De manumissione servorum apud Romanos

71쪽

14 A numissione servo -- utroque modo se audamur creditores , id est , ct consilio manumittentis stipsis re , eo quod i us bona non sunt susseritura creditoribus. Quae Verba desumpta sunt ex lege 1 o. D. Qui& a quibus manum. Caeterum nom

andum est quod dicat Imperator: Praevaluisse tamen videtur nisi an mum quoque haudandi manumisior habuerit non impediri libertatem. Quibus verbis indicat non impediri libertatem, nisi & consilium & eventus adsint ut si audentur creditores. Idque probat lex I O. D. eod.& lex I. C. Qui manumittere non possunt: Certum est jus non alias θ' bertates per legem et Eliam Sentiam,

quae sunt instaudem creditorum datae, revocari , nisi ct consilium se audis, hoc

es, animus manumittentis, ct eventus damnisequatur. Quod obtinere in manumissione tam inter vivos quam inter mortuos, ex his verbis Imperatoris: Saepe enim de facultati-

72쪽

Romanos. shm suis amplius qMm in his est , s=Grant homines. Probare volunt Ba

chovius , Vinnius , & alii ad ductum Institutionum locum. II. Contrarium alii defendunt, dicuntque hoc tantum obtinere in manumissione quaeinter mortuos fit, quorum sententiam aliorum opinio'

ni praesero, adductus his verbis T citi An n. lib. I . cap. 3 .. Pec--s libertates servis es' ante dono dinas ', sed c largius , quia tem jam re familiari , is instantib- creditoribus , t flumento A erat. Ubi Scaevino objicitur hoc , mc possum videre quare ScaeVinus, cum testamento dissideret , & creditoribus satisfieri poscdesperaret , intex vivos strvos suos manumittere sestinasset, si manumis sio inter vivos rescindi posset acredutoribus , ipisque jure non Valeret, utpote in fraudem creditorum dua. I 2. Notandum quoque quod in lege silpra e Codice allegata dicatur

73쪽

16 De Manismissione Se vorum directa, libertates. 'Nam in fideicommissariis libetetatibus non animus &eventus simul, sed eventus tantum snectatur. Lege q. f. I9. in sine. D. desideicom. liberi. Grecitae libertates non competunt ,' consilium 2 eventus fraudandorum creditorum adsint ;nec eicommissepraestabuntur , flevem tu fraudentur creditores. Idem docet lex ult. C. Qui manum. poss.

Igitur si directa libertas testamento relicta sit, & fraudati fuerint creditores , oportet ut illi si agere velint,

& consilio manumittentis & eventu fraudatos se probent, tuncque non valet manumissio, nec opus est, Ut revocetur aut rescindatur, cum ipsbjure invalida stetit, dicit enim Imperator sim in fraudem creditorum manumittit nihil agit. Id est, nihil jure agit. Deinde quod contra legem fit,

inutile censetur. Praeterea libertas semel data revocari non potest. Arrianus in Epictetum lib. q. cap. 7. Libe

74쪽

Apud Romanos. 17

Libertate sum donatus a Deo , novi ejus mandata: nemo posthac in servitutem redigere me potest : assertorem habeo quem decet, judices habeo quales decet. Imo ne ab ipsis quidem haeredibus aut manumissore. Lege s. C. de Scrvo pignori dato manum. Lege 9. D. de Manum. Vind. f. 6. Instit. Quib. ex caus manum. Quapropter nescio ubi mens Pacii fuerit, cum scriberet si creditores probent se& consilio & eventu esse fraudatos, rescindi & revocari libertatem,semocque manumissos in servitutem retrahi.I3. Poterit hic quis rogare , si servi manumissi ubi creditores probaverint se & consilio & eventu fraudatos ) in servitutem revocari non possint, & vendi, quomodo creditoribus tum satisfactum fueriti R spondeo liberiatem a tali domino relictam , non continuo & ab initio

Valuisse, vel ipso jure nullam fuisse,' sed tamdiu in suspenso fuisse, donec C s co

75쪽

18. De M. missione Servorum iconstaret fraudatine essent creditores necne, & si fraudati essent, an

vellent jure suo uti, & judicio decernere , nam si non sint fraudati, vel fraudati jure suo non utantur, actum validum esse, & manumis sretro liberos factos intelligi. Quamdiu autem haec incerta sunt, manumissi vi ipsa statutibcri sunt, ut docet Paulus lege 1. D. de Staiulib. Samueri sunt 'vi ipsa , cum creditoris fraudandi causit manumittuntur. Nam dum incertum est, an creditor jure suo utatur, interim tuliberisunt. ainam autem & quales fuerint statutiberi , quo haec clarius & distinctus capiantur, non videtur ex usu addere : Qui ergo sub conditione testamento

liber esse justus est, statvliber appellatur, auctore Ulpiano in fragm. tit. 2. f. I. vel ut docet Festus: Staiuliber in , qui testamento , certa conZitione

proposita, liber se jubetur, si per haeredem est, quo minus tuliber praesare

76쪽

Romamn

stare possis, q-d praestare debet e n hilominus liber se jubetur. Is pe dente conditione servus haeredis est. Ulpianus: Staiuliber quamdiu pendet conditio , semus haeredis est. Quod idem docet lex s. D. de Statutib

14. Atque ita vidimus legem liam Sentiam prohibere dominis manumissionem servorum , quae fit in fraudem creditorum , quod aequi sesimum est, &Reipublicae plurimum

interest, . non enim bene cum Repu-b lica agi potest, ubi privati semper

fraudantur , nec ut ait Cicero pro lege innitia : multorum civium με

lamitis a Republica sejuncta esse pο-

I . Ne tamen haec lex AElia Sentia omnem libertatem, quae in fraudem creditorum datur , arcere Videatur, permittit dominis etiamsi solvendo non sint, unum tamen servum testamento manumittere, seghoc tantum

77쪽

ω De Mam 4fione Servorum in casu, ut solus ille haeres sit, quem ob id necessarium haeredem' vocat. Imperator f. I. Institui. Quib. ex

aus. manum. Licet tamen domino qui

solvendo noras, intestamento semvum suum cum libertate haeredem inst ruere , ut liber fiat, haeresque ei solus necessarius , se modo ei nemo alius hares exstiterit et aut quia nemo haeres scriptus est, aut quia is qui haeres scritus est, qualibet ex causis ei haeres non exstiterit. Itaque eadem lege ε Elia Sentia provisum est , ct recte. Additque rationes. Valde enim prospi-riendum erat, ut egentes homines quia bus alius haeres exstiturus non esset, vel servum suum necessarium haeredem haberent , qui satisfacturus es et creditoribus : aut hoc eo non faciente, crediatores res haereditarias servi nomine vendant , ne injuria defunctus assciatur.

Notandum hic venit, quod Imperator dicat s hares ei solus exstiterit. Nam si plures manumiserit, qui pri

78쪽

6IApud Romanos. mo loco scriptus est, liber erit. Lege 24. D. Qui&aquib. manum. Idque lege AElia Sentia cavetur. Lege 6O. D. de Haered. instit. solvendo non emat servum primo loco , ct alte

servum secundo loco haeredesscripsit, solus is qui primo loco scriptus est, haereditatem accipit: nam lege e Elia Sentia ita cavetur , insiduo pluresve ex eadem

causa haeredes scripti Ant , uti qui ueprimus scriptus sis, haeres sit. Idque . obtinet etiamsi homo liber substitutatus sit. Lege 17. D. eod. Si tamen plures scripserit, reliqui pendente conditione Staiuliberi erunt, arg. legis primae D. de Staiuliberis. Quod si duos servos eodem gradu instituerit, neuter liber & haeres erit, quoniam sibi invicem obstant, lege q3. D. de Haered. instit. Si tamen alter

eorum ante apertas tabulas decesserit,

qui superstes est, liber & haeres erit, teste Iuliano: Oui, inquit, solvendo non erat, duos Apollonios liberos

79쪽

6r De Manu g one Se vorum haeredesique esse jusserat : altero ante

apertas testamenti tabulaου mortuo , non

ineleganter defendi poterit , eum qui supererit, liberum est serum necessarium haeredemfore: Omus uterque vivit,

institutionem nullim esse momenti propter legem ε Eliam Sentiam, quae amplius quam unum necessarium haeredem

fleri vetat. Ubi obsereandum cst obstare sibi invicem duos manumis sos, si neuter primo loco sit scriptus, alias is liber solusque haeres necessarius erit, qui primo loco scriptus est, ut vidimus antea, & ut praeter ali gatas leges docet Ulpianus fragm. tit. 1. 3. Iq. Non tamen semper primo loco scriptus, liber & haereinecessarius est, sed interdum secundo loco scriptus, ut in hoc casti; si dominus qui solvendo non est, plureS manumiserit haeredesque esse voluerit, si primo loco scriptus creditoribus fati faciendis sussiciat, reliqui omneS non lassiciant, tum qui primo loco scruptus

80쪽

Apud Romanos. 63ptus est , v detur, ut creditoribus satisfiat, secundo vero loco scriptus, haeres liberque erit. Terentius Clemens : Ei habens reditores , plures manumiserit et non omnium libertas impedietur. Sed qui primi sunt liberi erunt , donec creditoribus solvatur quam rationem Julianus solet dicere velut duobus manumissis , si unius libranate fraudentur, non utriusique , sed alimrutrius imp diri libertatem : ct plerumque postea seripti. Nisi si quando majoris pretii sit is , qui ante nominatus sit , nec sussciat posteriorem retrahi in servit tem, prior autem ) sufficiaτ, nam hoc casu sequenti loco scriptum ad libertatem perventurum solum.16. Notandum autem quod Imperator Verbis supra citatis dicat dummodosit necessarius haeres. Idque ideo quia scrvus s1ve volit sive nolit, pro Wtinus post mortem testatoris liber &haeres fit, teste Justiniano s. I. Instit.