장음표시 사용
411쪽
xTI. - QvODLIBETiIM EPT1MΠM 397 unus ab alio non procedit, laci multiplicitatem locutionis; sed sensus spiritualis semper fundatur super litteralem, et procedit ex eo unde ex hoc quod sacra Scriptura exponitur litteraliter et spiritualiter, non est in ipsa aliqua multiplicitas. Ad secundum dicendum, quod secundum quod Augustinus dicit in lib. de Boetrin Christ. utiliter est a Deo dispositum ut veritas in sacra Scriptura cum aliqua dissicultato manifestetur 'st pnim hoc utilo ad tollendum fastidium; quia ad ea quae sunt dissicilia, major surgit attentio, quae taedium tollit similiter ex hoc, tollitur superbiendi occasio, dum homo dissiculter sacrae Scripturae veritatem caper potest: similiter per hoc veritas fidei ab irri sion infidelium defenditur; unde Dominus Matth. vi I, 6 : Nolite inquit, sanetum dare canibus; et Dionysius Timotheum monebat ut sacra ab immundis incontaminata servaret. Et ita patet quod expedit veritatem fidei sub diversis sensibus in sacra Scriptura tradi. Ad tertiun icendum, quod, sicut dicit Augustinus in lib. de Doeιrina christ. nihil est quod occulte in aliquo loco sacrae Scripturae tradatur quod non alibi manifeste exponatur; undo spiritualis expositio semper debet habere sulcimentum ab aliqua littera limposition sacrae Scripturae; et ita Vitatur omnis erroris occasio. Ad quartum dicendum, quod non est propter desectum auctoritatis quod ex sensu spirituali non potest trahi efficax argum0ntum; sed ex ipsa natura similitudinis in qua fundatur spiritualis sensus. Una enim res pluribus Similis esse potest; unde non potest
ab illa, quando in Scriptura Sacra proponilur procedi ad aliquam illarum determinate sed est allacia consequentis verbi gratia, leo propter aliquam similitudinem significat Christum et diabo lum unde per hoc quod aliquid de leone dicitur in sacra Scriptura, ad neutrum potest fieri proceSSus, in sacra Scriptura argumeniando.
Ad quintum dicendum, quod auctor principalis sacrae Scripturaeost Spiritus sanctus, qui in uno Verbo sacrae Scripturae intellexit multo plura quam per Xp0Sitores Sacrae Scripturae exponantur,vo discernantur : eo est etiam inconveniens quod homo, qui sui aetor instrumentalis Sacrae Scripturae, in uno verbo plura intelligeret quia Prophetae, ut Hieronymus dicit super Osee ila loquebantur de factis praesentibus, quod etiam intenderunt sutura significar unde non est impossibile simul plura intelligere, inquantum unum est figura alterius.
412쪽
Ad secundum sic proceditur. L. Videtur quod non debeant distingui quatuor sensus actae Scripturae scilicet historialis velli iteratis, allegoricus, moralis et anagogicus. Sicut enim in sacra Scriptura aliqua figurate dicuntur de Christo, ita eLiam figurate dicuntur do multis aliis hominibus; sicut Dan. III, per hircumeaprarum significatur rex Graecorum. Sed hujusmodi figurativae locutiones non faciunt aliquem sensum praeter littoralem in Sacra Scriptura. Ergo nec sensus allegoricus, per quem exponuntur de Christo ea quas in figura ipsius praecesserunt, debet alius senSus ab historico poni. 2. Praeterea una est Ecclesia capitis et membrorum. Sed sensus allegoricus videtur partinere ad caput Ecclesiae, scilice Chrisιum Sensus moralis videtur pertinere ad membra ejus scilicet fideles. Ergo sensus moralis non debet ab allegorico distingui. 3. Praeterea, moralis sensus est qui ad morum instructionem pertinet. Sed sacra Scriptura in pluribus locis secundum litteralem Sensum mores instruit. Ergo moralis sensus non debe di lingui a litterati. ι. Praeterea, sicut Christus est caput Ecclesiae militantis, ita est caput triumphantis nec est alius et alius Christus. Ergo nec senSus anagogicus, per quem aliqua exponuntur de Ecclesia triumphante debet esse alius ab allegorico, quo aliqua exponuntur de Christo et Ecclesia militante. b. Praeterea, si isti quatuor sensus essent do necessitate sacrae Scripturae, quaelibe pars sacrae Scripturae deberet hos qualuor sensus habere. Sed hoc salsum est; ut enim Augustinus dicit super Genesim ad litteram, in quibusdam sensi suiueralis quaerendus esι
solus. Ergo hi quatuor sensus non sunt de necessitate expositionis sacrae Scripturae.
Sed contra es quod Augustinus diei in I super Genesim ad litierum: In omnibus libris saneιis oporse intueri quae ibi aeterna
intuentur, quos ibi faeι uarrantur, quae futura praenuntiuntur, quae agenda praeeipiuntur. Primum autem p rtiliet ad sonsum anagogicum, secundum ad historicum tertium ad allegoricum, quartum ad moralem. Ergo quatuor sunt sensus sacrae Scripturae.
413쪽
ΣΠ. - QUODLIBETUM EPTIMuu 300 Pi aeterea, Beda, super Genesim in prine. dicit ouatuor Musemus aerae Seripturae historia, quae res gestas ιoquitur ollegoria, in qua aliud eae alio intelligitur tropologia, idest moralis
locutio, in qua de moribus ordinandis rueta ιur anugosia, per quom de summis et eoelestibus traeιaιuri ad superiora reducimur. Respondeo dicendum, quod distinctio istorum quatuor Sonsuum hoc modo accipi debet. Sicut enim dictum est, sacra Scripturaveritatem quam tradit, dupliciter manifestat per verba, et per rerum figuras. Manifestatio autem quae est por verba facit Sensum his oricum sive litteralem unde totum id ad sensum litteralem pertinet quod ex ipsa verborum signification recte accipitur. Sed sensus spiritualis, ut dictum est, accipitur vel consistit in hoc quod quaedam res per figuram aliarum rerum exprimuntur, quia visibilia solent esse figurae invisibilium, ut Dionysius dicit. inde est quod sensus iste qui ex figuris accipitur, spiritualis vocatur. Veritas autem quam sacra Scriptura per siguras rerum tradit, ad duo ordinatur scilicet ad recto credendum, et ad recιe operandum. Si ad recte operandum; sic est sensus moralis, qui alio nomine tropologicus dicitur. Si autem ad recte crudendum, oportet distinguere secundum ordinem credibilium ut enim Dionysius dieiι, iv cap. aes. Hierar. status Ecclesiae medius est inter statum Synagogae et statum Ecclesia triumphantis. Vetus ergo testamentum figura fuit novici vetus simul et novum figura sunt caelestium Ssnsus ergo spiritualis, ordinatus ad recte rodendum, potest fundari in illo modo figurationis pro vetus testamentum figurat novum e sic est allegoricus sensus vel ιypicus, secundum quod ea quae in veteri testamento contigerunt, exponuntur de Christo et Ecclesia vel potest fundari in illo modosi gurationis quo novum simul et vetus significani. Ecclesiam triumphantem ΘΓ sic est sensus anagogicus. Ad primum ergo dicendum, quod hircus, vel alia hujusmodi, per quae aliae personae a Christo in Scripturis designantur, nonsuerunt res aliquae, sed similitudines imaginariae, ad hoc solum ostensae, ut ille p3rsonae significarentur; unde illa significatio qua per illas similitudine personae illae, aut regna designantur non pertinet nisi ad historicum sensum; sed ad Christum designandum otiam illa quae in rei veritate contigerunt, ordinantur sicut umbra ad veritatum; et ideo talis significatio, qua per hujusmodi res Christus aut rius membra significantur, facit alium sensum praeterbis loricum, scilicet allegoricum. Si alicubi vero inveniatur quod
414쪽
significatio non excedit sensum litteralem; sicut Christus significatur per lapidem, qui excisus est de monte sine manibus, Dan. II. Ad secundum dicendum, quod sensus allegoricus non solum pertinet ad Christum ratione capitis sed etiam ratione membro rum sicut quod per duodecim lapides electos deuordane, Iosue vi I, significantur duodecim Apostoli. Sed moralis sensus pertinet aumembra Christiinitantum ad proprios eorum actus, et non Secundum quod ponsiderantur ut membra. Ad tertium dicendum, quod moralis sensus non dicitur omnis sensus per quem mores instruuntur, sed per quem instructio morum sumitur ex similitudine aliquarum rerum gestarum; sic enim moralis sensus est pars spiritualis quod nunquam est idem sensus moralis et litteratis. Ad quartum dicendum, quod sicut sensus allegoricus pertinet ad Christum, secundum quod est caput Ecclesiae militantis, ii tisficans eam et gratiam infundens ita et sensus anagogicus pertinet ad eum secundum quod est caput Ecclesiae triumphantis, glorificans eam. Ad quintum dicendum, quod quatuor isti sensus non attribuuntur sacrae Scripturae, ut in qualibet ejus parte sit ipsisti quatuor sensibus exponenda; sed quandoquo istis quatuor, quandoque iribus, quandoque duobus, quandoque uno tantum. In sacra enim Scriptura praecipue o prioribus posteriora significantur; et ideo quandoque in sacra Scriptura secundum sensum litteralem dicitur aliquid do priori quod potest spiritualiter de posterioribus exponi, sed non convertitur. Inter omnia autem quae in sacra Scriptura narrantur, prima sunt illa quae ad ustus testamentum pertinent; et ideo quae secundum litteralem sensum ad facta veteris testamenti spectant, possunt quainor sensibus exponi. Secunda vero sunt illa quae pertinent ad statum praesentis Ecclesiae, in quibus illa sunt priora quae ad caput pertinent, respectu eorum quae pertinent ad membra quia ipsum corpus verum Christi, et ea quae in ipso sunt gesta sunt figura corporis Christi mystici, et eorum quae in ipso geruntur, ut in ipso scilicet Christo, exemplum vivendi sumere debeamus. In Christo etiam futura gloria nobis praemonstrata est; unde ea quae ad litteram de ipso Christo capito dicuntur, possunt exponi et allegori es, reserendo ad corpus ejus mysticum; et moraliter, reserendo ad actus nostros, qui secundum
ipsum debent reformari; et anagogice, in quantum in christo est
415쪽
XII. - QUODLIBETUM SEPr1MUM 40l nobis iter gloria demonstratum. Sedintiando secundum litteralem sensum dicitur aliquid de Ecclesia, non potest exponi allegorice: nisi orto ea quae dicuntur de primitiva Ecclesia, exponantur quantum ad suturum statum Ecclesiae praesentis possunt tamen exponi moraliter, et anagogice Ea ero quae moraliter dicuntur secundum sensum litteralem, non consueverunt exponi nisi allo-gorice. Illa vero quae Secundum Sensum litteralem pertinent ad statum gloriae, nullo alio sensu consueverunt exponi eo quod ipsa non sunt figura aliorum sed ab omnibus aliis sgurata.
Utrum in aliis seripturis praediovisensus distingui debeant
Ad tertium sic proceditur. 3. Videtur quod in aliis scripturis praedicti sensus distingui debeani Sensus enim spirituales in sacra Scriptura accipiuntur ex quibusdam similitudinibus. Sed in aliis scientiis proceditur etiam ex quibusdam similitudinibus. Ergo inscripturis aliarum scientiarum possunt Sensus plures inveniri. 2. Praeterea, poeticae arti est Veritatem rerum aliquibus simili iudinibus fictis designare. Ergo videtur quod et in dictis poetarum sensus spirituales inveniantur, et non solum in sacra Scrip
3. Praeterea, Philosoplius dicit, quod qui dicit unum quodammodo multa dicit. Ergo videtur quod in aliis scientiis in uno sensu possunt designari plures e sic non solum sacra Scriptura hos sensus spirituales habet. Sed contra est quod dicit Gregorius, XI Moralium: aera Seripιvra omnes scientius tque doetrinas ipso etiam Ioeutionis suos more transeendit quia uno eodemque ermone, dum narrat gesιum, prodit mysteritum. Respondeo dicendum, qu0 spiritualis sensus sacrae Scripturae accipitur ex hoc quod res cursum suum peragentes significant aliquid aliud, quod per spiritualem Sensum accipitur. Sic autem ordinantur res in cursu Suo, ut ex eis talis Sensus possit accipi, quod ejus solius est qu sua providentia res gubernat, qui solus Deus est. Sicut enim h0m potes adhibere ad aliquid signis eandum aliquas voces vel aliquas similitudines scias, ita Deus adiit hei ad significationem aliquorum ipsum cursum rerum suae providentiae subjectarum Significare autem aliquid per verba volpo similitudines fictas ad significandum tantum ordinatas, non
416쪽
402 s. THOMAE AQUINATI OPUscULA facit nisi sensum litteralem, ut ex dictis patet. Unde in nulla scientia, humana industria inventa, propris loquendo, potest inveniri nisi litteratis sensus; sed soliim in ista Scriptura, cujus Spiritus sanctus est auctor, homo vero instrumentum; secundum illud Psalm. Liv, Q inqua mea alamus eridae veloeiter scribentis. Ad primum ergo dicendum, quod in aliis scientiis proceditur ex similibus argumentando non quod ex verbis quibus una res significatur, significetur et alia res. Ad secundum dicendum, quod fictiones poeticae non sunt ad aliud ordinata nisi ad significandum; unde talis significatio non supergreditur modum littoralis sensus. Ad tertium dicendum, quod qui dicit unum, quodammodo dicit mulla scilicet in potentia, secundum quod conclusiones sunt potentia in principiis, ex uno enim principio multae conclusiones Sequuntur : non quod in aliis scientiis per modum significationis liuod dicitur de una re, simul de aliis intelligatur ut significatum, licet inde trahi possit per argumentationem etc.
Quaestio est do opero manuali circa quod quaeruntur duo η' utrum operari manibus sit in praecepto 2 utrum ab hoc praecept excusentur illi qui spiritualibus operibus vacant.
Utrum operari manibus si in praecepto.
Ad primum sic proceditur. 3. Videtur quod operari manibus sit in praecepto II ad Tliessal. III, S quis non vult peruri, non mandueet. Audivimus enim etc. Glossa; uod ideo principi , quia tιdivimus. Ergo etc. 2. Praeterea, Augustinus in lib. de opero Monachorum laudianteita qὶιibus hoc proeeipit Apostolus, qui non haben hanc potestatem. 3. Plaeterea, nullus debet excommunicari, ut jura dicunt, nisi pro mortali. Sed nullus peccat mortaliter nisi contra praeceptum iaciens. Cum ergo ille qui cessat ab opero manuali jur psisSit
oxc0mmunicari, ut patet per illud quod dicitur II ad Thessal Iii. 4:ε qui noni ierit perbo no tro per epistolam hunc notate, et ne
417쪽
XII. -- QUODLIBETUM EPTIM0 403eommiseeamini eum illa, ut eonfundatur; videlu quod operari manibus sit in praecepto. 4. Praeterea, illo qui peccavit, tenetur poenam debitam pro
peccato subire ex necessitate praecepti. Sed omnes nodam peccaverunt, Roman. V poena autem peccati Adae est labor manualis Gonos. Iir, In sudor vultus tui Meeris pane tuo. Ergo omnibus est praeceptum manibus laborare. 5. Praeterea, ad Ephesios Iu 28 ovi furabasur, jam non 'reιur, magis autem Iaboret operando manibus suis; Glossa : Laboret operando non solum per servos, sed eιiam mantibus Illud autem quod ad omnes pertinet, est praeceptum, non consilium. Ergo etc. 6. Praeterea, labor manualis, nocessarius est ad sustentationem vitae corporalis, sicut actus virtutum sunt necessarii ad sustentationem vitae spiritualis. Sed actus virtutum sunt in praecepto Ergo et laborare manibus. 7. Praeterea, illud ad quod sequitur peccatum mortale, non. potest in peccato mortali fieri. Sed ad non laboraro sequitur non manducare, quod quandoque est peccatum mortale; II ad Thessal. III, 40 tui non operaιur, non mandueet. Ergo non operari manibus est peccatum mortale ergo ejus oppositum est o
4. Sed contra, non est contrarium praecepto Vol consilio praeceptum Domini vel consilium. Sed Dominus, vel praecipiendo vel c0nsulendo, dicit, Matthaei vi, 25: Nolita solieit eas animoe eatrae quid mandueetis, neque eorpori sestro quid induamini. Huic autem contrariatur labor manuum quia qui laborant manibus, soliciti sunt de necessariis corpori Ergo labor manuum non est in praecepta.
2. Praeterea lex vetus, quantum ad praecepta moralia, sussicienter continebat quae necessaria sunt ad salutem; urido Dominus Matthaei ix, T. Si vis ad vitam ingredi, serva mandata, et loquitur de mandatis Decalogi undo subdit : Non homiridium faeie : Non furaberis. Sed in praeceptis veteris legis nihil continetur do laboro manuum. Ergo labor manuum non est in praecepto. 3. Praeterea, ad praecepta servanda omnes tenentur. Sed ad labores manuum non omnes tenentur alias qui sunt divites, et manibus non laborant, mortaliter peccarent. Ergo labor manuum non est in praecepto.
4. Praecepta, ad praecepta non magis tenentur relisios quasi
418쪽
404 s. THOMAE AQUINATIS PUscULA saeculares. Sed ad laborandum manibus videntur magis teneri religiosi quam saeculares unde Augustinus in lib. do operibus Monachorum monachos reprehendit, quia non laborant; non authm alios. Ergo etc. 5. Prasinroa, usus liberalium artium nobilior est quam mechanicarum, qui in opere manuali consistit. Sed usus liberalium a trum non est in praecepto. Ergo multo minus labor manuum. Respondeo dicendum, quod judicium de unaquaque re sumendum est secundum finem ad quem ordinatur Labor autem manuum ad tria esse utilis invenitur. Primo ad otium tollendum undo Ilieronymus ad Rusticum monachuma Semper aliquid operis Deito, vi te diabolus insania oeeupatum e et quod intelligat de per manuali,
pat6iis illud quod subiungit: νει seelιam ter juneo; et postea
subdit is desideriis est omnis otioris. Secundo ad corpus domandum undo II ad Corinth. VI, 5, aliis carnis macerationibus conjungitur, ubi dicitur In laborit 3, scilicet operum, quia manibus suis operabatur; et subiungit in visiιiis et jejuniis te. Tertio ordinatur ad quaerendum victum, Actuum xx, 34 Ad ea quae mihi opus erant et his qui merim erant, minisιraverun manus istae. Si ergo consideretur labor manuum secundum quod ordinatur ad tollendum otium vel corpust domandum; sic idsm judicium est do labore manuum, et de aliis exercitiis ad eadem ordinatis Νon enim est in praecepto quod tollatur otium tali aut talioeeupatione; sed sussicit ad otium tollendum, quacumqua licita occupatione ab otio quis desisuit; et sic occupaιio laboris, nuum non est in praecepto, considerato hoc sine. Et similis ostratiora labore manuum secundum quod ordinatur ad corpus domandum quia multis exercitiis corpus domari potest, sicut vigiliis, is uniis, et multis hujusmodi Und nullum eorum, inquantum ordinatur ad talem finem, est in praecepto in speciali; quamvis in generali si in praecepto corpus domare qualicumquo exercitio, quo mortiferae concupiscentiae reprimantur. Secundum autem quod ordinatur ad Victum quaerendum, sic videtur esse in praecepto unde dicitur I ad Thessal. iv ν Operamini manibus resιria, sicut praecepimu vobis me solum in praecepto juris positivi, sed etiam juris naturalis Illa enim sunt do lego naturali ad quas homo ex suis naturalibus inclinatur. Sicut autem ex ipsa dispositione corporis patet, homo naturalem ordinationem habet ad opus manuals propter quod dici u Jobis, Homo ad laborem meiιur, et avis ad τοι indum. Cum autem aliis animalibus
419쪽
XII. - QUODLIBETUM EPTIMuM 405 natura sussicienter providerit in his quae ad sustentationem suae vitae pertinent in cibis et armis et tegumentis homini in his non providit, quia ipso est praeditus ratione, per quam sibi potest providere in omnibus supradictis; unde et erit sibi loco omnium prae-oictorum manus conveniens ad diversa opera, quibus conceptiones rationis diversis artificiis exequatur; ut dicitur xiv de Animalibus. Sciendum tamen est, quod duplex est praeceptum legis naturae. Quoddam quod ordinatur ad tollendum desectum unius singillaris personae vel spirituale, sicut de actibus virtutum; vel corporale, sicut praeceptum quod Dominus dedit homini, Gen. II, 36 : Da omni ligno quod est in paradiso, omede etc. Aliud vero est quod ordinatur ad tollendum desectum totius speciei, sicut hoc quod dicitur Gen. I, 28 Creseite, et multiplicamini, e repleι terram;
in hoc enim praecipitur actus generationis, quo natura salvatur si multiplicatur. Hoc autem interest inter haec duo genera praeceptorum, quia primum praeceptum legis natorse quilibe isnetur singulariter observare, sed ad secundum praeceptum non tenetur quilibet singulariter. In his enim quae pertinent ad speciem, omnes homines computandi sunt quasi unus homo sarticipatione enim speciei plures hornines sunt unus homo, ut dicit Porphyrius in cap. do specie. Sicut autem homo unus habet diversa membra, quibus occupatur in diversis ossiciis ordinatis ad tollendum proprium desectum, quae non possunt Omnia per unum membrum exerceri, sicut oculus Videt totum corpus, et pes totum corpus portat; ita Oportet esse in his quae ad totam speciem pertinent. onenim sussiceret unus homo ad exercenda omnia quibus humana societas indiget; et ideo diversis ossiciis oportet occupari diversos,u dicitur ad Romanos xi sim enim in uno eorpora uua habemus, omnia autem membra non eumdem aetum habeat; ita multi unum eorpus sumus in Christo singuli autem alter alιerius membra, habentes autem Onvitones ieeundum gratiam quae datis est
nobis, diserentes. Haec autem diversificatio hominum in divorsis ossietis contingi primo ex divina providentia, quae ita hominum status distribuit, ut nihil unquam deesse inveniatur de necessariis ad vitam secundo etiam ex causis naturalibus, ex quibus contingit quod in diversis hominibus sunt diversae inclinationes ad diversa ossicia, vel ad diversos modos vivendi Quia ergo labore manuum aliquis potest subvenire et proprio desectu et alieno cum non possit unus homo in omnibus sibi
420쪽
406 s. THOMAE AQUINATI OPUscULA suffcere, sed indiget alieno auxilio patet quod praeceptum dis
labor manuum quodammodo sub utroque genere praedictorum praeceptorum continetur. In quantum enim labore manuum unius Subvenitur necessitatibus aliorum, si pertinet ad secundum genus naturalium praeceptorum in quantum autem aliquis per hoc suis necessitatibus subvenit, pertinet ad primum genus, Sicut praeceptum de comedendo. Praeceptum autem quod ordinatur adtollendum desectum corporalem, non obligat nisi desectu existente; unde si esset aliquis qui posset vivere sine cibo, non obligartur praecepto de comedendo. Sic orgo praeceptum de laboro manuum non obligat aliquem singulariter, secundum quod ordinatur ad tollendum desectum communem aliquo modo, neque .secundum quod ordinatur ad tollendum proprium, niε desectu existente. Et ideo illo qui habet unde licito vivere possit, non tenetur manibus operari; qui autem non habet unde alias vivat, vel nisi aliquo illicito negotio victum acquirat, tenetur manibus laborare. Et hoc patet per Apostolum in tribus locis, ubi de manuum operatione praeceptum dat. Primo ad Ephes. IV, 28, ubi prohibendo surtum, iniungit manuum operationem tui furabatur, jam non furetur, magis autem laboret manibus suis. Secundo ad Thessal. iv, 2, ubi praecepit laboroin manuum, prohibens concupiscentiam rerum alienarum operemini, inquit, manibus vestris leut proeeepimus vobis, ut honeste ambuleιis ad eos qui foris sunt, et nullius aliquid desideretis. Tertio, II ad Thessal. iii, , ubi praecipit operationem manuum, prolaibens turpia negotia, quibus aliqui victum quaerebant : Audimus, inquit, inter vos quoadam ambulare inquiete, nihil operantes, sed euri03 agentes. Glossa tui foeda eura sibi neeessaria provident et subjungit :His autem qui hujusmodi sunt, denuntiamus, e obsecramus in D min Iesu Chrisιo, ut eum silentio operantes, panem uum ιan-
Sciendum etiam est, quod sicut visus est principalior inter alios
Sensus, ration cuius omnes alii sensus nomen visus sortiuntur,
ut Augustinus diciι ita manus, quia ad plurima opera neceSSaria est, dicitur organum organorum in ii de Anima text. com 38 et ideo per operationem manualem intelligitur non solum quod manibus fit, sed quocumque corporali instrumenιo; et breviter quodcumquo ossicium homo agit, de quo licito possit victum acquirere, sub labore manuum comprehenditur. Non enim
idetur rationabilo quod magistri artis mechanicae possint vivero