장음표시 사용
261쪽
speciatis dilectionis: nam et nemo obligati ir ex charitate elim gravi proprio detrimento, et inimieus, ne Ivit esse melioris conditionis quam amieus, cui etiam, extra casum neces talis, signa specialia dilectionis exhibere minime teuemur.
Exceptis quibusdam casibus tenem ur quoque inimicos in inopia constitutos iso re, eosque Odio proaequi nunquam licet. 169. Facile autem probatur, exceptione supposita, in eas bus necessitatis superius indicatis exhibenda esse dieta ossicia etiam inimicis, quos non sussicit non odisse, nisi signis communibus benevolentiae eosdem prosequamur; idqtie nedum a Christo D mino in Evangelio iij praescribitur, sed eum ipso jure naturae apprime congruit. Et sane inimici quoque relinent in se imaginem Dei, stinique membra ejusdem magnae familiae humani generis, aequalitate naturae et identi tale mediorum ae sinis ad communem selieitalem ordinata; totum igitur fundamentum naturalis amoris, in dignitate naturae non vero in merito quodam perso nati situm, in ipsis subsistit; ideo lite sub eodem debito unive salis amoris per dieta ossicia manifestandi etiam ipsi comprehenduntur. Aecedit, quod per exerellium talium ossiciorum insignis spes assulgeat animos inimicorum devinciendi, quod debito universalis pacis quaerendae, maxime cons0Bal. Cum autem vero amori directe adversetur odium , patet et
quidem potiori iure, non esse fas odio prosequi inimicos, nec ipsis malum ad precari, aut de eorum malo, etsi a iuridica ultione di manet quatenus est eorum madum delectari; quod tamen non in laedit quominus malum ipsum inimicitiae, damnaque inde nobis illata , liceat cuique delestari, alque aequam pro ipsis repa rationem , etiam Ope leεitimae coactionis valeat quisque temperato mentis asseelu exquirere. Nec obstat quod inquiunt, in statu naturali debet fas esse sacere eontra inimicum privatum, quod licet politicae potestati eontra hostes publicos, scilicet, denegare ipsis
Matth. cap. 5. vera. 44. autem dico Dobis. diligae in micos vestros. benefacite his qtu oderunt vox et orate pro peraequenti bus et calumniantibus vos: etc.
262쪽
ossicia etiam innoxiae utilitatis : etenim propter limitationem superius faciam hoc non adversatur generali nostrae doctrinae nee in ipso publico bello talis denegatio ossetorum extra ac lita-hm eonfiiclum et casus exceptos, locum habere , aut rationem medii ad justam defensionem simpliciter necessarii exeedere licito
t 70. Osseium istud seor im ab aliis exponimus, ne videamur illud reducere , more nonniilloriim, ad negativam dum laxat obligationem neminem laedendi: piam vis enim lateamur recto usu loquelae felicitatem humani generis apprime promoveri, illi iisque abusu gravissime interdum laedi, non possumus tamen Grolio fit, lyuseii dursio , Darii erraeo, aliisque assentire, qui ut dissidentes sententias antiquorum concilient, turpitudinem loquelae ad alios sallendos eoii formatae , seu mendacii , non ex o positione ad veritatis manifestalionem seu veriloquium , sed dumtaxat ex repugnantia cum jure existente ac manenis ejus, ad quem sermo aut nota dirigit r , colligere satagunt, al-que plures ea sus mendacii, quos ibidem enumerat Gratius i2 , tamquam non inhonestos excipiunt. Sciendum itaque est inelidauium definiri, falsam contra mentem locutionem, i addunt alii, cum intentione aut Oω-luntate fallendi prolatam , unde etiam idem est mentiri , ac contra mentem ire ; sive tandem talis enirnetalio fiat per voces, sive per alia quaevis signa, ex communi usu ad decla-
i De jure bell. et Pac. libr. 5. C P. 1. 2 Ila vero inter alia ibidem 3. ιέ.ὶ loquitum Sic ergo Nidetur non Pec-
cum . qui aegrotantem amicum Persuasiona non vera solatu . ut Ammu ritum iuio mortuo. quae historia est E. III. isi in Plinii Epistolis r avi in praelio Pericli anti ex falso nuncio animum addit. quo incitatus Mictoriam ei salutem sibi pariat . ac sic deceρtus non ca-Piatur . quemaumodum Lucretius loquitur. Affert Porro in euinde ui sen-wm alia quaedam antiquorum dicta. Milieelt amicos decipere licet ψ- m b no . . . mendacio titi pro remedio i et Maximi Tyrii sententiam Ud: medicus aegrotum. et in erator exercitum. et gubernator nau- με deci iti nec quidquam in hoc mali est: et denique opinionem I la-
is qui b. de Mimbliea ὶ imperium habentibus concedit salsum
263쪽
randos naentu concepius determinata. Quam vi porro υeri vel falsi, quod est Objectum manifestationis, relatio ad intelleelum sit opus rationis, lamen prout talis mani se latio est actus moralis debet pendere ab intentione voluntatis quae potest inordinale ferri lamad hoc , ut fatium enuncietur , quod habet veram rationem mendaeii, quam ut aliquis inde ae tu saltatur, quod est tantum proprius illius enunciationis effectus. Et quia moralis actus d sumit speciem suam praecipue ab objecto foranali , quod in mei dacio est ipsa emineiatio salsi seu Ioculio contra mentem ra
tio igitur formalis mendacii in sanitale quatenus veriloquio οπponitur sila est. Unde et S. Τhomas iij ait; quod autem aliquis intendat falsita lem in opinione alterius constituere, fallendo ipsum , non pertinet ad speciem mendacii, sed ad quamdam perfectionem ipsius. Et sane si quis enuntiet
materialiter verum eontra mentis apprehensionem formalem , seu
cum intentione salsum enunciandi, omnium judicio mentitur licet in aliorum opinione nullam constituat salsi talem; sicut e contra, de solo falsiloquio tantum argui potest, qui quidem ei lineiat sal
sum , sed seeundum apprehensionem mentis et intentionem voluntatis illud pro vero iradii; sallitur tune siquidem, sed non fallit. 17 l. Meudaei uvi in se ipso vel per excessum vel per u
fectum veritati seu veriloquio opponitur ; communiter autem solet
distingui ratione diversae deformi latig objeelivae, set licet in Pe niciosum , quod dirigitur a mente ui alieni noceat; of iosum
ut innoxia uillitate prosit; jocosum ut delectet; haec vero omnia dum proseruntur contra mentem et ex intentione fallendi , nee ex modo loquendi aut eircumstantiis contraria mens loquel lis sufficienter colligi queat , habent veram rationem formalem mendacii, sive tandem materialis salsilas adsuerit, sive non ; sive quis actu decipiatur, sive nou. Diximus porro, nec ex mod9 loquendi aut circumstantiis etc. 1', ut sub rali 0ue veri mendacii eo inprehendatur quoque restrictio Pure mentialis seu interna, id est talis loculio , in qua et ratione sui et circumstantiarum unus tantum determinatus sensus isque salsus conlinetur , etsi per aliquid sola mente relentum posset esseere sensum Verum ; e. g. si q iis interrogatus an occiderit Petrii in , dicat non Occidi, relinendo in mente die Mois cum oeciderit die Gueris ; etenim verilas loculianis non ex conceptibus per se, sed
i Summae theolog. pari. a. a. quae l. IO. arue. 1.
264쪽
per vocum significationena eolligitur, et qui relinet aliquid mente nullo signo sensibili expiessum , quod ad delerminationem veri sensus locutionis pertinet, aliud revera in mente habet, aliud verbis inlendit signifieare ; loquitur itaque eontra mentem cum conscientia salsi talis vel eum in lentione fallendi, ideoque revera mei litur. 2', ut sub ratione veri mendacii non comprehendantur illae locutiones in quibus vera mens Ioquentis ex modo loquendi aliisve adjunctis sufficienter colligi potest, quamvis voces in se dum laxat consideratae salsam ingenerare opinionem valeant, tunc enim error seu deceptio tantum ilieonsiderationi audientium tribuitur; eo vel maxime quod ex ipso iisti sermonis v es quaedam plures sensus contineant et aequi voeationi subjiciantur , et quod mentiri quidem nunquam liceat, at quasdam veritates lacere et occuliare frequenter nedum honeste possimus sed etiam teneamur. Sic e. g.
non eensetur mentiri respondens se nescire, dum evidenter constat et interrogantem nullum prorsus jus habere seiendi id quod quaerit, et interrogatum in nullo unquam easu posse id aul debere Iietio manifestare. Ad has vel similes innoxias ae prorsus a mendaeio immu nes aequivocaliones et quidem potiori jure revocandae sunt, e0 dii innatae hyperbolicae vel f ratae, aut parabolicae loculiones, in quibus ex modo agendi, aut personarem et rerum adjunctis eolligitur non id signiscari quod vox exprimit secundum communem aeeeptionem. Hoc si advertere voluisset Groli iis , eiij itindam mendacii notam minime inussisset ill pluribus sacrae seri- plurae ei ipsi iis Christi Domini loeutionibus; quae pro magna parte et recte explicatae videri possunt apud S. I homam l2 . Simili modo a mendaeii nota liberantur signa et stratagemata belli ea, quibus insidiae hostibus struuntur occultando potius animi veros sensus vel propositum , quam manifestando exterius aliud quam revera est. His praejaelis sit
IJ li ι m. luin parte Et quaestione ut supra , alute. S.
265쪽
Omne mendacium proprie dictum, seu ser e seu grape pro ratione materiae, est lege naturae absolute vetitum utpote quid intrinsece malum, et communi humanae societatis bono Oppositum.
172. Assertio Deile evincitur. Et in primis, eum illi rebus
eontra naturalem earum institutionem sit quid per se ae intrinsece malum, et eum loquendi saeullas, ac per consequens ipsae articulatae voces vel alia quaevis signa ex institutione humana ad loquendum adhibita, naturaliter ordinentur ad manifestandos aliis mentis conceptus; iam mendacium in quo adhibentur voces contraria ratione ipsis conceptibus mentis, erit quid evidenter huic ordini seu institutioni naturali eontrarium , et per se ac intrins te malum. His adde naturalem mendacii dissormitatem a rati ne, oppositionem eum veritate ei aptitudinem, quantum in ipso est, ingenerandi aliis errorem; quod proinde nulla unquam ratio ne cohonestari, aut per mulationem ei rei imstantiariim materialis obieeti, a naturali lege subtrahi potest. I res adjectae rationes sunt
validissimae sit; prima quidem, quia quisquis mentitur, hoc ipso
ι uirum vero euique videri potest P. Ignalium Sclimam auctoreme eteroquin profundum et eruditum harum rationum vim ac pondus haud Perispexisse, et nedum in sententiam . qum ex sola oppositione mendacii cui a bono communi societatis. ejus turpitudinem eruit . concessisset Verum eli., iuris public. univers. eie. pari. I. lilial. 5. instr. 5. g . e sdem rationes sie ut ei illam primo loco positam vesui insumetentes traduxisse. Porro hae sunt praeeipuae illius dubitationes. scilicet hujusmodi rationes P riim obscuras partim incertas esse. laborantesque petitione principia. quasi nempe ideo mendacium iure naturae velitum diceretur. quia est intrin- ece malum: et hoc ideo quia in ritillis circumstantiis est cohonestabile a istud velo ideo quia mendacium se er manet mendacium . nec ulla Decessitate vel sine extrinseeo nuitat obiectum nempe informitatem laquelae eum mense i a quo obieci praecise habet suam de somnitulem essentialem atque intrinsecam. Si itistes. inquit. eur et hoc ita siti hic jubet Plato quiES ere.
larum quid est ineerii et obscuri in illis rationibus t Num ad hoe
ut intelligantur debeamus ascendere. sicut et . auelor auli uint . ud Dbstra-
Ci s veritalis . divinae persectionis . virtutisque humanae notiones ' Num naturalis humanae rationis consorti alio et cum ipsa oppositio possit desinere esse talis etiam in casu avellendi ivlerilus loli reipublicae linmitien-
266쪽
animii in sinim iransformat in illud quod revera non est, seque exhibet prorsus alium a semetipso, seu ab eo quod actu est, i mens enim cognoscens est velut imago rei eognitae : vim igitur rati nati animo sito directe et positive inseri, sive ponit actum p sitioe dissormem a ratione. Altera vero, quia similiter quisquis
mentitur, sciens et volens contra naturalem propensionem in Verum et horrorem a salso mulat in non est, illud quod moera est, vel vicissim; contradicit itaque directe et positive huic naturali propensioni, sive ipsi rationali principio ae landamento veritatis in homine. Tertia demum, quia propter eamdem natura lena et in incibilem propensionem in verum et horrorem a salso, determinata ac positiva viri probi atque honesti ldebet autem qui-liliel supponi talis, nisi eontrarium manifeste probetur et consael assertio sive locutio, per se et naturaliter ia audientium ad quos sermo dirigitur animis iudicium eidem conforme cieri solet: alidinae igitur etiam propensioni in vernin mendacium adversatur, uis P0 te per se aptum ad ingenerandum errorem.
Deinde, crina sinis proximus humanae loquelae sit mutua
communicatio conceptuum meu lis, iatimus vero eommune bonum totius humanae societatis, ex eadem communicatione quae est praecipuum instrumentum eonversationis, eruditionis, commercii ele. dimanan eumque hujus asseculio postulet absolutam securitatem, exeludentem pliam prudenς periculum deceptionis, nedum a paelorum ei promissionum fidelitate, sed et ab ordinaria e gnitionum manifestali 0ne: si quodvis mendacium, et in qualiseumque utilitatis aut necessitatis easu non seret jure naturae probi-bilum, talis securitas non haberetur, propter innumeros respectus audientibus communiter ignotos, sub quibus mendacium posset a loquente apprehendi tamquam neeessarium vel utile, ae proindetist Num simili trulo desumpta ab intrinseca pravitate homicidii. cuius materiale objectum subiaeel potestati alienae estque realiter distinctum ab obiecto formati . quid tuam potest valere in casu praesenti Est ne hoe diseficilius cognitu quam oppositio mendacii eum ultimo sine alvo felicitate humano generi propria i Praeterea nulla est petitio principii in illo processu rationum dummodo duae Primae rationes sumantur ut generales et propriae omnibus illis quae jure naturae sunt velita . postrema vero ratio pectetur tamquam determinans peculiaretra mendacii cum naturali ordine oppositionem . sive ejus a mente et ratione humana deformitatem . quaecum ex ipso essentiali coneeptu mendacii eruatur. illius ulterior ratio qii e ri nec potest nee debet. nisi velis quaei et e rationem quare meudacium
est meu actum. uertio itaque assignata illa ratione. jubet quiescet e Plato.
267쪽
tamqtiam licitum: unde et loquela redderetur medium impropni lii malum ad finem et natura deesset in necessarii . Appo, ite ita licrem declarat Palla vicini si : is Cum per loquelani, regantur deis liberationes eunetae, iudieia, distribuito poenarum et praemio-
rum; verbo, uni ersa rerum omnium procuratio contineatur,
,, praestat nullo ut eventu mentiri liceat: alio lii in semper ali- , , dilor jure verebitur, ne tum sorte in eo eventu in quo mei , , dacii im innocens est, loquens aut re, aut opinione Sallem vel
i 73. Opponunt porro. Mendacium ioeosum aut ossiciosum, nullum fert damnum bono communi societatis aut privato individuoraim, quin etiam istud potest esse frequenter medium aptissimum impediendi, e. g. necem innocentis, aut totius Ilei pii blicae interitum, ideoque tune saltem mendacium licitum fore dicendum est. Respond. Neg. Consequens. Et ratio est; etenim intrinse- ea deformitas mendacii adhue subsisteret, ut palel ex nostris probationibus primo loeo positis, et nos in antecessum monuimus it trinsecam mendacii pravitatem non esse dumtaxat aut etiam praeeipue desumendam ex jure alterius ad quem sermo dirigitur, aut ex damno quod potest dimanare. Deinde, nonne id ipsum posset quis opponere e ira intrinsecam pravitatem e. g. perjurii, bla- spliemiae , et qui inimilam actuum vel maxime turpiuin y IVael rea, neque inde vis posterioris probationis omnino ele atur; siquidem titilitas haec ex supposita salute innocentis vel lolius Reipublicae Ope cujusdam mendacii, foret tantum per accidens, alque communiter alio licito medio celandae veritatis, vel per usum scientiae duplicis hiaud ignotae ipsis rudibus, ae lite oblinenda, ideoque nequii praevalere jacturae absolulae securitatis in 'quotidiano hominum eommercio, ex supposita cuiuslibet mendacii licentia, Per se ac naturaliter secuturae; quam proludejus naturae intendit impedire generaliter omne mendacium Pr hibendo. Potest quis addere eum Barbeyraeo aliis pie, homicidium et, iet ipsum intrinsece malum, ae longe gravius mendacio, si lici-ium ratione necessariae conservationis vitae nostrae, aut boni communis; ergo eis.
Bespond. Neg. suppositum Antecedentis et Consequens. Homicidium prout consiliuit actum intrinsece malum Spectandum
i Philosoph. morat. sive de bono, libr. I. - P. II.
268쪽
est Armaliter non antem materialiter; nam non omnis occisio ho minis est intrinsece mala et velita jure naturae, sed tantum illa quae fit auctoritate privata; ideoque in easu inculpatae lutelae 3blae nostrae, alit boni communis, occisio hominis utpote a iure naturae permissa aut requisita, fit auctoritate ipsius Dei juris ra-luralis auctoris, habentis dominium vitae hominum. Unde eum in hisee ea sibus nulla sat divinae supremae auelori latis usurpatio, quae privati homicidii deformitatem ejusque excessum supra men daeium constituit, patet non valere paritatem relate ad menda-eium, cujus deformitas non dependet ab hypothesi divini iuris et voluntatis, aut solum a damno quod insertur proximo, sed ex absoluta ae intrinseca inordinatione, ut vidimus.
174. Quod ab initio nostri tractatus indieavimus, et in paestrema parte relate ad notiones virtutum promisimus, id nunc prae stamus, ut et fides obligata servetur, et doctrinae nostrae mora li ae piae aeeedat illud eo inplementum, quod tantum sorte des, derari potest. Breviori quam fieri poterit ratione eompleetemur di si inclis artieuliq praecipua eorum, quae iam in genere, quam iaspecie de virtutibus et asseetibus diei a philosopho possunt; vix autem ac ne vix quidem hae in re aliquid invenies, quod more scholarum quaestionem eoulentiosam requirat.
175. Quoniam in generalem virtutum definitionem ingreditur nolio hasitus, advertendum est in primis qliod in anima n stra seu potius ejusdem saeuitatibus dentur quaedam dispositiones diversae ad proprios aetus facile et expedite ponendos, quae eum possint esse vel abesse, integra remanente natura animae ejuS que saeuitatum, induunt naturam quali latum accidentalium per manentium, prout ab actu iranseunte, qui pariter potest esse vel abesse, discriminantur, constituuntque id quod dicimus habitum unde habitus prout ad rem nostram perliuet, in genere non eii
269쪽
aliud quam dispositio seu qualitas quaedam animae noxtrae reddens ejusdem facultates ad proprios actus facile ponem
Eos expeditas; quae si naturaliter animo inesset, eonstitueret habitum innatum, qui ei i daretur, deberet nillilominus d stingui a simpliei et naturali saeuitatum apti lii dine ad alltim, quae nequit unquam abesse, cum saeullas non sit aliud quam potentia Glicujus actus ; si a Deo ut auctore supernaturali animo adjietatur , erit habitias infusus', si per iteratos actus seu exercilium facultatum acquiratur, erit hahitus acquisitus; bonus vel ma- us prout ordinatur ad actus bonos vel malos. Atque hinc, eum in prima parte hujus nostri irae latus iam explanatum sit, quinam usus facultatum nostrarum constituat actus nostros moraliter
honos vel malos, Deile intelligitur eur virtus quae vilio oppo nitur, generaliter desiniatur et ab Aristotele: habitus, qui bonum facit habentem, et opus ejus reddit bonum'. et a Tu lio: assectis animi constans, conoeniensque, laudabiles sis ciens eos in quibus est. His tamen praehabenda videtur de snilio quam post S. Augustinum iradit S. I homas sit: oirtus
est bona qualitas mentis, qua recte pioitur, qua nullus male utitur, quam Deus in nobis sine nobis operatur e continet namque, sumendo qualitatem pro h Mitia tamquam genere pro Iimo, tam rationem formalem cujusviti viriuiis, quam illud per quod hare distingit illi r sive ab habilia uitι Oso qui semper ad malum, sive ab illo qui quandoque ad bonum, quandoque ad malum porrigitur 2ὶ ; virtute quoque tamquam principio actionis nemo potest abuli, seu essicere ut non ine linei ad actus bonos: si vero postrema definitionis verba omittas, contrahes eam dumtaxat ad virtutes quae sunt habitus aequisiti. Unde etiam fluit divisio vir lutum, in infusas a Deo, ei acquisitas ope exercilii nostrarum facultatum. De infusis a Deo supernaturali modo virtutibus , uti suntsdes , spes et charilas supernaturalis etc. quaestionem Τheologi sibi jure vindieant; acquisitas etiam moralis philosophia com
t Summae theolog. par l. I. a. qt 3 est. 55. arti c. ι. 2 Ιlabi ius opinanili cuin aeque circa veriores et honestiores quam cliva his oppositas sententias versari queat , quandoque btractim quandoque ad malum pol rigitur. Idem quoque dici potest de quovis liabilia scientiairum praesertim naturali uin . relate ad Persectionetu voluntatis et Niora italein se lotalem operis pei sectionem.
270쪽
siderat ; quae eum ex recto rationaIium Dei illa tu in usu exuris sani, di, lingitiintur praeeipue in intellectuales quae ad rationem, ei morales quae ad voluntatem mediate vel imi ediata spectant. De intellectualibus , quae sunt, intelligentia, seu habitus principiorum universalium per se nolorum 3vientia, seu habitus considerandi altissimas causas; et scientia, seu habitus cognoscendi aliquid per proprias causas in hoe vel illo genere determinatas; quibus additur ars seu recta ratioialiquorum Operum faciendorum, cluae eatenus habet rationem virtutis intellectualis, quatenus scilicet nec arx nec habitu peculativus faciunt bonum opus , quantum ad usum et persectionem voluntatis , sed solum ad lacullatem bene agendi , nihil egi in particulari dicendum ; praesertim eum non sint, nec dicantur virtutes simpliciter sed secundum quid tantum. De prudemtia autem quae licet in intellectu seu ratione resideat, tamen ad moreses eliam virtutes refertur, simul cum his disserendum erit. 176. irtutes morales , quae voluntatem perficiunt , et ad
quas ceterae omnes magno agmine revocantur, sunt quailior summae, et ideo cardinales dicuae, scilicet, prudentia , justitia, fortitudo, et te erantia ; de quibus in genere scire susti eiel:
i', eas, loquendo generatim, consistere in medι rιωte seu po-lius in medio , quod ratio non quidem in suo actu, sed in vi tulis materia , sive fuerit res sive persona , determinat : cum enim tales boni habitus voluntatis nostrae n0n aequirantur , nisi per ejus lixerellium eonforme rationi , quae proinde est normia seu
regula talis exercitii; a qua citin possit haberi declinatio vel per
excessum vel per defectum , ei adaequalio seu vera consormitas, inier haee duo seu in medio contineatur: patet quoque, natu ram istarum virtutum hanc eonformitatem postulanlium, in me dio sitam esse. Quod semper verum est, dum agitur de moderatione dumtaxat aetionum , vel asseclionum et passionum animae, reducendo eas ad regulam rationis, unde e. g. inter ignapiam tamquam extremum desciens, et an daciam tamquam extremum exuberans, fortitudo velut medium rectissime collocatur: at si natura quoque objeeti, ei rea quod actus vel asseelus mentis versantur eonsideretur, illud interdum p. g. summum bonum, nullum modum seu medium ratione sui admittere videtur, ideoque diximus generatim loquendo. 2'. Eas esse ad invicem connexas, ita ut qui unam earum
habet, reliquas cen, eatur liabere i quod de virtutibus mere ist-