장음표시 사용
51쪽
au. IN AEOETIUM DE TRINITATE Tnosor scandalum interius aut dolem parvulum, aut infidelem qui credere potuisset, interimat. Haec ergo ab eis, quibus nocent, occultanda sunt sed in collocutions potest fieri distinctio, ut eadem sapientibus seorsum manifestentur, in publico taceantur. πUndo Augu i do Doctrina christiana a Sicut quaedam quae visu non intelliguntur, aut vix intelliguntur quantalibet, et quantum libo dicentis plenissimo versentur eloquio, quae in populi audientia, vel raro si aliquid urget, vel nunquam omnino mittenda sunt sed in scribendo non potest talis distincιio adhiberi quia liber conscriptus ad manus quorumlibet pervenire potest, et adeo sunt occultanda verborum obscuritatibus, ut per hoc prosint sapientibus qui ea intelligunt, et occultentur simplicibus qui ea capere non possunt v Et in hoc nullus gravatur, quia qui intelligunt, lectione detinentur, qui Vero non intelligunt, non coguntur ad legendum. Undo Aug. in eodem In libris autem qui inseribuntur, ut ipsi sibi quodammodo lectorem teneant cum intelliguntur, cum autem non intelliguntur molesti non sint nolentibus legere non est hoc incium deserendum, ut vera, quamvis
ad intelligandum dissicillima, ad aliorum intelligentiam perdu
Ad primum igitur dicendum quod auctoritas illa non est ad propositum. Νon enim intelligitur quod doctrina prudentium sit lacilis active, id est, quod aciliter doceant: sed passive, quia saciliter docentur, ut pate per glos. Ad secundum dicendum, quod auctoritates illae loquuntur do
illo qui abscondit ea quae manifestanda sunt, unde Ecclesiast. Ivpraemittitur : Neuimeas verbum in tempore salutis Per hoc autem non removetur, quin ea quae sunt occulta debeant obscuritato
Ad tertium dicendum, quod doctrina Christi est publico et plane docetida, ita quod unicuique sit planum id quod expedit ei
scire non autem ut publicentur illa quae scire non expedit. Ad quartum dicendum, quod doctores sacrae Scripturae non sunt
ita sapientibus et insipientibus debitores, ut eadem proponant utrisque, sed ita quod utrisque proponant quod eis expedit. Ad quintum dicendum, quod non ex invidia subtilia multitudini occuliantur, sed magis ex debita discretione. Ad sextum dicendum, quod August. loquitur de expositoribus qui ad populum loquuntur, non de his qui scripto tradulit, ut pate ex consequentibas
52쪽
christianae religionis reverentiam plures usurpant, sed eandos pollet maximo ac solitarie, quae tum propter universalium Praecepta regularum, quibus eiusdem religionis intelligatur auctoritas, tum propterea quod ejus cultus per omnes sere mundi terminos emanavit, catholica, vel universalis vocatur cujus haec do Trinitate sententia est Pater, inquiunt, est Deus Filius est Deus, Spiritus Sanctus est Deus igitur Pater Filius, et Spiritus sanctus Deus unus, non tres dii, cujus conjunctionis ratio est indifferentia. Eo enim disserenιia comitatur, qui vel augent, vel minuunt, ut Ariani, qui gradibus meritorum Trinitatem variantes distrahunt,atquo in pluritatem deducunt. Principium enim pluritatis, alteritas est. Praeter alteritatem enim haec pluritas quid sit, intelligi potest. Omnium namque rerum, vel quotlibet, tum genere, tum specie, tum numero diversitas constat. Quoties enim dicitur idem, toties et divorsum praedicatur. Idem vero dicitur tribus m0dis,. aut genere, ut idem homo quod equus, quia his idem genus ut animalci vel specis, ut idem Cato quod Cicero, quia eadem species, ut homo vel numero, ut Tullius Cicero, quia unus est numero. Quare diversum etiam vel genere, vel specie, vel numero dicitur, sed numero differentiam facit accidentium varietas. Nam tres homines neque genere, neque specie, sed suis accidentibus distant. Nam si vel animo cuncta ab his accidentia separemus, tamen locus cunctis diversus est, quem unum fingere nullo modo possumus. Duo enim corpora unum locum non obtinent, qui est
accidens atque ideo sunt numero plures, quoniam accidentibus plures fiunt. BPost prooemium, hic Boetius incipit tractatum de Trinitato personarum, et unitate divinae essentiae : et dividitur libs isto in duas partes. Primo, prosequitur ea quae pertinent ad unitatem divinae essentiae contra Arianos Secundo, ea quae pertinent ad Trinitatem personarum contra Sabellium, ibi is Sed hoc interim ad eam. Prima in duas. Primo proponit catholicae fidei sententiam do unitato divinae essentiae. Secundo, investigat propositae sententia veritatem, ibici et Age igitur, ingrediamur a Prima in duas. Primo describit sidei conditionem, cujus sententiam pros
qui intendit. Secundo, proponit descriptae fidei sententiam do
53쪽
XI. - ΙΗ BOETIUM DE TRINITAT Mproposito, ibi is cujus haec de Trinitate siescribit aulam eam
duplicitor, scilice ex comparatione haeresum quibus praepollet, et proprio nomine, quia catholica, vel universalis vocatur. Dicit ergo iures, id est diversarum haeresum feeiae usurpant, id esι indebito sibi attribuunt reverentiam christianae religionis, id est quae christianae religioni debetur, ut scilicet ei omnes subdantur. I Ioannis se est vietoria quo vinei mundum, des nostra. Vel reverentiam quam Christiana religio Deo exhibet redendo his quae divinitus sunt praedicata, α sed ea fides pollet maximo et solitarie. Haec duo adjungit, ut descretionem lacia ejus quod est secundum veritatem, et ejus quod est secundum opinionem secundum enim rei veritatem haeretici christiani non sunt, cum a doctrina Christi recedant, et quantum ad hoc catholica fides solitaria pollet : sed secundum apparentiam et hominum opinionem haeretici christiani dicuntur, quia saltem voce nomen Christi confitentur, et quantum ad hoc fides catholica non sola, sed magis ponet ipsa enim communius et diffusius est recepta, undo subdit: Quae vocatur catholica in graeco, vel universalis in latino, quod idem est catholicum enim graece, latine universale dicitur, cujus nominis assignat duas rationes dicens De Tum propter praecepta universalium regularum s Praecepta enim quae fides catholica proponit, non uni tantum genti observanda, sed omnibus proponit in quo praecipue differ a lego Moysi, quae uni tantum, populo praecepta proponebat. Similiter etiam singulae haereses suis tantum sectatoribus praecepta accommoda tradunt sed fides eatholica de omnibus curam gerens, omnibus praecepta accommoda tribuit non solum continentibus, ut anichaei, sed etiam eonjugatis De non solum innocentibus, ut ovatiani, sed etiam poenitentibus, quibus illi salutem denegant. Undo subdit a uibus, scilicet universalibus regulis, intelligitur auctoritas ejusdem religionis, o per quas omnes si subditi esse debent. Vel dicuntur universalos regulae, quia nihil eis salsitatis, aut iniquitatis admisecetur in quocumque articulo, sive in quocumquo casu. Deinde subjungit aliam causam dicens is Tum propterea, quia ejus cultus
per omnes sere mundi termino emanavit a quod planum est secundum illud Psal. xviii In omnem terram erivit 80nus eorum, etc.
Cuius hic de Trinitate sini ponitur praenotaro fidei sententia de proposita quaestione. Et circa hoc tria facit. Primo, proponiteatholicae fidei sententiam do unitate Trinitatis. Secundo ejusdem sententiae rationem, ibi et cujus conjunctionis a Tertio offendu
54쪽
40 s. THOMAE AQUINATIS PUscULLpraedictae rationis convenientiam, ibi : a Principium enim pluralitati s Proponit autem catholicas fidei sententiam per modum cujusdam argumenti, eo quod fides dicitur argumentum non a P. parentium, Hebr. XI. In quo quidem argumento ex hoc quod Divinitas singulis personis consormiter attribuitur, concludiιur quod de omnibus non pluraliter, sed singulariter hoc nomen Deus praedicatur. Deiodo hujus sententiae rationem assignat. Et primo, ponit rationem : secundo per contrarium exponit, ibi Eos enim. Dicit ergo D Cujus conjunctionis, id est conjunctae argumentalionis, ratio es indisserentia, s scilicet Deitatis in tribus personis, quam de catholica confitetur. Ex hoc enim est quod ex praemisssis praedicta conlusio sequitur, quia indifferens Deitas trihus personis indisserenter attribuitur quam quidem rationem per contrarium exponit dicens is Eos enim comitatur difforentia Dollatis scilicst, u qui vel augent vel minunni, a id est, qui ponunt unam personam majorem alia, vel minorem, ut Ariani ponentes Patrem majorem Filio. Unde subdit: Qui scilicet Ariani, variantes Trinitatem gradibus meritorum s id est dignitatum, dum Patri Filium subjiciunt, Spiritum Sanctum utrique. α Distrahunt, s id est, in diversa trahunt Deitatem in eis dividendo, atque in pluritatem deducunt. Ex divisione enim sequitur pluralitas. E converso vero catholici aequalitatem personarum confitentos indifferentiam profitentur, et per consequens unitatem. Deindo ostendit praemissam rationem esse convenientem dicens o Principium enim, etc. η et praemonstra praeassignatae rationis necessitatem. Secundo, quiddam quod in sua, densitonstratione suppositum suerat probat, ibi is omnium namque.
Circa primum duo lacit. Primo ostendi quod alteritas est principium pluralitatis, alteritatem intelligens disserentiam qua aliqua
inter se altera constituuntur. Et mavult dicere alteritatem, quam alietatem quia non solum substantiales differentiae pluralitatem constituunt, quarum est sacer aliud, sed etiam accidentales, quarum est sacer alterum; ad alietatem vero sequitur alteritas, non e converso. Ex hoc autem habetur ratio Arianicae deductionis. Si enim alteritas est principium pluralitatis, et posita causa ponitur effectus, ergo ponentibus eis alteri talem per augmentum et
diminutionem, sequitur pluralitas Divinitatis. Secundo, proponit alteritatem esse proprium principium pluralitatis, quia praeter eam pluralitas intelligi non potest, ex quo habetur ratio catholi
55쪽
XI. IN BOETIUM DE TRINITATE 41 eo unctionis : remota enim propria causa tollitur effectus. Si igitur in tribus personis non est alteritas aliqua Deitatis, non erit pluralitas aliqua, sed unitas. Deindo probat quod supposusrat, scilicet alteritatem esse proprium principium pluralitatis, cum dicit et Omnium namque s et est ratio sua talis. Omnium rerum genere, Vel specie, vel numerodisserentium est aliqua alteritas, sive differentia causa pluralitatis, vel diversitatis sed omne res plures, sive sint tres, sive quotlibet, sunt diversae vel gensre, Vel specie, vel numero ergo omnium plurium principium est aliqua alteritas. Circa hanc rationem tria facit Primo, poni minorem secundo, probationem, ibi is uotisso et est probatio. Quoties dicitur idem, toties dicitur diversum, sed idem dicitur tribus modis, scilice genere, e specie, et numero ergo et diversiam. Primam supponit ex hoc quod dicitur in I Topic quod quoties dicitur unum oppositorum, toties e reliquum : et ex hoc quod dicitur Neia quod idem et diversum sunt Opposita. Secundam manifestat per exempla, et Supponit eam per hoc quod dicituro Top. Tertio vero probat maj0rem quantum ad id quod circa eam poterat esso dubium, ibi Sed numero differentiam. Quod enim divorsitatis illorum quae sunt diversa genere, Vel specie principium sit aliqua alteritas, manifestum est ex ipso nomine. Ex hoc enim aliqua sunt diversa genere, quod est eis genus alterum tdiversa specie, quod sub altera specie continentur. Sed in his quae dicuntur esse diversa numero, non est manifestum ex ipso nomino quod aliqua alteritas si principium pluralitatis, immo videtur magis e converso Secundum nomen, quod pluralitas quas in numero designatur, si principium divorsitatis, cum ita dicantur osso aliqua divors numer secundum nomen, Sicut genere,vε spocis De ideo ad verificandam majorem sui syllogismi, Osiondit quod hanc etiam differentiam qua aliqua dicuntur disserro numero, sagi aliqua alteritas, siVs arietas quod probat per hoe quod in tribus hominibus qui conVeniunt gener et specio et diruserunt numero, inveniuntur altera accidentia, sicut in homino ει hovo species altera, e in homine et lapido genus alterum Unda sicut homo et bos disiant spepie, ita duo homines distant accidentibus. Et quia posset aliquis dicers quod varietas acciduntium nonas causa pluralitatis secuddum numerum, quia remotis accidentibus vel secundum rem, ut separabilibus : vel animo et cogitatione, ut inseparabilibus, adhuc remanet substantia cum acciden in
56쪽
42 s. THOMAE AQUINATI OPUscULA quod adest et abest praeter subiecti corruptionem ideo huic responsioni obviat dicens, quod quamvis omnia accidentia possint Saltem animo separari, tamen alicujus accidentis diversitas nulio modo potest etiam animo a diversis individuis separari, scilicet diversitas locorum Dus enim individua non possunt esso in eodem loco nec secundum rem, nec secundum animi fictionem, quia hoc nec intelligi, nec imaginari potest. Unde concludit quod ex hoc sunt aliqui homines plures numero, quod sunt acciden tibus plures, id est diversi, et in hoc terminatur sententia hujus partis.
DE HI QUAE PERTINENT AD OGNITIONEM FIDEI.
Hic est duplex quaestio Prima de his quas pertinent ad fidei
communionem Psecunda, de his quae pertinent ad causam pluralitatis. Circa primum quaerentur quatuor. Primo Virum hum no generi si fides necessaria. Secundo. Quomodoras habet fides ad religionem. Tertio. Utrum convenienter vera fides catholica, vel universalis
Quarto. Utrum haec sit vera side consessio, quod Pater et Filius et Spiritus Sanctus singulus est Deus, et tres sunt unus Deus absque omni inaequalitatis distantia.
Utrum humano generi sides sit neoenaria.
Ad primum sic proceditur. 4. Videtur quod non fuerit necessarium humano generi fidem habero. Ut enim dicitur Eccles. Ir0uid necesse est homini marora se quaerere quasi dicat nihil : sed ea quae fide creduntur, majora sunt homino, utpote rationem ejus excedentia alias ad ea cognoscenda sufficeret ratio causans scientiam, nec requireretur fides : ergo non fuit necessarium homini, ut ea quae sunt fidei, extra doceretur. 2. Item, naturam humanam Deus in sua conditione persecto instituit, Deut xxxII Dei perseeta sunt opera sed ex his quae
monti humanae in sua conditione sunt indita, non potest homo
57쪽
XI. IN AEOETIUM DE TRINiTAT 43 portingere ad ea quae sunt fidei cognoscenda, alias posset per scientiam haberi, quae causatur ex eo quod conclusiones resolvuntur in principia naturaliter nota. Cum ergo persectum dicatur
aliquid cui nihil deos eorum quae debet habere, ut dicitur
Mela videtur quod homo fide non indigeat. 3. Item, unusquisquo sapiens ad frueniendum in finem viamoliri brsviorem sed dissicilius videtur creaturae ea quae super rationem sunt credere, et valde periculosum hominibus, cum multi a statu salutis decidantis hoc quod non credunt ergo videtur quod Deus qui est sapientissimus, non debuit viam sidei praeparare hominibus ad salutem. 4. Item, ubicumque es acceptio aliquorum cognitorum sine judicio est via lacilis ad errorem sed non habemus aliquid in nobis, per quod possimus judicar de his quae per fidem accipimus, cum naturale judicium ad hujusmodi non se extendat, utpoterationem excedentia ergo patet via lacilis ad errorem, et ita videtur homini polius esse noxium quam utile, ut dirigatur in Deum per fidem. 5. Item, ut dicit Dion. malum hominis ea praeter rationem osso sed homo fidei inhaeron a ration discodit, et in hoc etiam assuescit rationem contemnere; ergo videtur quod via illa sit hominibus mala. Sed contra Heb. II. Sine fide impossibile est plarer Deo : sed hoe est maximo homini necessarium ut Deo placeat, in quo nihil potest boni facere, vel habere; ergo fides est maximo homini
Item, homini est maxime necessarium cognoscere Veritatem, eum gaudium de veritate cognita sit beatitudo, ut Augus dicit: sed fides collocat credentes in veritate et in eis veritatem, ut dicit Dion vitae de divi Νomino; ergo fides os homini maxime necessaria.
Item, id sine quo non potest conservari humana societas est homini maximo necessarium, et toti generi humano, cum homo sit anima politicum, ut dicitur viii Eth. sed in fidi humana societas servari non potest, quia oporteret ut unus homo alteri credat in promissis, et in testimoniis, et aliis hujusmodi quae sunt necessaria homini ad commanendum; ergo fides humano generi
Respondeo dicendum, quod fides habet aliquid commune cum opinione, et aliquid eum scientia et intellectu ratione cujus po-
58쪽
44 s. THOMAE AQUINATI OPUSOULAnitur medium intor opinionem et intellectum, sive scientiam ah Hugon de San. Viet cum intellectu autem et scientia commvno habet certum et fixum assensum in quo ab opinione differt, quae accipit alterum oppositorum cum formidine alterius, et a dubitatione quae fluctuat inter duo contraria : sed cum opinione commune habet quod est de rebus quae non sunt intellectui naturaliter possibilia, in quo differt a scientia et intellectu. Quod autem aliquid non sit apparens humano intellectui potest contingere ex duobus, ut dicitur in I et scilicet ex desectu ipsarum rerum cognoscibilium, et ex desectu intellectus nostri. Ex desectu quidem rerum, sicut in singularibus e contingentibus quae a nostris sensibus sunt remota, sicut sunt sacta hominum, et dicta, et cogitata : quae quidem talia sunt, ut uni homini possint esse nota, et alii ignota. Et quia in convictu hominum unus homo oportet quod alio utatur sicut seipso, in quibus ipso sibi non sussicit ideo oportet quod stet illis quae alius scit, et sunt sibi ignota, sicut his quas ipse cognoscit et inde est quod in hominum conversatione est fides necessaria, qua unus homo diciis alterius credit o hoc
est justitia iundamentum, ut Tullius dicit in lib. do Metisci et
inde est quod nullum mendacium est sine peccato, cum per omnemqndacium huic fidei tam necessariae dorogetur. Ex desectu vero nostro sunt non apparentia, ut re divinae et necessariae, quae sunt secundum naturam maxime notae. Unde ad horum inspectionem non sumus statim in principi idonei, cum oporteat ex minus notis et posterioribus secundum naturam ad magis nota ot priora naturaliter pervenire. Sed quia ex nullo horum quas ultimo cognoscimus, sunt nota ea quae primo cognoscimus, oportet nos
etiam primo aliquam notitiam habere de illis quae sunt parissmagis nota, quod fieri non potest nisi credendo. Et hoc etiam patet in ordine scientiarum, quia scientia quae est do causis altissimis scilicet metaphrsica, ultimo occurrit homini ad cognoscendum, et tamen in scientiis praeambulis oportet quod supponantur quaedam quae in illa plenius innotescunt unde quaslibet scientia habet suppositiones, quibus oporte addiscentem credere. cum igitur finis humanae vitae si beatitudo, quae consistit in plena cognitione divinorum, necessarium est ad humanam vitam in beatitudinem dirigendam statim in principio fidem divinorum habere, quae pleno cogn0Scenda expactantur in ultima persections humana. Ad quorum quaedam cognoscenda plene possibilo est homini pervenire per viam rationis in statu viae De horum quamvis
59쪽
XI. - IM BOETIUM DR TRINItΑTE dpossit haberi scientia, et a quibusdam habeatur, tamen necessa rium est habere fidem propter quinque rationes, quas Rabbi Noyses ponit Primo propter profunditatem et subtilitatem materiae, per quam occultantur divina ab hominum intellectu. Undsne sit homo sine qualicumque horum cognitione, provisum est ei ut saltem per fidem divina cognoscat. Unde Ecclesiastes septimo capite ratis profunditas, quis Ognoscet illam Secundo, propter imbecillitatem intellectus humani a principio. Non enim provenit ei sua persectio, nisi in fine et ideo ut nullum tempus sit vacuum
a Dei cognitione, indiget fide, per quam ab ipso principio divina
accipiat Tertio, propter multa praeambula quae exiguntur ad habendum cognitionem de Deo secundum viam rationis. Exigitur enim ad hoc sere omnium scientiarum cognitio, cum omnium finis sit cognitio divinorum quae quidem praeambula paucissimi comprehendunt, vel consequuntur. Unde, o multitudo hominum a divina cognitione remaneat vacua, provisa est ei divinitus via per fidem. Quarto, quia multi hominum ex naturali complexione sunt indispositi ad persectionem intellectus consequendam secundum rationem, vel viam rationis rande, ut hi divina cognitione non careant, provisa est Via fidei. Quinto, propter occupationes plurimas, quibus op0rtet homine occupari unde impossibilo est quod omnes consequantur per iam rationis id quod est o Deo necessarium ad cognoscendum, et propter hoc via fidei procurata, et hoc quantum ad illa quae sunt ab 'liqui huismoiba, et aliis proponuntur ut credenda. Quaedam vero divinutal sunt ad quae pleno cognoscenda nullatenus rati humana sussicit, sed eorum plena
oognitio expectatur: in futura vita, ubi erit plena beatitudo, sicut Trinitas, et unitas unius Dei: et ad hanc cognitionem homo perducitur non ea debit suae naturae, Sed ex Sola divina gratia. Undo oporte quod ad hujusmodi etiam scientiae persectionem quaedam suppositiones ei prim credendae proponantur, ex quibus dirigatur in plenam cognitionem e0rum quae a principio credit, sicut etiam in aliis scientiis accidit, ut dictum est, et ideo dicitur Isa septimo capit secundum aliam translationem misi ei edideritis, non intelligetis. Et hujusmodi suppositiones sunt illa quae sunt credita quantum ad omnes, e a nullo in hac vita sunt scita, vel intellecta. Ad primum igitur dicendum, quod licet ea quae sunt fidei sint
majora homine, viribus naturae consideralis, non tamen sunt ma-
'ora homine divino lumino illustrato, et iddo non est necesso hu-
60쪽
46 ROMAE AQUINATI OPUscULAmini, ut hujusmodi propria virtut quaerat, sed est ei necessarium, ut ea divina revelatione cognoscat. Ad secundum dicendum, quod Deus in prima rerum conditionis hominem persectum instituit persectione naturae, quae quidem in hoc con istit, ut homo habeat omnia quae sunt suae naturae debita sed supra debitum naturae adduntur postmodum humano generi aliquae persectiones ex sola gratia divina, inter quae est fides, ut patet Ephe Ii, ubi de fide dicitur, quod est Dei donum. Ad tertium dicendum, quod cuilibet in beatitudinem tendentiri cessarium est cognoscere in quibus beatitudinem quaerere debeat, et qualiter quod quidem lacilius fieri non potest, quam per fidem, cum rationis inquisitio ad talia pervenire non possit, nisi multis praecognitis, quae non est acile scire. Nec etiam potuit cum minori periculo, cum humana inquisitio propter imbecillitatem intellectus nostri sit facilis ad errorem, et hoc etiam aperte ostenditur ex ipsis philosophis, qui per viam rationis, finem humanae Vilae quaerentes, et modum perveniendi in ipsum non invenientes, in errores multiplices es turpissimos inciderunt, adeo sibi invicem dissentientes, ut vix duorum, aut trium esset de his per omnia communis una sententia, cum tamen per fidem videamus in unam sententiam etiam plurimos convenire populos. Ad quartum dicendum, quod quandocumque acceptis aliquomodo assentitur, oportet esse aliquid quod inclinet ad asssensum: sicut lumen naturia tar inditum in hoc quod assentitur primis principiis per o mi et ipsorum principiorum veritas in hoo quod assentitur conclusionibus scitis, et aliquae verisimilitudinos in hoc quod assentimus his quae opinamur : quae si fuerint aliquantulum sortiores, inclinant ad rodendum, prout fides dicitur opinio juvata rationibus, sed id quod inclinat ad assentiendum principiis intellectis, aut conclusionibus scitis, est sussiciens Inductivum, unde cogit ad assensum, et os sussiciens ad judicandum do illis quibus assentitur. Quod vero inclinat ad opinandum qualitercumque, vel etiam sortiter, non est sussiciens ductivum rationis, unde non cogit, nec per hoc potest haberi persectum judicium de his quibus assentitur. Undo et in fide qua in Deum
credimus, non solum est acceptio rerum quibus assentimus, sed
aliquid quod inclinat ad assensum, et hoc est lumen quoddam quod est habitus fidei, divinitus menti humanae insusum quod quidem sumetentius est ad inducendum quam aliqua demonstratio, qua etsi nunquam salsum concludatur, inins frequenter in