Libellus de coniugio, repudio, & divortio, in gratiam fratrum, qui iudices causarum matrimonialium in regnis Dania & Norvegia constituti sunt, conscriptus a Nicolao Hemmingio

171쪽

tistit ta

iure posset, non petit diti ortium, sciendum est, quod assinit perinen , rnatrimonium consummatuns dirimat. Est enim regula iuris: Factum legitime retitra et in et L stea casas eth non Potuiti orii Verum hoc accidi siet inter sp6salia iuptias, ab utraque abstinere debuisici. Scholastici hic distinctionem fingunt, dicunt, huhiusmodi incoestu maritum amittere ius petendi ab VXore debitum, nequaquam tamen licere ipsi, petenti debitum negare iniustum enim foret puniri, Xorem, propter peccatum mariti. Hoc quidem re ne scholasticis dicitur , quod non liceat marito Xo ridebitum negare.Nam hoc illi ex obligatione diuina, naturali,4 ciuili debet. Verum priorem parte sententiae scholas icorum corrigendam iudico, dico, quod post reconciliationem cum uxore offensa civismum ntegrina G enim tanta vis Regitimae coitinctionis esse debet, ut propterea usus consummati matrimonisi inpediatur, nisi forte pars offensa separationeinpostulet Idem iudicium sit de foemina, similiter peccante.

Quaeritur, si quis post desponsam sibi unam, ait

ram ducit in Xorem, num debeat redire ad desponsam, vel retinere eam, quam post sponsalia cum priore duxit PHic multi pernicios errore implicantur, duno discernunt inter consensum seu promissonem defuturis nuptijs, iustum seu, O summatum matrimo nium. Ex quo fit, Vt epe male separent, quos coitin Ctos esse deceret & coiungant pessime, quos separa-

172쪽

tos esse praestaret. Atq; ita se coram Deo alieni peccati reos faciunt dum autores fiunt adulteriorum. H1c ergo tutissimum erit sequi hanc distinctionem: Si quis rem habuit cum desponsa, consummauit matrimonium, adulterium commisit alteram ducen do. Quare relicta adultera debet redire ad propria, modo illa velit adulterum in gratiam recipere. Ne que enim cogi debet, ut eum recipiat. At si non habuit consuetudinem cum desponsa , discessit apro missione facta priori, ducens solenniter altera, quam retinebit, desponsa a promissione absoluta. Hoc autem ita accipi velim, si haec posterior ignara fuit pactionis cum priore init: e. Nam si sciuit se contrahere cum sponso alterius, inius e fecit: Quare iuste ab eo separabitur,4 redibit ad eam, cui prius fidem dedit Sed dicet forte aliquis adeo iubetur redire ad priorem, ut isto modo puniatur ipsius temeritas. Respondeo, Non oportere poenam duplicare malitiana, sed iuste punire peccatum. Quare potius suaderem, tales remittendos esse ad magistratum politicum, qui potestatem habet, vel mulo a pecuniaria, vel plagis, vel carcere, vel exilio foedifragos puniendi. Non dubito fore, qui hanc nostram sententiam sint improbaturi. Dicent enim, iusticiam postulare, ut fides, priori data, seruetur. His ita responsum Vo-I, Si hic casus, de quo agimus, Ut par est, reuocetur ad iusticiae normam, stabit profectd nostra sentenistia. Iusticia si quidem requirit, ut qui alterum laesit, compenset iniuriam. Iam autem desponsae potest satisfieri iudicio bonorum virorum, Ut non conquera

turde iniuria sibi facta ab eo, cui fidem dedit, etiamsi

disce

173쪽

discedat ipse a pactione. Duetae autem domum passae maritalem congressum post solennitatem nuptiarum non potest satisfieri, si dimittatura marito. Nam Hrginitas imissa restitui nequit, ne cinfamiam ulla pecunia aequat. Deinde quia minus Ima tum respectu maioris mali bonitatis quandam rationem listere Videtur, minor profecto iniuria cedet maiori. Nunc autem minor iniuria est discedere a pactione nuptiarum ante consummatum matrimoniti, quam post consummatum matrimonium, deflorata Virgine matrimoniivinculum soluere. Quare dubitare non possum, quin peccent contra Deum, iusticia, omnem aequitatem, qui secus in hoc casu iudicant, ut qui adulteria&iniusta diuortia approbent.

Quaeritur, si alter coniugum post nuptias in mor-b L contagipsum se congressus maritalis non careat periculo , num liceat diuortium facere Bucerus hic durior est, Vt in multis, quae sunt huius argumenti. Sed hoc firmissime tenendum est Fortunam non puniendam esse, si absit culpa. inare nullas calamitas, quant uuis magna dita re a quae inter viventes acciditisi absit culpa dissoluat iugium. Discernendum est enim accurate inter ea, quae sunt per se culpae quae non sunt culpae, sed poenae solumodo iudicio humano, quae saepe suas latentes causas apud Deum habent. Has oportet coniuges patienter ferres, te inuicem tanquam propriam carnem fouere. Quantum autem ad ampleXum connubialem attinet, facile, modo Deum timeant, se L 3 Vere

174쪽

Vere ament, inter eos contreniet. Qui enim amat

aliquem. nihilo militis viil ipsum in certissimum periculum conij cere Θ

Frequens hic casus proponitur in consistorijs Foemina sibi promissionem de nuptij faciam cpro i ii

pter speratas nuptias admisisse marem , tanqua pro totis oliprium maritum, a quo nunc deseritur , conqueritur. it, mi lassi reus fatetur faetum, inficiatur promissione, ilii it liud eg diligenter inquiret de fama foeminae, qualis fue et

rit, antequam a Viro, de quo conqueritur, compres sies . Et si honesi a fuisse deprehenditur, iudex se ad Yti pstupratorem conuertet, eique grauiter CXpone , hi tu quam Deo displiceat mendacium , cum hominis . . ih ttii perpetua infamia coniunctum, Ut quod aeque crimine homicidium in quam horrendae poena mendacibus diuinitus immineant. Deinde serio hortabitur reum, Ut eana, quam promissionibus perduxit adit pruna, in uxorem ducat. Qui si ita admonitus, perstiterit in negando constans , ita de coget ipsum, Ut se non promisiste iuramento confirmet idque non

suo tantum, sed septem ius adhibitis, Vel ex cognatiose, si haberi istosthini, Vel ex alijs, qui testimonium pietatis ionestatis habent. Et hoc iuramentum a praestabitur in publico placito coiam iudice politi i , Uco : Quo facto, ad iudicem Ecclesiasticum redibit purgatus, qui ipsum pronunciabit liberum , qua nisi lini ad humanum iudicium attinet, cum hac admonitio strii line,Vt sciat se vindicem Deum habiturum, si periurio 'h

175쪽

At si reus fatetur factum, & nulla promissio de nuptis est interposita, sed simplex virgo blanditij illecta, admisit stupratorem, quid hic faciendum figx

Dei infandat, Vt eam quam violauit, ducatis do teta Imperatoria ero taut ducat aut dolet. Sed

qtu Christiani es eis nominari volunt, nimium a xant frena libidinibus, tun relinquunt in stupra toris potestate, Velit ne eam ducere aut dotare, necne, quam stuprauit. Quod profecto dolendum est inter Christianos fieri. Nam ut corrigatur , non est sperandum, praesertim Vbi hic magnatum quotidianus lusus est, quorum arbitrio leges rogantur abrogantur Vellem profecto magistratum hic ad minimum cogere stupratores, ad elocandum cum dote eas quas stuprarunt Et abrogare legem, bono quidem consilio latam, de mulcta nouem arca rum praesertim cum Videat magistratus euentum suae egpectationi non respondere. Putauit enim, ut isto pacto refrenaretur libido in puellis, ne tam facile se prostituerent.

Insidit luc casus' ut dant dormit eum Mops absentis mariti, Illa concipit larit Maritus reuersus, ex partu adulterium deprehendit, ter sententiam iudicum dimittit VXorem ducit aliam. Hic quaeritur, an is qui polluit absentis V Xorem, possit re lidiam negitime dimissam ducere Respondeo, Qui hoc facit, Videtur continuare adulteri ima, nisi forte haec tria concurrant : Si praecedat publica po nitentia: Si cum polluta proficiscatur in locum ubi fa L dcum

176쪽

ctum ignoratur Si amore sobolis natae, Vteain, quam seduxit , in viam reducat,ne peius ruat. Tunc enim iudico coniugium relegitimum, quo xj pQ oeulierunt bona conscientia. Verum si solo amore libidinis hoc facit, quem ex mutua consuetudine con 'traXerant, ciunguntur coniugio, adulterium plane it continuant,Vbicunque loco habitant Et Deus saepe testatur huiusmodi nuptias sibi displicere, dum sinit tales ruere in reprobum sensum , ut post coniugium infeliciter initum, infeliciter vitiant, adeo ut alter alterius aspecitum ferre nequeat.

Haud raro hic casus offertur Ebrius & libidine

excoecatus iuuenis, Ut optato potiatur amore, dat fi messi, adem ebriae virgini aut foeminae de coniugio res pie cea a nrunque per Lenas Tenones agitur, Postea sobrius clars poeniteti ductus, discedere a promissione cupit, ac He l .cusatur, sistitur in iudicio , producuntur testes fidei coligori datae. Quid h1c dicendum Θ Vinum lamor pessimi optegi. t sunt consiliarij, Lenae lenones, diacon diaboli, ni testerios hilo meliores. Quid enim, quaeso, interest inter ado facillae Iescentem ebrium 4 mente captum P Quid mentis mcli iti habet emina, cui Baccho iuncta Venus, condupli 2I h ucauit infiniam adeo Vt imus non inepte ideatur Ilium. tidixisse Amare Iapetre Vita Deo conceditur Amor haceletuenim linumIn ominis potestate sunt antequam iratu fibibat postquam ero biberit, ipse est illoruios es- sonis & mancipij. mico ergo quod male conglutinauit vinum, quod temeritas, quod coecus amor, hi th14 quod male per lenas denones,suos diaconos, con v

177쪽

iunxerat diabolus, hoc per suos ministros rite dirimat Deus. Neque enim sentiendum est , eos a Deo coniunctos esse, qui male coniuncti sunt. Nam tDeus tantum coniungit, quod recte coniungitur ita idem Deus per suos ministros recte dirimit, quod male coniunctum erat.

Quaeritur quoque, an is qui repudiatam ob aliam causam, quam ob fornicationem duxerit, sit moechus, necne Nam ex verbis Christi certum est, noesse moechum, qui eiectam propter adulterium ducit. Respondeo Christus quidem videtur eum, qui ducit eiectam ob aliam causam, quam ob adulterium, moechum pronunciare. Ita enim ait: Quicunque repudiata extra causam stupri duXerit, moechatur. Sed idem dicit: Non est bonum hominem esse solum. Idem poenitentes in gratiam recipit. Di coeroo Qui ducit repudiatam in fraudem prioris coniugij, moechatur, manente adhuc celibe, qui iniuste uxorem abiecit. Hoc enim tempore spes re conciliationis aliqua reliqua esse videbatur. Et in hanc sententiam verba Christi accipienda sunt. Verum postquam is qui repudiauit iniuste uxorem, duxit aliam, omni spe reconciliationis excitisa ademta, vinculum rupit coniugij. Quare is non moechari putandus est, qui derelictam suscipit. Nam dimissa uiniuste nunc liberata est per adulterium mariti, quod

ipse, aliam uxorem ducendo, prior illegmine duiussa, commisiit ut iam non siit adultera, si nubat ali in Domino, nec ipse adulter, qui eam ducit Nihilomi L nus

178쪽

nras tamen velim rem ad iudicem supremu deserri, vita disca dati causa, it sit securior in noces persona. Sed quid est dicendu, si maritus, qui abiecit VXOre sine causa, manet celebs P Tentabit exclusa reconciliationem trienniti, quae si interea reditu ad maritum impetrare non potest , conqueratur de iniuria sibi facta cora magistratu politico. Si aut magistratus reo parcit, innocens ferat iniuria patienter, mutet Ocu, pro ficiscatur in terram, ubi notan O est, exponat pio pastori iniuria sibi factam, petat infirmitatis suae ratione haberi H1c pastor consulens conscienti: e amici aemulieris , poterit eam hortari ad nuptias alias, ne infirmitate vieta, ruat in libidines, aut alia horrenda scelera,& tandem in desperationem, atq; ita pereat, cui succurri poterat, permissione noui coniugij. Neque censendus est adulter, qui eam ducit, praesertim cum

nec in fraudem prioris coniugi id ficit , nec ulla reconciliationis spes reliqua videbatur. s. Incidit hic casus haud raro, Aliquis

ducit uxorem,& ducta VXore, furtum committit, aut aliud facinus, cum perpetua infamia coniunctu, adeo ut homines honesti, eum mensaevi mappae, ut dici solet, consorte non patiantur. Reus alit, Vt non Veniat

in manus magistratus, infami supplicio assiciatur, fuga sibi consulit. Quid hic faciet honesta cinno ces

emina Certum est hanc discessione mariti, desertionem non esse Voluntaria ed coacita, atq; ideo desert tionis praetextu in noceti non succurritur. Quid ergo ΘNo est dubita, quin piae honest. e foemii testasis casus sit multo tristior, quasi coniuneadulteriti comisisset. Durissima praeterea lex fuerit, si iubeatur innoces se dib. incertis infame lagabundum quaerere. Duru

179쪽

quoq; esset, si continere nequit, manere innupta .Etsi aut lex Theodosij Imperatoris sanctiis. quam sequi sumtis magistratus absque scelere potesto hic absoluit innocentem persona tamen propter multa Scau fas hoc consiliu non inutile iudicauerim: Sedeat innovcens persona annos 3. quod te pus summus magistra ius potest suo arbitrio moderari, ut sit vel breuius vel logius o lugeat infortuniti coniugis, vivat honeste pudice. Exacto aut quinquennio, Veniat ad iudice, petatat sv v infirmitatis ratione haberi. H1c ex stuperiorib. regulis statuo, iudice pose innocenti lonestae per sonae alias nuptias cocedere , sed re prius communicata cum supremo magistratu, vel eius Vicario, Vt securior reddatur persona innocens. Nam sis, qui ob

suam infamiam ab ijt, ciuiliter mortuus est,ic suo scelere, quod Deus ligauerat, abrupisse videtur. Sed quid , si post quinquennili redierit maritus ingratia cum magistratu An poterit iuste repetere UXOre, quae iam ali nupsit 8Si in noces persona nupsit sine iudicis ordinaris sentetia,&autoritate supremi magistratus, debet profecito Vel redire ad priore maritum, vel manere innupta. Neq n. cogi debet ad cohabita dum cum infaini. Hoc tame ita accipi Velim, cli sumuS magistratus, ut dixi, in hoc casu Theodosi lege sequi pollit, praesertim tum facinus perpetrat Pi aequet crimitane fornicatione, si no superet. Ego solumodo h1 eX- pono, quid velim fieri a iudicit, . sub ord malis, qui cosi, storijs praesunt. Verus ex sciat etia iudicis ordinarij, S ex pei istion esu in imoagaiustratus, et a vis quinqui en I O contra X t, non debet ad priorei aediret sed manere apud posteriorem tuam Deus odit confusione

180쪽

libidinum 4 vagas commixtiones. Verum hic prae ita staret, facinorosum & infamem dignis poenis subijcere, ne reuersus innocenti molestus esset,in scandalo i plures offenderet. iisue

Interdum fit, quod maritus deserta uxore in aliam i iij rterram proficiscatur, atq; illic Vxorem ducat. Qui ij hieti hic iudicandum est de foemina, quae illi nubit Cer l. titum est, quod nubat alieno, non suo. Est ne igitur iis, isti adultera censenda, ut ille adulteri Desertor ille e is es tare adulter est sed decepta non est pro adultera ba pilabenda, donec nesciat se cum alieno Vir habitare. iiiii Verum mox ubi resciverit se alieno viro nupsiisse , nihilominus adultero misceatur, iudicabitur adultera Antea enim excusabat ignorantia irron, adeo ut nec oscientia ipsius Vulnerari, nec fama ipsius periclitari debeat. Ita enim Augustinus recte definit, cum ait Si virgo nupserit nesciens, Viro alieno, lip i

autem sciat, iam ex hoc adulter adstius ciens, cum alieno cubaueriit. Sicut enim in iure praediorum, tam diu quis' bona fidei possessor rectissi ame dicitur, quam diu se possidere ignorat alienum. 'idae, I Cum vero sciverit, nec ab aliena possessione recesse a tirit, tunc malae fidei perhibetur, tunc iuste iniustus vo 'ῖ Ii scabitur. Hactenus Augustinus. Idem iudicium sit atii de masculo, si duxerit, quam non sciuit alienam esse.

Debet ergo iudex,Vbi fraus innotuerit, innocentem personam liberare, ac ipsius innocentiam suo testi l