장음표시 사용
341쪽
cudentis impetu , ab acribus aikalinis, fermentatis liquoribus inflammationem exortam simili coagi lationi deberi , nulla, nisi ex systemate prae- concepta , suadet ratio. 23 I. Variolam, rubeolam , febrem a dentiatione oriundam supponere validiores impetus sanguinis ad vasa ulterius explicanda , ad cutim dii tandam , ad gingivas lacerandas suadet eventus ;laxata cutis dentibus extrusis , & in aliis febribus dilatatis inguinum glandulis, ad incrementum praeparato corpore , hos impetus sedari videmus et vertim in his omnibus casibus praevias obstructiones supponere , sanguinem scilicet glutinosum , inspissatum , cruditates a primis viis in sanguinem transfusas , M similia , systematum uniformitata
Potius, quam accuratae veritati, consulere est.
A pure resorpto, arthritica materia, ichoreacri, scorbutica muria, scabiosis miasmatis, pectilenti vapore , vasa molestari, irritari, lacerari posse facile crediderim; verum & necessario
obstrui , obturari, ut inde febris & phlogosis
exoriatur , credant Systematici. 232. Quippe cum vasis quomodocumque molestatis, irritatis, eadem motrix potentia quae vires suas intendit ad obstructiones reserandas , eas pari jure ad corrigendas & eliminandas m terias putres , acres , erodentes, quaslibet d beat intendere. Levi tabaci in nares immissu stimulo , sternutatio; levi fumo acido in tracheam illapso , tussis , dyspnoea; grano veneni in ve triculum lapso , vomitus , diarrhaea superveniunt,& ad eliminationem morbificae materiae continuo vigent pro potentiae motricis viribus; pulvisculo in oculos illapso fit continua nictatio , lachrym rum uber proventus , ad eluendum & educendum
342쪽
pulverem; verum illi motus excretorii, & e pressivi validiores non supponunt semper factam in his organis meatuum obturationem ; ita cordis& vasorum contractiones validiores non semper sanguinem obstruentem & spissiorem aggrediuntur. 23 3. In sternutatione aer e pulmonibus emissus majori ratione nares impetit, & majori impetu eas quam oris cavum everrit; in tussi majori velocitate aer ejicitur e bronchiis , & in dyspnoea seequentius dilatatur ac constringitur, seu pulsat thorax ; in vomitu colitracto ventriculo quoquoversum aequali vi premunt & premuntur contenta ; interea tamen constricto ab eadem potentia motrice py- loro , verSUS oes Ophagum determinate promoventur , &c. Accersant alii sympathiam, organismum singularem , perinde est, modo simili pacto in organis sanguiferis horum fluidorum raptus majores , horum minores , certos in data vasa impetus fieri concedant. 13 . Ex dictis forte explicatur quare ligato digito , febris & digiti inflammatio superveniant, quare intensitas inflammationis non obstructionum tantum intensitati, sed potissimum vigori potentiae motricis proportione respondeat, adeoque in
subjecto debili , seni, phlegiriatico eadem digitiligatura minus validam producat inflammationem,'uam in adolescente, vegeto, sanguineo , vel hilioso robustissimo. Idem depleuritide, phrenbtide , aliisque dictum esto. Quorsum in extrema debilitate , & paucis ante mortem horis ac diebus febris cesset, non rari ; ita ut aeger astantibus, teste mliasio sanus , salvusque videatur 3 Quo
pertinet illud Galent etatum et eum natura Nires suas Piribus morbis a materia inferiores persentit , tunc ne PugGare quidem ad esui eam aggreditur.
343쪽
23s. Quorsiim, spina tendinibus infixa, validae sunt hujus tendinis & vicinarum partium disten siones , inflammationes , convulsiones, quem in finem tot conatus a 36. Quare in phlegmone quiescit motus se guinis, sedatur inflammatio , cum materieS mor bifica suppuratione sibi fecit emissarium, M in erysipelate cum des amata fuit pars seu cuticula a cute sejuncta, atque acres , pruriginosi ichores emisit 3 Quare in vulneribus hiantibus & non satis exsuctis, eatenus perseverat febrilis conatus, inflammatio, usquequo sanguis in vasis resectis Coagulatus , puris forma ejectus est, & vascul utriusque labri nimis dissita in contactum mutuum
as . Ex dictis colligitur inflammationem orira posse , sed levem Se fugacem, a causis externi S, ut ab igne admoto , attritu corporis cum aliis corporibus asperis validiss1mo, ut vidi in puero, qui funem e campanili praealto pendulum manibus amplexans celerrime delapsus fuerat ; verum propter enatum stimulum his se internae causae comites adjungunt, sicque crescit inflammatio Idem evenit cum sanguis pathematum impetu incertas partes defertur , fugax enim & non notabilis inde provenit tumor inflammatorius, nisi simul accedat vel stimulus inhaerens, vel obexpertinax et adeoque non prorsus immerito obstructionibus eam tribui, si tribuatur tanquam Occ sioni, non vero tanquam causae efficienti, nam obstructionis intensitati: nequaquam proportione
respondet inflammatio sic in starro obstructio intensissima est, & inflammatio nulla; in sph
celo sanguis haeret, ut in cadavere , nec ullus
calor, vel dolor exturgit; iteratis prure cito is Tom. I. X
344쪽
anguis in ultimis vasis haerens , tenax, impactua nequaquam educitur, cum resistat ipsis vasorum& sanguinis subsequentis viribus adauctis , interea tamen imminuta cordis vi & motrice potentia , fedatur. Adde quod in idea sanguinis haerentis, quiescentis non continetur idea sanguinis fortitis in vasa arietantis , ea fortius diducentis , velocius
atterentis & magis agitati , nec quidpiam in mechanicis debet de alio pronunciari nisi quod in
ejus idea clara continetur ; sic etiam si dum ventus navem impellit, velorum tensio eo major fit, quo navis velocius movetur; nemo physices principiis vel leviter imbutus motum navis Velorum tensioni tanquam causae efiicienti, & proximae tribuerit, licet occasionalis causae vices gerat; nec pariter licet occasione aggeris tamen retinentis, di in decliviorem moletrinam dirigentis , rotae hujusce machinae moveantur ab aquarum irruentium vi & impetu , nemo nisi . in mechanicis igna-TUS pro moletrinae motore , .seu causa mOVente, aggerem habuerit, qui tantum occasionem aquarum directioni praebet, quae ab aliis caudi , &circumstantiis pendere potat.13 8. Sequitur ex dictis, ( Clasi . II. isa. ad is odiversos esse naturae scopos in augendis cordis virbhus & morbis inflammatoriis excitandis , nec semper incusandas esse cum nuperis vasorum obstrucrationes pro morbifico principio ; sapiens Syde Mmus tapitis incusabat sanguinis crasim vitiosam, seu impuritatem tum sanguinis , tum humorem, aqua corpus humanum Expurgare seu depurare
23s. - Diversa mala quibus obnoxium est ge-M nus humanum , partim ab istis aeris particulisis nasciantur, quae cum corporis humoribus malo
345쪽
, convenientes in idem se insinuaverint, nudo M languini permixtae , corpus omne morbifico D affant contagio , partim a variis fermentatio-M num generibus , vel etiam putrefactiombusv humorum, qui in corpore ultra justum tempus D sunt commorati, quia scilicet iisdem digere D dis primum, dein excernendis, vel ob nimiam B Eorumdem molem, vel ob qualitatem inco D gruam , suppar idem non fuit; hisce rerum is circumstantiis ita intime essentiae humanae interis D textis, complicatisque , ut nemo quisquam seis ab aliis in solidum queat tiberare; natura dam ejiis modi methodo, ac symptomatum conc-- tenatione sibi prospexit, quibus materiam pec-B cmtem , atque alienam, quae totius fabricae M compagem aliter solveret , e suis finibus posset
D excludere. si Sydentiam. Pag. ZO.
E O. M Acutorum alii a secreta atque inexpli-- cabili aeris alteratione hominum corpora initia D cientis gignuntur, nec a peculiari sanguinis MD humorum crasi omnino dependent, nisi qua-M tenus occulta aeris influentia dictis corporibus,, eamdem impresserit. Hi durante illa arcana M auris constitutione , nec ultra pergunt lacessere, D neque ullo alio tempore invadunt, hi Epiri iM mici dicti sunt udi I. - Acutorum alii ab hac vel illa particiis lari corporum particularium anomalia oriuntur , , qui cum a causa magis generali non producam
M tur, ideo neque plures simul corripiunt; hi M insuper acuti quibuslibet annis , & quolibet
M anni tempore indifferenter invadunt; hos vero M acutos intereurrantes , sive sporadicos appello.
a. E. Utvit autem ab Hippocrate ad nos usque
346쪽
3go MORBORUM CLASSES. non defuerint periti Medici, qui Ballonii , SP
denhami, RamaZχini, &c. instar constitutiones epidemicas observationibus neotericis illustrare sategerint, fatendum est eos ne quicquam profecisse in determinandis myasmatis , qui his respondentes morbos excitaverunt, & fere pro certo habeo cum ipso Syde amo eorum morborum Partem quam minimam a manifestis aeris qualutatibus , ut humiditate , siccitate, frigiditate, chliditate , gravitate , levitate , dic. pendere. E 3. Nec a posteriori quid certe deducere pocsumus circa hanc materiem peccantem ex mut tionibus excrementitiorum humorum , qui critico molimine, aut artis opera, foras e corpore demum eliminantur forma puris, squamae , ichoris, bilis , urinae , fecis , diversimode mutatorum, ita ut in his communem ignorantiam profiteri sapiemtius sit, quam hypothesi determinatae adhaerere, ut illis qu* vel plethoram, vel saburram , vel spissum, vel acre constanter incusant. ad . In his angustiis minus infida ad cognoscendam indolem principii morbifici est attenta symptomatum coexis entrum& successivorum consideratio , & speciei cujusque morbi historica
cognitio et ex his etenim attente pensitatis non raro quinam sint tum felices , tum funesti modi, quibhus terminandus est morbus, praesagimus, qua cognitione in curando ipso nihil est utilius. 2 3. Praeconcepta videtur opinio multorum Neotericorum morbos inflammatorios omnes pendere ab infarctu ultimorum vasorum partis ob materiam crasiam , imperviam , illis impactam ,
qua sit juxta leges hydraulicas, ut ipsi putant,
ut sanguis postice accedens congeratur , vasa sanguifera obstacta, re vicina lymphatica distendat,
347쪽
ta non aucta vi cordis in tumorem rubrum rentia tentem, dolorificum elevet ; ea vero theoria legibus hydrodynamicae contradicit, ut & experientiae et leges hydrodynamicae docent quod o turatis anthliae emissariis velocitas emboli immianuatur in ratione angustiae emissariorum, ut ob tructa vasorum ultimorum dimidia parte , pressio lateralis a sanguine subsequente vasis obstructis imdu cta sit vix octingentesima parte major pressione consueta , adeoque longe minor quam quae ad vasa dolorifice distendenda requiritur.
a G. Experimenta vero in animalibus vivis inctituta docent arterias tum majores, ut carotidem , tum minores, ut intercostalem per diem in tegrum filo vinctam omnino in cane viventct, minime intumuisse ; ligatis omnino in cane ambabus carotidibus animal ad quintum diem vixit, eoque
tunc interfecto invenimus carotides filo omnino vinctas, & impervias , nec ullatenus tumidas. Vidi saepitis in ranae mesenterio , ac pede obstructa arteria , globulos sanguinis versisS cor pacate retrocedere .fho continuo, & sine tumore vasis obstructi alteram viam legerct.1 . Necessum itaque esst ad inducendum tumorem phlegmonodaeum , ut auctis Sc repetitis icti-hus cruor in vascula diducenda propellatur a retro. dum antice ipsi resist ur , sive ab impacto viscido obstruente , sive a constrictione spastica membranae partem , aut glandulam , aut viscus ambientis , eo fine ut materies peregrina ibi haerens
calore & puIsu digeratur , liquetat , resolvatur ,
E S. Materies vero impacta est, vel idiopathica , vel metustatica; si sit idiopathica , ea est ibi genita , aut ibi vim irritantem acquisivit mora
348쪽
sua ; sic lapillus vasis urini feris impactus , sic gI
mor vermium in intestino haerens excitat mole etiam, ratione cujus canalis ambiens utrinque con tringitur, & arcte noxium corpus amplectitur, Erroneo saepe conamine , Uria natura omne noxium tanqtiam calore & pressione resolubile foret ; sic in vasis constringit, conterit, quod non raro , dum illud resolubila est, feliciter succedit, aut suppuratione foras amandatur, si irresolubilesierit. 1 f. Metastatica est congestio, si per viam circulationis , aut secretionis ex masia sanguinea generaliter infecta , aut ex parte singulari materies morbifica advehatur in colatorium, vel e rore loci in viscus , aut partem externam impe viam , ibique foveatur, constringatur, majorique sanguinis accedentis nisu impellatur in finem laticis resolutionis vel dirae, aist tunc necessariae stipprirationis ; sic pluries videmus ossium frusta separata peregrina corpora in vulnere relicta , mediante abscessu foras feliciter amandari; sic videmus in peste materiem morbificam in glandulas inguinales, vel axillares deduci, & per suppurationem aegrum ab inevitabilis alias moditis periculo vindicari.
rio. In morbis inflammatoriis puris , quos pulsus fortis , tensus , frequens , calor , dolor, rinhor intensi comitantur , quique ut plurimum adubios ; biliosos, sanguineos , robus os , exercitatos, plethoricos adoriuntur, simmum auxilium est repetita phlebotomia , & diaeta liquida , diluens Q refrigerans, ita ut aeger a jusculis carnium salb
349쪽
tem primis diebus abstineat, dilutissimo cremore hordei victitans , & potu aqueo emollienti, cinpioso, tepido pars inflammata simul quantum fieri potes: fovenda halitu, fomento, cataplasmate laxante, emolliente; febris intra debitos limites coercenda, ne plus aequo ferociat, de phlebotomia eo usque iteranda, donec symptomata ad resolutionem materiae morbificae inutilia
compescantur , non tamen eo usque repetenda
est phlebotomia , ut vires vitales limic resolutioni profuturae infringantur. 231. Initio quidem tantus est quandoque inseretus , tantaque plethora, ut vires vitales suc centur, pulsusque obscurus sit et in hoc vi ero casu a prima aut altera phlebotomia pulsus resurgit , fortior evadit, febris evolvitur , qua
suppressa aegro pereundum foret. Cum aegritudo crescere desierit, seu ad statum pervenerit, tunc attente observanda sunt naturae conamina, dc quo vergant est observam
dum ; felix aeger , si antea. sussicientes phlebotomias passus sit, si lenibus catharticis laxantibus
primae viae expurgatae sint; tunc enim cunctanes dum ne naturae conatus interturbemus , & non
nisi urgentibus symptomatis occurrendum est ; interea resolutio omni ope tentanda , & si quae sit via materiei morbificae, cujus coctioni natura insitat, praeparanda ea est ad ejus excretionem ;quaenam vero via sit, hoc vel fida morbi cogniti docet historia , vel attenta praevidet Medici observatoris sagacitas ; in quibusdam morbis narium haemorrhagia , in aliis parotis , in istis anacatha sis , in multis sudor , in quibusdam diuinora , in
non paucis Urinae pnoventRs , materiae morbificin
350쪽
a 33. Ergo Medicus eventum ignorans sedulo investiget naturae conatus & tendentias , illique Upituletur , aut potius negotiosus spectator sit, quam inopportunus perturbator. 23 . Longe diversa est therapeia, si impura febris inflammationem comitetur , quod docet Pulsus raro fortis & vehemens, sed saepe mollis, obscurus , inaequalis ; inconstantia & in puris non obvia symptomata , narium scillae, ephidroses , Cardi giae, nauseae , vertigines , anxietates, samguis in patella extractus, corio albo destitutus , sero flavo viridescenti dilutus , fetor corporis, Excretionum , color pallidus faciei, spurcities
linguae , &c. xi . In his siquidem circumstantiis languor &anconstantia conatuum naturae non solum magnum
esse malum , & periculum indicant; verum &multo minus a natura esse exspectandum, quam: in aliis morbis , ita ut nedum phlebotomia & l
xantibus ejus conatus infringamus , saepe necessum sit eam ad vomitionem , alvi fluxum , sudorem , diuresim stimulare , necnon languentem Per vescatoria excitare; cum expurgatae sunt Primae viae , per cardiaca, sudorifica refocillare , quae therapeia a priore longe diversa esst; interea tamen sunt casus in quibus phlebotomia una aut altera initio celebranda est , ut emetica & cathartica tuto possint deinde praescribi, quae iuspeciali therapeia debent enarrari.