Institutiones philosophiae auctore Josepho Aloisio Dmowski e Societate IJesu

251쪽

delegendamve innocentiam. Quis enim potest esse naturalis nexitqhorum trium cum exitu certaminis, qui a majori virium firmita le , dexteritate manuum, vel artis gladia loriae perilia communi-ier dependet y Numquid minus dubiae contendentium rationes , minus latens veritas, et innocentia magis perspecta esse, ideo dicenda erunt , quia unus euntendentium alteri vulnus , aut mortem intulit y lium iii id Deus liujus dubiae aleae exitum pro ratione me riti eontendentium se directurum spopondit; aut experientia non ostendit saepe in noeentes oecubui se , vel ulraimque dimicantem aequale damnum subii sep l l . Nonne hoe est Deum lentare,

seu velle divinae ejus providentiae leges ad proprii arbitrii ploeila exigere p2V. Labem ignominiae minime abstergit, nee Iaudem sortitudinis adipiscitur, sive provocans sive aeeeplans duellum. Ele-

i Dum olim in quibusdam eivilibus et eriminalibus musIs desectus mssieientis probationis ope duelli suppleretur . conligit ii, et duiti ut bona vietori ad judicata debuerint deinde restitui haeredibus illius qui in certamine o inuit et tamquam reus habitus suit . eo quod post aliquod tempus innocentia intersecti delecta et verus criminis aut damni auctor agnitus ad talis iudicii reformandam sententiam adegit. Si vero mi ieris . cur hisce non distant thiis. iste contentiones dirimendi modus luerat iii iesii in etiam ab ecclesiasticis iudicibus admissus . et vel ut Dei judicium habitus. aut exinde inleias ipsius Ecclesiae aueloritate probari duellum quandoque lieitum esse i animadvertas oportet ad miserum illorum quando haec sebant temporum conditionem et ad universale praejudietum quod ex salsa apprehensione divinae providentiae et curae circa sortem iunoeentis et rei invaluerat: haud secus quam Aliso quaedam innocentiae aut verit lis vulgures P haliones . e. g. ope serri igniti. Huae ebullientis etc. quae quidem etiam a quibusdam Particularibus e lesiis probabantur. 2t universalis ecclesiae vel Summorian3 Pontificum oraeulo nunquam silerunt firmatae. Praeclare . ut solet. declarat istud el. Gerdit c loeo superius indicato Chap. 4. urtiC. I. r totites ces Oretives . acissi bien que re te dia com-bat . e tolet reconnties Potir des jugemens de Dieω. C' Eloit te nomqti'On leur donnoit dares las tribianaiax . avssi bien que dans te tan-

252쪽

nim ignauu et infamis nequit quis desinere e se ob erroneam stupidissitatarii in mentium persuasionem, et vel ipso in statu naturae laus sortitudinis ab que justitia et aequilate , ablataque a stimatio sine publieo prudentum iudicio, non acquireretur. At quaeso , quaenam jus lilia aequali perieulo infelieis exitus eertaminis ostensum et ossendentem Objieere Z Quae aequilas , robore virium corporearum , quae sunt homini eum belli iis eommunes , velle decertare pro innocentia et honare , dolibus propriis solius rationali latis p Nonne, spretis sui, an nationibus ae calumniis insanae plebis veriis honor ae laus sortitudinis vel ex sola pro sesione promptae ac legitimae defensionis, siquidem injurians audeat injusti aggressuris vices agere , honestalisque atque Publi ei boni eura, longe facilius colligitur ' accedente praesertim amicorum et prudentum hominum approbatione in statu quoque naturae non desilii ra si . Quod in statu ei vili adhue saei lius obtinetur , stantibus legibus et poenis humanis adversus calumniat

i Hare animadversio excludit duelli honestalem etiam pro statu mero naturali. quod in quibusdam satiem casibus licitum esse quidam ex doctoribus oli in arbitrati sunt. Verum de hoc in serius in solutione Meundae difficultatis adliue loquemiir. hic in antecessum monemus intrinseram duelli

pravi latem emendam esse ex pluribus simul sumplis ratiouibus . et praeci-Pue ex eo quod aequalem statuat innocentia et rei conditionem . quodque etiam in casu aequalis dubii circa rationes utriusque contendentis . exilus certaminis ope Physicarum virium semper nullum contineat naturalem vi exum cum veritalis aut innocentiae manifestatione . quae rationes profecto neque pro statu merae libertatis sive naturae. ae Pro qun m-que hypothesi sive eventu debent valere. Hinc Lessius. Laymann. Rei sensi vel . veistiter . Seybiad . Picliter. aliique dum acceptationem praesertim duelli licitam esse dixerunt in easu quo unicum foret medium ad gravissima et Ceila declinanda damna. e. g. dignitatis, officii et inde ma-

Manlium bonorum congruae sui stalus conservationi necessariorum jacturom. quia nempe lunc eliges et ur periculum dubium sive minus malum . ad declinanda damna certa sive majora mala i non videntur respexisse aliam

duelli pravitatem nisi insufficientiam medii ad finem et desectum potestatis disponendi de propria et aliena vita . quae rationes ui pote hypotheticae indicant tantum talis inordinationis objectum posse interdum ex trulli a lege . sicut revera extralii lui' e. g. si pro bono patriae . aut Deo jubente vitam propriam quis periculo certi interitus objieiat. Superioribus igitur rationibus consideratis duellum pro quocumque easu et hypothesi etiam

mere naturalis status retinet suam intrinsecam pravitatem.

Hi ne mortio a doctis solet repreliendi Grolius quail pro duobus ea insibus duelli honestatem tueatur : primo si invasor eoncedat alleii dimicandi licentia iii. alioqui ii eum occisurus sine dimicatione i tunc enim expe- clauda est violeuta iuvasio illataque vis vi repellenda . non vero dimicaa-

253쪽

res et detractores; quorum proinde petulantiam velle ope duelli compescere , apud aequos rerum iudices idem erit, ae vertim honorem amittere et duplieatam ignominiae labem tam propter divinae quam humanae legis despectum et violationem , contrahere , sive quis vineat sive vineatur. 164. Opponunt i '. Lieitum est vim vi repellere etiam cum aggressoris noee, et vila ipsa est praehabenda honori, inter bona fortunae bono maximo ; ideoque licitum etiam debet esse duellum. Deinde, dato quod vir e. g. equestris sit ignominia ab altero asseelus, et nisi ad singulare certamen deseendat, nedum limiditatis notam et famae honorisque jaeluram sit passurus, sed disegnitate , officio et consequenter bonis ad convenientem sui status et vitae conservationem necessariis Aret destituendus; jam tune acceptatio et etiam oblatio duelli, esset a naturali sui amore saltem permissa , velut medium habens rationem minoris mali ad declinandum majuS. Bespond. ad 1 . Neg. conseq. et paritat. Quando nam et sub quibus dumtaxat conditionibus , fas est vim vi repellere,

di conditio neceptanda . ideoque nunquam loeum habere potest duellum

coaetum . eum latis provoratio si inoraliter trnnseat in injustam aggressi ne n . quod fieret renuendo certandi eonditionem . ius dumtaxat tribuat se defendendi ab hujusmodi aggiessione. Neque etiam fas esset . quod secundo loco Grolius contendit . duellum inire. si magistratus duobus ad mortem damnatis . alterutrius salutis causa. iuberet aut optionem daret nau- tuo cel lamine congrediendi. Etenim hoc utpote in eoinmune societatis bonum minime perlinens. civilis poleslatis limites prorsus excedere videtur. sicut nee directe sui ipsius occisio possit unquam damnatis ad mortem a

judiee pei milii vel imperarii nec aliter illud a quibusdam doctoribus suit

habitum ut innoxium . nisi sub respectu quod uterque mortis reus velut publieus iustitiae ex utor constitueretur. Id vero ipsum . propter Cer minis aestum et nimiam cupiditatem alterum opprimendi atqtie necandi . cum orinnato propriae vitae servandae allectu . ac proinde cum jure na-

lui ae non videtur posse susscienter Componi.

Quod si quaeras. quare saltem ficta duella in quibus dimicantes p

vium ineunt se non laedendi. debeant esse naturaliter inhonesta . saeilis est responsio i scilicet . quia simulare actionem inhonestam est naturaliter inhonestum . et quia per hoc caeteri alliciuntur ad similia certamina vere et non ficte instituenda. In inper remanente paelione non se laedendi occulta si enim esset manifesta. inanis honoris vana spes evanesceret . et persuasione sive praeiudieala aliorum opinione de praestantia victoriae intiat certamine re latae . non est semper utriusque congredientis incolumita

ti satis provisum in infidelitatem in promissio quae nequii contest ri alterutrius dimicantis.

254쪽

patet ex superius ilὶ dietis, paritas autem ad tuendum ope duel

li honorem tran lata non valet; nam et vila utpote landamentum aeterorum bonorum, est quid ratione sui appetibile , quod de honore, sumplo pro existimatione seu testimonio humano de ni stra excellentia, diei nequit; et honor verus, seu pro ipsa vir

tute proprio illius landamento, acceptus , licet sit praehabendus temporali vitae, lamen quia a nemine nobis invitis eripi potest,n0n eget ut per oblatum aut susceptum duellum , vitaeque nostrae discrimen eidem opitulemur. Quid quod, ipse extrinseeus honor et laus sortitudinis, in indieio hominum prudentum , saeta supra die la legitimae defensionis eontestatione seu pi'osessione, minime laeditur i2 ; insanae autem improbi et imperiit vulgi pe suasioni , de praestantia honoris ei sortitudinis ob late certamen aequirenda , si quid iribuendum esset, ipsa vindieta de inimi eo Fumenda , pleraque alia nenia dissima seelera impune perpetranda

255쪽

iarent. Unde optime quoque advertit Pulandorsius: si in ,, Plures,, plint, qui suum velint sacere illud Neoptolemi apud Quinium, , Calatirum i libr. 9. , Emoriar potitis quam nomen igna Di geram. Τamen si quis quarumdam injuriarum vindie lam,, eum judicio magis adspernetur , quam per formidinem des ,, rat , celsi salis animi documentum edit. Νeque in eo quid est,

quod existimationem naturalem aut eivilem extinguat Neque semper signum timiditatis est eum alio quavis de ea ,, sa in pugnam n9lle descendere , vitaeque et fortunarum d ,, scrimen temere subire; cum aliae longe lutiores, et vilio ta- , , rentes dari queant oeeasiones quibus quis sortitudinem suam

is queat ostentare. Muine ad 2 , sive ad ea sum vel licium additum squidquid tandem diversi auctores i2ὶ de abstraeta ejusdem probabilitate

Olim senserintl , patet respon io; eum enim hoc evenire non posset nisi in hypothesi turpissimae et vanae ae superstitiosae hominum persuasionis circa talis certaminis praestantiam, incomm dum inde dimanans per accidens et extraordinaria ratione, nequaquam valeret immulare intrinseeam duelli pravitatem, nee amor naturalis hominis prioati, quorumcum lite bonorum fortunae , possit esse non subordinalus bono publico humanae s eielatis, quae obnimiam hominum proclivitatem, latis certaminis licentiam ad easus neeessi latis extendendi ipsosque casus nec sita iis pro lii bilo multiplieandi , ingens detrimentum, ae manis stum ei certum periculum tranquillitatis amittendae subire cogeretur. Tandem meminisse oportet, sortunarunt iacturam et incommoda pro innocentia et virtutis amore aequo animo tolerata, m rabili divinae providentiae dispositione, solere haud raro etiam in vita praesenti, versis in eontrarium rebus mortalium, par re plura emolumenta , pristinique honoris ae samae decus eum

enore reAtiluere.

165. Obponunt 2'. Lietium est bellum suseipere ad tuendas etiam res temporalesὸ ergo licitum erit quoque duellum; quod non est nisi bellum privatum. Adde, quod loquendo de flatu mere na turali, in quo singula individua nulli supremae politicae potesta ii subjicerentur; arbitrio suae rationis aequitatem medii propriae

r ris nat. et gent. libr. 8. cap. 4. 2 Vide quae dicta sunt in ex pioxime antecedentibus notis. cir inca luitic diversorum doctorum optutouein . et circa rationes quibus ductitii eam concesserint.

256쪽

sent et deberent delerminare, ideoque deseiente alio medio pos sent eligere ei iam hujusmodi eertamen. Respond. ad 1 . Neg. Conseq. et paritarem, nisi etiam quis vellet negare suppositum, sellieet quod inter bellum publiis eum et duellum non sit aliud diserimen praeter numerum dinibeantium, et enim ut sapienter monet ei. Gerdit ii , publiei belli sive ossensivi sive defensiti ui sit justum suis debet esse bonum Commune totius status socialis vel ei vilis, quod in supposito duello privato lucum non habet. Deinde tale bellum non suscipitur recte nisi post maturam delit, erationem et moraliter ceriam de justitia molivi seientiam, quod pariter in singulari illo certamine, propter inordinatum individitatem amorem de saeili haberi

non posset. Insuper cum bellum sit, piolentus modus quaeren

di per vim , publicam tranquillitatem et laesae justitiae reParasionem f2ὶ; tune lanium juste et rationabiliter suscipi potest, quando paeisea contentionis eompositio non est possibilis

iὶ Tem id des eombat. singui. ch P. I 6. ast Isiam belli desinitionen, caete, is praeliabeudam censuimus eo quod in maxinia parte earum quae eo in muniter tradi solent . hoc videatur latere inconveniens, Milicti bellum ita iis spretari velut quemdam civit rasocietatis aut regni statum i sic et Grotius De Dr. bel. et Pae. libr. . cap. I. g. 2. bellum definit. Status per vim certantium qua tales sunt: et alii post Pulandor laum i iratus hominum de contro Merso jurre Per Vim certantium. Ast hoe nee eum definitione Tullii De ossis. libr.

. cap. I . certatis per vim. congruit: nee in se verum est. quia quamvis bellum unico ceriamine communiter non absolvatur et proinde quam

dam durationem habeat . Dequit iamen dici proprie status . qui per Se Permanentem vitae conditionem significat. talis namque humanae socie- talis conditio a natura requisita est pax i hine hellum a civili societate ejusque politica potestate assumi nequit. nisi sub ratione medii tutandae pacis aut vindicandae iustitiae. et quidem tune dumtaxat quando aliud medium conveniens et sufficiens deest Unde et S. Augustinus lat. 89. alias uo5. ad Boiiisactum inquiti 2 n enim pax quaeritur ut bellum μοι tetιι' sed bellum geritur tit pax adquiratur. Porro usus medii extraordinarii et quidem violentis . tiui, indueti in civilem societatem nisi conditionem sive modum existendi et operandi transeuntem. Definitioni a nobis allatae sorte hoe unum tantum timpliciis namque in ea praeconi inmur . quod bellum non nisi supremae politicae potestatis jussu suscipi debeal γ obitet posset, scilicet eam non comprehendere bella injusta. At quis est qui bellum suseipiens, saltem speciem justi motivi non portendati Praeterea bella iniusta sunt latroci uia. rapinae. etc. Et bellum sive offensivum sive defensivum . quod iure naturae aut geotiunam est suscipere requirit inter alia. ut de aequitate illud gerendi quaed.

257쪽

amplius, et quando moraliter eerta spes adest finem seu laesi liis justitiae reparationem assequendi, minori quantum potest fieri eum detrimento et periculo propriae eonditionis et status; secus major Aret publici boni jactura quam emolumentum ὸ quod similiter in duello ex paelione inito , aequalem exilus conditi vem et perieulum injuste offenso et offensori tribuente, subsist re nequit. Ingens itaque est utriusque discrimen; ideoque eons quens et parilas non subsistit. Quod additur vim disse uitalis non auget, ideoque Neg. similiter Conseq. Et sane , eoneedendum est quidem hominibus inflatu etiam naturae jus se suasque res luendi , obligatio namque quaevis damna et injurias verbis aut opere illa las taeile concoquendi et deglutiendi, redderet vitam nimis amaram, et nullat nus seeuram ob pravam aliorum nocendi cupidinem omni metu

Ululam, modestissimoque euique semper miseriim esse necessu lusoret, quotiescumque pravo cuipiam leges naturae violare plaeeret: at jus hujusmodi, iustae et prudentis offensionis aut d sensionis modum et conditiones excedere, et nostrae incolumitalis in tuto locatae exclusique probabilis timoris ulterius injurias et damna patiendi, limiles nullatenus transilire deberet. Haec porro satis evincunt etiam si alum mere naturalem minime tribuere libertatem ac licentiam extrema quaevis semper tentandi, et in infinitum injuriantibus resistendi, sicut quidam aulumant, neque li-ellum reddere duellum, quod praeter alia, uti nuper vidimus, justae ae prudentis defensionis conditionibus earet. Atque haectere omnia de pravitate duelli etiam in statu mere naturali, ad mentem laudati Gerdit, qui dignus est ut per totum legatur, expressimus; eo vel maxime quod contrariis sententiis aliorum auctorum qui sorte has rationes non perpenderunt sil minime in veamur, dum philosopho Catholico nefas sit amplius eos sequi post damnatam ab Ecelesia i 2 sequentem propocilionem: Licia

moralis certi ludo habeatur. Hare sane motivi aequitas in se sive a Pamde rei . ex utraque contendentium parte . eum in eontradictorio versenturii heri timuit ut per se palol: potest tamen haberi in opinione sive per suasione utriusque. propter controversas juris rationes. r Vide quae diximus superius in nota a. adjecia n. i63 et animadverte etiam in mere naturali flatu ius propria et privata auctoritate se defendendi. non posse reddere honesium medium in quo aequalis statui iuri'erieuli et damni conditio tam pro ossenso quam pro ossendente. a Benedict. XIV. Constitui. Detestabilem. Anno

258쪽

lim est in statu hominis naturali, acceptare et Gerre due tam, ad seroandas cum honore fortunas quando alio remedio eorum jactu ra propulsari nequit.

ARTICULUS II.

166. Ad metali latis et multii amori debilum exhauriendum parum est alios non laesisse, vel damna illata reparasse, per quod ianium paci eum aliis naturaliter colendae utcumque consulitur, nisi etiam boni quidpiam in alios conseramus, eosque Propter ae qualitatem naturae et identi talem sinis communis, nedum esse sed et bene esse ae pipere gaudeamus. Praeclare id expressit eum Platone Tullius il): Non nobis solum nati sumus, ortusque no ,, siri partem patria vindicat, partem parentes, partem amici, atque, is ut plaeet Stoicis, quae in terris gignuntur ad usum hominum ,, omnia creari, homines autem hominum causa esse generatos, ,, ut ipsi inter se aliis alii prodesse possent: in hoe naturam de- ,, bemus ducem sequi , eommunes utilitates in medium asserre, is mutatione ossiciorum , dando, accipiendo , tum artibus, lumis opera, tum saeuitalibus devincire hominum inter homines s

is cietatem. HAtque hinc in primis generale euilibet debitum incumbit, animi corporisque sui facultates probe excolere, ut ad producendas talis vitae eommoda reddatur idoneus; ideoque in legem natu rae pectare sunt dicendi, qui nulla honesta arte aut scientia exeulli, sibique ignavi, aliis graves sunt, numerus tantum et fruges con sumere nati. Unde et ei vitales quaedam bene ordinatae, juxta prii dens Solonis monitum, solent interdum instituere Magistratus, apud quos cives universi profiteri nomina, modumque et rationem Fi vendi indicare tenentur. Vertim quia propter varias humanarum rerum vicissitudines, ipsam in lite animi et eorporis virium deseclum aut imbecillitatem, plures in statu ei vili inveniuntur, non diffuturi quoque in merenaturali statu, qui sibimet insulseientes aliorum ope egent; haud abs re quaeri solet quantam necessitatem lex ipsa naturalis im

ponat divilibus , iuvandi alios in vera inopia eunstitutos. Quod

259쪽

255 tu elarius determinetur, distinguendi sunt, juxta die la superius il

gradus inopiae seu necessitatis, scilicet, extremae, grabis et

communis.

Iuxta diuersos inopiae gradus, tenentur dioites pere egenos DUare. 167. Assertio evinei lur per partes. Ae primo quidem in e trema necessitate seu inopia constitutis etsi sorte ex culpa nunamplius reparabili, in eam inopiam inciderini tenetur quivis ii dum e bonis supersiliis, sed et ex non mullum statui suo nece sariis subsidium ferre, quantum saltem opus est ad praesens gravissimum periculum arcendiim, idque ex debito perfecto justi liae sive aetiuitalis legalis, eoque majori, tuo cum temporali damno proximi animae quoque salus spiritualis periclitaretur. Et nim evidens est ordinem aequalitatu debili amoris ob similitudinem naturae, non amplius substituriim, si maximo bono prox mi non teneremur postponere inferiora bona nostra, eorum lite ali quod non grave detrimentum. Praeterea, hac ratione non servaretur praestantia juris absoluti ad conservandam vitam proximi, prae jure hypothetico inducente temporalium bonorum fortunae proprietatem. Deinde, neque divinae providentiae inaequa iter l, na soriunae distribuentis intentioni salis seret, namque, ut vel exeommuni istorum bonorum sine sufficienter colligitur, eam non esse aliam dicendum est, nisi ut opulentiores praeter eonvenientem acneeessarium conservationi proprii status sitoriim bonorum usum, haberent unde vere indigentium inopiae opitularentur, atque Sic praeelarum beneficentiae munus exequentes, vice ejusdem divinae sapientissimae providentiae, quae praesertim in absolute necessariis nemini deest, langerentur.

Idem sere dicendum est de debito sublevandi inopiam gra-νem, quae foret quasi extrema , quod si intra limiles solius gr pitatis contineretur, nee sermo fieret de honis superquis elargiendis, talis obligatio minus quidem urgeret, at adhuc eiusdem vi latio involverei haud levem deformitatem, propter magnam improportionem tuler malum proximi et incommodum pro ejusdem

1 Capite proxime praece letit. allic. S. n. 152.

260쪽

levamine subeundum ; ipsaque humanae foetetatis selieitas, ob d

Delum talis aequitatis naturalis saltem negatiae a sua persectione redderetur deficiens. Quod spectat ad egenos communi inopia laborantes, eos etiam, si vere tales sunt, identidem iuvare, divites tenentur exosseio mutuae eliaritatis et minus rigoroso, saltem quoad singulos particulares casus, debito aequalitatis naturalis. Et sane, videtur prorsus repugnare sinceritati et efficaeiae mutui amoris, nunquam exercere extrinsecti in ejusdem actum , etsi quotidiana o casio se se porrigat, et abs pie omni vel cum levi tantum proprio ineommodo fieri possit. Deinde, quia per se a ratione dissentit,

ui quod quis in simili statu sibi ab aliis feri assidue et rati

nabiliter euperet, id alleri praestare nunquam deberet', ut dum quis se bonis assuere continuo gestit, alium egentem, etsi surptieem, nunquam juvare teneatur. Adde insuper , quod saeuitas qua aliis emolumentum, absque ullo sere nostro damno, praestare possumus, ni eam data occasione exerceamus, evadit laustranea et in opprobrium domini sui eedii. Atque hine qui osseia talia praesertim in noxiae utilitatis passim negligunt, haud immerito eomparantur canibus, qui Leno incubantes, quo vesci nequeunt, boves eodem accessuros morsu abigunt. 168. Dubium porro non est, teneri nos eadem charitatis os-fieia, et quidem peculiari ratione praestare erga parentes, propin quos, amicos etc. eos celeris simili necessitale oppressis anteponendia; et si sermo sit de parentibus in extrema aut gravi neees,itate consillulis, a quibus nedum vitam, sed et modum recte vivendi ac proficiendi aceepimus, etiam ex debilo rigorosae juslitiae. Verum inquiritur, utrum eadem ossicia et praecipue innoxiae utilitatis, debeant quoque exhiberi nostris inimieis. Grotius il existimat: chari atem non Dideri per se Obstringere ingratiam censis , Heineceius vero i2 inquii: In statu naturali hosti, quatenus hostili erga nos animo est, etiam innoxiae utilitatis ossicia jure denegamus. At hujusmodi assertiones verae non sunt, nisi in hypothesi, quod exhibitione talium olfeiorum, hostis vires et animum sumeret magis magisque nobis nocendi, et quod absque eomam denegatione justam nostri defensionem prosequi non possemus; vel si ageretur de ossetis quae dumtaxat sunt signa