Laurentii Patarol Opera omnia quorum pleraque nunc primum in lucem prodeunt. Tomus primus secundus

221쪽

2Ia M. F. QUINTILIANI DECLAM. VI.

A- mihi eum illo, qui me deseruit in ca- mors sit extrema malorum. Quod qui- DECLA 'R lamitate, res eii; nec minus ego con- dem cum permissum non esset , perqueri pollum, & aequa doloris voce cla- noctabant ante ostium carceris, pretio

mare; miserere , Pater , & matris , redimentes sepeliendi potestatem. Quid/quae pro te saevius aliquid piratis , & tandem hoc M. Tullius , patres ma-

carcerum cruciatibus adhuc patitur . tresque, promeruit. Tu vende saltem,

Confugiamus & nos, miseranὸe sexus, quod sub Verre crudelissimum suit . ad preces , ad lachrymas , si audaciae Certe ego filium redimam, nee mihi atque impudentiae victoria ell, si affe- pretium diu quaerendum est , habeoctus & desperationis quaedam sinu latio manus. Nihil moveris nunc, & debi-

meritorum iura corrumpunt . Nullum litatem tuam iactas. Singulare scemi invenias, qui pro puniendo, pro mo- nis exemplum ostendi, narrarique deis rituro non deprecetur, qui non consu- s deras , sepulturam filii maritus a tegiat ad obsequia, & merita non alleget. impetrare non potuit. Uade hercule ,

Nihil tamen, Pater, pro Filio tuo p. si libet, & corpus in fluctus repelle.

si uias , quo non me primum premas, Aut si parum celebri loco videtur ab non iterum torqueas, excrucies, & me tectum, injice manum, & ne minus iterum deseri te malle non nuncies. Pe- te satiet alienum ministerium, ipsa potis ut ignoscam Mihi tamen neque Pa- tissimum trahe: alteram manum cadater, neque Filius ignovit. Quodnam hoc veri impone, altera duc qua frequen- genus causae eit, ut plus illi favoris, plus tissimum rotis iter es , & 'nigra li- indulgentiae negetur, cui de adversorum mo via . Proterat miserum onustum ipsa magnitudine plus reverentiae, plus vehiculum, & sanctissimum pectus I admirationis accedit Non queror, Iu- ungulae rumpant . Ipsa quoniam defi- dices, quod ut primum ejectum litto- ceris oculis, elisum caput, & oppres-ribus cadaver est, non peregerit homo sa ponderibus praecordia manibus tuis desertae Matris ultionem, non longe a pertracta : si quidem audeas , illis e- terris parricidale corpus abiecerit, ne tiam lacera dentibus. Litigamus, con- vel subiti arenam venti, vel ignara ad- sill imus, in diversum abimus . Nem venientium pietas humum aggererent . pe cum viceris, omnia paria habebi- Non peto, ut insultes iuveni , ut me mus praeter animum. Non sepelies vi- ipsam excites & impellas, ut praeteri- de quaeso, vide ne, dum litigas, aretorum admoneas, ut contendas, ut sor- nam fluctus aggeret, injiciat humum

iiter agas, ne Filium sepeliri permit- misericors populus . Obstat λ s cuiustam. Illuὸ tamen coniugalium crat ase clementia tumulum fecerit, effode: &fectuum, parisque etiam pietatis, misse cum talis ss Mater, au/e indignari, rae Matri non obsistere , non irasci , & exclama : Magis amavit Patrem . quam tuentur Leges invito Patre. Tua- ' Cruces succiduntur, perculsos sepeliri ne ista igitur poena est, quod sepultu- carnifex non vetat. Ipsi piratae nihil ram Filio negamus At nostrae illae amplius quam projiciunt. Mater quan- sunt, quod nos ipse in calamitate de- quam hoc nomen profanari nefas est seruit, quod tu plus illi misereris, quam si perseverat esse filii sui noverca, ut mihi. At, inquit, certe ego te non re- hae crudelitatc videatur digna , quae liqui. Ideo sane existimas, quam nefa- orbitatem suam non intelligit, si ulrii tra

as Haterialitas Ipsa verborum ad trIstitiam eonfert . se Equorum. se eundum arg. . quia omnes iaciunt topiam sepeliendorum cadaverum, sola vero Mater obstat.

222쪽

LAURENTII PATAROLI ANTI L. VI. 2I3

nεCLA- tra hostium , qui caesos acie tumularunt , ultra tyrannos, ut 'tra latrones, parum habet non sepelire,

nisi aliorum quoque officia praeciderit, & tantum non petita ex fiuctibus aqua restinguit ignem , si adeo non

senuit filium, sed effudit, & illo in.

lati ei partu ingratum uteri pondus ex posuit: licet imputet nobis ut volet, quod tueri non potest , singulare mariti desiderium, dicam tamen, quod

lentio, excusatius odisset virum quam filium. Quanquam in hoc mutuae cha ritatis affectu paria fecimus: illa oculos propter matrimonium neglexit, ego filium: vicem caecitatis orbitate per l- vir tamen, quod inter haec quoque mala privatim doleam necesse est, omnem illam, quam contraxerat, 3 perdit opinionem . Iam inimici mei triumphant, iam passim loquuntur: illa exempli mulier, illa seculi decus, virum redimi noluit, nec filium sepeliri. Equidem, Iudices, ut sentio ,

neminem non mortalium favere hominis sepulturae convenit, quia haec una res est, cujus exemplum ad omnes perint ineat: II ideoque non nisi ab ultimo particidio exigitur poena ε trans hominum. Et iam si qua sunt iura, quae obstent , si tamen angustus saltem detur accessus, per quem intrare humanitas possit, vera clementia occasione

rii fuerit exempli matrem miseram re

liquisse. Exigit hoc pariter homo, quod ab illo erudelissimo Siciliae Tyranno postulatum est, ut mors sit extrema malorum. Cruces, ait succiduntur; percussos sepeliri carnifex non vetat; ipsi Piratae nil amplius, quam projiciunt. Fallitur Pater , fallitur, Iudices, nec causae nostrae difficultates intelligit, qui

dispares affert casus, & alienam reruni comparationem. Non enim idcirco Filius , aut captivitatis mala sustinuit , aut defunctus a latronibus in mare projectus est quod Matrem reliquerit, ut quasdam iam veluti dedisse videatur crudelium operum poenas . Hactenus Juveni impunitum fuit scelus suum,&prospere insultavit Matri, quousque solemne funeris decus consequi potest. Omnia iam licet passus fuerit adversorum incommoda, dederit quantia rivis spiritum Piratarum flagellis, felicem adhuc tamen dico, &quasi praemia consecutum, quicunque non ita proiiciatur, ut sepeliri amplius non possit . Mement te, Iudices, Lex non viventem castigat Filium , sed mortuum ; ipsos ad poenam quaerit exanimes artus, & putre cadaver, &, si qua supersint, ipsa etiam soluto corpore discissa vitalia . Reliquis, Iudiees, suas iura poenas instituere sceleribus vivo adhuc homine,

Parentum tamen desertorem puniri v luere

si obscurissima meo eaptu; huius loci lenient a est; palo sensum esse quod non restingueret ignem. quod ad suprema cadaveris aceenderetur, fluctibus, sed laehrymia, posset scilieet solum habere metis rura, solam aue critatem excitatis, quam tomparavit per lachrymas ut Filii impediret sepulturam ;haec hariolando potiua, quam vere sentiendo. sa Nagnam includit paucis verbia eσην hoe membrum; se enim est tota sensus intentio e Iieet Imputet nobis se desderasse maritum, quod non potest sbi tueri, hoo enim probatur eaeeitate , ex hoe autem Μariti desiderio sequitur non male ipsi saeisse distedentem Filium , ideo ut redueeret Patrem , di Haritum ad Uxorem . s 3 Εκ lavidia , quod ipsam Filius deseruerit . 34 De Filii

223쪽

luere post mortem. Quid nunc ergo a me, Pater, pollulas, quid contendis Nondum Filius punitus est. Equidem, Iudices, neminem non mortalium docet lavere hominis sepuli urae; sed q-

ecus piciate hac magni agitur res exempli, quae ad cancros omnes pertineat, ierum naturae tamen, & potioribus humanae conditionis officiis magis arbitror interesse, ut discant Liberi obedire Parentibuς . Ideo intentata supplicia novimus, &, quoniam cogi vult humana malitia, ita sacrae Legis imperio posterorum it curi tat i provisum, ut publicae pateret plus interesse tuli uiae, Parentes in calamitate non deinseri , quam Filiorum corpora sepeliri . Quam rari enim, quam dissicilis exempli est , ut Parentes Filii etiam non miseros pati velint, ut tam morosam, tam tristem moribus ipsi affectibusque dissimiles non dedignentur caritatem. Odere severi nominis decus, atque ineluctabilem sacrae necessitudinis auctoritatem, &in vitia abeuntibus objectum

quemdam paternae reverentiae metum.

Excedit inde vero patientiam omnem,surentesque annorum libidines, & ne scias mentes mitioris assectus adstare

etiam maerentibus, & quibus, seu de

morborum cruciatibus, seu de calamitatum adversis tristior, atque aerumn sior vita transigitur . Voluere idcirco majores nostri, invitoς nolentesque cogi , & sepulturae religione terreri sic filios, ut parentibus miseris, coaeta licet, auxilia tamen, & solatia non negarentur. Quod si ita est, jam non Operiatur haec foeditas, non subtrahatur contenta est. 37 Sive omnis in desun- DRe -- ctia sensus perit, &ad operiendam sce ditatem, subtrahendamque dororἴ materiam, mortui viventium causa sepeliuntur: seu cum ad infernas sedes anima migravit, unus hic luce viduis honos, & a suprema face ut vatesserunt petitam ulterioris ripae stationem contingunt, quae vera esse & credo miser , di opto, cito iturus ad filium. ' Certe rerum natur ut in generandis, alendisque hominibus, quae necessaria erant, ex se ipsa prospexit, ita cum rursus opus suum resolvit, eo pora nostra quam primum reducere ad principia festinat, ut desertis etiam locis circa cadaver tracta imbribus terra concrescit, aggerant pulverem venti,&liquefacta multa die membra paulatim humus bibit, etiam si nullus operit. At ipsa longo tempore in terram ossa desidunt . Nobis vero adversus exanimes genuit non solum miserati nem, quae cogitationi nostrae subit, sed etiam religionem: inde ignotis quoque

corporibus transeuntium viatorum collatilia sepultura , inde injecta ab alienis humus . Facinus indignum , cum haee ita sint, sepultus esset filius meus, nisi incidisset in Matrem. Et haec, Judices, nou ideo ego dico, ut asseclutura corrumpam , neque vobis praecipio, sed adversariae exprobro. Legem quidem istam quidni horream, eum id unum miserrimo iuveni ut oblectum , quod in calamitate non deseruerit Patrem λ Sed quatenus luctus nostri in ius vocantur , & flenti disputandum est.& orbitati suae Mater irascitur: supe-

s' Ita si fax est mutarem Lectio ere, βυε tam oratiis ta destinctis sensus savia ad operiendam M. z8 Quae aceend tur in funeribus.

Quae tum argvimentiam, quia ipsa uattira intendit redueare tore sita ad sua minet pia , unde videmus cadavera etiam naturaliter is liri, per teream scilicet, aut imhribus, aut ventis gratiam eo periri . Quae eum ita sint, hoc magis Faltare debet humatia religio , qua ignota etiam eadavera solemua humare. Expetidit hie Lesem Pater, qua se Μater defendebat, probatueri ipsam contra se nihil sacere . Quoniam vero dubitari poterat sitne ad verbum intelligenda Lex , an altius examinanda voluntas . ait Matrem sola verborum nuditate allegata se defendere, male vero quaeri sit ne sequenda voluntas Maia

224쪽

LAURENTII PATAROLI ANTI L. VI.

DL - remus, quam exorare non possumus .

R Eequando duorum hominum miseriora vota vidistis , ut de his Pater si vicerit, filium suum efferat, Mater si vicerit, abjiciat ὶ Quae tamen lex est Qui parentes in calamitate deseruerit, insepultus abiiciatur. Omnis nobis in hac prius causa, Iudices, descripto,&intellectu legis contentio eii , utrum

jus verborum ambiguitate, an volum

talis fide statutum sit . pars enim adversa id nititur , parentem fuisse in calamitate eam, quae deserta sit: cujus

rei poena est abjici insepultum . Quid tum fuerit in causa , quid sit pollea

consecutum, quomodo legem intelligere conveniat , subteriugit dicere, neque a vestigio scripti recedit, sed nuda recitatione conteuta est . Nos neque omnibus perso s,ineque omnibus

caecis scriptam ess e legem , & iuveni justas , ac necessarias recedendi causas r & cui rei semper ius satis plenum est , bonum animum fuisse, postremo non hoc esse deserere eontendimus, atque eo causam dimittimus, ut non sit absolvendus adolescens, nisi etiam laudandus. Qui autem dubitat, an scripti voluntatem sequi conveniat, is mihi videtur quaeitionem tentare , incertus qua de re. Ideo pauciora adisiiciam, quod nobis quoque si ita pedigitis ὶ afferet quandam cavillationem ista sermonis ambiguitas ἔ ac videri

poterit omnem actionem partis adversae prima statim recitatione subverte. m. ' Nam lex cum dicit, qui paren. tes in calamitate deserueriti rursusque cum dicit , insepultus ab iciatur: nouutiqua id significat, ut non liceat eum sepeliri, postquam proiectus est. Quare aut mihi quoque permittite sio agere , quomodo volo , aut quod magis vestram religionem decet , indignamhaee dolori materia , & tales mortui Au i

viventium causa non sepeliantur. Cre- LOGἔa.

do, jam etiam exemplo, & futurorum pudori temporum satisfachum , si non eoni ingat homini, qui matrem in ea-lamitate dei eruit, suprema funeris pompa , & quodcunque nominum pietas i Ilia adhibet solemne tumuli decus, qui

parentes non reliquerunt. Possum nunc

ergo, Iudices, facile possum de causae nolirae merito allegare rationes ; sed dissicilius redderet Fater . Nam si rerum natura, siculi generationi hominum necessaria prospexit, ita quoque opera ad principium suum festinat reducere ; si desertis etiam in locis aggerant circa cadaver pulverem venti, &tracta imbribus terra concrescit, illud inde est quod neque melioris vim novit natura pietatis, & quaecunque nasci cernimus, atque interire, Iam no sunt iuxta animi morumque merita, non ad potiores conditionis humanae leges, dc gentium jura composita. Quantum igitur opus est, ut ab ipsis obviis

nescii mite consilii rerum calibus mens rationalis abscedat , quam praeter miserat ionis illos affectus, qui magis naturae sunt, quamdam servare etiam reis

ligionem , & temporum factorumque diserimen decet Ut enim , Judices ,

non primis conditae naturae institutis viveremus omnes, vitiis, & malitia hominum taehum est. Ideo , cum muli neeellario nobis ipsa invita natura praeeipiant leges , nunquam magis in luppliciis decernendis ab eo, quo plus naturam ipsam ordine praeitare videas, abeundum arbitror, quam eum de se teribus hominum maior vis illata naturae est. O nulli igitur melius negata sepultura , quam et , qui parentes iue alamitata deseruit i o nunquam sanctior, nunquam elementior Lex , qua

nihil

Primum arῆum ad infirmaria in Legis uctoritatem est , qua Da non iubet non sepaliri , tantum ita pialium proiici, quare postquam fuerit projeeium , poterit sepeliri.

225쪽

2I6 M. F. QUINTILIANI DECLAM. VI.

oηvi nihil tandem placuit , nisi ut patris , sanctissimis auribus verborum captio- DECL ut matris filii recordarenturi Facinus nem, ex utraque parte praecidite : &iodignuin i Debebat me non deserere cum filium singularis exempli proba- Iuvenis , etiamsi non imperio , non vero, fortitet sentite, nullam unquam precibus retinuissem . Reiectis, quan- a maioribus nostris poenam scriptam tum conjicio , Iudices , quaecumque esse pietati. ' Atque in eo, quod pri- hactenus Pater allegavit , ut meritum mum posueram , non - ad hane captet proiecto corpori sepulturae, rur- rem pertinere legem , non diu versa-sus tamen exprobrandum homini est , hor, neque dubitatione, quam non ha- qui neque horret sacrae Legis impe- bet, afferam moram. Neque enim p rium, neque mulieri infelicissimae mi- to, si aetas impediet infantem, vale- seretur. Iam igitur quae Lex est ὶ tudo aegrum , resp. Legatum , dux cui Parentes in calamitate deseruerit militem , nihilominus obstricta elude- insepultus abiciatur . Haeccine Lex litas non accipiet rationem necessita- est, Iudices, quae, aut verborum affe- tis: & cum semel apparuerit patere inrat ambiguitatem , aut violenta alie- ejusmodi causis defensionem , poteronaque possit interpretatione in diver- plane esse securus: nec timebo, ne te- sum cogi Et tamen quanta adverso neri videatur filius meus , si non potius effingit , ut cavillationibus iura tuit omnibus succurrere , IF dum incorrumpat, tamquam se Legem intel- ipsa lege occupatus est . Pater alliga-ligere non conveniat, ut scripti volun- tus est, Mater caeca est, unus utriquetas est, neque recipienda ipsa omnino filius, magna locorum distantia. Ha- sit, nisi post quaestionum pericula di- bet lex in medio debitorem. Duc admittaturi Nam illud quoque dicere non uirum mavis, ad utrumque non po- erubescit, quod Lex , cum ait, Qui tes, nisi hanc conditionem misero im- Parentes in ι alamitate deseruerit, rur- ponimus , ut quicquid fecerit , proji-

sumque cum dicit isse titis a triaιαν, ciendus sit. Si exierit, Mater sepeli- non utique illud significat, ut non li- ri vetabit : s remanserit , Pater .ceat eum sepeliri postquam fuerit proje- ' Non dubito fore dubium, quin ius inctus. Ego vero vos. Iudices, vos om- hac lege fuerit & mihi: nisi sorte ut nes an hoc credi possit intermgo. Proiici omnia inique, iniusteque conquii itis Muidem insepultum quidnam ex ipso hic quoque uniuς occasione verbi aliud verborum intellectu innuere deprendi, putatis iuvare parentes . aliud non de iis, nis ut quis ita projiciatur, ut se. serere. Idest, de hoc dubitare vultis, peliri deinceps non possit λ Cur enim utrum parentibus ubique serri oporteat proiici filium Lex vult, nisi ut ipsam auxilia, ut ego existimo: an vero non post mortem puniatur, ut pererrans no- mereatur adjutorium, nisi qui praesen-xius spiritus inferno lacu optata non te filio miser est. Nam si deserere in sedeat ripa , neque ad illos felicium calamitate , nihil aliud putamus esse

Seeundum argum. quia iam ita non procedit . ut de nulla solvat neeessitate . de nullo impedἱ-mento, sed magnum fuit Filio praestara ne posset omnibus sieeurrere, ergo. minor proh. paeo atriis saltis es, Ate. t i58ὶ Ut solism ad verborum ruperficiem eapiatur. Is Dum vult prorsus satiεBeere Legi. Tertium araum. uia uel Legia sensus es ut non deserere Parentea sit ab iisdem non discedere, At se sequetur hoc malum , ut possint Filii esse spectatores mi seriarum Patris, absque quod suecuris Tant, At contra Legem reeeent, praeterea sequeretur quod quis edi aliqua necessitate a patre absens, mon teneretur ipsum iuuare; vel sensus est, tit parentibus ubique serre oporteat auxilia, At se tam ad Patrem Lex ista pervenit, quam ad Natrem. Probabit vero, quod cum duo uocaverint, ire dehiae. rit potius ad Patrem . .

226쪽

MATIO

LAURENTII PATAROLI ANTI L. VL ar

tuam a misero discedere , duo smul

celera permittimus . Primum illud ι ut etiam , qui aderit , pollit impune nihil praeitare: si quidem absolutus es hac lege , qui secundum miserum stetit. Quo quidem modo non adjutores calamitosis parentibus filios damus , sed spectatores . Dehine aceidit illud vel gravius, quod cum rerum necessi. tas quotidie nos dividat , si quaedam sortuna parentes nos deprehenderit , quamvis exiguo di vi sus spatio impune Opim non. feret, non succurret, ut

hae littem se calumnia defendat. Non reliqui , non abscessi, neque pede , quod aiunt , uno a parente discessi rsolutus erit 'omni auxiliandi necessitate , quando vel ira interpretatione absentis impietatis occasio est . Hoc voluisse legum latorem putamus, ut natus ex nobismetipsis in rebus adversis

praesidium parenti labore, atque praestantia solveret lucis usuram ubicunque , nisi sorte non sumus parentes, nisi palam . Quid est ergo.non deserere Ο-pem serre , non deesse . Omnia haec eo spectant, ut auxilio liberorum i ii sint parentes . Quod cum ita sit , tam ad me lex ista pertinuit , quam

ad Matrem. Duo unum voeabamus ,

videamus quo ire debuerit . ' Poteram quidem fortiter dieere , Pater iussi . Hoc nomen omni lege maius est . Tribunos deducimus , candiὸatos ferimus . Ius nobis vitae , neci que concessum ist. Si non fecerit quod iubeo, nou deferam illum ad sepulturam . Necesse habuit parere . Non deseruit , sed a Muthull est Crede ,

non contemptu tui Venit in carcerem.

Sint sane iura paria , sedeatque medius inter duos Iudex e non compa rabo personas , quamvis apud omnes

gemes plus iuris habeat Pater; sit sa

campos solemni carens tumulatione perveniath Et quam bene, Iudices, quaecunque sceleratos liberos castigaverunt, iura consentiunt Nam & parricidassevera Lex honore funeris non dignatur, culeoque clausos, ne honestior forte contingat sepulahri locus , demergipelago, longeque a terris disperdi iubet. O nunquam igitur Lex inutilior, si poteti illi statim sepultura jure contingere , quem ipsa vetat ne sepelia- turl Quod vero, neque omnibus personis, neque omnibus caecis scripta sit Lex, non diu luctabor , ut quam res

Vere meretur non praebeam fidem. Namque si inpediat aetas infantem, valetudo aegrum, Re spublica Legatum, Dux militem, quis contendat, illos in contrarium non ita compelli, ut si ad fercndam opem deficiat eorumdem pietas, satis pro se se afferat rationem di ficultatis Qua quidem in re plus staret, credo, Lex ipsa contra Parentes, qui filios cogerent, quam contra filios, qui parentes non adsuvarent. Quid invenietis simile in iuvene nostro necessitatis, quam dicitur habuisse ad utrumque veniendi, utrumque iuvandi ρ Pater captivus est , Mater caeca r Cum

huic opem ferre nisi Filius nequeat, ille possit tam facili redimi pretio, cui Lex praesentiam filii, & caritatem adindicat, vos ex illimabitis. Quid plura , Pater, quid plura contendis Potuit Filius urrique luccurrere; ipse tamen maluit deserere Matrem. Venio nunc it rum ad sacrae Legis voluntatem , quam ita causae suae Pater favere proclamat, ut mihi pariter nullo modo seripta ubdeatur. Et quidem circa verbo i um interpretationem , quam callide homo tentat effingere , non longam affcram disputationibus moram; atque ita st tuam , ut nihil omnino sit non desere

Est primum quidem argumentum est , quia ipse in Pater, cuius nominill reverentia sit Polemine omni alio reipet v. R ex quo ipse Filius raptus, 3c abductus ad Patria redemptionem.

227쪽

et I 8 M. F. QUINTI Ll ANI DECLAM. UI.

re, quam Opem ferre , non deesse . Quod si verum est, inique prorsus iniusteque contendit adversarius, tam ad se quoque Legem istam, quam ad me pertinuisse. Cum ergo duo unum voca remus, videamus quo ire debuerit. Poteram , inquit, equidem fortiter die re , Pater iussi: Hoc nomen omni l ge majus est. Impotentissime, superbe , itane matri nihil protias licet in filium t Quid habet vestri nominis reverentia tam praecipuum, ut non & n bis tantumdem, quoties iure velimus, auctoritatis accedat Anne parum materni meriti est, quod praeter communem de visceribus nostris collatam animam , filios ipsae tam longa duraque patientia educamus, instituimus, ut patribus operenturi Matris est quidquid ad vos referunt liberi; & vobis quoties in maiorem aetatem succedit imperium ,

mater iam diro labore, & dissicilioribus

annis plus meruit. Pudor sit, pudor, comparari utriusque nostrum affectus, qua que plus genitoribus natos comendant

necessitudines. Filium postulo, filium, qui mihi vitae lucisque debitor est; quem cum aliter possem, vivere iussi ; cujus infantiam, adolescentiam sic lavi, ut aliquando me non desereret i quem , uno verbo reseram, plus amavi. Quisquamne est, qui tantis valeat aliena jura meritorum objicere aut in pari etiam audeat calamitate filium ad se voeare,quem mater retineat λ Poteram ergo toto male

ni nominis imperio cohibere abeuntem ;poteram dicere, non te deferam ad sepul- ne natura communis: non imputabo, Die --

quod nomen dedi , quod familiam , ' quod impensas, quod dum illa acqui-IO , captus sum. ' Non indulgentiae di Dcrimen excutiam , de qua iam lite concessum est . Fuerint quidem ista facienda, sed ego ius meum reprimo,

inter duos parentes caecus ast - tui est. Exorabit, qui prior rogaverit. Tempore certe vinco I ante miser esse coepi . Tu adhuc integra es , ego iam alligatuς sum . Tu sana in domo , ego iam pene defunctus in carcere . Tibi adhuc non opus est filio , ego

iam rogo . Nempe calamitas tua naata est post epistolam meam i nisi te fientem consolari filius voluisset , ante caecitatem tuam exisset . Noli mirari, si te jgratia vinco , si ante exoravi filium quam tu rogares. Si qui quam figuratione quadam in hac malorum conditione iudicem ponat, sortuna quaeso absit, cuius tanta calami tas fuit. ''Abstulerat quidem tibi ocu los nimius affectus, & de quinque rerum sensibus pars una cessabat, si &tenebras etiam salvis luminibus alternas continua nox duxerat. Maius est tamen malum quod sic fletur . Nam ut merito queri possit ablatas videndi voluptates, impeditos rerum aestus; tamen si non iniqui Iudices sumus , nec ambitiose miteri sunt , qui mederi possint , reseram non solum qua vincenda mihi, sed magis etiam qua consolanda es . Nam quando omne tormentum corporis abest , dolorque

mem- Seeundum argumentum , quia maiores erant calamitates Patris , quam Matris ι δ hine tradiit, utriusque comparationem.

go Iam enim Filius .olebat ad me venire, eum rogasti ne d steaeret. ' Tertium argum. quia licet caeca fasta suerit uxor, adhue tamen ealamitae eaptivitatis sapestabat excitatem, quod probat . . quia cum dolor adest corporis , dc languor membrorum. levius est malume eitatis ; a. quia si desunt lumina , habent tamen edici voluptates quatuor reliquorum sensuum r.3. quia ipsa diciti defiant domenica commoda; 4. quia non est tam gravis p istici lueis , nam nihil novum est quod nobis sit videndum : ulterius quanto anni tempore vivimus in tenebris quasi ad eaeciis latet s. quia licet caeci possvmus tamen operari alienis ministeriis; ε. quia lae nae lavius quam alia teri est malum caecitatia , i piae enim nulli Omeio , nulli muneri magni momenti destinantur; ν. apoleher ima descriptione calamitatum suarum, quas in captivitate expertus est, ostendit malua shiluisse meritum, ut Filius ad se potius vetiaret.

ει Non video huius membri occasionem, euina sensus ad quartam probationem spectat. I . i

228쪽

LAURENTII PATAROLI ANTI L. VI.

εαε- membrorum, qui totam cogitationem in se rapit, feliciter cessat , superest ut cruciet nimium otium , & aisidua quies , res si non sint necessitate iucundae . Nam visus damnum sarciunt reliquae voluptates, odor, guttus , ta e his , auditus e quibus tametsi deesse summam fatendum est, non est tamen maximae calamitatis loco numeranda parum plena felicitas . Domus certe propria , lectusque genialis , con Uentus propinquorum , sermo amicorum, ipsa quod raro contingit honesti calamitas, & in qu .cunque sortuna beata libertas, tot voluptates obruere pol sunt unum dolorem . Nam lucis desiderium, si malis meis compares, etiam delicatum est . . R Non enim aliquid rerum natura genitura est spectaculo noli ro novum , ac non quicquid sp ciosissimum , pulcherrimumque visuri sumus, vidimus. Nempe quotidie nox oritur , & aequam temporum Portio nem involvit obscuritas , & ex parte sui ipsa quodammodo caeca natura eli.

Cui alienis oculis uti licet , audire , imperare, cujus ministeriis officia non deliint non enim defuerunt nisi se erigit , & fortunae suae rationem reddit , miser non est , praesertim in tam bona caecitatis conscientia , animi vitio si miser et . Non debet dolere quippiam , qui potest gloriari equamquam cujuslibet & quacumque causa hunc incursum passae levius est tamen malum sceminae . Non enim navigatis , non legationem obitis , non frequenti peregrinatione sis variatis aspectus, non militaris vos , non serensis ratio deducit . Alioqui semper est is intra domum , uno plurimum in loco , levibus officiis affi-Σae.. Tuum quidem affectum si heneno vi , nulla magis causa caecitatem

pulturam, & debebat confestim parere

Filius, neque Parentum aerumnas expen- 0ς δ' de re, ut pergeret ad miseriorem. Testor tamen conscia Numina ; filium aliter revocandum credidi. Haec erat vox una deprecantis: Nate, caeca sum. Hoc nomine mihi videbar supera me calamitatum omnium ambitum , vicisse

invidiam , fregisse pectus odiorum , im manitatis. Miseram mel Valuissent fortasse plus apud Filium gemitus, lachrymae , preces in selicissimae mulieris, si aut minus misera, aut plus saeva, plus inexorabilis suillam. Contendit iterum Pater, merito venisse ad se Iuvenem, quod, cum primus miser esse coeperit,

primusque rogaverit,tempore certe vincat. Sed, si qua fides, tantissimi Iudices, primum non una haec patebat ad redimendum Patrem via Filio, ut Matrem relinqueret, Piratas adiret, vicariis manibus se se offerret. Illud scilicet inauditum quoddam , novumque s eulo feralis genus redemptionis fuit, ut, alligato filio , pater vindicaretur;& inter duos, quorum alter liber, alter

captivus erat, voluntaria haec fieret eonis ditionis sortisque commutatio , ut unullin alterius fata transiret. In quo quidem, ne Filio semper videar irasci, ne icto maiorne fuerit huius crudelitas, qui Matrem deseruit, an eius, qui tanto se pretio redimi passus est. Neque minus mirandum iudico, quod tam truci, tamque indeprensibili fuerit pietate Filius, ut ferret se alligari pro Patre, nollet retineri apud Matrem. Deinde Uero ubinam ius est, quod diversis Parentum calamitatibus Filius minus misero tribuat, quod coeperit primus languere Cum sane Lex iubet , insepultum abiici, qui

Parentes in calamitate deseruit, cum in utriusque discrimine non queat nisi alteri unicus opem serre, & dubium te

229쪽

22o M. F. QUINTILIANI DECLAM. VI.

Aini' neat caritas aequa consilium, ad illum

jam, qui magis indiget, Lex iustare Dpexit. Noli mirari, si te gratia vinco. Tu primus de captivitate scripsisti, tu

primus orasti: non habebat tamen infirmitas tua caecitatis comparationem. Ocaecitas, caecitas, quam dulcia facis caeterarum sata calamitatum i Quantum in comparatione tui captivitati decrescit

invidiae t Neque urgeam modo, Judices, ut tractemus sexus utriusque constantiam , & adversus aerumnarum ac suppliciorum dolores aestimemus potiores vires. Sint sane iura paria, neque habeat homo , quo supra miserrimae mulieris infirmitatem & agere sortius possit& pati ; dum censeo tamen sortem , qua torqueor, vellem vicariis ipsa manibus redemisse maritum. Iam non irascor adversario , non objicio, quod Piratarum, quod c rcerum poenas exaggeret. Fingite amissam illam omnibus ingenitam libertatem , fingite irrequietam fluctibus sedem, hirsutos hostium vultus, ac feros immanium fremitus Barbarorum, udum carcerem , vincias manus, alligatos pedes ; gravior tamen calamitas est, quae tota statim ac simul sensibus animoque contingit. Magnum est miseriarum solatium irasci posse suppliciis,

& sociata membrorum lucta veluti exprobrare fortunae , cum ipsaque poena pugnare una caecitas sic miserum qu tit, everberat, ut quidquid hominis reliquum est , totum id invalidum iam,& prorsus inutile lamentabili desperatione deficiat. Neque enim, ut homo objicit, visus damnum sarciunt reliquae Voluptates, odor, gustus, tactus, auditus. Nefas est, Iudices, credere, caeco aliquid solatii, at quid delitiarum pol le contingere ; quidquid enim nobis externa renunciant, illud omne promptiora luminum ministeria commendant;& quoties de quinque sensibus pars ista

doluisti , quam quod ad redimendum Decια- maritum ire non posses. Haec tua ea Μ π ' lamitas erat, aesti inemus meam . Nulli quidem gravior visa est quam tibi : audi tamen quam multa in illis epistolis non scripserim . o fili, in quibus te malis reliqui Iam illa principalis , ac maxima dono deum com cessa libertas , nec hominum solum , sed serarum, volucrumque sensibus fixa, & ingenita, primum spolium fuit. Me ipse perdidi, teneor venale mancipium, & civis Romanus merx fio , & libertatem senex dedisco , & natus ingenuus οβ vaenire opto . Minimum est, quod habitamus in fluctibus, hy-berni nos feriunt venti , non statio , non sedes, non quies, sed quod malorum meorum maxima portio est , tam miseri sunt etiam domini mei . Sed cito praetereunda est memoria , propter me uxori gravis , mihi propter filium. Transeo hirsutos hostium vultus, & immanium barbarorum feros fremitus , tantumque mihi quotidie esse metuendum , quantum pati captus a violento pirata potuisset .

Nihil est desiderio suorum gravius ,

timui ne quem ex meis viderem. Nihil tempestate minacius, quotidie naufragium optavi A Nam mortem, confitebor, senili inertia una causa minus cupiebam , ne defunctum nemo sepeliret . Quam vestem relictam captivo putas, nisi quae praeda non erat λ quales epulas , cibosque praebent, qui tys rapto vivunt Nam illa quidem satis digna quis dixerit , udum carcerem , & inundatam semina naviculam , & impositum nuda trabe irrequietum latus , revinctas post tergum manus, alligaios , tamquam esset qua fugeremus , pedes λ Solae in carcere tenebrae iuvabant . Saepe de auribus questus sum, quae sonum flagellorum,

230쪽

P ς ' gemitum aue caesorum , quamvis im- cessat, caeteras etiam languere frangi- Auri

''pexis obrutae comis acciperent, du. que quotidie cernimus . Quid namque 'R ''ra metus sui exempla . Miserum me, omnino sensus, animumque delectet, fili,' nempe morbo peristi . Compara quoties tam miranda, tam pulchra, de

terram mari, domum navi, lectulum qua quidquid intelligimus , quidquid

carceri , libertatem servituti , deside- haurimus emergit, rerum series oculis rium oculorum totius corporis damno . nostris non sese prodat Putate, Iudi Quo nos longius ducit calamitatum ces , de ipsa paene humanarum rerum nostrarum misera contentio Caecita- omnium exiiste natura, cuicunque lumen litigare possunt , captivi nec vi- cis desiderium est. Non alternis noctivere . ' Uerum haec etiam si in ae- bus renascentes conspicit dies, non di- quo ponerentur , tum multum in al- visas temporum vices, &signa jucundoteram partem debuissent habere mo- legit intuitu, non divitiarum pompa, menti , quod plus mihi poterant pro- non spectaculis fruitur. Quae me satis desse quam tibi. Ei labori incumbe - epulae recreant, quae dubiae prorsus, atre oportet , ubi effectus promittitur . que ignarae mihi contingunt Quasn Stulta cura est , quae spem non ha- torum etiam, propinquorumque voces bet . Ego redimi poteram , tu sanari laeta suscipiam, quorum aspectu, & non poteras. Qualiscumque illa cala- mnino blanda contemplatione destituor mitas inemendabilis cecidit , non re- Domus sane propria , lectusque genia- medium accipere , non vicarium po- lis non desit; conventus amicorum, fa-

test . As Iedillet scilicet lectulo inem- miliae earitates assistant; filius ipse, ficax sedulitas, & acceptis epistolis meis lius miseram non deserat matrem: quae iuvenis filius nihil aliud quam cum maxima tamen felicitatum omnium la- Matre flevisset . Quia prosectus est , bes est, universa haec non videntur. Iam

alterius tantum parentis calamitas e- igitur & levius censeo, quod optabilem mendata est . Si remansisset , & Ma- rerum diversitatem non percipit caecit rem caecam haberet , & Patrem ca- tas; illud tristius, illud gravius esse proptivum . ' Adjicio , quod tibi non testor, quod miseram solatia ipsa, ipsae

necessaria filii praesentia fuit. A ssidere voluptates excruciant . Me infelicem lenim, ciboς ministrare, manum porri- Nunquam magis sentio calamitatis ingere quilibet poterat. Mentior, nisi fa- commoda, nunquam plus malis nostriscium est: me ab illis captum, tam dura illachrymor, quam dum ad me inuti conditione venalem , quod utique in lia prorsus ae nulla solatia perveniunt. confesso est, nemo alius redemisset quam Et haec, sanctissimi Iudices, non ideo meus . t Et ego sic ago , tamquam mentibus vestris obiicio, ut mihi tan- haec tum credatis; neque ulla praeitanda sit adversario fides, dum diras vinculorum poenas , & universae mala captivitatis

enunciat. Interrogare tamen volo nunc hominem, quid esse putet caecitatem ,

nisi supra ipsa carcerum piratarumque supplicia tristissimam , incomparandam

captis

Quartum arg. quia licet adstitisset Filius Matri, adhue tamen illam non potuisset iuvare, stilaam. hos habisisset in calamitate Palentes, eum tamen Pater iuvari pollet ; sed ideo est prosectus, R quidem iuvit. ' Quintum arg. quia quilibet poterat apud Matrem in subministrandis alimentis Filii vieem supple.

re, Patrem vero non potuisset redimere nisi Filius.' Sextum arg. quia ipsa Mater fuit causa cur discederet Filius: namque cum prae dolore de Viri captivitate oculos amissset, semper eiusdem impatienti desiderio teneretur , ipse voluit coalalari N arem properando ad patris redamptio em , quem Matri restitueret.