. Ergo videtur quo gravius peccat ille qui mentitur verbo, quam ille qui mentitur facto. Respondeo dicendum, quod, sicut Ambrosius dicit in quodam sermone, non solum in lalsis verbis, sed etiam in simulatis opsribus mendacium ost Pocuatum autem mendacii principaliter quidem consistit in intentions aliendi undo illo qui diei salsum quod puta esse verum, non mentitur Magis autem est reus mandaei illo qui diei vorum quod putat esse salsum, ut alcipe Augustinum in lib. do uendacio. Undo, cum eadem intentio fallondi sit in eo qui menιnu verbo, et in eo qui mentitur laeto, uterque aequaliter peccat Verbum enim o laetum assumuntur ut instrumses fallendi unde non roser quantum ad peeeatum naendacii, utrum aliquis orbo vel soripto si nutu vol quoevmquo laeto mentiatur; sicuι non Meri quantum ad peceatum homicidii, utrum quis gladio vel securi intorsiola hominem.
Et per hoc paιs responsio ad Oh eola.
Deinda quaesitum est oire corpus hominis; utrum scilicet aliquis possit eis naturaliis vel miraeulose simul virgo et pator.
ARTICULUS XVIII. Utrum aliquis Foasu eει naturalitur se miraeviosa simul sirgo δι pater.
Et videtur quod hoc possit esse miraculoss. Quia pater et mater simul sunt generationis principia. Sed aliqua mulier miraeulos sui simul virgo et maior. Ergo pari ration aliquis vir miraculoso potos simul esse virgo et paιor. 2. Item, videtur quod hoc possit tam absque mimoulo. Quia daemon incubus potest surari semen viri virginis in somnis polluti, et transfundere in matri m mulieris; ex quo quidem semino potes concipi prolos, cujus pater non est daemon incubus, sed illa
ex erius semine generaιur, quod agi in vii ιuι sius a quo Μι
379쪽
-olutussi. Ergo videtur quod etiam ab us miraeulo possis aliquas simul ossa virgo et pater. Sed contra, inalter absque -racvio non potest simul ess virgo i mater. Ergo pari ratiotis nec vir absque miraculo potest simuleam virgo et pat6r. Item, videtur quod net per miraculum. Quia si filius Dei, qui ea natus miraeulose de virgine, ex alia parto corporis virginalis eamem assumpsisset quam ex illa unde mulier naturaliter conelint, uia de manu aut pede, non diceretur filius virginis, sicut noe Eva dicta os filia Adae, quamvis sit formata de eost ipsius. sed non posset contingere, salva virginitate viri, quod ex eadem parte corporis et in eodem loco prolem gensraret sicut naturaliter generatur. Ergo ne etiam miraculose fieri posset quod aliquissimul isset virgo et pater.' Rispondeo dieondum, quod ad hujus evidm iam videre oportet quid ad virginitatem requiraturi Requiruntur autem tria ad ejus persectionem. Quorum primum est principato et formale, scilicet elserio, sive intentio voluntatis, sicut in omnibus moralibus undo istud ex neeossitate ad virginitatem requiritur, quod adsit alicui assidua voluntas nunquam experiendi delectationem veneream. Meundum autem est materiale, scilicet passio appetitus sensitivi, scilicet delectatio quam quis experitu in actu venereo, erius privatio requiritur ad persectis virginitatem materialiter; nam passiones sensitivae sunt materia Virtutum moralium. Si tamen praeter electionem propriae volim talis hoc contingat, puta cum quis in somno polluitur, Vel cum mulier per violentiam ab hosis opprimuntur, non peri virtus Virginitatis, ut patet per August num inclis Civitate Dei. Tertium autem es, quasi per accidens
et concomitanter se habens ad urrginitatem, scilicet corporalis integritas. Unde si claustra pudori aliter corrumpantur quam per venereum actum, sui si obstetrix Vel medicus serro incidat
ad sanandum, nihil virginitati deperit; sicut Augustinus dieit in II de Civivato Dei.
Sie ergo si virginitas accipiatur secundum persectum suum esse,pe4u ad virginitatem tria praedicta Oncurrunt; mulier quidem salva virginitate non potest esse mater, ita quod concipiat, et pariat, nisi miraculose quia proles egredi non potos cum hoc quod permaneant claustra pudoris inviolata, nisi per miraculum, simi aecidit in matre Dei. Posset tamen sorte absque miraculo mulio salva omnimoda virginitate concipere, sicut diciιur acci-
380쪽
s. Eo LR Aoum Is o seu disse de quadam puella pubescents qnam propter pudoris eu todiam in lecto suo pater habebat, qui dum somno pollueretur,
semen ad matricem descendit, et puella concepit. Vir autem a quo omni seminis resolution non potest esso pater neque natur liter neque miraculose quia si de corpore ejus proles aliter mi raculose formaretur, non posset dici pater. Si vero virginitas largius aceipiatur, prout solum requirit in riorem electionem mentis; sic patet de mulier quidem quod naturali ιer potest esse mater, virginitate tali manente; sicut si aliqua per violentiam opprimeretur ab hoste, et indo conciperet; et multo magis hoc posse miraculoso fieri. Vir autem salva lati virginitate posse esse pater naturaliter propter pollutionem no turnam, quae quocumque casu ad matricem mulieris pervenir t. Non autem ita congrueret quod miraculoso vir fieret pater, sicut quod virgo fieret mater tum quia virgo miraculose acta est mater, Spiritu sancto formant corpus prolis ex purissimis sa guinibus ejus, ut Damascenus dicit rosolutio autem seminis sinctqua Vir pater esse non posset, non congruit operationi Spiritus sancti tum quia vir in generations s sicut agens, mulier sicut patiens Deo autem competit ager et non pati; unde magis congruit t. Deus miraculos suppleat id quod deest ex parte viri, quam id quod deest ex paris mulieris. Et per hoc pato responsio ad obiecta.
Deinde ultimo quaesitum estis creatura puro corporali utrum scilicet caelum empyreum habeat inquentiam super alia corpora.
Et videtur quod non Quia omne corpus quod naturaliter influit in alia corpora, per prius influit in propinqua quam in remota. Si ergo coelum empyreum influeret in corpora inferiora, per prius influeret in caelum aqueum, quod est sibi propinquius, quam in coelum sidereum. Sed hoc videtur esso inconveniens quia coelum sidereum similius est coelo empyreo, cum neutrum si de natur