장음표시 사용
471쪽
DE ORIGINE . MODO, AC FINE POTEsTATIS PARENTUM IN LIBEROS, EX IURE NATURAE, ROMANO, ALIA RUri dux GENTIUM
Regio Pro Tomm . Iagno Rure emancipatio qualis olim apud Romanos obtinuerit. a quia hus prosem initiis in tot rituum ac solemilitatuin ambages inciderit. quas denique paulatim subierit mutationes traditurus , operae pretium lacturus mihi videor, si in antecessum quaedam de Origine. Modo, ac Fine potesta.tis parentum in liberos praemoneam ; non quod verbosos texere velim commentarios, quod putidum esset. verum ut commodius intelligantur ea, quae de solemni ejus potestatis solvendae modo atque effectu dicenda erunt in s quentibus. S. I. miniae de origine potesaris paremum in liberos ex Ara Natura sententia. U T ergo ab ovo, quod aiunt, ordiamur, vis & Lex Naturae liberos inditione parentum esse jubet; licet in allignando certo hujus juris fundamento . non una omnium sit sententia : Sunt qui ex generatione; sunt qui ex iure di toria; sunt qui ex alimentatione educatione , accedente tacito ac praesumto consensu; sunt qui ex sola adimentorum praefatione educationisque citra , sunt denique qui aliunde id omne derivare gestiunt. Vid. G a o T i u s de B. UP. 1 II. c. s. S. I. HORREsius de Ciet e c. P. S. 2. PUFFENDOR-PIus de I. N. N G. l. VI. c. a. s. o. Tuom sis Ius AH r. VD. LIII. c. II. seqq. , & denique S A M. DE Coccedi Ar Controd. Iit.
S. de his qui sunt sui etes es. Dr. I. S. I LAuctoris sententia.
Iloc autem ipsiam virorum in Morali disciplina praestantissimorum dissi-Mmm 3 dium Disitipod L. COOs e
472쪽
dium partim indicio quam dissicile & arduum merito habeatur, (imo
praestari ferme non pollit Naturalis juris Divinaeque voluntatis veras perspiacere rationes; partim mihi quoque idem fere praestitit, quod Demiphoni accidisse fingit Comicus in Phorm. AEL 2. Sc. g. r 8. qui, cum ex tribus Ju- aisconsultis in consilium adhibitis . unus negasset . alter affirmasset, tertius delia herandum censuisset; si Fecistis, inquit, probe; incertior sum multo quam du--dum; is ne tamen hac in parte plane abirem, ad generalius cons gere principium, ordinem, inquam. ac sitem rerum nauuralem, satius visum est; Illum certe ordinem ac finem, quo nihil prius, nihil antiquius habuit summus mundi arbiter, postulare, ut Soboles per honestam maris ac meminae conjunctionem procreata educetur , & ad perfectionem animi & corporis. quatenus fieri potest, perducatur. ostendunt tum res aliae, tum maxime imsignis ille & tenerrimus amoris stimulus , quem tantum animis parentum imes e voluit Deus T. D. M., ut eo majori alacritate nainorique molestia summum educationis subirent onus. dulcique ossicio, liberorum projiciendo commodis, fungi sibi blandirentur; Iloc illud est . quod Pui Lo in Ob. de Opsela IIIundi circa 'em dicit. - ζμec j ob uic ei ex x p. ---ν meo gustarct m , di totidem fere verbis vertitur in L ur s. s. C. de hon.
quae lib. se Filios vel filias alere patri necesse est propter ipsim naturam, is sive .c quod est in L un. s. de Ret Uxoria actione,) A Naturalis stimulus parentesta ad liberorum educationem hortatur. o Verum enimvero ne hic quidem stim Ius parentibus sufficeret ad educationem rite peragendam, nisi & potestas qua dam atque imperium competeret, quo liberos per corruptam hominum ii turam in vetitum nitentes cupientesque negata ad ossicium cogere fossent: si Quis enim, haud abs re inquit L ALTANTI Us VD. IV. L. s. c. g. , poterit filios educare, nisi habeat in eos domini potestatem Z is Unde nece sario dequitur . eundem ordinem ac finem Naturalem, quo educationis injungitur officium, tribuere quoque potestatem in liberos & inaperium ad finem istum obtinendum necessarium; Qia id enim absurdum magis, & sensui communi aeque contrarium, quam ei, qui obligatur ad finem, non dari jus ad media lini isti consequendo necessaria I Cons. Puer ENhostri u s & TRO
S. III. Modiis ejusdem potesatis ex Are Nasurae. Ηc de origine Proximus est mosis sive termini, quibili paternum
473쪽
illud imperium continetur; Circa hos unica tantum observanda est regula exsuperiori petenda : Tamia parmissis potestas e petit, quoesti ad educationis eium rite explendum requiritur; unde consequens est . eam ab omni atrociatate alienam in sola pietate musistere debere, uti juri Naturae convenienter i qui tur MARci ANus L. f. DL ad L. Pomp. da Parriciae Hinc simul apparet , aliud potestatis exercitium requiri in liberos persecto judicio pollentes, aliud in eos, qui judicii sunt imperium; quod ad hos enim attinet, omnes omnino actiones eorum parentum reguntur imperio . usque adeo , ut ne ven- odere quissem & oppignorare eos parens, modo duro necessitatis prematur thlo , prohibeatur. vid. Ampl. CORN. VAN B v Nngas n. de jur. oeci l. DEA. C. s. in A. Contra ex illarum actionibus eae tantum parentum subsunt regimini , quae ad statum pertinent familiae paternae, idque eo duntaxat tempore, quo partem ejus liberi constituunt; ab ea vero separati suarum aetionum liaberi fiunt moderatores atque arbitri, solo pietatis naturalis manente debito. Tradidit sic fere hanc distinctionem Vir Cl. As R. mi ELi No squo uti glorior praeceptore, ita plurimis ejus in me collatis beneficiis rfferre gratiam lucet non possim . habere tamen, haliturum, quod potana, publice profiteor Doctr. Insit. L. r. T. s. s. et ai. V seqq. Cons. G R O r I U s deI. B. P. L. a. o. s. 2- seqq. & P u R P E N D o a pia de I. N. G. L. Cc. 2. , qui distinctionem Grotii ilIustrat, a Ziegleri censura vindicat, & totam hanc materiam prolixe pertractatis. IV. siuamdiu duret. Quod ad finem hujus potestatis attinet, jam praecedimii s. diximus
eam non amplius parentibus competere, si liberi perfecto pollentes judicio partem familiae constituere paternae desierunt, in omnibus quippe , suique juris facti; pietatis enim & observantiae debitum se quod durat . ad potestatem, & imperium minus recte refertur Caeterum non posse parentes illam liberorum suorum 8 famisia sua separationem . si jultie aetatis sint, impedire, ex iis, quae supra S. 3. de fine, ob quem potestas Concessa videtur, diximus, verius est; susta autem aetas, a quo tempore incipiat naturali jure . accurate definiri nequit, quandoquidem & prudentia, & humana ingenia &necessitas variant. ut verbis utar lil. GuND LINGII ad 'ea; re tit de Emam
et t. s. a. Atque haec de Origine, modo , ac fine potestatis ex jure Nar ludu
474쪽
GERL SC UEL TINGAlassiciant. Plura qui cupiat, adeat Ili. Tuomasium is h. . Div. LIII.
s. V. Niri, O matri. an utrique competat pNuNc addo, quod ferme onaiseram , Naturali jure aequalem quidem utrique parenti competere potellatem propter parem utriusque ad educandum obligationem . sed tamen, cum saepillime contingat per naturalem hominum
ad distentiendum proclivitatem . ( quae in imperio quoque domestico Homerueum illud valere facit:
E. ut ad amborum voluntatem liberi se componere nequeant, ordo Natur is Omnina vult, ut patris potius, quam matris ad arbitrium eorum dirigantur actiones, siquidem natura non animi tantum & corporis dotes in mare, quam in foemina . fecerit praulantiores. & ad regendum aptiores; (quo pertinentea, quae habet ApisTOTELEs Octore L I. c. 3. & Polit. l. I. c. I 3. I . s a J verum etiam uxor propter virum sit creata, manifesto indicio, eam viro inferiorem esse; Cons. I. ad Timoth. c. a. ri Ia. II. ad Ephes. c. i. M . 23. Accedit, quod Natura societatis conjugalis mulierem marito subjiciat secum dum vulgatum illud MARTIALis L S. Di . ia... Inferior Matrona suo sit, Prisce, marito;- Ηaud aliter fuerint foemina virque pares. Mater ergo exercitium potestatis tum demum habebit, si pater vel non comtradicat . vel in vivis esse desierit: Dissentit ex parte Ilo Aggs. de me c. A
s xa viderunt Me Ronmii iiiiis coninom, quibus fruius natae, taminae haben ut im . et da R. U. a. earum com im auersus eammoda laborare dicitur L . c. de Sponsu De se deripi memoriae proditur Nov. L x s. c. s. Q. An re hin musi in visse eos videtur , eurpatri soli rotestater eone erint, leges enim civ res attemperandae erant circumstantiis 3 qimni plurimum in rebus humanis observantur, m. ut plurimum Hro ni minianus sexus t pnidentis ae animi constantia exeu, lare sileti
475쪽
s. r. quem refutavit UL R. IIuRER. Dier. I. II. c. 3. Cons. THOMAsius uris'. Div. L III. c. g. s. cc. seqq.
Variarum emtium circa eandem potesatem Ara. oo sensu Ius potestatis cramum Rom. promum dieatur in s. a. Inst. de Pare. Pot. Bodinus
reprehenduli NATURALIs haec parentum potellas inmane quantum variis variarum
gentium. maxime Romanorum, ligibus adaucta . & soli patri propria est iacta; Hinc merito JusTINIANus ipf. a. Inst. de Patri pol is Jus potestatis. is quod in liberos habemus, proprium est Civium Rom. - Rationem redditULPi ANus inviVI. de I U I. cum ait: . Itaque cum aliquid addimusis vel detrahimus juri communi, jus proprium, id est civile efficimus. Paulo aliter sus Tirei a Nus: . Nulli enim, inquit, alii sunt homines , quiis talem in liberos habeant potestatem, qualem. nos habemus; is Quem ca pit B o D I N u s l. I. de Rep. c. vi carpunt & alii; sed immerito ; vel enim dicimus. ro mili alii sunt homines in a l. s. a. accipiendum est pror pauci acti sunt homines, more loquendi Imperatori usitato, uti docent exempla in s. i. In I. de his sui sunt ita vel jur. & in s. r. Proam. In . vel . quod magis
placet, Sustinianus dicit; nulli alii sunt homines m. quia juris Qtiiritium expertes patrio jure apud Rom. non fruebantur, eodem modo, quo C I et pro incis. c. 33. negat libera m esse eum, qui in numero obuium non est, &tribubus omnibus moti libertatem amittere dicuntur apud Livium L XL c. I . Cons. PLINIus L X. m. c. ibique in not. CELLARI Us ; PUPRENDOR P. de es. N. G G. l. VI. c. a. S. I a. & J A c. R ae v A R D U s - ad L. I 2. Tab. mp. 3. pr. Aliarum Gentium hac in parte sive mores sive leges vid. apud B o D I N u re de Rep. 1 I. c. o. Cl. N i c o L A i de S medrio ara ptiorum p. yi. seqq. P U F P E N D o R P t u ae de I. N. N GL RI. c. a. s. c. U 12. Jo. PRILIPPUM DAT Tium in Diatrib. de Vendit. Lib. aliosque; Nos de Romanis tantum erimus solliciti, & paucis in Originem . Modum ac Finem potestatis apud eos usitatae secundum ordinem propositum inquiremus.
s. VII. Origo potesatis apud Rom. an ex Iure scripto, an non scripto strepetenda
ORicio potestatis patriae nuptiis vel adoptione acquisitae (legitim, Iurispruae Ant. Tom. II. N n n tione
476쪽
tione enim saeculo demum a. a Cliristo nato ca acquiri coepit. vid. IJ E R A Dus Rei . sivolid. I. I. c. . eo jam a primis reipublicae Rom. initiis r petenda videtur; utrum ex jure aliquo scripto an non icripto incertum; P Ap i N i A N u s certe in Coll. st Mos. of Rom. T. q. S. 8. vitae necisque potestatem, quie erat praecipua juris patrii pars, ex Regio. ( Romuli deruvat OaJ, U L p i A di u s contra in I. X. de his qui stulf vel al jur. jus potestatis . Istribus (i. e. juri non scripto me. p. L . . de I N. G. C. RULP. in Pragm. T. I. b. q. acceptum fert; ULPIAN LM ex L 2. S. I. de O. I. defendit JAc. R EvARD Us ad Ia. Tah. c. 3. Irim. r. h. p. i T. PAPINIANUM cum V I. P I A N o conciliat JAC. Go Trio PREDus Notad Tub. g. etici, XII. Pupinianum de prima potestatis origine, Lipianum de ejus quasi postliminio receptione accipiens, (leges enim regiae , qua Regiae, ejectis Regibus, exoleverant, auctore POMPONIO in L 2. S. 3. de O. I.; quae conciliatio sic satis commoda placuit Cl. S c Ii u L T I N G I o in not. adcit. Pupiniani sitam, prae alia, quam subtiliorem sorte . quam veriorem, adfert E M. M E R I L L I U s l. 2. f. c. q. Probabilis quoque est altera coimciliatio Pi T H o E i ad cog st Mos. I Rom. Dc. est. & R I T T E R s it L s II ad II. Tah. et 3. Pret. I. c. I. n. a. mores Ulpiano, & Papiniano Legem Aegiam unum idemqtie significare statuentium, mores sane saepe cum Pgibus confundi abunde probat Cl. N o o D T i u s Prob. I. I. c. II. u. 3. Utra T ro ex his duabus eligatur, floccum non interduim.
S. VIII. Praecipua patram in personas liberorum jura. Au inter ea exponent inocque jus '
VIDI Mus Originem, nunc videamus Modum patrii Juris apud Romanos. Versabatur illud vel circa tersonas vel circa hona liberorum ; Eximia
477쪽
is autem Legislator dedit omnem patri potestatem in filium, idque per omne , vitae tempus, sive in carcerem detrudere O a J, sive flagris caedere, siveis vinctum ad opus in agro faciendum tenere, sive necare maluerit, etiamsi se forte filius remp. tractet, etiam sit magistratus gesserit maximos, etiamsi stu-- dii in rem p. laudem fuerit meritus; si Addit his cap. seq. potestatem ex trina filii Denditione pecuniam quaerendi. Caeterum praeter haec eximia jura Dionysio memorata , fuerunt & alia complura , veluti jus noxae dandi l. 3 3. de Noxat actitati l. 3. s. l. de lib. hom. exhib. Cons. Auctor Coll. st Mos. URom. T. a. s. 3. ibique Pi Trio Eus in Not. impediendi nuptias liberorum pr. IV. de Nuptiis, junct. S. I a. eod. &alia, quae enumerare longum esset,& plena manu ab Interpretibus ad sit. In t. de patri tot. &j. de his qui sunt sui via aliur. adferri solent, ad quos Lectorem remittimus.
s. IX. Ius dita eg necis an arbitrarium ' Argumenta pro sententia uetante. Pro onmiae.
Ex his . quae diximus, & quae dicemus in sequentibus, mirum videri non potest . patriam potestatem Nilectutem Veteribus . (quorum loca dedit Tu. M Rc ILius Dite tr. R I 2. Tuf. e. et . passim audire: illud tamen quaeri posset, & quaeri videmus inter eruditos , fueritne illud vitae necisque N n n a jus,
Ita potius cum GgLEN to Toc vel eum S uti nullo io per domo expellere Terio, quam cum aliis per ex Mere , causam quaerist Dieam lihere et Idem Dio Nustus, de eu=us interpretatione ambigitur. I. II. au res . non lieulge per legem Romuli exponere malaulos vel filias primogenitas, mainfesto, nil lor, indicio, non licere verba eius alio loco ita Interpretari. ae fi lielta luisset ex lege Romuli expolitios Non equidem ignoro , exilit m re ali s . legem liane a Romulo . alia lege lata, ceuiuu meminit DI o M v s r u s ML L a. c. aT. deinceps fuisse abrogatam 3 sed quominus ist id credam, ia- est tertiuq eiusdem Auctoris locus ex L I X. c. aT. ubi, legem illam, quam ni priorem vocant, u que ad Fabiorum aetatem dii renter a majoribus fuisse observaram, memoriae prodit ; Tantum abest. ea nova Romuli lege fuisset rotata.
478쪽
jus, quod patribus concessit Romulus, mere arbitrarium, ita ut sine justi causa neci dare liberos potuerit parens I an vero in contumaces tantum & male meritos ultimo supplicio animadvertere licuerit Z Pro pol teriori sententia militatΗALic ARNAssEN sis l. I I. c. a T. de contumacibus tantum agens . pariter ac Veteres passim , qui, ubi exempla exerciti hujus juris proferunt, cognitionis dometticae & amicorum in consilium legitimo modo adbibitorum meminit se solent: Accedit frequens apud veteres arrogationis usus , quem vix futurum videri posset, si arrogatori per leges licuit let, filium arrogatum per ludum veluti & jocum interficere , ac indignis quibusvis modis male mulcare ;Ηis motus B. Tuon Asius Dis l. ite Usi Daet. Tit. Inst. de His quis ut Dirit ah jur. c. I. s. Isqq. de Adoptimibus c. i. S. . tu not. ad sit. a. posteriorem amplectitur sententiam, quod, ante ipsuna jam fecerat J A c. R mu ARDUS ad II. I lib. c. 3. p. I S. Tom. I. Op. cum quo tamen imperitos quosdam vocare eos, quibus prior magis arridet sententia, nollem; Nititur illa tum aliis Veterum testimoniis, quae Poteitatem arbitrariam innuunt , tum potis linium auctoritate accuratissimi Ronianae antiquitatis indagatoris D i. NYs II, qtii, cum dixisset l. a. Iul. Rom. c. I . Romulum necessitatem
colonis imposuistb educandi quicquid esset masculum, & e filiabus primoge
is autem prolem m et rem triennitio necari se permisit; Cui bono, quaeso, additur minorem triennio' nisii ut indicetur. majorian triennio ( sive ille ellet pubes pubertative proximus & doli capax . sive infans vel infantiae proximus. & ab omni dolo ac delicto procul) impune de licite necari potuisse: Ego piofecto nullam. quae mea sorte & aliorum erit imperitia, video causam. Suffragari quoque huic opinioni videtur alter ejusdem au icvis locus lati g. cap. SI. in sin. ubi et o Apud Rom. filiis nullae sunt po se sessiones propriae vivis patribus; Sed licet patribus & pecuniis filiorum, - & corporibus facere quod lubet. . Idem jus tribuit patribus in corpora, quod in pecunias filiorum, licuisse vero petamias filiorum, etiam nil mali m Titorum, perdere quis tandem negaverit Is. X. Limitatio Seutem, mantis. N E EU E tamen existimem , tantam patribus potestatem concessisse Romulum, quod probaret factum patris liberos nil mali meritos occidei . tis:
479쪽
tis ; Non suit, mihi crede, ab omiti humanitate adeo alienus. & misericordiae cxpers Romanae Gentis conditor , sed suo augurabatur animo, neminem unquam, nisi legitimo modo, in liberos contumaces & quidvis nuditos hoc jure usurum . sint ut tamen in ligni hoc privilegio invitatum iri patres , ut numerosa prole remp. augerent; Et vix dubito, quin . si caulum rogatus fuisset Romulus , cur nihil de patribus jure potestatis abutentibus sanxiiset, responturus, suisset, non speralse se, quemquam hoc scelias ausi rum, ad instar sapientissimi illius Athenarum , de quo ita C i c. Do Roscio Amerivo i s. h(Solon cum interrogaretur, cur nullum sup-- plicium constituisset in eum, qui parentem necasset, respondit, se id n is minem facturuna putasse. Sapienter iecille dicitur, cum de eo nihil sat
A Xerit, quod antea commistum non erat, ne non tam prohibere quamis admonere videretur. se Et sane hic fere perpetuus Legislatorum est mos, ut quam in partem hominum cupiditates magis propendere, atque a legitimo tramite exorbitare viderint, ei se parti maxime opponant, minus solliciti de ea, a qua non tantum imminet periculum . Exempla hanc in rem collegit C v I A c i u s in not. ad Ulp. Frum. T. i. s. ult. , quibus addimerentur l. 3. q. s. N 6. A LL. Cato v. LivIUM L. 3. .. C. 3. TA- cITus L. io. g. in sin. & A R I s TOT E L E s Etluc. Nicom L s. c. I . Non opus ergo erat, patris potestatem ita rettringere, ut non nisi justa de causa exercere eam liceret; Supervacuum est enim, auctore S E-
Caeterum tamen, quoniam in liberis recens natis aliquanto majus videbatur periculum , tum quod eorum mors non tam facile ad omnium notitiam pervenire soleat, tum etiam quod in tenello ejusmodi non tantae sint iacultates ad misericordiam patris hominem exuentis excitandam . ideo Romulus expresse vetuit, ne minorem triennio necare jus et set; Atque haec si consid remus. facile evanescet difficultas ex frequenti arrogationis usu a B. T u o-MAsio obmota , nemo enim unus de arrogatore tam mese sperabat, ut
eum jure suo tantopere abusurum suspicaretur; Nil mirum quoque videbitur. loca veterum passim meminisse cognitionis domecticae , quam patres , ne jure tuo abuti viderentur , adhibere saepiuscule solebant.
ssus in hora liberorum. ORDO nunc postulat, ut quaedam etiam de iure patrum in bova ae N n n 3 her
480쪽
herorum dicamus. Ea autem omnia ipso jure patri acquirebantur ex lege Ro ni uti, cujus meminit DIONYSIus ait L 8. c. vi. -& S E XT u s E M.
A; arais etc. QAet ris more coe s. i. e. is Romanorum tegi,latores liberos manui
is subjectos. & servos patrum esse jubent, & ne liberi bonorum suoruna.- sed patres sint domini; ,s Fiebat vero haec acquisitio tam pleno iure, is ut eti-- ani licentia esset patribus, quod per unum vel unam liberorum acquisi-- tum eis et . alii filio vel extraneo donare. Vel vendere, vel, quocunque is modo Voluerant. applicare, is uti loquitur JusTINI AFus in s. i. Dist. Per quas pers. cuique acquir.
Mutatio Iuris tam in personas, quam bona liberorum. . A T u u E haec quidem omnia olim Otinebant; paulatim vero res, aetas,& usus , acerrimi illi juris censores, atque exploratores, si inper aliquid apportantes novi, etiam hic abunde docuerunt, vere a poeta dici: M - Non omnibus horis. Omnia conveniunt , res prius apta nocet Etenim non tantum plenum in hona liberorum jus maximam partem patribbus luit cenatum. introductis peculiorum distinctionibus, (de quibus vid ri possunt Ois E Lius ad Chum L I. T. 3. s. a. not. I . &CL HEI- NEC VI Us, meus quondam Proeceptor dilectissmus, Ant. L. a. T. s. s. a. verum etiam rigida illa in personas liberorum potellas multum eli demini ta . ita ut tandem ne umbra quidem juris vitae ac necis superfuerit; Quo autem tempore insignis illa contigerit mutatio . adhuc sub judice lis est; Aliis ani ante Reges exactos rigidum hoc ius cestasse exilliniantibus, aliis ejus abolitionem temporibus Sullanis. Julii . vel Augusti adscribentibus, aliis ad Trajanum , Antoninoque Imperatores decurrentibus . aliis denique ad seri rem lon e aetatein puta Alexandri Severi. Diocletiani & Maximiani, constantini, vel Valentiniani, Valentis, & Gratiani ejus juris desuetudinem reserentibus; Auctores diversarum sententiarum recensent Ampl. CORN. v AN B v N R E R S H o E X Occiae Lb. c. a. . Cl. OTTo in Papiniano C.