장음표시 사용
431쪽
M. - QUODLIBE M EPTIMua1 41 euneos sinetrabo aeeurus. Similiter videretur esse Dei tentatio, si aliquis inter infidoles vel homines inhospitales de necessariis victus sibi non provideret; undo dicit Glossa Lucae xxii, super illud ovi habe saerulum tollat etc. In hoe nobis datur Gemplum, ut nonnunquam ausa insιante quaedam de nostri propositi rigora sinaeulpa in t mitιere possimus. Verbi gratia, si per inhospitales regiones iter agimus, plura viatica licet portaro quam domi habeamus et tamen in deserto aliqui sine labore manuum sustentati sunt pane divinitus misso, ut in vitis patrum legitur; sed privilegia paucorum non faciunt legem communem. Ad septimum dicendum, quod hoc quod Apostolus laboravit cum posset do Evangelio vivere, sui supererogationis, ut patet I ad Cor. Ix; et ideo alii praedicatores non tenentur eum in hoc imitari. Sciendum tamen, quod praedicator aliquando bens saceret non accipiendo sumptus ab his quibus praedicat, sed do laboro manuum vivendo in casibus scilicet illis quibus Apostolus laborabat, ns scandalizaret eos quibus praedicabat; qui propter
avaritiam dare sumptus gravabantur De hanc causam ponit II ad Thessal. III 8 Noet ac dis laborantes, ne quem vestrum gravaremus item ut suo exemplo alii ab otio retraherentur; und ibidem subdit : Non quasi nos non habuerimus potesιatem, sed ut nosmetipsos tormam daremus vobis ad imitandum nos Ditem ad reprimendum rapacitatem pseudo-apostolorum unde dicit II ad Corinth. I, 2 0uod autem facio, et faciam, ut amputem Oeeasionem eorum qui volun occasionem, u in quo gloriuntur, tales inneniantur sim et nos. Aliquando autem, male sacerent praedicatores, si laboribus manuum se implicarent; si scilicet per laborema praedicatione retraherentur; unde dicit Glossa Lucae xviii Canendum est proedieatori ne dum occupatur mens ad temporalia, minus praediret interna. Ideo dicit Augustinus in supra dicto libro, quod Apostolus dum esset Athenis, ubi oportebat eum quotidis praedicare, non operabatur manibus quod postea fecit venisns Corinthum, ubi Judaeis praedicabat solo die sabbati Praedicatoribus enim non solum necessarium est ut habeant tempus lib0rum ab occupationibus, in qu praedicent, sed etiam in quo studeant; cum non habeant scientiam ex insusi0ne, sicut Apostoli, sed continuo studio Undo dicit Gregorius in Pastorali exponens illud Exodi 25 Detes semper erunt in circulis, te. Q Vecteti inquit, semper erunt in irculis; quia nimirum necesse est ut qui ad os-eium praedieationis eaeeubant, a ueraeueeιionis studio non reeeduuι.
432쪽
solum opus manuale, sed omnia quae ad activam vitam pertinent. Sollicitudo auium quae exhibetur a praedicatoribus circa eos quibus praedicant, ad activam vitam pertinet. Rationes in contrarium concedo tamen ultima inducitur praeter intentionem Glossa enim dicit, saecularia negotia esse quae sunt causa pecuniae colligendae sine opere manuali, ut per mereationem et hujusmodi, a quibus debent servi Dei penitus absιi
433쪽
Quaestio nostra circa tria veνsatur. Primo circa ea quae pertinent ad naturam. Secundo jrca ea quae pertinent ad culpam et gratiam Terti circa ea qua pertinent ad poenam vel gloriam. Circa primum quaerebatur Primo de pertinentibus ad naturam creatam Secundo de pertinentibus ad naturam increatam Circa naturam increatam duo quaerebantur ra an senarius numerus, secundum quem omnes creaturae dicuntur esse persectae, sit creator, vel creatura; 2 de rationibus quae sunt in mente divina; utrum per prius respiciant exemplata, scilice creaturas, rationo suae singularitatis, vel ratione naturae specifieae.
Ad primum sic proceditur. 4. Videtur quod senarius praedictus sic creator Remota enim omni creatura, persectio non remanet nisi in creatore. Sed remota omni creatura lacta in operibus sex dierum, remanet persectio in numero senario; unde dicit Augustinus, Iu super Genesim ad litteram Itaque si ista non assent, scilicet opera sex dierum, perseetus ille esset, scilicet sonarius; nisi auιein ille perfecius esse Ἀει secundum eum perseeta non fierent. Ergo
2. Sed dicebat, quod Augustinus loquitur do senario quantum ad ideam senarii, quae est in mente divina Contra icut remotis omnibus creaturis, remanet persectio in idea senarii numeri, ita remanet idea lapidis in mente divina. Ergo in hoc non habere senarius numerus aliquam praeeminentiam ad lapidem quod tamen videtur esse contra intentionem Augustini. 3. Praeterea, illud quod est permanentius omni creatura, non est creatum, sed creator Spnarius autem numerus est permanentior caelo et terra, quae tamen videntur Aso stri manentissimae trΘaturae; unde Augustinus dicit, I Miipsi Oi nc sim ad litiseram ιFacilius es eoelum et ιerram transire, quae ecundum enariuus
434쪽
numerum fabrieata sunt, quam esei posse ut senarius numerus non suis partitas eo leatur. Ergo senarius non es creatura sed
Sed contra, creatoris persectio non consistit ex partibus, nec est in eo aliquid habens partes. Sed, sicut dicit Augustinus in
eodem lib. Invenimus senarium numerum rase perfectum ea ra-ιione quod suis partibus eo Datur. Ergo senarius numerus non est creator, sed creatura.
Rsspondeo dicendum, quod secundum Avicennam in sua Meta- physica, triplex est alicujus naturae consideratio. Una, prout consideratur secundum esse quod habet in singularibus; sicut natura
lapidis in hoc lapido et in illo lapide. Alia vero es consideratio
alicujus naturae secundum ess suum intelligibile sicut natura lapidis consideratur prout est in intrilectu Tertia vero est consideratio naturas absolute, prout abstrahit ab utroque esse; secundum quam considerationem consideratur natura lapidis, vel cujuscumque alterius, quantum ad ea tantum quae per se competunt tali naturae. Harum quidem trium considerationum duae semper uniformiter eumdem ordinem servant prior enim est consideratio alicujus naturae absoluta quam consideratio ejus secundum esse quod habet in singularibus; sicut tertia consideratio naturae quae est secundum esse quod habitan intellectu, non semper habet eumdem ordinem ad alias considerationes Consideratio enim naturae secundum esse quod habet in intellectu qui accipita rebus, sequitur utramque aliarum considerationum. Hoc enim ordino scibile praecedit scientiam, et sensibile sensum; sicut e movens motum, et causa causatum. Sed consideratio naturae secundum ess quod
habs in intellectu causante rem, praecedit alias duas considerationes. Cum enim intellectus artificis adinvenit aliquam formam artificiali, ipsa natura seu sorma artificiati in se considerata est posterior intellectu artificis e per consequens etiam arca sens bilis, quae talem formam speciem habet. Sicut autem se habet intellectus artificis ad artificiata, ita shabet intellectus divinus ad omnes creaturas unde uniuscujusque naturae causatae prima considerati est secundum quod est in intellectu divino; secunda vero considerati est ipsius naturae absoluto; tertia secundum quod habet esse in rebus ipsis, vel in medito angelica quarta secundum esse quod habet in intellectu nostro; et ideo Dionysius dicit, ii cap. de divin. omin. hunc ordinem
435쪽
XH. - QUODLIBETUM OTAVOM 421 assignans, quod primo inter omnia est ipse substantificator rerum Deus Dpostea vero ipsa dona si quae creaturis xhibentur, et universaliter et particulariter considerata, ut per se pulchritudinem, per se vitam, quam dicit S80 0num ex Deo proveniens, idos ipsam naturam vitae deinde ipsa participantia universaliter et particulariter considerata, quae sunt res in quibus natura esso habat In his orgo illud quod es prius, semper est ratio posterioris; et remoto posteriori remanet prius, non autem e converso: et inde est quod hoc quod competit naturae secundum absolutam considerationem, est rati quare competat Rturae alicui secundum esse quod habe in singulari, et non e converso. Ideo enim Socrates est rationalis, quia homo est rationalis, et non e converso unde dato quod Socrates et Plato non essent, adhuc humanae naturae rationalitas competeret. Similiter etiam intellectus divinus os ratio naturae absolute consideratae, et in singularibus; et ipsa natura absoluto considerata et in singularibus est ratio intelleclus humani, et quodammodo mensura ipsius. Possunt ergo verba Augustini intelligi de senario dupliciter. Uno modo ut per senarium numerum intelligatur ipsa natura senarii absolute, cui primo et per se eo petit perfectio quae quidem est ratio persectionis orem quae senarium participant undo remotis omnibus quae senario perficiuntur, adhuc persectionaturae senarii competit; et hoc modo senarius nomina naturam creatam. Alio modo potest intelligi senarius secundum ess quod habo in intellectu divino; et sic ejus persectio est ratio persectionis in creaturis inventae, quae secundum senarium sunt conditas quibus etiam remotis, in praedicto Senario perfectio remaneret. Sic autem senarius non erit creatura, sed ratio creaturas in Creators, quae est idea senarii; et est idem secundum rem quod divina essentia, ratione tantum disserens. Ad primum ergo dicendum, quod remotis omnibus creaturis quae sunt sactae in senario dierum, non dicitur quod persectio remaneat in senario numero, quasi Senarius numerus aliquod essa habeat in rerum natura nulla creatura AiStente; sed quia remoto omni esse creato, remanet absoluta e sideratio naturae senarii,
prout abstrahis a quolibet esse, et sic aitribuitur sibi perseeιio; sicut remotis omnibus singularibus hominibus adhuc remansrstrationalitas attribuibilis humanae naturae. Ad secundum dicendum, qu0 Ficut in rebus creatis quaedam sunt magis communes, et quaed p mafiis sontractae ita etiam
436쪽
422 ROMAE AQUINATI OPUsos rationes rerum in Deo magis communium ad plura se extendunt, minus vero communium ad pauciora et quia unitas et multitudo sunt omnibus rebus creatis communia, ideo otiam ratio ideatis numeri ad orianes creaturas se extendit; unde dicit ostius in princ Arithmeticas : omnia quinet que a primaeva frum natur, eo)uιiιuι sunt, numδrorum veri vidεnιur esse tor muιa. Hoc enim sui principale in animo conditoris Exemplar autem lapidis, aut idea, non se extendit ad omnes creaturas; et ideo si senarius accipiatur pro idea senarii quantum ad hoc adhuc senarius erit eminentior inpido, id est quam idea lapidis, prout scilicet ad pluram istendit; et ixorum persectio competit senario secundum naturam se-rii, non autem lapidi Ad tertium dioendum, quod hon est intentio Augustini dicere, qua Deirium et terra transeant et ceterae creaturae, senarius remanere secundum aliquod esse creatum; sed quia si omnes creaturae ab esse leuco ent, remaneret adhuc natura Senarii, prou abstrahi a Nolibet esse hujusmodi, quod ejus persectioni competit; sicut etiam natura humana manebit talis quod ei competeret rationalitas. Ad illud varo quod in eontrarium objicitur, dicendum, quod quamvis in Deo non possit esse aliquid habens partes, tameni tes esse in eo ratio senarii ex partibus constituti, et ratio suarum partium.
ARTICULUS ILUtrum Me sua sunt in menta disina, per prius respicianι
ροι quantum ad naturam singularem quam quantum adna turam peciei. - De Ver. quaeδt 3 art. 8, corP. .
circa secundum sic proceditur. Videtur quod deae quae sunt in mento divina, per prius respiciant res quantum ad na turam singularem quam quantum ad naturam speciei. Quia ut Augustinus dicit, in lib. XXXIII. Quaestionum, ideae sunt quaedam sormae vel rationes rerum stabiles, quae in divina intolligantia continentur; et cum ipsae neque oriantur neque intereant, secundum eas iacie formari dicitur omne quod oriri vel interire potest De omne quod oritur vel interit, solum singulare est, idest quod generatur et corrumpitur. Ergo ideae per prius respiciunt
Sed contra, cum idea sint sormae exemplares, requiritur ad
437쪽
ros creata, magis assimilatur divino exemplari secundum sormam,m qua est rati speciei, quam secundum ma ιeriam, quae est individuationis principium. Ergo idea per prius respicit naturam so mei quam singularitatem indi vidui. Re pondeo dicendum, quod, cum in mento divina sint omniumere a turarum formae exemplares, quae ideae dicuntur, sicut in monto arιificis sormas artifidiatorum hoc tamen interest inter sormas exomplares quae sunt in mento divina et iumento artificisereatici quod creatus artifex agit ex praesupposita materia undosormae exemplares quae sunt in mente ejus, non sunt factivae materiae, quae est individuationis principium sed solius formae, aqua est species artificiatici et ideo hujus sormae exemplares non respiciunt directo artificiatum quantum ad individuum, sed quantum ad speciem solum sormae autem exemplares intellectus divini sunt sactivas totius rei et quantum ad formam et quantum e materiam : et ideo respiciunt creaturam non solum quantum ad naturam speciei, sed etiam quantum ad singularitatem individui per prius amen quantum ad naturam specioici quod ex hoc patet. Exemplar enim est ad cujus imitationem fit aliquid. Unda ad rationem exemplaris requiritur quod ipsa assimilatio operis ad exemplar si intenta ab agento : alias talis assimilatio casu accideret, et non secundum viam exemplaritatis. Sic ergo in ratione
exemplaris, ineluditur intentio agentis. Ad hoc per prius exemplar Aspicit dod agens primo intendit in opere Agens autem quilibe principaliter intendit in opere id quod persectius est .matura autem speciei est persectissimum in unoquoquo individuo per ipsam enim duplox impersectio perficitur imperfectio scilicetiuateriae, quae est singularitatis principium; quae, cum sit in potentia ad sormam speciei perficitur quando naturam specie consequitur Dei iterum imperfectio sormae generalis, quae se habet ad differentias specifieas in potentia ut materia ad sormam; unde species specialissima est primo in intention naturae, ut patet per Avicennam in princ suae Metaph. Non enim natura intendit principali e generare Socratem, alias destructo Socrato ordo et intentio naturae periret intendit autem in Socrate generare hominem. Similiter non intendit principaliter generare animal; alioquin quiesceret ejus actio, quando ad naturam animalis e
duxisset cum tamen in individuo generato prius compleatur na-
438쪽
424 s. ROMAE AQUINATI OPusOULA. tura animalis quam hominis, ut patet in de Animalibus, non autem prius est homo quam hic homo. Unde exemplar quod est in mento divina primo naιuram speciei respicit in qualibet creatura. Ad primum orgo dicendum, quod id quod est primum in antentions es ultimum in executione. Unde quamvis natura primo intendat generare hominem, per prius tamen genoratur hic homo, non enim homo generatur nisi per hoc quod hic homo generatur; et propter hoc etiam in definition ideas dicitur, quod secundum eas oritur omne quod oritur quantum ad viam executionis, in qua singularia sunt primum. Secundum, quod in contrarium obiiciιur, conceditur.
Deinde quaeritur de his quae pertinent ad naturam creatam Vot primo de his quae pertinen ad animam humanam; secundo de his quae pertinent ad corpus. Circa primum quaeruntur duo is utrum anima accipiat species quibus cognoscit, a rebus quae sunt extra eam 2 quomodo caritas vel quilibet alius habitus, a non habento
Ad primum sic proceditur. Videtur quod anima non accipiat species a rebus quae sun extra eam. Dici enim Augustinus, 42 super Genesim : Im inem Orporis non orpus in spiritu, sed ipse spiritus in se ipso faei eeleritate mirabili. Non autem eam in se ipso saceret, si a rebus exterioribus eam acciperet. Ergo anima non accipit a rebus species quibus cognoscit. a. raetorea, ejus solius est dimensionem a re dimensionala abstrahere cujus est dimensionem corporibus dare, quod est solius Creatoris. Sed ad hoc quod species a rebus accipiatur in anima, oportet quod ab ipsa specie dimensiones separentur, quia in rebus extra animam habent esse dimensionale, non autem in anima, maxime quantum ad intellectum. Ergo anima non potestaecipere species a rebus sensibilibus.
In contrarium videtur esse tota philosophorum docirina, quae
439쪽
XII. - QUODLIBETUM OTAVUM 425 sensum a sensibilibus, imaginationem a sensu, intellectum aphantasmatibus accipere latetur. Respondeo dicendum, quod anima humana similitudines rerum quibus cognoscit, accipit a rebus illo modo accipiendi quo patiens accipit ab agenis: quod non est intelligendum quasi agens influat in patiens eamdem numero speciem quam habet in se ipso, sed generat sui similem educendo do potentia in actum et per hunc modum dicitur species coloris deserri a corpore colorato ad
Sed in agentibus o patientibus distinguendum est. Est enim quoddam agens quod do se sussiciens est ad inducendum formam suam in patiens, sicut ignis de so sussici ad calefaciendum. Quoddam vero agens est quod non sussicit de s ad inducendum so mam suam in patiens, nisi superveniat aliud agens sicut calor ignis non sussicit ad complendum actionem nutritionis nisi per virtutem animae nutritivae; unde virtus animae nutritivae est principaliter agens calor vero igneus intrumentaliter. Similiter otiam est diversitas ex parte patientium. Quoddam enim est patiens quod in nullo cooperatur agenti sicut lapis cum sursum projicitur, vel lignum cum ex eo sit scamnum. Quoddam vero patiensost quod cooperatur agenti sicut lapis cum deorsum projicitur, o corpus hominis cum sanatur per artem. Et secundum hoc res quae sunt extra animam, tripliciter se habent ad diversas animae potentias ad sensus enim exteriores se habent sicut agentia sussicientia, quibus patientia non cooperantur, sed recipiunt tantum. Quod autem color per se non possit movere visum nisi lux superveniat, non es contra hoc quod dictum est; quia tam color quam lux, inter ea quae sunt extra animam, computantur. Sensus autem exteriores suscipiunt tantum a rebus per modum patiendi, sin hoc quod aliquid cooperentur ad sui larmationem; quamvis jam larmati habeant propriam operationem, quae est judicium dopriopriis objectis. Sed ad imaginationem res quae sunt extra animam, comparantur ut agentia sussicientia Actio enim rei sensibilis non sistit in sensu, sed ulterius pertingit usque ad phantasiam,sivs imaginationem tamen imaginatio est patiens quod cooperatur agentici ipsi enim imaginati sormat sibi aliquarum rerum similitudines, quas nunquam sensu percepit, ex his tamen quae sensu recipiuntur, componendo ea et dividendo sicut imaginamur niontes aureos, quos nunquam Vidimus, ex hoc quod vidimus aurum e montes. Sed ad intellectum possibilem comparantur res
440쪽
426 s. THOMAE AQUINATI OPUseULA sicut agentia insufficientia: actio onim ipsarum rerum sensibilium nec etiam in imaginations sistit; sed phantasmata ulterius movent intellectum possibilem non autem ad hoc quod ex seipsis sussiciant, cum sint in potentia intelligibilia intellectus autem non movetur nisi ab intelligibili in actu unde porint quod superveniat actio intellectus agentis, cujus illustratione phantasmata fiunt intelligibilia in actu, sicut illustratione lucis corporalis fiunt colores visibiles actu. Et sic patet quod intellectus agens est principale agons, quod agit rerum similitudines in intellectu possibili Phantasmata autem quae a rebus exterioribus accipiuntur, sunt quasi agentia instru-mΡntalia cintellectus enim possibilis comparatur ad res quarum notitiam recipit, sicut patiens quod cooperatur agenti multo enim magis potest intellectus formare quid ditatem rei quae non cecidit subdit sub sensu, quam imaginatio. Ad primum ergo dinendum, quod si verbum Augustini reseratur ad intellectum, sic planum est quod res non faciunt sui similitudinem in intellectu possibili principaliter, sed intellectus agens. Si autem reseratur ad imaginationem, faciunt quidem, sed non solum; quia ipsa imaginatio cooperatur, ut dicium est. In Sensu autem facit corpus sui similitudinem sussicienter et solum; sed do hoc non loquitur Augustinus, quia sensum contra spiritum dividit, sive corporalem visionem contra spiritualem. Ad secundum die3ndum, quod ratio illa procedit ac si illa eadem species numero quae est in rebus vel in imaginatione postmodum fieret in intellectu sic enim oportet quod auferrentur ab ea dimensiones; et hoc patet esse salsum.
Utrum non habera caritatem eam cognoscat per vectem.
Circa secundum sic proceditur. 4. Videtur quod non habens caritatem, eam cognoseat per speciem. Omne enim quod cognoscitur, cognoscitur vel per esientiam, vel per sui similitudinem. Sed caritas a non habent non cognostatur per sui omentiam, quia non est essen,ialiter in eo. Ergo si cognoscitur a non habente, cognoscitur per sui sinii litudinem.