Laurentii Patarol Opera omnia quorum pleraque nunc primum in lucem prodeunt. Tomus primus secundus

301쪽

294. M. F. QUINTILIANI DECLAM. X.

Iudices , etiam si anima post fata vi- ac paternis vicibus occurrens. Haee veret d umbra voluit a matre, quid pallidior ad metus , ad vota pronior, tentavit Si Filius fluallidam, tristem- non diebus secura , non noctibus . Et que mentem solaturus advenit, necesse ille miser intelligebat, utri promptior erat, ut solaretur: Sed jam singulis no- ex parentibus, & facilior esset affectus -ctibus non adfuisset , quibus foeminae Itaque ab huius osculis, ab huius sceis

desideriis excrescebat aviditas . Si in- minae cervice pendebat . Et quia lonquietare maluit, quid mater queritur gum est ossicia praeterita debitae pietatis a mago obseratum Nosco nunc, Ju- agitare,. illo ipso languore, sibo filius dices , quare semper Iuvenis reversuς caducum illud,& fragile corpus amisit, sit. Mater singulis noctibus ex pee a- quam perdite mulier, & usque in exemisbat. Caetera tu, marite, exhibe uxori plum, modo super ora. pallentis infeli- tuae parricida, praestigiator invidus ,. ces lacerabat oculos, nunc siccata fru. inimicus.. Ut primum, ait, de insano stra ubera querebatur, nunc superstitem visu mulier retulit, novi infirmas sce- caedebat uterum i Notabat haec ille deminarum mentes , levesque cogitatio, ficiens, . 1 mandabatque morti suae,

nes sibi iacillime effingere , & veluti cui periret Ubi sunt qui cito iubent

Iersuadere praesentia quae nimis optantia stare lacrymas, quibus non placet lon-ncusate, si mereor, sollicitudinis no- gum agere moerorem Retulit umbra: strae consilium;.nihil aeque volui, quam a gratiam matri . . Scio,. & intelligo ,. ut misera mater de novi gaudii impa- cum inter tamentes cadaUer iacet me tientia revocaretur ,. dolorem potius ,. dium , & cum omnes videtur remisis- lachrymasque resumeret .. ii de uim pe- se curas, tunc sentit, & intelligit, &ius humanis mentibus contigit, quam, inter si suos Iudicat .. Moneo te, orbi assidua imaginatio eius , quo nihil sit tas, moneo.effusius fleas, inusius esse cariusi' Exilii male vor, Iudices, quan- ras, . nunquam perisse credas. Filii sui tum familiae foemina studeat, . quae sin- umbra cui non apparet, irascitur . 'Iam gula incusat momenta , cui solius no, 7 gelidi - piger corporis sanguis odiis aviditas est. Longa necesse est ex- mnes ta mortem strinxerat venas , &pectatio impendatur Filio insperate ve- nutantium' fulgor extremus vanesce nienti. Rogo, Iudices, quid praestan. bat oculorum, & iam desperantibus me tius, quid coniugalius fieri potuit, quam dicis crediderat pater, adhue tamen spe- efficere ne aliquando foemina se ipsam. rare mater videbatur,.& quamcunque accusetὶ Magum scilicet non ideo ad- corporis partem osculis misera tepefe- vocavi , ut tota arte praeclusa umbra cerat, illi vitae calorem redisse clama-

2 Oecurrens Filio aduenienti non solom vieibus stas, sed etiam vicibus Patris, quibus , quod ille non merebatur , ipsa gaudebat . a 3 veluti morti suae die eret , vide quam iniuste mi hi advenias , Quae me rapis. a Matri tam piae, tam pro eam meo desperatae Is Lachrymamim quae non cito feteruol. α moeroris longi. ιε Quia suorum maiori palleat affectu doloris.' Narrat a. eum primum morte deseeit Filius, spei veluti signa Matrem adhuc pratulisse , quae vix snebat eadaver efferri, & nondum die ebat e Re consectum, α merito; non enim eredebat se aluistius Filium visuram . a. indue Itur Mater res rena Filii sui apparitionem fingulis noe ihus post obitum; I. se rogasse Filium ut &Patri appareret quod ille promist, R ideo MMer renitias avit. 4. aduocatum a Patre magum, eui ut detineret intra sepule hia mortuum , mandavit ἔ s. magi eam describit dev aionem: ε. quid sbi evenerit post Magi opus, seiticet amissionem Filii . qui numquam ulterius ain paruit; '. loquitur denuo orator, ti dolorem Μatris, postquam sngula rescivit, exaggerat; g. movet miserationem in Matrem . cui tam . infelici sorte subrepsus est Filius, quod ille scilieet qui superave. at omnia insertiorum impedimenta. ut rediret ad Mare m ueneficii opera prohiberi mauerit; s. ait

o Mago dum irascitur, debere etiam blanditi, quod si Filium abstulit, etiam potest reddere. x et Ex vitalium spirituum , nas aliaque eoiorix defieientia . a s Coasulatus . /s Pauescentibus palpebris, quod futurae mortis sanum est . Vide Comed. Celsum, lib. a. toto eap. -

302쪽

LAURENTII PATAROLI ANTI L. x.

Deteis. bat. Oderat ignes , oderat rogos , -τι a I reponi corpus, & servari membra cupiebat. Et nunc infelicem magis matrem poenitet, quod sepultus est, qui poterat reverti. Scitis ipsi quo exequiarum dies labore extracta si, quandiu filium tenuerit adlambentibusi immis. Unde enim speraret, ut postea videre contingeret, ut extra orbitatem haberet oculos Iam magum misera quaerebat , ut umbra evocaretur .

Reliqua, mater infelix, ta ad ludices referre debebas , & nisi orbitate , nisi

lacrymis vox mutaretur in gemitus , noctes tuas quanto melius tuo ore lugeres Ego utcunque potem perferam. Satiare misera, sati a re saltein memoria diei illius, quo exequias unici duximus. Jam planctus , inquit , lacrumasque consumpseram, & tenebras V

luti perpetuas venire gaudebam, iam fatigata propinquorum 3Φ officia defecerant , jam plangorem familiae altus

sopor vicerat. Rogo ne quis tam contumeliosus sit in matrem, ut perquietem contigisse filium dicat. Unde miserat Tunc, unde somnus Nihil de te, marite, nihil queror. Satis magnas de-d illas poenas, si toris noctibus mecum flere voluisses. Vidisses utique,non quem

admodum tenues rerum imagines s lent cogitationibus accipere corpus, cum vanae ab uti animo cogitationes finguntur, sed ipsum filium, qualis blandissimus erat: & si dimittatur, videbo. Subito ante me diductis constitit tenebris, non ille pallens, nec acerbo languore consumptus, nec qualis super rogos videbatur, & flammas, sed γε viaridis, & sane pulcher habitu . Nescio ubi totam rc liquetat mortem, non igni torridae coinae , nec favilla funebri ni

graintra sepulchrum noxio earmine ciris Avu .cumdatum teneretur ; sed profecto ut verborum vim aliquam inveniret, qua insanissima persualio evanesceret, qua

non maternus territaretur somnus, qua

ut libere dicam nostrae pietatis affectum in marito, ae familiae dilecta uxor restitueretur. Non igitur putetis, ideo desiisse matrem videre Filium , quod magus umbram cluserit, quae nulla est, sed vel artis auctoritas, vel ipse dolor timentis in causa fuit. Quaeritis, cur non advenerit Filius ρ Ipsum mater putavit intra tumulum detineri . Ante itaque quam afferam, Iudices, nostrae

partis patrocinia,Omnium mentibus con siet, quam immerito queratur uxor ,

quod Filium non ut debeo desidero . Jam enim mihi objici sentio, quod infirmioris sexus ignaviam non Patior , & de singulis casibus ex mortalium o

mnium necessitate componens affectus, supervacuos gemitus, lachrymasque sepono. Neque etenim ille tantum dolor veritatis iactat meritum , qui se pollicetur immortalem diebus ac noctibus emanans ex oculis, intra quem non sinunt hominem quiescere singultus , Verbera , lacerationes . Cito pertransit qui tam largo exit profi Vio, quo cito anima exoneraIur, qui non inhaeret visceribus. Intelligite quis vere doleat , quis vere torqueatur ἐ& censete dolorem qui alte nutritus animo insedit penit is, ct animam sortius everberat, & lunc firmiori pietate praestat eum sibi exitum prorsus negans ad diutinos pectoris mora Iur angores, cum apud vos veri sensus non invenit locum. Fallitur quisquis putat, illum rectius dolere , qui magis exerit signa membrorum . Quid me vultis foemiisneaxo Alii legunt oderas, aderat senes. 24 Consolationis. 2s Alii admittaιυν, sed quam melior vetus lectio, suae sortior est ut dicat, si exsolvatia vos qui clausi sis , R dimittatia de illo earcere . intra quem ineantationibus obseerasis. ε Quaret nisi intelligat firmam , di vegetam, di florentem valetudinem, quam solemus vἔridem 3ppell3re.

303쪽

ro 6 M. F. QUINTILIANI DECLAM. X.

τρο nea desperatione rogis assidere , amplexuum nexibus detinere cadaver, &assidua lamentatione etiam post fune rum solemnes gemitus feralibus mini steriis in ea clarit Satis sit , quod doleo, quod sentio haud esse nimis dolendum.

Anne enim irrevocabile fati decretum planctuum vi revocemu2 , aut irreparabilis lethi necessitatem commutemus, ut ablata restituant Quid casuum vicibus cogitationes nostras rapi sinimus,& quaecumque intercidunt veluti nova insperata, aut diversa nobis accipimus Quid dolori nostro tot lamentationibus indulgendum numquam finem facturi lachrymarum, quoniam movendi ipsas finem natura non facit Tu quereris quod in mortem Filius, tantum scilicet in malum abreptus esti At ego gaudeo, quod de tot dubiae sortis certis eventibuς abstractus, humanam parumper correxit necessitatem gravius sem.

per dolendi, quod plura sunt quae non timet, quam quae perdidit. Non sane nobis aetatis spatium promissum est , neque lege perennitatis Filium accepimus; verum statim quoniam certissime scivimus moriturum , numquam nos debuit imparatos, oblitosque mors deprehendisse . Non igitur fefellit nos , quae dedit rerum natura , quod is nos numquam spopondit. Iam vero, qua tua querela est, quis dolor, quod in planctuum tuorum vota non propendeo Fas

est mihi merito conqueri quod Filium plusquam debes desideras. id quod, inquit, eripuisti matri solatium Quam

vanum, Iudices, quam supervacuum lParcimus nunc verbis , dicemus jam, Fcemina, an sint animarum vitae post funera, an iis quos noveno fluminis gyro coercitos dicitis, tam prona ad lucem, ad matrem via pateat. Quid il-gra facies, nec vix bene e nere comis posito umbrae recentis igneus Ru lor. Proclamaret mater infelix , etiam si s talem videre desisset. Primo tantum stetit, &se permisit agnosci. Ego tunc plurimum stupui, non ausa oscula dare, non iungere amplexus: infelix primam perdidi noctem, dum timeo,

ne fugeret. Hanc tu, marite, persu

sionem putas, & vanum animi mei lugentis errorem Quicquid est in filio, plus apud matrem fit, cum desinit. Uis denique scire, quid uxori tuae detrax tis ex defuncto filio non habet aliud, quod speret. Iam nox altera aderat, &primis statim tenebris praelio filius erat, non ille ut pridie procul. & tantum vi

dendus, sed audacius , & propius , &ad matris manus tanquam corpus acce dens . Nec sam , nisi cum luce certa,

3'fugatisque sideribus, invitus ille v nescebat ex oculis, multum resistens , saepe respiciens, & qui se promitteret

etiam proxima nocte venturum. Iam 3 moerori locus non erat, mulier Filium nocte videbat, die sperabat. Quid attinet sinsula referre Nullis, inquit, destituta tum tenebris, donec stet rata tacui . Satiabar osculis , satiabar amplexibus, & colloquebar, & audiebam. Misera plus perdidi, si nemo credit. Iam coeperam tuam quoque, ma rite crudelis, agere causam, rogabamque iuvenem, ut paternis oculis quoque laetus Occurreret, & tibi, ingrate , dimidia nocte cedebam . Iam miser &ille pollicebatur : haec me fidueia per didit, ut confiterer . Rogo, quid tam muliebre, quid tam maternum fieri ρο- test Gaude, inquit , marite, gaude: filium fortasse nocte proxima videbis, illum, quem crudelibus flammis exus sisti, ex quo 33 cineres, & ossa super-

ων Cum sese adhue arderet rogus, A einis esset inflamma tua. as Ab igne . a s Contrarium hule quem describit. 3o Alii legunt 1 aediss/tia, sed altera potior. tr Ex Filii morte praeterita. x Pathetiee sceleratam se vocat, dum nihil marito renuntiavit, vel non rogavit Filium ut A ad Patrem veniret. 33 Exusto in usirim rogo fiebat os legium, luebantur stilicet ossa quae incendio Drex

304쪽

m sunt, iuvenem videbis, & forte etiam '' speres. Ego certe totis noctibus m ε ter sum, video, smor, iam & narro. Exitum paterni assectas quaeritis Filium videre timuit. Sic magum protinus nescia matre, cujus horrido murmure, imperiosisque verbis dii superi,

maneSque torquentur, excogitator iste mortis alterius advocat, non ut ex Orati manes diducerentur, nec ut euocata nocturnis ululatibus undecunque umbra properaret , sed tanquam parum sepulchra premerent, & tumulorum leve nimis pondus esset, filius, inquit, meus non satis periit , adhuc fulgore siderum fruitur , & nocte 3 nostra . Nam cum dies occidit, imponit morti suae finem, domum repetit, & maternos territat somnos . Inveni aliqua, inveni vincla verborum, sed a te tota , sed labore toto . Magna tua

gloria est, si retines filium, qui redit

etiam a morte ad matrem.. Noxium sepulchro circundatur earmen . Tunzhorrentibus verbis urna pmcluditur , tunc primum miser filius mors, S um. bra fit. Ite nunc, deputate mors, &umbra fit. Ite nunc , & putate vana

suisse matris solatia. Filium ista si cogitationibus , & inani persuasione vi disset, as adhuc videret. At quae su pileia sustinuit infelix illa statim nocte Iam totam domum, ac familiam quies prima sopiverat, & taeentibus tenebris venerat tempus dulcissimum matri: iacebat haec insomnis, inquieta, cum diceret. Jam itatim apparebit, iam statim veniet, nunquam tamen tardius venit. Miseram me, fili, praxima nocte jam veneras. Ecce iam si medios sidera tenent cursus, indignor, irascor, ita

demum mihi satisfacies , si apud patrem fuisti. Miseram me , jam 3 maligna

lud fuit, nisi inquieti, sollicitique ani- MYt-mi cogit alio, cum nos anxia vota deci- MN

piunt, & praeientis specie quidquid optamus apparet Non rediit Filius , sed tu vidi ili. Scimus, Iudices, mentibus nostris nihil esse validius , quae quidquid volunt concipiunt, & quandoque,

licet ita voluntas non sedeat, quoniam tamen iisdem tumet homo cogitationibus, ipsas hasce fixae semper imaginationi componi, atque ouectari. Quoties audivimus intra noctis, somnique tenebras hominibus ambulatum, gurgites montesque transmissos, data verba , redditas .manus Comparate prinsens factum , videte quam minus hisce ausibus sit, quod mater dicat se nocte vidisse Filium , quem enixissime optabat. Cur enim, Iudices, non etiam diebus apparuit Illud scilicet tempus elegit, quo vix posset praesentiae munus dignosci , dum scemina quotidianis lallata sive que ilibus sive operibus indulget quieti , & everberatum corpus sopore plus indiget quam sollicitum affectus votum adventu Filii Mater credula , mater infelix , quidvis tibi amplius dicam Nune vere sentio orbitatem deceptam, quae somnio nimis credidit. Quid vero ad te, mulier, pertinebat rogo, etiam si vere Filius venillat , unde Pater non posset auferre Τ Iam intelligis quantum tibi curae , mentis abstulerit ficta haec cogitatio, dum tota in inanem Filium intenta , quem osculeris, quem amplectaris , perdidisti verae matris ossicium. Cundit; diebus nesciae vanitati indulgens singula momenta consummis, ut anxiori voto nocte venturum expectes,& praeparatum magis sollicitudine, impatientia compositum largiaris affectum. Non mehercule crediderim, sibi

supererant, A eineres, A tumulo reeonditat intra domum plerumque reserebantur. 1 deorum Pen tium nomine colebantur. 34 Nocte hominum, vel noe e mea, in qua mihi uxorem aufert. 31 Nihil enim uiolentiae incantatio habuisset in Nattis eoneeptus , atque enitationes. 36 sole

iam meridiani nostri inferiorem eat tem in opposito hemisphaerio occupante, ex quo illis miridies , nobis media nox sit. 3ν Gaudiis nostri , α voluptatibna.

305쪽

198 M. F. QUINTILIANI DECLAM. IX.

AΜτι- animam Juvenis tantum iniunxisse ne- mundus luce clarescit. Quando ventes Dr - - ' gotii , ut nocte qualibet ad relictos jam redire debebas . . At postquam alia iam lares reverteretur ἔ tibi ut tanta teram, tertiamque noctem deserta va-

expectatione perdereris. Scio quid ha- nis questu bus duxit , tum tristiora sactenus seeutum sit , quid familiae de lugubria, tum squalidae magis pia erematris affectu polliceri licuisset, si diu- velim, tum repetitis sanguinavere plantius umbra venisset. Quid tu, indulgen- ctibus iam 3' convalescentes lacerti . tissime marit et Jam fas est inania vo- Nihil est infelicius matre, quae perdita, & iniquos aggredi quellus paternar dit aliquid in filio, postquam extulit.

voluntatis imperio. Puta me mulier , Cum vero comperit noctes suas iuve- inquit, iubere praesenti me revertatur ; nis necessitatibus magicis excantato pe-

quid contradicis uis patrem prohi- ride seretro, quantum illa praefixum ,

beat de consortio matris viventes Fi- clausumque tumulum nudis cecidit uislios arceret Numquam sane potest si beribus t quo fletu sepulchra perfudit,

Pater habet causas, non debet etsi non quo gemitu audientem sorsitan , & exi habet. An quis Patrem in miseram hanc re cupientem frustra vocavit animam rediget paritatis conditionem , ut & Ο natura crudelis, plus magum posse, mulier habeat auctoritatis tantundem quam matrem l Ubi sunt qui acerbas Quis patitur, rogo, in Geminos imp mortium necessitates , & ferrea jurarii poteitatem partiri, ut neuter iube- fatorum, & invictas, nec ullo Φο mcere queat, nulli obtemperare Nondu- rore mutabiles inanium leges quere. bito sane, quin in Filios primae partes bantur umbrarum λ Filium tuum, mu- sint Patris, secundae Matris. Nemo lier in selix, non impositae inferis elu- mihi dieat parem de Parentum visce- sere turres, nec spissa perpetuae noctis ribus, parem de Anima partem deri- caligo compescuit, non fabulosa, vatiis vari , & potiorem esse Matris affe- bus palus, multumque celebrati curώctum , qui mollior est , & ad quam- Vato igne torrentes : haec permeais libet sortem dolentior . Plus est quod bat , haec omnia nocte transibat , t

conserimus, qui sumus ante conscien- Vioremque mortem suam fecerat, quam

tia Patres , qui effraenis aetatis impe- si peregrinaretur, & abesset. Et nunctus sortiori vinculo severitatis com- minus mali pateretur, si non sentiret. pescimus . qui in Filiorum etiam se- Ille , qui non venit in quendam taris eundis provida sollicitudine dolemus . Cerem, translatus a tumulo patitur ve Ueniebat ergo Filius nocte, &se con- neficia vitae. Magnae sunt ergo umbraspici patiebatur . Eodem me semper rum catenae, & quanquam volatilem, uti iure posse putes; Filium tuum id- vagamque imaginem, morti stringunt eo ad te reverti nolui post Fata, quod atque alligant, tanquam reum corinneque dum viveret tibi molestum pas- pus animam. Ferro vero ac lapidibussus essem . Neque mihi compares , arctare , ut solent bellicae robur acci-

impatientissima mulier, invidiam, hoc pere portae , ipsam umbram iam ca- tuae quieti praestitimus . Nolo mihi se tenis alligate, jam claustris, non dico

38 Quaeeumque sunt propter funera intra domum lugubria , habitua. gemitus. moerorem slen. t um, desolationem veluti in Familia 1e. 3ρ Propter reeentem sottam ex doloris, tristitimque inis firmitate . 4e Cum nullus dolor parentum posse mutare Leges crederetur . ovibus vetatur reditus animabo. , R illaehrymabilia voeetur Pluto , & stygia palus v erue inemeabilis . 4. sinuoso . nidiandrisque obvoluto. 4 a Phlegeton , A Coeytua. 43 veluti reum eorpus, quod alligatum ex sui cum anima eonnexione, eogit A animam intra nexus silere ἰ vel seu ti rerum empus aetinet veluti

intra carcerea animam.

306쪽

LAURENTII PATAROLI ANTI L. X.

P c ' erudele est, portentosum , nefarium ,

utique si haec faciat, qui sensurum filium credat. Et nunc illos miserrima mater in corpus putat & in membra deseendisse mucrones. o mage fleve, erudelis, o in lacryrms artifex nostras, vellem non .dedisses tam magnum e perimentum . Irascimur tibi, & hiam diri necesse est. Dum cludis umbram,

intelliginuis solum te esse , qui possis

evocare . ' Videtur itaque mulier infelixa dignitatis dolore secedere, quod tam uxorias in forum querelas, &tanquam .delicata matronae desideria pertulerit..Non enim vestes, nec aurum, nec ambitiosos quaerit ornatus , contenta est orbitas sordibus suis . Ac ne 66 pellicis quidem dolore compellitur, nec lacita 61 gaudia mariti ., impatientia &muliebri vanitate complorat. Sed nccrelictum torum desertumque genialem velut contempta vilitas uxoris ulciscitur: alia longe, alia de noctibus cura est. Ne timueris , quaecunque est dignitas, esse si magas doloris: nihil queritur misera , msi par orbitati , nisi matre dignum , quod publicos consumat Oculos, quod ignotas quoque exigat lacrymas . Quantam enim a marito acceperit iniuriam, se ire vultis Sola mater filium perdidit, nec βpotest invidiam facere morti. ' Ante

trem parumper miserationem converistite . Fidem vestram, infirmo parcite sexui , & debilem servate animum , qui se ad constantiam tanti visus componit. Existimate, an malam intulerit

tractationem, qui tantum sterninae ne

gotium abstulit . Nihil est infelicius

foemina, quae attonitis terroribus agitetur , circa quam imagines vanae , somnioque smiles umbrae discurrant .

Non dicam, mens horret a spectum, &tenuis impar est constantia pectoris ;iam ex ipio visus gaudio inquieta semper, & attonita est . Somnum expe-iit , & soporem placidum , sollicitas semper agit. noctesque ducit suspen- sas . Non potest non territari mulier .a Filio, qui revertatur semper insperatus , & qualibet umbra sortius agitare debet, quae notum iam repraesen-let. Neque credo, Judices, dum Mater non tormidolosam esse ait umbram

Filii, nihil illa laetius facie, nihil il

lo blandius vultu. Cogitationibus missera, & aviditate turbatur, vel con stantiam mentitur, vel sibi indulget,

ut terrore ipso recreetur. Ne celse est,

ex hoc saltem ut timeat, quod cad veris , rogi , tristisque cineris recor datur, &nescio an possit scemina nocturnis sortitet imaginibus credere, in

am- Ine ieit eonfirmatio . quae equIdem aliquando Ionga potias est a sinuum eo olla ipsus sise exaggeratione, quam vera, sortisque per argumenta confirmatio, di reata tractationis enthymema. tica prohatio; utique tamen ingeniosa, vehemens es, boni Iudicis, infructique omni vici indeptura Iaudem, s pare ius in assectibus commorata rem dis Hεtius, I serius egisset. Non inseias ibo tamen , in hisce orationibus, quae ad pompam ingenii fiunt , impune aliquatenus esse de seueriori artia distullina recedere . Utetimque si seriptor , qui eumque suerit i .eque e .im Quintilianum putaverim , e qua re susui in Praefatione ὶ veluti ex impetu proieeit , repletamque tam vivacibus sententiis mentem Non omnimoda ordin a, causae eonsideratione veluti exoneravit . Primo igitur , quid si de quo queratur uxor aperit, non enim de ornatibus, aut dolore pellieis , aut relino toro geniali eonis queri asserit, sed de altera hae orbitate Ae . 44 In qua expensus amanta ineale se a maritus ῆn uxoris assenti restiguerit. 4s ver illa eum pellice, vel alia quapiam . quibus seereto fruatur. 46 vulgatus liber habet masn , exemplar meum antiqui ismum magii ; cui lectioni volupe est ad h.tere tit si sensus et quaeeumqtie est dignitas huius curae, est illa magis, quam per dolorem praeseseri. 4' Non etiam Pater, qui in causa fuit ut per--retur eoinmunis Filius; se enim & Deelam. vita. non pe-Mia Fisium quisqω.s seeidie. as Non enim poten obiieere morti, quM fibi Filium absisterit, s Pater abstistit . ' Hie oceu raa .eIuli obiectionem, quod hae querelae audaces sint , aut impudente , aut vanae . esp. Ru em, tales esse non posse illas miserorum , i. quia verum est , nee aliquid fingi potest , quod in calamitate desertiae eum gemitu; a. qma gra is testis querela orbitas est .

307쪽

3oo M. F. QUINTILIANI DECLAM. T

ANTi- amplexus, in oscula ruere, si interdiu .itaque quam sciatis, Iudices, quis do- '' '' quisque dubitaret. Vis scire Mater, an lor, quisve moeror, quae tanta imp saltem inquieta sis, an numquam se- tientia eruperit , ut mulier aliquando eura Totis diebus in noctis votum AE 'dulcium oblita tenebrarum, clarum effusa omnibus raperis , solo gaudens nitorem publicae lucis, & diem etiam impatientiae , anxietatis , dolorisque domi ' invisum , in foro , interque consortio I noctibus inter expectatio- leges notabilis, dis sepulchris abstra. nem proximi visus , & venientis , Oa pateretur , certum profecto habe- quem dicis, ossicia detineris. Sed ti- tis, neque audaciam, neque impude bi jam, uxor, tota indulgentia blandior, tiam , nec vanitatem unquam quere & nihil hactenus metuendam Filium las habuisse miserorum. Quam verum umbram fuisse confirmo . Putasne , est quicquid exclamat calamitas, nec semper pulchra facie, atque adulanti- ab infelicibus ficti temere exeunt ge bus oculis, ut nihil possint lachrymae, .mitust Multer , quae sanguinantes ad videre libentius reversurum t Satis si Iudices porrigit lacertos , quae scissis, igitur, quod hactenus pulcherrimo as- laniatoque vultu, quae lividis profert pectu vidi ili, & nobis parce qui feci- uberibus, magno dolore cogitur, ut hoc

mus, ne aliquando funerea imagine , potius agat, quam cineres osculetur , & in sernis ignibus, umbrisque rediret. quam complectatur urnam. Gravis i

Si placet, me voca crudelem: Fateor, stis querelae suae orbitas est . Et a clusissem talem Filium etiamsi ad me tequam ad genus illatae iniquae in i venisset. Sed hactenus, Iudices, ini- riae venio, cur, marite, quae ex te fismicae indulsimus opinioni ; quid si lium perdidit, quicquam potest querit

minime Filio apparere licuerit, quod Crudelis orbitatem feris adhus alio Iapost funera spiritus non supersit i Ip- dolore, tanquam parum desidetia comsam iam foeminam argumento sui do- ficiant, quae,de unico gerit: non paloris aggredior. Quid inanissimo que- teris animam vacare lacrymis suis tu,

seu perstrepitis , quid pectus genasque qui sinum debes , qui colloquia fetunditis, Sin vestri doloris ultionem amplexus. Quam misera est quae qum in vos ipsas saevitis ὶ Quid Fata invi- ritur, & de Φλlatio suo nota II eo da, saeva, crudelia vocatis, quod non iugis defideriis large indulget , nihil

tamdiu vobis, vitaeque illos permise- aspere, .nihil contra voluntato mi Haserint, quos exoptatis, quos expectatis bet privilegium suum mater infelix , An opus est totum foemineae indigna- molles manus, di mitia tamenta mationis ingenium egerere, & meditatis gnis vulneribus admoveas . Quae se

mortem lacessere conviciis , si ad lae- adhue secari plaga permittit, in 'sun

tiorem de lanere vitam revertitur , mo est . Uiri forsitan quo modo is

qui imprecationibus vindicatur, & tior sexus sit, & contra dolorem quam tanto doloris plangitur ululatu Non imbecillis animus magis pugnat. It

s Quae reeus atome Ia noma, ut dulei smeretur praesentia Filii . eo Postquam Pater .ps a Iulii Filium ineantato sepulehro. si Filii sepulchtia, quae prae fixa , erausaque uitilia cedebat vh ribus, ct fletu persuadebat; supra in narra . v prohat sibi licere modo conqueri, I. ex hoe tam savo sano mariti . a. ouἰa valda misita est , erudi flere nequit a 3. quia veluti mater privilesium: primo, quia magnu 1 st dolor . Ocondo. quia debilior est, di virorum constantiae impar ne natum aflectus . Rogat ergo maritum, va sibi flere tiaceat , &c.. sa Praessana, ut rursum patiar orbitalem. 33 Υo 'ui debes sinum, tolloquia. amplexus Filii ita

mihi, nos pateria me conqueri, si geminam unici vidi moriem. a. Quod sentit illae hirmando II Quantum Coniux deuderaret.

308쪽

D ς 'que totum istud lugere scemineum est: video quis queri possit de Filii mor- AMY simul ac orbitas imbelle pectus te, qui etiam post obitum singulis no- invadit , animus ille , qui II luctus ctibus, amplexus, verba, consortium suos tequitur, incipit indulgentiam ad Parentes deferre possit . Si vobis

sentire lacrymarum . Fidem tuam, credimus, quantum mors homini con-

marite, conjugi flere liceat, satiari ge- fert , quae de terrenae huius , ignavae-mitu , orbitati permitte quandiu ve- que carceris sordibus , tristitiaque se-lit flere . Odi patrem , qui cum fi- jugens, ad puriora ipsum , laetioraque lium & ipse perdiderit, putat nimis revocat immortalis vitae solatia Prae- lugere matrem. 'Quid ergo queritur, iant scilicet Elysiorum beatificat d inquis Hoc primum , d ' filium non mus emigrantibus hinc per Stygia va- quomodo debes scelerate desideras. Ma- da, infernosque ignes , & latratu ter-gno animo orbus es, loquet is suisse mor- ribilia ostia i piritibus quodcumque platalem, & inierpretaris si 'nihil supere L cuit solamen viventibus, sed immacu- se poli flammas . Flet iuxta latus , & latius, sed hilarius. Ad Heroum sedes, plangit uxor , tu siccos oculos habes . sublimisque felicitatis domicilia per-

Illa totis noctibus funebres exercet ulu- transeunt, quibus de iactura sodalium, latus, tu graves somnos ac placidam Parentum, horum quae mortalitatis al- quietem. Pater crudelis, pater imme- liciunt, foventque vota, levia, &citomor, quid vis tibi amplius objiciamus λ peritura bona conquerimur. Quis la- Ex quo perdidi ili filium, nunquam sic chrymarum probet invidiam, neque desiderasti ut videres. ' Quid quod eri- malit de novae felicitatis , & potiorispuilli matri solati uin , pura vanum, & Vitae cogitatione, certitudine, modum supervacuumὶ Nolo, Iudices, nolo cor- hominis desiderio illa tuere Haeccine, ripias : scires , quantum esset hoc, si Mater . sunt quae plorabas, propter quae tantundem doleres. Res indignior non Filium decessilia conquerebaris Α ut est, quam quod tibi de eo postulas cre- igitur non remanet post mortem spiridi, quod non vidi ili. Indulge sane va- rus, aut doloris impietas est. dum adnae rei, ignosce: libenter se Orbitas de- beatiorem vitam Filii transitum doles.cipit. Magnas calamitates vana ratio Quid jam, Iudices, vanis hisce terr sustentat, quod indulgent mala persua- ribus, aut inanissima spe agitetur sem- sonibus suis. Qukquid ad miseros per- per inquieta, numquam non tristis hu-

s6 In his eodicibus ita legitur : di simul ae orbitas imbella pectus iaυaditi animur ule, Re . ego .exemplaris mei interpunctionem prae ilia non improbo; & fiet sensus : sorte pestus leviter ae lenta dolet, at imbelle toto simul doloris impetu circumpremitur. π Codices modo citati habent Iuctων

μοι, uniea litera diversissimas sententias emit, qu sque assentiator cui libuerit, nisi quod lectione mea facilius intelligitur sequens concitum ἰ altera vero melius videtur superiores sententias sequi.

fg Hoe est quisque illis indu et lxehrrmis , qui sequitur suos luctu ; vel pro vulgari lectione ,

qui ex imbecillitate lex ua neeellario sequitur luctus suos . ' Primum argum . pro causa sua, quia Maritus nimia poene saevitia patitur Orbitatem siecta oculis, dum Μater plorat &c.

sy Vulgati eodiem habent, Filium non auomoti debet serierare de si eae, sensus idem; sed let io

nia nollem sarcasmus quemque impellet, ut praeterat. 6o Puto in sententia Epicureorum probantium Animam quoque esse mortalem ἔ ide Lucret. enixius propugnantem ἰ vide quoque Lucanum lib. . Phars Sen. in Troade Aha. a. Cho. Sed de Anima aeternitate, quae non tantum sapientum sed ineptorum sententia est. praeter Catholicae Fidei Dogmata, Plut in Rom. 1 alios . Secundum argum. quia eripuit uxori solatium videndi Filἰum etiam post ipsius mortem ἰ sed quo is niam obite ere Maraciis poterat vanum fuisse illud , super. aevum, respondet ii quod si Maritus taci tundem doleret, seiret an sit verum . a. quod non potest de ipso iudieare. eum non viderit; 3. licet sit Hareum . indulgeat tamen persuasioni uxoris , quae ut misera ficilius deeipitve ; 4. quod si t nta est praesens iactura Filii, debuit esse magnum solatium tune vidisse; exprimit, di exaggerat suum

illud solatium, qualiter Filium videret die. deiade quomodo Magi devotionibua clausus sueri .

309쪽

3o et M. F. QUINTILIANI DECLAM. T

ANVla manitas, ut inferorum sedes adesse pu- tinet, crudulius eripitur, quo minus '' ' temus, & noveno fiuminis gyro vin- est. Clamat itaque, clamat mater in- '

ctas adamantinas arces, & horrendum felix , si mihi aliquam imaginem filii portitorem, & Judices, & carnifices, mei, vel parvuli. vel jam adulti, vel& flagella, & selice ς lucos, & sopora- novissimam iuvenis auferres, injicerem

tam aquam oblivionis λ Luserunt illa tamen misera tanquam corpori manum, Poetae, neque inania haec verba, ru- illam similitudinem flens tenerem, it

moresque vacuos nostrae fidei dixere los oculos, illam gratissimam faciem, ne seio quis paulatim secit de inanibus &si rictuς oris expresios, ad um- terribilia, & fabulis Religionis conci- bratoς artificis manu vultus Sed illum liavit auctoritatem . Sapiens ideo quis- perdidi, unde imago, unde similitudo, quis de sollicitis curis homines revo- unde solatium. Fili, pluς hodie amisi,

cavit, & seposita naturae arcana scru- quam cum elatus es. Post mortem tetatus minime nos horrescere docuit , tuam vidi. Si mehercule notas in eor-

quae sola libido finxisset , credulitas pore unici vestes subtrahere tentares, confirmasset. Quid enim mors est nisi dicerem , succurre solatio meo. Haec sive malorum , sine bonorum finis omnia apud me filii mei membra sunt, quid supremus dies, nisi qui tam cor- ego Osculabor, amplectar, flebo supra Porum, quam animorum compaginem Non est ratio sortasse ia Ideo quiequid ad sua primordia restituit Quis sibi rationem vicit,. affectus est. Nihil persuadeat superesse adhuc a morte spi- est sceleralius prudenti orbitate: Levia,. ritus, quos videat penitus infirmatos, inquit, levia loquor. Ego filium meum& illum agere deinde viventem , qui videbam. Quaenam illum fortuna, quae

de consortio viventium effertur Quar- indulserat conditio naturae Non e ro an admitti possit , ut cum vivere cludebat orbitas oculos tuos. Eras jam homo debeat moriatur ut reviviscat ; consecuta mater, ut iuvenem die a

& laetior , beatiorque futurus tristitiae sentem putares . Maximam perdidit funerum incaestetur . Quare si me mors acerbitatem, si possis videre quem interrogas γ nihil ipsa mors est , ni- amiserisia Videre ergo tibi eontingebat, hilque restat post mortem ; neque alio o mulier, Vultum, habitum, corpus , pergere mortua putandum est , quam incesssum. Non crederem, nisi te per- ubi iacent non nata .. Libet hercule ip- didissse sentires , Tempora ergo eum sam animi naturam altiori cogitatione .morte di Viseras, & superstite filio frue perpendere. Omnibus constare nondu- baris omnibus tenebris . Quantum bito primigenia elementorum semina ,. perdideris , hinc aestima , hoe tibi si a summo illo naturarum opifice in non contigisset, non eras tam impro- omnium exordium constituta , & dis- ba, ut optares. Aliquis opietas se- simili serie , figuraque compacta spe- pultus & conditus, eaeteri corporis ei,ciosam adeo, ac frequentem rerum di- nis, & favilla, tame π corpus sumebat versitatem in Orbis ornamenta reser- in nocte, Nad solita viventis membrar .. Te --εν iod enim est parvum, minua nos isdit, aut ad nos pertinet, miseris varo multum M. a Dispostionem, simmetriam partium in saete, quas ex ritu, A saera ceremonia tetistituis . ε3 Non veros, ut mox. ει Ego se interpretor : qui in Orbitate prudentia M. itur iis non admit tando, nisi quantum sat est, dolore . is es sceleratus . quia Orbillatis merito non satisfacit , in Marottis homa perturbationi tradendus . - enim sare A. V ias . seu affectias . observa quomodo ab atore servetur decorum , qui dolenti Foemi a iam ineat, fle debili rea accommodat sententura mo. se loquentem virum exhibitur .. 6s Quod amisit Fremina tantum suit . ut lieet Filii dariavistio, α dolorς amissionia adeo accensa, tamen neque potvetii gaudium isa uiam e qptare '

310쪽

Dεeι - revocatus praebebat se matris oculis , re . Scilicet terreus vigor firmitatem φ' qualem non crederes recessurum. Nec solidae basi largitur, purus , veloxque

queri de luce poteramus, quantum li- ignis , quod nobilius , quod actuosiuscebat, aderat, videbas ergo mulier, mixtis inest comperiit , & hosce se-ae praesentia fruebaris. Videbam, im iunctos aqueus humor conjungens com-quit, & fruebar. Et ad quem pertine- pactionem corporum auspicatur. Illisit, rogo, etiam si decipiebari Sed quid animum quoque necesse est componi ego utor te iii monio tuo Mago credo, principiis, quibus movemur, & vivi-& tunc vidisse te filium, & nunc non mus . Nolo tamen animam de crassis videre . At tu misera nihil crudelius adeo, communibus elementis tanti i ex marito timebas, quam ne tibi non petum vigoris desumere, sed prosecto crederet. Nemo, inquit, oculis meis purioris spiritus delectu valere, &no- fidem detrahat . Fili, indulgentissime bilioris flammae virtutibus imbui, qua adolescens, vidi te, nec semel vidi . sidera volant, & sacri rotantur axes. Certum est, fixum est, eripi non po- Quid in iis ergo perennitatem affirma-test . Quatenus impius pater & hoc tis , quorum non immortalia semina, tibi auferre conatur, ut te venisse non sed caduca , sed fragilia sunt λ Quid-cteda mi Nec illud garrula, nec vana quamne eorum quos elementorum tam voce vulgavi e venire te nulli indica- marit materies affertis, quod defectum,

vi , niti qui deberet optare , ut hoc mortemque non senserit , & ad suum posses. Patri tantum tuo, patri igno- longam post seriem licet principiumice deceptae consessa sum , dum in- non sit reversum t Omnia cecidere , terrogo, an te & ille vidisset. Itaque indiesque cadunt , neque est quod adas mulier infelix graves, εο nimium- communis fati necessitate iactitet im-que poenas e effecit magus , ne filium munitatem. Quid non consumit, con- videres, &solum apud te reliquit, ut ficitque vetustas, quid non abripit ci- meminisses, quod 47 videbas. Totum tissime dilabens tempus , & terren tamen illud solatium tuum refers mi- rum operum ridens superbiam , quae sera , si potes , & primum confitere ineluctabilem veluti molem exerunt , simpliciter , an soporis pondus illud, & perennitatis persuasione tolluntur & nesciae quietis vanitas fuerit. Apud Ipsa se luctantia elementa sejungunt, me quidem satis misera, satis eras ma- acrique pugna convulsae partes firmiter infelix, etiam si tale somnium per- tatem corporis , atque aetatem absol-didisses. Miserere, inquit, melius de vunt . Coelos ipsos dies ultima pro- affectibus meis sentias. Non ego fati- ruet, & sacrorum ignium semita suagata plane ibus sensi venisse noctem, hora disperdet , & deficientia penitus videre filium pervigiles meruistis oeu- cum Sole sublimia lumina humiliorum ii, sed primum dum metuo, umbra pro- sordium legibus obtemperabunt. Pe cessit lubito: dii boni, quod ego gau. gite nunc sortis diversitatem animaedium, quam vidi felicitatem l Consti- promittere, neque ipsam ejusdem estit ante me filius meus , discussit te- se putare mortalitatis , quae iisdemnebras, ita dimittatur aliquando. Pio- constat , quibus illa quae perire nocis tui protinus , & accessi, vultus, eo- negatis . Quid si animam citius , famas, ora perspexi, meus erat. Quam ciliusque necesse sit interire , quam laetum se , quam hilarem offerebat , corpora Velocius scilicet nobiliora

Loo a.