Laurentii Patarol Opera omnia quorum pleraque nunc primum in lucem prodeunt. Tomus primus secundus

321쪽

3 i* M. F. QUINTILIANI DECLAM. IX.

ANV - hercule sentiebam. non mei iuris mens ultionis meae solatium perdidi , quod P - ' ' erat ; inimiciti, illud , ut dicit , an pauperi vos potius debueratis irasci . pietas fuerit, incaeptam sane famam pro- ' Quoniam ' igitur adhuc cum pau-

tuli, accusavi dicam libere inimi- pere legibus, ac iure consisto , liberosce egi. Sed vobis iam pateat, Iudices, eius in supplicium patris peto . Quid

conscientia mea , judicate, primus ne satis ina precer homini, qui fecit , vit morem effuderim, livore ne calum- quisquam deberet se vindicari Calumniatus sim, si inimicus, cujus supplicio niator, inquit, idem patiatur. Permit- suduerim, plect i non poterat neque con- tunt mihi, Iudices , calamitates meae victus Vultis me accusasse divitem queri de hac lese, tanquam parumn proditionis , quem sciam tunc potius bis in ultione prospexerit: contra nos proditurum cum revocetur ad iudicium ρ inventus est vindiElae modus, quo non inimicus numquam publice calumnia- debeamus esse contenti. Quisquam netur, quia ipsi vix creditur & verum di- mortalium idem vocat facinus ¢i . Quid egerit tanto rumore per- menam i Tantum ne doloris venire cita civitas , tanto metu sollicita, in de suppliciis, quantum de *3 cala- tantum scelus exardens, vos scitis, & mitatibus putat Nescit profecto, ne- me miserum rursum videbitur si scit quantam δε patientiam pater moe- creditis inimico. Ruit caeca multitudo, rori, quantum animo membrisque ri-& circumfusa liberis invisa membra di- goris inducat, quod patiaris, agnoscere. vellit; quilibet gaudet ministrasse vin- Innocentia opus eu, ut miserum fa- dictae . Testor immortalia numina , ciat dolor . Constet licet utrinque

numquam tantum invidia valeat, non mortium numerus, totidem nobis ubtanti contumelia pendatur, ut tam sae- tio cadavera assignet , plus tamen estv a quaeratur ultio. Sed necesse profecto de δε innocentibus. Et quicquid pati-

est , vix senserit dives dolorem , qui untur deprehensi , licet solatio idem

parem renovat immanitatem , & no- sit, aequitate minus est . Ut idem sit vae gaudet interesse vindictae laceratim supplicium nocentis & facinus, una ranis . Ergo ne iuvat animos novo ty- tione essicias, ut illud ferre non possit. rannidis terrere spectaculo, & gestien- Frustra aestimatis quam crudele, quam rem victoriis, triumphisque civitatem saevum sit quod petimus , in quantum

innocentium cruore civium incaestare excesserit usitata genera poenarum.

Ruite cives in scelestum pectus, lace- '' Explicata est, Iudices, explicata le- rate inimicum , divellite calumniato- gis invidia , cum quis quod patitur &rem. Quid iam filii mei meruerunt sum fecit. Quiὸ quod hoc solum est γωplicii, si calumniatus est solus Pater nae genus , in quo non itabeat nocens Rem pessimi exempli paterer etiam si nisi de se queri, & tanto minus debeat meruissem. Laudo, Iudices, quod non aesta miserabilis, quanto maior est quod

Ineipit eonfirmatio, A prἔmum aratim. quod probat non Pauperem, ad Filios supplicio tradendos, est ex Lege, qua tamen Pauper non probari occidentas Filios contenale . Re p. autem a quod per supplietum sae inori non satistit. a. .Quia lieet etiam si pax pro vindicta supplicium, tamen miis nor semper vindicta est, quia Filii Divitia suere innocentes. 3. quod supplietum .pro vindicti innocentia tale esse debet, ut illud is etia ferre non possit, quare Filiorum debet esse tapplieium , non Patris ao V. C. habent qtioniam , ego de lectione ueteri nihil immuto. a. Ita ut lacinoris per iniuriam illati sat ex sola eius poena, qui fecit, compensatio . Ia Incasigato. a 3 lo eo qui vindiea dux est. M V. C. habent patientiam pater, corrupte ut puto, neque adeo eleganter ut vetus liatio.

as intellige dolorem ex suppliciis, non, exempli gratia , ex easbus , aut suis etiam seeleribus , qua de re pluribus Iuvenalis . αε Quales Filii mei t ut ego quoque suere. - Seeundum argum ex ipso iure in se eonfiderato , di stia Legia scriptae auctoritate , quia enim

322쪽

LAURENTII PATAROLI ANTI L. XI. 315

nte . patitur invidia Quid aequilix excogi- projecit dives arma, non stationem , Aottari, quid i uitius potest Grassatus vallumque deseruit , sed tota orbitate aliquis est ferro, praebeat & ipse cer- in bella reversus hostes repulit . & fi

vices. Miscuit noxium virus, refunda- liorum carnifices liberavit. Sed intellitur in suum facinus autorem . oculoς gere profecto ,&supra calamitates meas rapuit, effodit, reddat de sua caecitate terre nescio , cuius naturae sit dives , solatium. In nullo mortalium perferre qua mente egerit, ut qui tantum prae-

possum sceleriς sui impatientiam. Bre- buit adversis animum, & multitudinivissima est iustitia vindictae , eum fa- nocenti pepercit, in privatam adeo incinus mensura poenae est. Et si natu- Uidiam, furorem, & crudelitatem ex-ram ultionis inspicias , optime vindi- ardeat. Sed alia fortasse fuere inimici catur quisque quo modo miser est. 'Fi- consilia, & sceleratam mentem civita-dem vestram, iudices, ne ideo tantum tis rumor deduxit. Quantam compararat putetis iustum , quod exigit reus, quia gloriam post exactos hostes , salvam pa- ego recuso. Non ferretis me pauperis triam, & datani ci Uibus veniam, si e- mortem petentem , si liberos suos ob- tiam pepercisset inimicol Sed quoniam tulisset. Ex omnibus tamen quicunque dives auctoritate legis abutitur, & to incognita , inaudita passi sunt , nullos to nisu filios meos in mortis meritum hae lege magis vindicandos puto, quam transferre conatur, attendite santissimi quorum liberos aliqui; occidit . Quid Uiri, quam truci , infirma tamen ini- mihi pro hoc redditis, leges ubi respi- micus ratione contendatia 2Equum est, ro/ ubi claudo gemitus unde su- inquit, ut nocenς idem patiatur quod mo solatium λ Bene, bene admones do- intulit. Feretisne rogo quemquam, qui

lor , illos , illos liceat invadere , qui iudiciis veltris vim inferat , adversa-

nunc magis amantur, quos orbitas no- tusque clementiae tyrannorum exigat destra commendat . Sic quoque eircum- sane issimo. Tribunali sententiam EO scribimur, nisi totidem sunt, nisi illis go quis aequitatem expellit, quam ha- par est , ae similis aetas , & ante om- etenus maiores nostri innoxia, divinania Optimus pater. Deceperas me , que mente obscura legis verba, & sae- fortuna, deceperas, si mihi tam gran- vam nimis speciem imperii, in blande fecisset facinus homo , qui liberos dioris ivllitiae voluntatem reduxerunt non Quid de clementia dicam, cujus non capiunt merita humanae laudes Fallitur, Iudices, quisquis eam mentem esse legis existimat , quae sola imagine verborum refertur , objicitur. Calumniatoridem patiatur quod reus . Ego sane putaverim , sapientissimos maiores nostros , qui civitates legibuς imbuerunt, graUiorem ideo adfixisse institutis speciem severitatis, quod in lenitatem quoniam natura propendit , de nimio rigore paulo revocata lex aequum supplicii modum praecipiat . Ita scilicet provisum est semper , ut gravior legis terror esset quam dolor , & plus homines ex ipsa lege, quam immanitate legis deterrerentur. Calumniator idem

patiatur quod reus . Mereantur igitur filii mei lacerari , quod & filio; divitis

'ustius, quam ut si facinori poena eum Pauper igitur in eausa fuerit, ut TIii Divitia occiderentur . iustum eu . ut & suos morti traditos videat. 7 Da genere menarum, quae a Legislatoribus constitutae sunt, vide plura apud Plui. praeeipue in Lycurgo, & solone . ' Tertium arg. quia numquam maiorem vim habet hae Lex. quam in similibus casibus, cum eviuspiam liberi ab alio perempti sunt per iniuriam, quid enim maius abripi potuit . quid blandius , quid gratius ta η Cum liue mihi solum pedissent liberi.

323쪽

316 M. F. QUINTILIANI DECLAM. XI. I

ANut iis civitas laceravit . Quis petit ut non haberet. ' Quid quod ex omnium Drcti . μ' ' illa, Iudices , utamur saevitia contra scelerum comparatione nihil est dete- *innocentes , qua effraene vulgus , & stabilius hominibus, qui leges ipsas irata ei vitas in liberos suspecti Ducis faciunt nocentes Vestro me hercule effusa est Quis audet concitatae mul- nomine calumniantibus debetis irasci , titudinis caecitatem ac furorem, judi- quorum nefas non potest nisi per su cantium comparare consiliis Quid pa- dicium facinus imponere. Actum est de remus invidiam legi, si trucius ac vult rebus humanis , si de criminibus no- ipsa puniamus , & crudelem faciamus stris tantundem mendaciis licet : nec si plus petat quam scelus λ Sentio quan- ullus innocens hucusque selix est , utio livore me petas crudelissime, quan- diligentiae fingentium par sit . Quem-

tum agas veterem inimicum. In vin- quam ne mortalium in re quam finxe-

dicta illud maxime necesse est, ut sit rit, quam composuerit, invenire ali- brevissima mensura facinoris. Scio quid quid , quod potest probationem vocare, non inhumanae ultioni sufficiat . Satis & facinus explicare facilitate ver vindicaris si quoquomodo condemnor. rumi Magis oderis mendacium, cum Sed adiicit inimicus nullos hae legem a- simile vero est . Quoties manifestumgis vindicandos, quam eos quorum li- eli aliquem perisse sine causa, calum-beri occisi sunt . Quid dicitis leges λ niantibus irasci debeas, ut possis illis Adeone peremptis filiis ivllitia potior ignoscere , qui crediderunt . Adjicite

vindictae est Sed mei trucidandi sunt. huic execrationi, quod calumniatus 3 Ergo per Deos immortales siqua pietas est in bello, quod de proditione , 3 est, vindicentur liberius morituri par- quod de duce, M quod haec omnia se-vuli quam qui iam perierunt. Saeve, cit inimicus. Non est quod se publico

crudelis, tu legem adducis, quae occis tueatur errore, nec in excusationem.

rum liberorum Patri favet, & ex ea- afferat, tanquam crediderit &ipse fin-dem parvulos postulas rursus occidi sentibus. Nemo sic decipitur, ut de aequone animo seretis, Iudices, novum inimico suo mentiatur. '' Rumor, inis facinus admitti, cuius sedetis ultores quit, Circumscribat me iam dives , & tota oppugnet auctoritate de sensionis , non occidentur Liberi mei si patrocinia valebunt pro filiis occisis . Adde quod ad supplietum nocentis nihil interest, liberosne , an Patrem occiderit . Non habeat ultio per leges quantum dolor pollulat, atque impatientia , neque capiat iustitia modum de precibus lachrymarum . Nomina sunt haec pietatis , non juris ; neque enim quaeritur quantum Pater doleat de niorte Filiorum , verum an calumniator sit innocentis poena plectendus. Si valet n

minum' in artum aeg. quia nulli detestabiliores sunt homines, quam qui iaciunt Leges nocentes, ut secerat iam pauper , solo mendacio esse iens , ut valeret Lex , quae iubet proditorem morte occidi οῦ probat autem suum illud anteced. r. quia actum est de rebus humania , si credatur mendaciis , die. a. quia calumniatus est in bello de proditione, de Duee tie. 29 Qui ad nocendum sellieet Legibus utuntur; ipsasque noxias e Seiunt . 3o sententiam scilicet iniustam, & sae inorosam, fion quidem respecta Iudicum , qui ad ipsam ex calumnia ducuntur , sed in se ipsa. 3i Cuius tempore vitandi sunt in Civitate tumultus . 31 Qua nihil magis indecorum est, & eontra dignitatem hominis. 33 Utpote nominis sancti. Hie fit confutatio, & r. se tuetur Pauper, quod ortus fuerit rumor Rempublicam a Divitem di. Rei p. Dives a nullo rumorem hune diffusum , quam ab ipso Paupere , evius vi maior probatio est, quod si ineertus est auctor , non ita facile consentiunt, sed eum tota Civitas Divitem eredidit proditorem, ipse Pauper fuit, qui Civitatem calumnita Divitis implevit; a. quia magna fuit aecusandi materia, cum Dux belli aeeuiaretur; 3. quod si incertus sit auctor rumoris, Pauper tamen accusationibus C lumniatus est, & quidem primus ἀ 4. quia eredidit, quod genus calumniat est , in rumore veritatis

aucertat.

324쪽

LAURENTII PATAROLI ANTI L. XL 3I

quit , 3' suit te prodidisse . Bene admones . Hunc primum calumniae tuae

obiicio rumorem. Quis enim, Iudices, nesciat hanc famae esse naturam, ut sit primo unius hominis audacia λ in nulla re locutus est continuo populus, nec quicquam adeo subito statimque notuineis, ut in illo pariter omnium sermo consentiat . 33 Quam non posissi mo- Vere civitatem, quem non replere populum , si quod omnibus nobis narres, in nullo non coetu loquaris , & de re quam tum maxime fingas, iam dicas esse rumorem Quanta tibi deinde mentiendi materia de periculorum no- st rorum occasione succurrit Nihil est

tam capax malignitatum sermonum-

rue, quam bellum. Quid interest un

e sumpserit rumor ortum Quod negari non potest, tu concionaris, accusas, tu crimen de fabula iacis. In rumore , cujus probationes, cuius argumenta non habes, calumniae genus est primum credere. ' Sed, inquit, momri debeo , quia lex qua te accusavi ,3β hoc proditorem pati iubet . Pote

minum meritum, abunde vindicaris, si me rapies parvulis meis, si tenellis pignoribus Patrem rapies, & inopinae

mortis pavorem, qua rursus ulciscatur

immanitas, impones. Quid λ Quod etiamsi dives justam habeat causam , maius

ego tamen doloris, ac poenae patiar, si vindicatur inimicus ex voto ὶ Creditis, nihil gravius accidere calamitatis meae querelis, quod violenti, ac trucis inimici iussu caedes pignoribus no

stris immineat Nemo se mihi iam

comparet in fato lacerationis. Quantum inimico solatii est, pauperem non ministrasse supplicio , patratam non imu i lis manibus caedem , & scelus non ex unius mente, sed totius concitatae civitatis furore perfectum t Liberos tuos voluntati civium veluti sacrata capita,& publicae salutis piacula tradidisti; &tibi poteriς in.solatium mentiri . Me miserum, cujus libidini, superbiae, invidiae immolandi sunt mei; quis compensabit, quod non utilitati publicae, sed

unius crudelitati absumentur Sed sortasse minus tibi contigisse credis quod percustares ignoras Tu mihi interim semper eris crudelis , immanis , tyrannus , dives . Torqueberis tacito animi nocentis flagello , & conscia praecordia sceleris occulto supplicio mens carnifex everberabit . Prope iam est ut exclamem , Iuvenes meos lacerate . I vate, Numina, innocentis patientiam. Perfruar dives , perfruar conscientia tua. Primum , , inquit , calumniae tuae objicio rumorem . diis nescit, Iudices, quod in re, in qua incertus est auctor, calumniarum causam pauperi dives obiiciet Sed immensam sceleribus aperitis audaciam , si huic conjecturae favetis , & summe crescit livor , ac superbia maiorum , si tam facile minoribus nocere possunt . Taceo quod nullus inimici conscientia calumniabitur coram tota civitate, quod sibi nullius fidem polliceri potest, cuius semper verba suspecta sunt si non consentiant cum aliis . Uultis libere dicam Ne-

34 strepitus populi, Insiguratio, ali Id ineerto auctore reserens, vocatur rumor, de quo orat em ut specie argumentationis extrinsecae loquuntur; vide Tullium , Quintilianum , δι Cael. Rhod. qui vocat ipsum subrostraneum . 3s V. C. hahent quem non posse movere CiυDate , sed non tam faeile sententiam erues huius lectionis. Secundum pauperis argum. quia Lex iubet calumnlatorem idem pati ae proditorem ; iubet ver proditorem occidi , e. g. 'ergo εe calumniatorem . Re p. i. Lege ea lumniatorem exsigari supellei quod contigit aecusato, non quod eoni ingere debit Isset . a. vere Pauperem voluisse , ut Filii Divitis oeeiderentur, quia ipsum aeeusavit absentem, qui se ilieee non posset puniri. 3. quia numquam pr babit Pauper illud este saeitius Rei p. quae non minus ae Pater illud patri est i 4. quia quidquid feeit Civitas, feeit instigante , 1 populum movente Paupere ; 3t euius quidem uerbis non modo illud secisitit, sed pajora alia scelera. 34 Mortem.

325쪽

3I 8 M. F. QUINTILIANI DECLAM. XI.

Avvt-vio in tanto urbiI totius, singulorum- ram quidem breviter rei pondere , le-D C ,--φ' 'que discrimine rumores vanoς effun- gem , quae calumniatorem idem pati '

de te luit . Quisquis ille auctor fuit Iubet , ejus poenam exigere quod senumquam certe fuit calumniator. Quo cillet, non quod facere voluisset. Fmnunc me vertam homo suspectae fidei, gamus enim non hoc pauperem ca- cui non licet proclamare , primus in ptasse quod accidit , cui debet impu- concionem non prosi ui Necesse eli, tari exitus, qui de calumniae tuae flu- ut partes meas sumat civitas , cuius xit errore Vultis scire, Iudices, aliud causa modo filios sum perditurus. Non quaesitum ε quam quod lex, quae mori quaesivi fateor primum rumoris ortum, jubet Accusavit me eo tempore, quo neque cum de salute Patriae decerne- non poteram damnatus occidi . Dic batur, diligentia cunctationem adhibui . nunc, non ego effeci, ut occiderentur

In tanto discrimine facile solliciti cre- liberi tui, & aude civitatis illud vocadunt quodcumque adversi : numquam re facinus. Non tamen ullis emcies ar- nocuit nimis timuisse . Tunc, fateor, tibus, ut non potius miserear rei p. meae,

me furor rapuit, proclamavi excitatae non minus &illa facinus est palla quam multitudini, divitem renunciari prodi- pater . Coacta est liberos Imperatoristorem, defendendam, ac vindicandam vincentis occidere . Fallitur, Iudices, Republieam . O numquam jultius fa- quisquis ullum facinus in rebus humactum, o numquam sanctiorem accusa- nis publicum putat. Persuadentium vitione mi obiici te jam quod calumnia- res sunt, quicquid civitas facit,&qu har, quis incusabit quod pro salute Pa- cunque facit populus, secundum quod triae loquebar Itane ingrata sit civi- exasperatur, irascitur. Sic corpora nOtas, ut plus valeat quod contra civem, stra motum rusi demente non sumunt, quam quod pro patria effectum est & otiosa sunt membra, donee illis ani- Merebar nunc etiam calumniator a, mus utatur. 37 Nihil est facilius, quam solvi, quod imputare possum civitati; in quemlibet affectum movere popu- merebar quod illum credere potui ini- lumiamicum patriae quam regat , cuius vires & opes possideat, qui inimicus est miserrimo pauperi . Negat mihi concedendam esse mortem , quam postulo , quia non liceat nocentibus eligere sibi supplicium . Hane tu igitur poenae electionem appellas , quae , ut sis vindicandus , sane tamen superat omnis contumeliae paritatem. Tibi ne levior videtur compensatio, & minor facto,

si caeditur infelix pauper in vota hominis immanissimi Reserri erudelis indulgentiae tuae contendis, si mihi mori datur pro filiis 8 Sit sane haec mea electio supplicii, non habet tamen electionis illud solatium , qui non potest eligere minus, quam mortem. Miror quod non pudeat hominem nostrum mortis votum accusare, qui ex aviditate , Uitiae suae supplicii genux inferre contendit . Sibi ne dives superbia suae fortunae ignoscit , & quod mihi negatur licebit potentiori Uerum quam iuiliora sunt vota supplicium petentis quam irrogantis Quod vero dives ait, non esse poenam quae ultro petitur , sentio, nondum suffecisse crudelissimo homini adversari miseriis meis , nisi etiam illudat . Quidquam ne fortiter patiatur homo , qui trepidavit hactenus, & tam saevae sortis eventum exhorruit aut compositum efferat ad superbam conitantiam animum , qui semper expavit , ex quo tuus esse caepit inimi

3' Nota est ἱneonstantia vulgi, quod quamcumque trahitur in partem, A vi verborum rapitur ἀ

326쪽

LAURENTII PATAROLI ANTIL .XL 3 19

Daeιλ- lum. Nulli, cum coimus, sua cogita- inimicus . Puta me , tam a trecto vul- ΑΜvr- '' tio, sua mens , aut ulla ratio praesto tu supremis Occurri, quam tu gestis in- μ'

est : nec habet ulla turba prudentiam ferre Pauneribus t Circumspice hane singulorum, sive quod minus publicos maciem, hos liventes artus, & infir- eapimus assectus, live negligenitor est mum corpus , quae terror Divitis , &qui se non putat solum debere ratio- de Filiis dolor, ac sollicitudo lassa. it. nem : & multi fiducia facimus om- Circumspice hominem , cujus calaminium. Quam non possit Rem p. turba- tates toto nisu insequaris , cui te im-re , confundere , si quis repente pro, placabilem geras inimicum , pro quo clamet , Prodidit vos Imperator ve- diebus , ac noctibus agitaris . Quid-ster, 3 addixit : & nunc ille liberos quam ne audebit contra terribilia ino habet Si mehercule post hanc, ini- tis, qui par non est ferendo homini mice, vocem templa monstrasses , sa- Ecce pallorem, ecce gemitus, & que-crilegum continuo flagrasset incendium: relas quas exigis ; & liberos si relin- si convelli simulacra voluisses, fecillet quo, si servo, quam infelix exitus, ple- omne de numinibus suis facinus auda- nusque tristitiae t Hoc unum est , procia . Vis scire tuum esse quicquid ci- quo ad supplicium non prosilio , pro vitat se eit Gloriareris illo , si prodi- quo cunctor , pro quo si trahitis ultro dissem . ' Non est, Iudices, quod vos non sequor. Miserum me, liberos meos a gravitate justitiae dolor ultionis abdu- nunc servo, at relinquo sortasse carni- eat , quod mortem suam inimicus of- fici, ut teneris artubus avidissimae faufert. Mon petit illud, nisi quisquis ipse ces numquam expletae satis satientur lnon debet oleidi. Seposta igitur pau- Iuvat ne ad hasce tristes pariter coniis per lege mei doloris , hoc tantum ditiones eventus ancipitis redactum li- ab affectibus vestris omnium mortalium benter occumbere Moriar , Iuvenes nomine peto, ne cui nocenti poenae prae- innocenti l Iimi, moriar si fas erit ; sed stetur arbitrium. Infinitam, Iudices, necesse pietati est, ut promptiora mem-

scele- bra non viserat , ut vicariae morti ociscurrat invita . Uolo nunc inspicere , quanto certioribus argumentis causae

mitrae ivllitia pateat , & quoniam Dives legis auctoritate contendit, patro-einium statim de sensu sacri Iuris arripio . Quando enim Lex dicit , calumniator idem patiatur quod reus , non utique illud intendit , ut eodem pro sus supplicio erucietur, quod passus sit accusatus , sed eo profecto , quod pati meruerit . Quis enim contendat, ut idem velint sapientissimi Iudices , quod insania furentium , aut quis sbi persuadet , ita Leges iubere , ut concitata multitudo ignara facti , & eaeci furoris effecerit λ Homo sanus hane imponet necessitatem , ut quoniam crudelius, quam par est, egit civitas, severis pariter , atque immanibus iudiciis iustitia procedat . Sed si bene novi divitis verba , aut non attendit . aut consulto singulis non immoratus est Legis verbis. Lex enim ait, quod calumniator idem patiatur, quod reus si convictus sit. Rogo nune Iudices, quid passus esset dives proditionis convictus Non suffecisset sane paterno luendo sceleri poena Filiorum , quod ad supplieii

is Hosthv in servitutem redegit.. Tertium Pauperis argum . palheticum , quod osserat Inimietis . Resp. r. magnam reia relinqua audae iam, s liceat ipsa eligere mortem ; a. non esse poenam subire optatam mortem , sed iolatium, a indulge ditem esse quisquis permittit; dolorem esse non relinquere liberos salvea , sed videre moris tuos, quae sane poema Pauperi danda ea, quam quidem .e lubeat , restatue se omnem Divea opaeam navaturum, quamlibet ab ipso mortem removens, etiam voluntariami s quam meditaretur.

327쪽

3 et o M. F. QUINTILIANI DECLAM. XI.

modum non contigisset. Iam ergo ca- sceleribus aperitis audaciam, si poe- DR a. lumniatus sit Pauper. Severius ne ple- nam licet eligere condemnator nec iam Eli poterat Dives, quam eapite, quo- ullam mortalium innocentiam trepidaniam non jussisset iam civitas lacerari tione contineas , si patitur deprehen-

Filios Patris convicti id nostri igitur Liberi ad lacerationem petuntur , si neque Dives severius puniendus tantum doloris passus esset Adde quod illum numquam Lex tuetur, qui ipsam Legem facit nocentem . Vestro mehercule nomine inimico meo debebatis irasci , qui vobis ex auctoritate iuris facinoris necessitatem imponit. Cr ditis hane fuiste institutoris mentem , ut in rependenda poena ne immanitatis quidem sceleribus abstineremus U lo quidem calumniatorem idem pati

quod reum,s fuerit illud poena falso damnati. Sed si nullum iudicium fuit, nulla sententia, sed ex surore tota civitas saeviit, quis exigit calumniatorem ea poena affici per Iudices, quam per eosdem neque pati poterat accusatus Scire vultis quam atrox, quam immodi- ea, quam non exigenda haec sit poena Graviorem neque dives inimicus invenit . Merito hanc legem oderatis si tantum iuberet. Ego vero tum maxime deIegis huius voluntate mitius sentiendum reor, eum de hominis diserimine agi tur. Actum est de genere humano si facinus mensura sit poenae. Si me largi ri favor Numinum natorum copia stipasset , & sacros lares maternarum viasterum ubertate magis recreasset, tota ne innocens parvulorum maltitudo impi

tatibus inimici mei sacraretur, frequentiae sunerum adstante Patre ἰ Sed pudeat tam iniquam agere comparationem. Nimis est quod ipse vicariis fatis occurro, vindicandi erunt filii, si ea dar talis calumniaton ad ultionem, quam non exegisset inhumanus homo , sed Dux victor , & ianoeens satis esse debebat ipsa infamia calumniatoris . Augeo , Iudices, legis. auctoritatem , qua innocenti Pauperi semper faveat, dum ostendo , non ideo nobis, datas esse leges, ut publici iuris patrocinio privatae ultionis foveamus invidiam. &sint nobis veluti in odii nostri ministerium . Fidem vestram, Iudices. non est cur se dives non inimi eum emngat , proclamet; neque enim inimicus potest crudelius agere. Quis est, qui miserum, senemque Pauperem omnibus infestissimi pectoris conatibus insequatur , dilaceret , conterat , nisi superbus , & num

quam perculsae satis paupertati infestissimus dives Quis est, qui de Voto homini

33 Quod dum subiturus est , east andus non moratur. 4o Quam tota in hoc verbo H οτ ποσu.4i Fortaue ut exoraturus adstantes.

sus quisque quod ipse maluit . Levat

omnes eruciatus , omnem dolorem , praeparata mentem composuisse patientia . Fallitur quisquis humana torme ta sola nominum atrocitate metitur rnulla poena est, nisi invito. Non habemus ullum , nisi ab impatientia d lorem, & ut aliquid crudele, saevumst, metus Deit. Supplicium quisquam vocat ad quod prosilitur, quod exposcitur, 3' quod circa se non habet m ras/ Illo, per fidem. illo trahite dam.

nalos , quo non sequamur. Tune est poena, cum periturus trepidat, haeret, eum restringit lupremo vincula conatu . Volo perituri prius videre pallorem, audire gemitus, volo circunspiciat, volo queratur . Fidem Uestram, Iudices, ne nocentibus supplieii sui contingat electio . Minus iniquum est ut evadat nocens poenam , quam ut contemnat . Mortem vero

damnatis quisquis praestat , indulget ,

328쪽

LAURENTII PATAROLI ANTI L. XI. 32 I

mini vicariae mortis pro liberis facultatem neget, nisi qui abunde velit odio suo satisfieri Quis est qui parvulorum caedes exigat, & trilli spectaculo avida lumina, & immotam seriem exhibeat, nisi cui tantus sit livor, tanta a viditas inimicitiae, eum fatiari nequeat De nee sunt alia beneficia poenarum . ' Fallitur quisquis illam velut omnium suppliciorum summam putat . Occidi non est poena , sed exitus . 63 Neque enim habet impatientiam aut dolorem,

quod possis aspicere quasi fatum. Quidii liberos relinquas , imo si serves , quam felix exitus est, plenusque laetitiae Lucrifacit mortis atrocitatem , quisquis 'ε laudatus occiditur . Me , inquit, occidite. Non habet liberos, inimice, non habet, quisquis hoc te velle miratur. Saeve, crudelis, ego tibi permittam morit At quid jam mihi melius optem Vides quantum feceris nefas λ 64 Idem pro liberis meis

offerre non potui . Tu vero parvulos tuos tene, ut in isto potius moriantur amplexu . Tu nunc quoque non evades, non effugies. Quacunque te duxerit orbitas, sequar: effundam, si quod

paraveris venenum , subtraham omne ferrum, incidam quoscunque ii rinxeris nexus, ab omni revocabo praecipitio.

Etiam occisis liberis tuis, non idem

nisi innocentium cruore , & miserum Patrem malit oculorum dolore torque

ri λ Quis est tandem qui nolit lachrymis, & praeparato pectori ignoscere, nisi, ut dicam breviter, inimicus Gaudet immanissimus, gaudet supra dolores nostros, & lethales angustias , gaudet impius, cui nihil poterat felicius contingere, quam ut contra me loqui, &me reum agere posset affectu inimi et . Videte quam exhibeat fronte gestientis inter praecordia gaudii speciem, videte impavidam superbiam; non illud conscientiae securitas eli, verum spes bla diens vindictae. Qui non tam saeve, inimice ageret, calamitatibus nostris licet adversarius miseraretur . Ecquis ferat igitur hoc quoque ipsis grave pondus accedere , ut subselliorum illa severa Fiades indulgeat potentiori , ut inimico Diviti Leges plus valeant, ut ille vot rum suorum tueatur innocentiam, qui videtur etiam post impetratam ultio nem futurus avidior Immensam sane sceleribus aperitis audaciam, si tantum nune liceat ex momento Legis mortalium pessimo ἱ & puto de pauperibus actum, si tanta auctoritatis exemplum inferat Dives, & nimiae superiorum p tentis occasio adjicitur calumniarum . Illud maxime, sanctissimi Viri, observandum rior, ac iudicia, quae in exemplum abeunt , & ad futuram innocentiam faciunt privata sive indulgentia , sive invidia corrumpantur . Inimicus meus, quem lor lunae tuae masnitudo facit impavidum , & in omnia flagitia paratum , apertissimo licet inimicitiae voto non dubitat supplicium petere ea-lumniatoris. Ruod praestare Dives debuerat assi emi Neque justa uti causa , quia se inimicum profitebatur. Verum ne putetis, Iudices, me semper ingratiam aurium inimici mei locuturum, neque mihi aliter causae nostrae agendam quaestionem, qua Dives aviditate maturandae ultionis nimis abutitur . Egit a me calumniatoris supplicium , veluti me certo scelere reum deprchenderit. Rogo vos, Iudices, rogo te , Civitas , quis mihi facinus calumnia.

a Quam indulgere. 43 Mors quam Ipse inpetieris, & quam tu respuis , quas tuum immolabi la Fatum ita decreverit, non habet dolorem , nee impatientiam. 44 Quod mortem pro Filiis subierit. 41 si quis miratur, te mori pro Filiis, is sane non habet Filios, nescit se ilieet qua di cara sit Patri vita Fii;orum, neque cogitat hoe quod facit pauper, Patres omnes iacturos, ct ipsum quoque si Filios haberet. 46 vitam meam, ut tu offers luam.

329쪽

32 et M. F. QUINTILIANI DECLAM. XI.

8 Vt ' rum obiecit , quis me nocentem pro- patieris inimice , nisi vixerit . ' Nec Dama. ' bavit, quis amicus etiam Diviti , in- vereor, Judices, ne putetis utriusque tellusque pauperibus verba noltra , & nostrum orbitatem simili esse ratione conatus illos redarguit i Nunc plus sen- tractandam. Admovebuntur ecce contio, quantum hic solus sit tam imma- tra lacrymas meas liberi, quos nemonis, tam esserato animo, quantum in- noscet . Patris innocentis occis sunt humanitate fortunae suae superbiam ex- parvuli, quos nunc circa templa M se superet, & magis blandior conscientiae retis, circa quos se celebraret vestra lae- meae, quod non existit alter acculator. titia. Facinus est, Iudices, minoremo nunc me vere innocentem, quod in esse transactarum mortium 43 miserare qua totius Civitatis laeditur maiestas tionem . Non invenio quemadmo-

mihi tantum obiicit inimicus. Quaero dum liberis prodesse debeat odium pa-

cur non ortus est rumor de calumniis tris. Perierunt etiam illi, quorum nec

inimici Pauperis, sicuti de Divitis pro- pater debebat occidi. Me miserum, ditione Miror quod Civitas rea lace- quod sic quoque multa habiturus es , rationis liberorum, numquam in me sce- quibus ego qui vindicabor invideam.

letis resudit causam, numquam me se- Osculaberis ante perituros, alloqueris, cit rumoris auctorem . Nullus ne fuit accipies suprema mandata, & moritu- qui saltem ut victori blandiretur accu- rum te continuo a' promittes. Exone saret Utque dolori nostro pateat exi- rabis gemitus tuos, cum eorum sepultus, respondete per fidem, quid me ad chra numerabis. Siccabit oculos, quod inimici calumnias impulerit λ Aut sci- meam nunc quoque respicies vacuam vi, te prodidisse Rempublicam ἔ quod domum. Me miserum , pauperis tan- vero meum iacinus , si malignioribus tum solatium suturum est, quod pares etiam verbis , & impiotibus convitiis sumus. Quid quod in ipsa comparatio- sceleratum caput insecutus essem: Aut ne mortis non idem patientur liberi ignoravi, & crimen effinxi, sed , per tui occidentur uno sortassis ictu , &Deos immortales, ut poenas lueret qui erit ultio manibus contenta carnificis.

numquam posset castigari Ut inimici Par- mei caedibus hilaribus, & vindicatus spectator adessem Sed unde supplicium Divitis si proditor non rediisset , reversus suisset fidelis Ut filiorum Divitis

laceratione satiarer . Uerum haec inimici mei vota sunt, ipsae affert novae immanitatis exemplum . Nosco crudelis saevi pectoris ferale consilium ; plus

optas accusatoris mortem, quam inimici. Sentio quantum timueris rumorem,

sentio cur viceris. Necesse eit conscientiae objiciantur, &pateant quae vulgavit rumor, de quibus inimicus Pauper locutus est . Nulla unquam innocenti est ultionis avidias de calumniatore. Venio nunc , Iudices , ad eam causae partem νη Rie per motionem affinus, ad eonfirmanὸam causam Liam ostendit, quod etiam εἰ videant, At Liberi plectantur . non Pater, adhue tamen plus passim erit. ac pauper; I. Mia libaei Pauperia igno. ti iunt, sed Divitis essent notissimi. s viverent propter vie oriam patria; a. quia Pauper videbit, alimquetur, cleulabitur Filios antequam moriantur, quod sbi non licuit; 3. sa liberi Pauperia uno ictulo lassa Meicierentur, at Di. tria non Oeeis sed lacerati sunt ; 4. quia uidebit Filios mortuos , A sepeliret, quod sibi non eo uisit a s. qaia perdidit omnes comites pompae siue , a participes , quia victoria ipsa moeria est 3tc.. 47 Propter vietoriam a me relatam . as Famque in nos magia inge i ex proximorum considera. tione. unde difficilius destendamus ad condamnatoriam sententiam. 49 Hoe est , non invenit M modo per hoe , quod maximo visio Patrem ealumniatorem prosequetimur . ide ue ipsum Oeeidi pa.

tiamini , salsi fiant . neque debito dentur supplicio Liberi . so Fortasse intelligit , ut consoleria morientes, promittas illis, & te statim mositurum post ipsos .

330쪽

LAURENTII PATAR LI ANTI L. XL

parvulos meos occidit quicquid fuit

tota civitate telorum , omnis sexus ,

omnis aetas , Omnis infirmitas . Nihil est crudelius morte hominum , quos populus occidit : & solus hie exitus est, a quo non est nec cadaveribus salva re Verentia. Hoc me nunc compi

rare tantum putatis, quod non sum liberis meis ante satiatus Miser ego nec ad cadaVera accessi, non in sepulchra maiorum meis manibus intuli , nee licuit super ipsa corpora proclamare , IR non feci . Qualem ego illum, patria, perdidi diem, cum duces ab explicito bello revertunturi Non me laetae cinxere legiones, non effusi obviam cives triumphali circa currus meos e. ultavere laetitia: sequebar capti vos meos tristior victor, moestus undique elam

debat exercitus, occurrentium lacrymae

propinquorum & erubescentis circa me populi timida solatia. O suceessuum

quoque nostrorum misera conditio lErgo egos 3 victoriam meam non narrabo fine fletu, nemo amicorum pro pin-

tem , quae plus habet pro me lachrymarum, pro Divite solatii. Hactenus, ut puto, creditum est, plus calamitatis habere , plus mereri miserationis, quod Filiis conlisit inimici. Non me deterres,

non me vincis comparatione orbit

iis tuae, dives ; ut paria sint damna,

ut idem quod reus patiatur carimniator necesse est ut non occidantur liberi mei. Admovebuntur ecce carnifici ante ominnium oculos parvuli, quorum nullus supplicium exiger, nisi immanissimus. Nemo illis infestus, nemo iratus , nemo quod sciam petet, ut in publici sceleris piaculum lacerentur. Quantum d Ioris afferent mihi gemitus universae eivitatis, quantum torquebor infelix, quod miserabitur etiam qui non noscet, quod laehrymix favebunt omnes suspirio saltem, & unus tantum non parcet N eesse ut incomparabilis sit angor Patris in calamitate filiorum , quam omnes sentiunt. Quid invenis in orbitate tua simile, euius filiorum caedem salvanda Respublica, prodita civitas consecere Alleges licet par damnum , paremque dolorem de funere, in se tamen miserabilior est eaedes , euius nullus est , nisi coactus ministrator , nullus non ingemiscens. Parumne est , quod lacerati ni inimicus ad itabit , quod scisserum artuum cruorem ebibet, quod oculos satiabit, & viscera, & tardos in erepabit fortasse camifices ' Quam potior vindicta tua , cuius tibi nullus auseret partem , quam totam hauries , cuius tr em visus intra crudelia praecordia solatii nuncia recipies t Cerno gestiens pectus, & exultantis saevitiae timor latebra , cum veluti tyrannus adstabis, circa quem iussae impietatis eaedes, & feralia spectacula publicentur. Puta iam, me nostrae ministrasse vindictae dum ealumniabar, quantum solatii perdideram quod oculis non interfui . Adde quod tibi dulcior erit impetrata, iussaque ultio, quae ex tui tantum voto fiet , cum non populus , nota civitas, sed tu a

ctoritate inimici filios meos scindi iubebis . osculaberis, inquit, ante petiaturos, alloqueris,aecipies suprema mandata. Reeede iam pietas si sortis es, &constantia vales , si potius exigis adflare morientibus , & reluctantis animae eonatibus firmiori vultu interesse . Recuso , Iudices , si mihi conceditur ve uti selieior conditio parvulorum eaedi ministrare luminibus , & semianimes ad lacerationem componere artus, & interrogare timidoς dolores , & impedita Verba, & suprema mandata petere, cum truserorum lingua fatiscit, & animus,

si Sellicaa iisn modidi Rampublieam. 13 Nos rarum victoriarum .sa Quod immeriaci Filios meos laeerasset.