Codex Theodosianus T. 6.1

291쪽

Lib. XVI. Con. Tu OD. Tl T. X.

sacris quoque inter se diuersos, κί limbIE9e. Siculi Flacci. de conditionibus fgrorum locus huc faciet pag. . Edit. Ges. Praeterea-regiones selent etiam DIVERSASA CRAJacere: Ita videndum eris quolitor PAGI socra jaciant. Et hinc Dcra Pagonorum auctori de limitibus capite de poludibus pag. 274. Eit. cit & Innocentio decusis

liter. tribus locis png 22Caa .aso Edit. eis. & Latino V. P. Togatome 3Io. Verum dux hae sententiae mihi nunc minus placent.

Vti neque Tercia, quae multis in mentem -venit, videri scilicet eodem sensu Paganum dici, quo ρατευτος dictus Paganus, qui Christo non militaret Non enim haec vox per similitudinem Gentilibus tributa fuit: verum a Pago , suo significatu, derivata, Gi. quod ex Prudentio & Orosio colligere licet. Multominus quarta viri alioquin eruditi, qui ad paganorum nominis rationem trahit id, quod Constantinu, de adminiurando Imperio, cap. ast. & 3L Sclauorum lingua Paganos dict*s vult, qui baptizati non fiunt. Nempe enim a Sciauis Romani hanc vocem mutuati fuerint, quorum ne nomen quidem longo post interuallo auditum est 3 Imo quis iam nescit, quot a Romanis voces Sclaui mutuati fucrint 3 Quinta est lententia nonnullorum. S in his Panci rolli II. Marior rys existimantium. Paganum idem plane significare, quod Gentilis iθGκοζ: quod Pagus idem signis icci ac εθνος, vel Geus: ne inpe amplum regionis tractum, unde Glollis Prius, τοπαρυα, χώρα κω νομος Quomodo Helvetiorum tota gens in quatuor olim Pago- diuisa apud Caesarem Nollem ego id eos existimasse, siquiduin & Pagi vox eo significatu non est Latina, sed Barbara, quo tempore haec appellatio enata, rari Pagani erant nantes ingurgite vasto. QuinImo ii inde Pagani dicti, verisimilius est a Pagies, id est, a regionibus eos dictos potius, quasi Barbari, a Petis Barbaricis: quo pertineat illud Prudentii lib. I. aduersus S mmachum v qq9. Sint haec Barbaricis Gentilia utimina Pagis. Sexto, opinatur Vir quidam Uoctissi inus, Puganos eadem ratione dic s, qua Gentiles& Ethnicos, quod pleraeque & omnes fere gentes superstitionem illam sectabarici ir :Verum, cum liqueat sub Christianis Imperatoribus, neque statim etiam hoc no inenenatum, Christianorum horum temporum statum nesciat omnino necella est, qui id is prodat: Uerum eiusdem peritiae est, cuius quod ex Augustino id probare nititur, antiquiorem esse, quam nos facimus, huius appellationis usum. Imo sincerior sententia foret, Christianos, quemad uodum cum initio pauci essent, Idololatras, Nationes & Gentiles seu Gentes a multitudine seu numero potiore vOCaue runt, ita viceversa cum pauci atque intra Pagos ferme est nt, Paganos dixisse.

Est ' Vigilii sententia, quasi Pagani ideo dicti fuerint, cluod a Paganis, id est ciuibus

non vero a militibus repetita si ab Christianis lini p. idolorum sacra suerint. Tandem verissima haec mihi sententia videtur, ad quam accedit Baronius, Paravos dici coepisse sub Christianis Imperatoribus, eo modo quo dicitur citam lex Pagana apud Plinium lib. ag. cap. a quae in Pagis obtinebati S Paganalia secra, quorum peculiaris etiam ratio fuit, & de quibus Dionylius Halicarnasseus, i. 4. c. s. Paganortim seacra, de quibusjugi. Nempe ut prima, ct antiquissima, antequam in urbes populi contri' buti essent, templa Deorum Pagatim sacrata habebantur, teste Liuio lib o. duobus locis c. 37. 38. frequentissimaque adςo per vicos & Pagos ea erant: ita ultima in his stetit Gentilium hoc aeuo superstitio: sic ut pro hisce saltem te idiplis & ritibus Gentiles hoc tempore contumaciter contenderent, sacrificiis per urbes iam interdictis. Locus est in signis Libanii in ea oratione, quam pro Templis habuit, quamque nos edidimus , ρτω, is in ad Theodosium Magnum Imp. ne ea, ac nominatim ne Templa, quae in Agris erant exscinderentur: addita etiam ab agriculturae reique rusticae utilitate ratione, quod omnis Agricularum spes agrorumque anima in his templis Paganis sita esset, s. a.

λει μοι, 'rdque patratur quidem etiam in Urbibus, Ut plurimμm vero in agris, multique in fingulis hostes. Et mox t χωρῶ τι τοι - δια τῆν ἀγρῶν V V χειμαργοι, κατασυροντες Δι

292쪽

τοὐν ωερημενοι Θεων, peragrant igitur etros, ficetu torrentes, pyrdentes agros per templar ubi enim temptam in agro exciderim, hoc se is ager occaecatur, O increct mortuus est. Anima estim agrorum, o Imperator, tem asius, ut ote o p imordia snerunt aedi criorum in agris ac per moltas aetati; huc inque peruenerunt: agricolarumque in ipsisnes omnis de viris, uxoribus, sisieris, bubus , sistis es pinu istis: qui vero iapassus est ager periis, atque ingricolorum Vinia cum Debus alacritas e trusiris quippe

laboraturoςIeserentur,. priuati Diis, qui labores ad opistu perducaui, &c. quae sequ-tur. Vides qua animi contentione Libanius Pro teinpiis agrorum seu P gorum con tendat: quod scilicet Gentiles in agrorum templis post am csse Crediderintlpem omnem, animamque agrorum: Quare, quoci pro P igorum religione maxime contenderent

Gentiles, urbana ferme superstitione & sacrificiis profluatis, ct vero his aliquandiu sua Pagorum superstitio relim fuerit, inde Pagavi omnino dicti fuero. Hinc iam recte

Orosius praefat. lib. i. Paganos vocatos icribit ex locorum agrestium compilis es, pagis Hinc Prudentius hymno io. D. υς deditum Pago , & idem fine lib. t a uersis S mmachum O. 6ao pngo implicitum, pro Pagano dixit. Ergo quod extra ciuitatum muros proqne pagorum superstitione maxime contenderent Gentiles in iisque diutius superstitio Genti lium tolerata fuerit, inde iam ipsis Paganis nomen. Quod videre est etiam e sex hu tu, tituli legibus I. 3. io. ia. 14. IL Ist. Πων. ad quas singulas Vide, quae notabo. Quo modo ct iraruspicinae usust in agrestibus quoque locis aliquandiu toleratus I. a. si pr. de

Tertium adhuc hic obseruare iuuat, nempe Paganor0m nomen Ethnicae superstitionitributum eo tempore eaque occasione videri, quod iam Barbarae nationes imperio Romano circumfluae Gentilium appellatione designarentur: de quo ad L vnie. supinde nupt. Gentil. & I. s.fustr. de Legatis. itaque ut superstitio Gentilicia ab his distin

gueretur, nomen Paganorum Idolorum cultoribus tributum videri.

Prohibit s videlicet, & perta4ssis: iisque vel domesticis L r. o. ia. hoc tit. vel publicis I. r. a. supr. de maliscis. Rursum Vul diurnis vel nocturni, l. s. & 7 hoc rit. Adde &Q Lustrorum sacrificia l. s. Dpr. de viscopis. Consultatoria l. 7. I. p. hoc tit. - Nam de ritibus L criticiorum aliquot quidem hoc titulo stricturae, sed non lunus adeo loci. Temptis, Paganorum videlicet; quae mox Gentilitiis Conventiculis designandis apud Christianos propria. Adeo quidem, ut Templorum appellatione univcrsus Gentilium culius intelligatur l. Ira. supr. de Decuris Atque ut Eccli sae vocabulum de Cliristia nis, ita proprie temptam de Gentilitiis, ut innumeris huius Codicis Constitutio nibus, ita pallim apud Patres: Et Christiani templi appellationem destmato desuperint iam olim. Verum Christanorum quoque Ecclesiae eo nomine paε latim censeri coepere: non modo Anastasii imp. temporibus, quod alioquin ostendit Ieae 1o. Cod Itisi de haeresis. Verum iam sub Theodosio Iun. octoginta ante annis I 4. Dpr. de his qui od Ressam confugiunt, ubi Ecclesiae Summi Dra Templa vocantur: pro quo in Graeca constitu tone, οἱ ναοὶ τοῦ μ εγάλου Θεοῦ. Imo iam Ambrosius tib s. Epist. o. stu. D. t.: tali Poris. Basilica, inquit, noua, hoc est intramurana petebatur: Respondi, Templum Dei tradi a Sacerdote non posse. Caeterum Templorum pppellatione hjc continentur&fana & delubra, de quibus Consule Paratillon: quae alioquin separari solent At quomodo disserant, non huius est loci exponere: . Yt nec quam πολω,1 sit E

elesiae nomen. Eam quippe mihi perpetuam hoc Oper ς legem dixi, ne quid alieno

293쪽

NOTAE AD TITULUM COD. THEOD.

DE PAGANIS, SACRIFICIIS ET TEMPLIS.

Nonnulli Rubricam distinguunt, Da PAGANis, S Aelli riciis, ET TEMPLI set quod videtur confirmare Titulus in Cod. Iustin. conceptui a quibusdam hoc modo: de Sacrificii r Paganorum, σTemplis, eamque scripturam secuti sunt interpretes Graeci, qui verterunt περι ελληνικῶν Θυσμον κ' ἱερῶν. Sed omnino melius . E PAGAMis, S Aestificiis ET TEMPLIs, ut disiunctim de P aganis agatur. Certe in Cod. Iustin. libri mei calamo exarati habent, de Paganis & Sacrificiis, di Iempli eorum: nam de paganis agitur L ao. 2 seqv. Paeanis. J Gentiles per initia dicti sunt simulacrorum & Daemonum cultores: & promiscue gentes ac Nationes: ut iure videri possit πιπτολιγῶν, qui contendit. an verae fidei propugnator Arnobius

libros suos inscripserit, Aduersus Gen .s. ves Nasiones. Hinc Gentilitas apud rerum Sacrarum Scriptores. Post deinde rigani eoeperunt appellari: Glossae Graeco. Latinae, ελλην την Θρησ1 κιν, Paga. s. D. Augustinus de Opere monachorum eo. D. Quos utique nonnisi Gentiles, quos Paganos dicimus, Pult intelligi. Et cap. 9. Si Graecos, quos etiam Paganos dicimus, &c. ad desis

Conciti Carabat Cod. Can. Eccles African. p. aΠ. re seqv. Hinc Paganitas l. vlt. supr. de Spectacut Graeci autem Patres ελληuις appellant, & ἐλλην1 αος in eorum striptis est Gentilitas. Quidam ελλννας την θρησκείαν, Clonae supra. Ulympiodorus in Excerptis Photianis. Sub quo autem Imperatore coeperit paganorum appellatio, mihi non satis liquet. Vir eruditus ad ad Imperii Valentiniani & Valentis principia refert, seu in annum CCCLXV. Sed tentari potest, paullo anti

qui orem esse et Marius enim Victorinus tanquam vocabulo pridem recepto utitur libro de Homousio ratip. Graeci, inquit, quos ελληνας vel Paganos vocant, multos Deos dicunt. Vnde autem nata

sit eiusmodi appellatio viri docti satis inquisite, satisque sollicite quaesierunt. Enim vero Constantinus Imp. de administri imper. eap. ap. 3c io. scrinit, eos, qui baptizati non sunt, riga nos dici, κα τήν Σκλαβων γλωσσαν : quod si verum est, porro quaerore sustinebimus. Addam tantum evet. Glossario Graeco. Latino, quod Hesychii longe doctissimi Glossulae conuenit, ἰδωτης, ἰ κομος, priuatus, paganus, plebeius Sane dici potest Christianos, quos antea Gentes , άνθ ρω sciδιλας appellabant, ut Lucianus festiuo homo ingenio, sed verae religionis acerbissimus insectator in Per grin. elogium eis rependisse, & hanc Paganorum apellationem reposuisse.

Saeνificiis. J De Sacrificiorum ritibus agetur succinctim, ut occasio dederit. Iramplis. J Appellatio templi, delus,ri, fani, Christianis inuisa fuit, & Ecclesiae vocabulum usit r.

parunt. D. Augustinus de vera Religione cis . Ut enim si reuiuiscerent, quorum si nominibus elo,iantur, re inuenirent refertas Ecclesias, templaque deserta. D. Amhrosius tib. a contra relation. Θmmachi: Po fissio ecclesiae sumtus es egenorum e numerent quos redemerint templa captiuos. Optatus Mileuitan. tib. 6. Quis enim nostrum intrauis templi 2 quis vidis Sacra fuerilega P dii militer templi voce in re paganorum utitur Can. IL Cod. Can. Eccles African. Templum igitur, delubrum, aut fanum, riganicae Superstitioni trihuuntur. Arnob. aduers gentes lib. a. Nunquid enim dolabris. atia templorum i eum confructionibus honoramus P Ambrosius d. libr. Quod Sacerdotibus funi D. eisue=it Christiana vidua νβθις & mox: nemo tamen donaria delubris σlegata Haruspicibas denegatiis

sed Graeei magistri subtilius interdum hae distinguunt in GloK. enim Graeco Latii. fanum exponitur ἱερον το ἐν αλσει ζ iacratissimi scilicet luci, Arnob. lib. I. & in iis substructa fana. Euche rius Episcopus Lugdunens. in lib. M. Reg. Solebant autem Pagani in lucis daemones consulere, σνesponsa ab idis non signis, sed vocibus accipiebant et unde re a fundo fana sunt inediati . Glossae

Latino-gr. delubrum, καλ με, ἀναθηναια. Uerum tamen Christiani templorum appellationem, Olim inuisiam, tandem receperunt: hinc Omnipotentis Dei templa I. io. cod. IV. de hareris. Ecclesiae certe nomeO πολυσημον est : nam pro conuentu fidelium usurpatur. Cyrillu, ealech. II. p. I. EκκλησM , δε καλῶ ι φεμνυμος δια τα παντας εγκαλειος κ' ouῖ συναγεια Isidorus Pelusiotes lib. a. ep. a L το α νισμα των ἁγιων To e ὀψῆς πιτως, πιυ πολιτειας ι ς συγ κροτηMEνων -ληπια- ωί. Vocat autem ibid. εκὐμαμπιον locum, in quem

conueniunt fideles: ἡ μυγαρο inquit de Ecclesia, ἀμωμων , το o άπὸ λαν

294쪽

DE PAGANis, SA csti Fleras ET TEMPLIS. 279 Top o G st A pili Λ huius tituli ad Historiae istius, de ales a Paga norum superstitione, cognitionem utilis.

Ad Vrbem ROMAM pertinent l. l. s. s. N. Ad Praefecturam Praetorianam IT ALIS, L a. 4. Io. Ad Praefecturam Praetorianam orientis L p. o. U. l .aI. an a

Ad Osdroenam lex δ. Ad AEgyptum lex H. Ad Hispanias & Quinque Prouincias LGALLIARVNI DA U. , Ad Phoenicen lex Issi Ad Africam, lex . II. N. M. 'Ad Praesecturam Praetorianam Illyrici lex vis.

I. πχ A CANi, quos vulgo appellant L σε supr. de haeretoris, antiquiore sinter caetera vocabulo Gentiles nominabantur L 43. 46. 63 supri de haereticis, & L N. hoc rit. vndo IL Gentilitia quoque superstitio l. ra. hoc tis. Superstitiones Gentilium L o supr. de haereticis. Professiones Gentilitiae L ao. hoc ιiι. dicuntur. At Pagonorum quod sub Christianis primum Imperatoribus nomen coepit, antiquillima mihi mentio occurrit sub Valentianiano Seniore Anno Domini CCCLXV. Si modo ad eum annum ea referenda est in L ig. supr. de Episcopis. Frequens inde nominis eius hoc Codice mentio Rub Ica, & i. 13. 19. M. 22. 23. 24. 2s. hoc tit. & L 26. supri de Iudaeις. & L u & a. supri de Apostriis. Indeque etiam Paganitas Pagana superstitio L ao: hoc tit. Pagani vel Paganorum ritus L s. ar. hoc iit.' sq. Inter Paganos autem seu Gentiles, qui huic ritui administrare solebant L a. svr. de maleficis o non pauci hoc Codice memorantur. Omnes certe, Professionum Gentilitiarum in L ao. hoc tit. seu Proseisionis damnatae I. 34. hoc tin. nominbbus designantur. Eorum qui Romae erant,' hi tamen hoc Codice memorantur. Pontifices L 3. supr. desepulchro violato, & Virgines Vestales I. g. supr. de Medicise quam suos medicos a popularibus separatos habuere dc D At per Prouincias qui erant, S Ac Estis Dor A L E s communi nomine Vocabantur L II. I s. I svr. de Decurionibus: I. visim. supra de Oronibus: L ao. hoc tit. Attamen hi adhuC speciatim recensentur: SACERDOTEs proia prie dicti L νή. hoe tit. L vltim. Jpr. de Uronibus: & LD & sa. Dpr. de Decurionibus. Vnia de & Saeerdotium L LsUr. de dipe cutis, & L ar. 41. 77. ἔσε. supr. de Decurionibus, &Sacerdotis munus L r76. svr. de Decurionib. Erant autem hi Sacerdotes singulis & Blidia Prouinciis praepositi. Vnde Prouinciae Sacerdotes L 3δ supri de Episcopis: L 46. My. sum de Decurionib. & Nouella Marciani de Matrimonio lSenator. 4. Et Prouinciae seu Prouinciarum Sacerdotium L s. & L 174. supr. de Decurionibus. Prouinciarum, inquam, veluti per Africae Dioecesin, unde Africani Sacerdotales do I. r s. μ'. de Decurionis. ad quos proprie pertinet lex vis. Dpr. de PIronibus, & d. lex 6Ι. O . 166.174. ι76. svr de Decurionia hus: l. a. sustr. quemad. mun. civit. l. N. Sq. svr. de haereticιs: & ad ByZacenae nominatim

in Africa Prouinciae Sacerdotes spectat L 6o fur. de Decurionibὶ Itemque per Galliarum Praefecturam L 7 . & ι S. supri de Decuriori . Indeque etiam Sacerdotes ipsi a Prouinciis

. 1 nomina

295쪽

ago Lib. XVI. COD. THEOD. TlΤ. X.

nomina sortiti veluti Asiarchae &Syriarchae I. a. supr. de e . Iudor. quomodo & Syriarchia quoque pro Syriae Sacerdotis munere tros. sup de Decurionibus, accipitur: d quo is se PSane id Antiochenae quoque urbis in Syria dignitati tributum fuit, ut suum proprium lud Sacerdotem haberet, qui Asiarcha dicebatur, ut lex ia. supr. de iure ci, & d. l. a. sis'

' d. exp. ludor. docent, ELIGEBANTVR autem promouebantur seu creabantur Sacerdotes ex Curialium Corpore Lai. Vbi dixi q6. 7s. 77. io3. ita. I S. I 8. 166. I . 76. supr. de Decuriomb. ali

quando ex solo Advocatorum consortio ae l. 6. supr. de Decurion b. gradatim & per ordi nem d. I. 7s. & 77. publico Prouinciae tractatu habito d. l. 1 8. idonei d l. io S. seu dignit simimeritis & facultatibus d. I. 148. probatis actibus consona ciuium fama, & publice ab uniuer so ordine comprobati d. I. 7F. sicut in consequendo hoc honore potior esset is, qui Patr ae

plura praestitiiset d. l. II a. Et erat ramen munus, hoc voluntatis , non necessitati ex d. l. LO3. Sic ut nec filii eorum ad Sacerdortium inuiti cligerentur d. I. i 66. Principis quoque Iuxit' cio confirmatos eos docere videtur I. IIa. fur. de Decurionibus. Ad Sacerdotum Cun Ahi primum templa, templorumque solemnia pertinebant cl. I.

ita. Magnis praeterea expensis fatigabantur l. vis. supr. de T ronibus. Tyronum quippe etiam praestationi excepto tantum Africae Prouinciae Sacerdote) obnoxii erant d. l. vlt. Ueinde Agonothetae erant l. a. supri de expetis ludori, eorumque nomen ut loquitur d I. a.) Vociva festiuitatis solemnitas dedicauerat, id est, editiones seu spectacula eorum expensi' ac sumti-hus procurandae erant L iitipr. de Spectaculis, ubi dixi, unde Agoi othesiae L ios Di r i Decurionib. Sacerdotiorum editiones d. I. i. dicuntur. Et a Prouinciae pariter ut Sacerdo- dotes de quo supraὰ ipsius nomine Syriarchia pro munere seu ludis a Syriarcha leti Syriae Sacerdote exhibitis L ἔ.sustr. de praediis Senator. & i. Ioysipr. de Decurisvib. dicitur. Festi, porro se Iegitimis diebus editiones istae summaque pompa peragebantur l 76. supr. de Di cui ionib. Et in ciuitatibus aut locis, quae antiquitas delegerat dict. I. I. ut puta in Metropolitani, urbibus, veluti Carthagine l. I s. & d. l. i71. svr. de Decarionil'. & l. ro hoc tit. At non modica inuicem Sacerdotibus P Rivi LEGi A antiquo iure constitutisque macidirum concessa, seu delata erant sui loquitur l. ra. pr de iure Asci: I r . hoc tit. quae sub Christianis intiam Principibus illis aliquandiu relicta fuere. Ynde di honor Sacerdotii I. at .supr. de Decurionibus: dignita S, E. I. vis. in .supr. de Ironibus. Ipsique honoribus splendere ae l. ar. honoribus intra Piouinciam mancipati l. -6. supr. de D ιurionibus: honore decorati I. 176. supr. de Decurionib. dicuntur. Et inter maioris mcriti & gradus Curiales numerantur d. I. ar. inter primos honores id l. 77. supr. de Decurronib. Insignes apicibus Sacerdotes Pacato Panegyr. ωp. 37. Immunesque erant, etiam post Sacerdotium qui in I. a. supr. quemad. mun. ciuit proprie Sacerdotales dicuntur 3 otioque fruebantur d. l. s. supr. de Decurionib. Immunes inquam a muneribus ciuilibus omnibus, etiam ab annonae praepositura l. a. fur. quemuri mun. ciuic & praepositura inansionum I. ar. supris Decurionis. & inserioribus muneribus d. l. a. Corpus instiper eorum ab iniuri:s id est, a quaestione liberum erat d. i. Π supr. de Decurionib. Honor quoque eis Excomitibus addebatur ae l. 7s. Alytarchae urbjs Antiochenae nominatim priuilegium istilis erat, utu, unam i upressum ex luco Daphnensi exseindere & plures inuicem plantare posset i ra. Dpr. de iure si ci, videor etiam mihi priuilegium aliud quoddam Sacerdotum 'cr Hi sipania m aliquando eruere ex L Io. svr. de Senmor, se gleb. cod. collata cum Symmachi epist. D. lib. δ. Vetarum Sacerdotum priuilegia Arcadii constitutione postea Anno 399. per Orientem aboleri l. I . hoc tit. iussa sunt.

Post Prouinciarum sacerdotes erant FLAMirusis, qui etiam Sacerdotra vocantur I D.

supr GDecurionibus: ct nominatim quidem perAfricam Laseustr. emo. . mura. ciuiI I. ar. svr. de curionibus, ubi dixi: per Byzacenam d. l. D. unde Flamen municipalis & Sacerdos Pro uinciae Muriga Martiam 4. Sacerdotales & Flamines perpetui d. l. a. quemadmodum muner. Flaminii honor & Sacerdotii insignia di N. dedecur. iunguntur.Erant autemFlamines in sit Uulis municipiis: unde Flamen Municipalis d. Novella Maviani A. dicitur. Reuerendi municipali purpura Flamines Pacato in Pane De. cap. V. Horum quosdam ad tempus, alios perpetuos fuisse d. I. a. supri quemadmodum munera ciuia. & ae L λι. docent. Eligebantur autem sicut & Sacerdotes ex Curialium corpore, ut ex d. I. M. S inrte etiam ex I. go. supr. de D cu

296쪽

rionibus, apparet. iisdemque Privilegiis ea lar. honorantur. de quibus alioquin ιgit d. l. . & d. l. asupr. suemiam. n. ciuil. quin imo pleraque quae superius de Sacurdotibus

notata S. ad hos pertinent. ' Praeter Sacerdotes & Flamines erant & M INis ΤR3 PRAEFECTI ET HIERO pH A NTAE

AGRORVM sorte Derorum per Orientem Lr . hoc iit, Erant dc per Africam in oppidis, qui Frediani & Dendrophori dicebantur L ao. hoc iit. Erant denique & Chili urcnae& Centonarii, quique plebis distributionem sibi usurpabant L L ao, item Vitutiarii, Nemesiaci, Signiferi, Cantabrarii L a. supr. de collagiatis. Sociutas Consortiumque Laurentum S Decuria Herculea L 1.ώμ. decursu bl. Praeter hos omnes, tam in Prouinciis , quam in urbe erant, & HARio Li, A vGvREs, VATES, CHALDAEi, L . F. 6. supr. de Maleficis, MALEFici, MATHEMATici, Rubrie. de Maleficis, denique t ι hoe tit. & I. r. a. . supr.

de maleficis unde & Haruspicina l. '. svr. de Malebis.) a quibus scilic t quid quodque

veluti fulgura publica priuataque 2 portenderet, requirebatur d. l. r. hoc tit. QuibuSomnibus diuinandi curiositas erat d. l. .. 'Hi, ut consuli d. l. q. ita eorum responsa ad consultationes L p. hoc tit. interpretationes seu denunciationes dicebantur d. l. r. hoc tit. Et

haec de Profestionibus Gentilitiis & Collegiis Paganis.

Ri Υv s & religio Gentilium, seu vetus obseruantia L r. hoc tit. vetus consuetudo La 7. hoc tis . vocantur in I. Ira. de Dertirionibus, Templorum solemnia, Conluetudinis Gentilitiae solemnia L a. supr. de Mabscis. Solemnitas L s. hoc tit. Error, & error veterum, profanus ritus ae L 17. hoc tit. Sacrilegus ritus d. l. s. hoc tit. Nefarii ritus NoueP. Theod. 3. Superstitio L 2.3. Issiao. hoc tit. damnabilis d. l. tr. h. t. damnata L ao. h. t. deterrima d. Lao. b. t. impia I si fur. ae Mostatis, Pagana superstitio I ro. h. t. dementia d. Maeli. Iheo'd 3. Pagani ritus L ar. hoc tis. cultus I. a. de Apostolis, stolidae Paganitatis crror L vis supin is vectaculis, funestae superstitionis errores d. Nov. s. Et ipsi Pagani ea re abominandi. I. assi iis . de Iudaeis. Il. Consistebant at tem Gentilitii ritus potissinum in SACRI Fictis Rubris. & I. i. 4. 6. 8. I .i7. I 8. 2o. b. t. CelebrandiS L 2.17. b. t. faciendis L 9. hoc tit. & l. vltim. Ibpr. de Apsssatis. Sacrificiis operam dando L ff. h. t. quae & Sacra dicuntur L ll. 17. hoc tu. unde Sacri

ficiis se mancipare L s. svr. de Aposutis, Sacrificia facere d. I. vis. pro, Paga

num fieri.

Horum Sacrificiorum alia domestica erant L I. & 4. hoc tit. quae secretioris piaculi appellatione in L in. hoe tit. indicantur) alia vero publica L i. & a. fur. de Male cis, alia diurna L r. hoc tit. nocturna alia L s. & d. l. 7. hoc rit, Ludorum Sacrificia quaedam L s. Ivpr. de Episcopis: quae scilicet votis publicis & cum sesta coiriuuia inirentur hautque exhibe rentur fieri solebant, L i . hoc tis. Alia ad incertorum, id est, praesentium futurorum

que veritatem explorandum L 7. p. hoc tis. quae dirorum carminum d. l. 7. hoc tit. vetitorum Sacrificiorum ael. 7. h.t. prohibitorum sacrifiatorum appellatione II i. . speciatim designantur. Haec omnia execranda Daemonum Sacrificia vocantur L 2.3. hoc tit. execrandae hosti

arum immolationes L vltim. h. t. abominanda Sacrificia l. i3 b. c. funesta L 7. supr. de Miso sitis. Et Sacrificiorum inde insania L a. b. t. nefaria licentia L s. h. t. nefarii Sacrificiorum ritus ae Noues. Theod. 3. Sacrificiorum porro ritus 1equentes hoc titu Io narrantur: Hostias immolare, victimas caede te L lo. la. h. t. spirantia exta consulere d. Lia. b. t. unde inspectio Iecoris extorumque quorum praesagio spem alicuius promissionis accipiebantὶ Lysibi. Consistebant Gentilitii ritus in cultu Si M vLACROR v Μ L 6. 8.io. a. 2O. hoc tis. quae &mortali opere formata sectaue aevumque passiara simulacra L io. & Ia. h. t. siqnsu carentia

dict. ir. h. t. dicuntur. Item idola l. 7s. hoc tit, & L 6. svr. de Apostatui, unde S impia Idolorum superstitio dict. ι 6. pro Pagana, qua Christianis opponitur. Vanaeque imagines dict. Lia. h. i. Inde simulacra suspicere L ao. h. t. Venerari LI2. h. t. Colere I 6. h. t. ima gines honorare ae L 12. h. t. quorum quaedam publicis quoque operibus adhaerebant non P modo in templis u. hoe iit. 'Hic porro imaginum seu simulacrorum atque adeo Numinum Cultus varius erat: La rem quippe inser Caetera, igne: mero, Genium : Penates, nidore venerabantur. In horum honorem lumina accendebant, thura imponebant: cunde thuris vapore sumare

loca dicuntur) serta suspendebant, arbores vittis redimiebant, aras effossis cespitibus erigebant, ut de his Omnibus lex ra. hoc iit. fidem facit.

297쪽

282 Lib. XVI. Coo. THEOD. TIT. X.

Erant & praeterea inter alia paganorum consuetudinis solemnia seu solemnitates, Vo Tostv M. E celebritates L 8 hoc tit, seu publica vota L 17. hoc tit. in quibus di lustra l. s.fustr.

de Pisopis, quibus voluptates seu *ectacula populo exhibebantur, id est, ludi, quae festis Christianorum diebus edi prohibentur L Oft. supr. de Spectaculis. Conuiuia itcII

exercebantur seu inibantur. Vnde festi conuentus urbium,ciuium, communisque t ΡUtia dicitur ae L 8. & i . h. t. quibus & Sacrificia adhibita fuisse docuimus ex L 8. i7 hoe tit& leg. s. supr. de Pisopis, signaque&cantabra per urbem circumlata I. a. supr. de collagratis.

I u. Loca, in quibus Gentilitia sacra celebrabantur, & arae simulacraque erant, fimnesta loca L I9. h. t. polluta L v. s. t. vocantur. Et erant haec: TE A1ΡLA, Rubr. & L 4.

yi6.i9. hoc tit. I. 8 supr. de iure si sit, i. q. s supr. de locat. funi iuris emph. se reip. 9 TPmploram, L vltim. supr. de coni donat an L . 3a. si . de petitionib. l. i. fustr. de Me Catholida, it r. supr de Decurionis . I. 3. 4 r. sviri de operibus public. l. a. 3. Iustr. de Apostatis, quale Romae Pantheon, Lio. supr. de pistorib. insubsicripi. quae& aedes templorum dicuntur L 3. hbetis. aedes absolute L δ. h. t. aedificia templorum L i6. h. t. Vnde & templorum solemnia dI. iir. Item fana unde fana & templa Coniunguntur L ZZ. Ia. ἰ3. 9. V. hoc tit. Delubra L 1. pr. de Maleficis: unde delubra & templa L Io. Ir. hoc tit. denique fana templa, delubra, I Wiim. coniunguntur. Templa porro haec sanaue erant partim publica, priuata Partim t. n. h. t. tam in oppidis quam in ciuitatibus L Io. U. h. t. Item eXtra muros ciuitatu in Veluti Urbis Romae

posita L 3 h. t. & LAI. supr. de operibus publicis, Ut & extra oppida ι s. h. t. postremo & in agris L i h. t in itinere io b. t.& in possessionibus tam PrincipiS quam priuatorum i9. hoc tit. In his locis praeter simulachra, de quibus antea uictum erant A RAE de quibus L 11. 19. hoe tit. & L 2.3supr. de Apostatis: quarum aliae ratione loci publicae dicuntur Laesor.

de Maleficis: aliae ratione materiae, erectae effossis cespitibus arae, d. l. ra. hoc Iit. ad publicorum templorum custo fiam appositi erant custodes quidam l. r. sup . de side Catholico. Cae terum Templorum appellatione quandoque uniuersus cultus Gentilitius indicatur, ut ita. Apr. de Dectirionib. unde in sacrilegia templorum traΠSire, pro Pagalaum fieri l. 3. stipi . de Apostatis, vel templorum o orssrom. Hinc ad aras & templa transire, migrare , pro Paganum fieri d. l. 1. 3. Jpr- de Apostatis. Templa porro intacta, incorruptaque manere voluit extra muros Vrbis Romae Constans L J. h. t. Ecli templa claudi volu erit L . h. t. Theodosius Magnus adhuc Patere voluit L 7. b. t. AEdem AEdesib. nam coetui & populo quoque communem esse Voluit, Veterumque Celebritati inseruire Ip. h. t. idem templa postea omnia adiri Vetuit L ι i. h. t ut & Arcadius Filius eius L .a. h. i mox templa in agris dirui sine tumultu L Z6. b. t. Honorius publiCorum operum ornamen ta stare voluit L is. h. t. aedes illicitis rebus Vacuas euerti vetitit L i8. b. t. Templa ad usum publicum vindicari voluit L i9. 2o. h. t. Theodosius tui . destrui & conlocatione veneran

dae Christianae religionis signi expiari voluit L estim. b. t. , His porro templis, sanis, delubris, Sacrificiis, sacerdotibus, conuiuiis publieisium

plus deputati erant L ao. hoc tit. quae S A NNO N AE T mplorUm d. l. 2o. h. t. & expensae ad superstitionem pertinentes d. l. aO b. t. dicuntur Erant enim & Ioca quaedam, praedia,

possessiones, fundi, aedificia, iuga seu caPita in iure templorum L δ. si . de iure i, Lollim. supr. de conlat. donatar. quae sacris error Veterum de Putauerat d. I. ao. h. t. Hinc&Agonotheticae possessiones Novesi. Amri 3- iura templorum Ambrosio orat. de obitu in butin p.isI. T. V. ω Paris.)Hinc templorum luris seu de IureTemplorum landi possessiones iis

db Aeolione fundorum Iuris E bleutici O Reipublitae ct Templorum, & nominatim I. 4s. iEius iis. d. L . supr. de Iure sisti, L ain. & 3r- Dpr- de petitionibus, ct MMA Mart. δε indist gὸni. reliqubr. a. aedificia iuris templorum ι ΑΙ- fustr. de operib. public luga seu capita iuris templorum L vltim. Ibpr. de conlat. do tori Verum postea ea a Christianis Principibuqtemplis & sacris Gentilium detracta Varios in usus. I. Alia rei priuatae Principis incorpo lata L L, S s. de locat. funae S ae L J. de rure A i. a. Nonnulla eXpensis militaribus no minatim adsignata L N. hoc rit, 3, Alia donata: idque aut PrivatiS A Z 4. & s. & Lao. hoe ' iii. & L 14. 31. supr. de petitionib. I. 8. Dpr, de iure es, i. Hi, de codat. donat. Nouel. Mart. 3. aut Ecclesiis L eto. hoc tis. Denique & Privatis vendita ae l. 8. Fuerunt & a priuatis nonnullis propria auctoritate occupata L 24. de petitio'. quo etiam pertinet lex i9. illius

298쪽

DE PAGANis, SA csti Fictis EI TEMPLIS. 283 De HARuspici Net Uu Romae circa F v L G v v v M interpretarionem,

Consumini M. constitutis. I. a Imp. CONs TANTINUS A. ad Maximum. b

Si quid de Palatio Nostro b) aut ceteris sc) operibus publicis, e) degustatum hfulgore gὶ esse constiterit, retento more veteris ili) obseruantiae, tib Quid portendat, h) ab Haruspicibus requiratur, tu & diligentissime scriptura in cialecta ad Nostram

Sciefltiam reseratur. Ceteris snὶ etiam usurpandae huius consuetudinis sol licentia libuenda: dummodo sacrificiis domesticis abstineant, quae specialiter p in prohib ratiant. Eam autem denuntiationem Iqὶ adque interpretationem, quaedetae rin Amphiteatri s) scripta est, de qua ad Heraclianum t) Tribunum, S Magistrum ossiciorum sicci pleras, ad no scias esse perlatum. v) Dat. xvi. Kal. Ian. di) Serdicae ACc. vita. id Mart. yὶ Crispoii.&COnstantino u. cc. coss. 32ἰJ

Prolixius egit Anno D. 3ai. num. 13. 19. Concordant huic diae sinite, eiusdem Constat .ini M. constitutiones. ct quidem anteriores, puta l. r. ct a. svr. de maleficis, in quem titulum haee lex melius coniecta fuisset.

rescii m Brachel Ium, ubI ct integro notnine Malerius Maximus. vi catiar. Vide ct Consularia Thecid si lia Anno 339. a 32 I. ac nominatim vide tigem tr. sutr. δε notestationibus, o I i fui'. ri maleficiis, quae pariter de Aru picibus est. Et veto res haec Romae ad Praesem Vrbis euraui pertinuit: vide Zosituritia, lib. s. c. qi. m.

veteris obsi nantia, haruspicinae ipsinis res pediit. ια

h) Portenuate de quo mox. ID. 0 id est, requirere liceat i sunt enim haee verba indulgentis Principis, non imperantis. m. m Scriptura cinecta: vide Commentarium. ID. n; Privatis. ID

num 9 meistrum o istrum eontinent, Ice. vide quae dixi. ID. v ita omnes editiones conlianter, neque quicquam temere mutem. ID. x Anno D. ai. Consulatus enim, qui mox subiicitur pertinet, non ad datam, verum ad tempus, quo lex haee accepta suit. Cui tamen contrarium Baronius scripsit, quando hanc, legem scriptam sub fiuem huius Anni

yὶ Romae scilicet. ID.

ONSTANT tui M. unica haec hoc titulo constitutio est; eaque non in Paganos, imo contra, Pro paganis, de licito videlicet adiit c HAR vs Pici Nae usu de qua quidem in geoere vago &eommuni principio aliquid hic notare et ροσδιο 'erou puto.) Et Romae quidem: ubi Haruspicinae ita spequens & promiscuus usus erat, ut simul ac de coelo icisset, Haruspicem quaererent & c. ns lerent, ut apparet vel ex Varronis loco, in Tribodite, apud Nonium Marcellum, cap. q. p. triste, num. Tom. n. 13. Igitur Constantinus Magnus hae lege Haruspices gnaros scilicet prodigialium rerum, ut loquitur Ammianus Marcellinus. hb. u. cap. F.9 consulendi Romae. ac nom natim de Fulguris ei. e hi tunde etiam Fulguratore1 Haruspices dici , quorum scientia circa haec tria versabat tir, circa Exta, Fulgura. δέ omina. testi Cicerone lib. a. de diui nat. cap ιδδ potestatem seu licentiam tum Senatui, tum priuatis facit. Anno D. 32 l. q o tem P re Sylveller Pontificatum Rotnae obtinebat. uli AE &N n a a 'tc

299쪽

Lib. XVI. COD. THEOD. TIT. X. 28

ante biennium ferme quoque mens eidem Constantino fuit, L r. & a. svr. de maleficis: quarum prior etiam eidem Maximo praefecto Urbis) cui haec lex, inseribitur. Eodem scilicet exemplo, quo & Ma-gieas idem artes innoxias, hoc ipso anno, Roma. nam pariter per Praefecturam. exerceri impune permiserat L s. diat. tu. de malescis. Quod utrumque iure mireris in Principe, per nouennium iam ab Λnno scilicet 3ia.) Christianam fidem qua in GaIliis primum imbutus fuerat, teste Sozomeno, lib. L. cap. F. amplexo, & in alios quoque propagante: imo iam inὸe a Christianae fidei primordiis Haruspicum monita contemnente: quod diserte testatur P incertus Panegyristes, ad eum ipsum scribens, cap. a. ubi de bello aduersus Maxentium: Quisnam te Deus, qua tam praesens honata es Maiestas, Pt contra consillia hominum, contra Haruspicum monita 1 e per temet liberanda Vrbis tempus penisse sentirer PHabes profecto aliquod cum ilia me3nte diuina, Constantine, secretum, dce. Quare de Zosmi fide, Constantino Magno passim obtrectantis , non utiqueduhitandum esse hoe saltem huiusce legis arguis mento, quis putet, cum is Constantinum Magnum

ost Licinium interfectum id est , triennio postanc legem latam 3 vatibus adhue fidem habui stetradit, lib. a. cap. v. . io δε, inquit, και επι

ratis: quo fiebat, ut re hariolis, A qui essent experiemes , fidem haberet, veluti, qui vera ei de rebus omnibus feliciteν gestis praedixissent. Vide eundem& capite sequenti. Adeo, quod alicubi Varro scripsit consuetudo male improhata, inextinguibilisse κω το μεταδιδα cis χ λε - πον, quod Chrysiostomus ait. Imo, quod grauius est, Ba ronius hinc colligebat contra omnium veterum

scriptorum fidem , qui de Apostasia Constamini nullibi meminere, ob hoc Rescriptum Constanti. num Magnum a Christiana fide & religione desci- Di me & ad relictam a uitam superstitionem rediisse visum , atque adeo hac occasione Gentiles elatosia Christianos insoIenter egisse, argum. l. i. fur. de Episcopis. Verum rem propius intuenti, aliud iudicium placiturum puto: Nempe & falsa ea esse, quae Zosimus tradit, & ea omnia, quae d. t l. a. Furi de maleficis. ut de hae lete, histrihus inquam

legibus constituuntur, non esse harusipicinam pro-hantis Constantini, verum in aliis hactenus permittentis, cui tum aholendae par nondum erat. Nonne enim haec apertissima suntConstantini verba, in dri. r. pupri de maleficis, ad eundem Maximum

Praefectum Vrbis) SUPERSTITIONI enim

SVPE sreuire cupienses polerunt publice ritum proin prium exerceret Audis superstitionem hane a Constantino Magno vocari. Nonne haec d. t. a. ad populum: Qui vero id νobis Exis TlMATIs conduiscere, adire aras pubticas atque delubria: CON. v E TvDINIs V EsTRAE celebrare SOLEMNIA:NEc-m Pa OHIBE Mus PRAETERiTAE V svRP ATio Ni s incia libera luce tractarit Non haec, inquam, aperte Constantini fidem animumque ab omni superstitione auersum, vel semotum arguunt In quam sententiam quoque plura Post haec a me scripta ex proseta Morinus, histori de liberata, Ecel. lib. a. Et sane, quae Constantinus mox hoc ipso anno Ecclesiae hono sanxit, L . svr. de Episcopis . hanc suspicionem eluunt: quae inquam constituit de teis stamenti factione passiua Ecclesiiis tributa. di quidem Ed cto ad Populum Romanum emisso, unde opes potissimi im in Ecclasiam confluxerunt: Quod quidem Edictum ut ad eam legem probaui hoc anno datum suit post hane legem, quae data est sumperioris anni sine, accepta demum hoc anno eum hac lege. Tandem id obseruo, Constantinum Magnum toto hoc quadriennio, puta Anno D. 3I9. 32O. 32 . 322. Sarmatico bello serme illigatum, atque in Pannonia, Dacia, Mysia, ves etiam Aquileiae consistentem, frequentibus non tantum cou-stitutionibus, verum etiam Edictis, ad populum Romanum nominatim emissis, Romaeque propositis, Sylvestro Romae Episcopante, mores populi Romani in melius ad humanitatem omnem, Pi tatemque versum luisse: quod docent tot aliae conis

stituti nes in quadriennium istud ab eo latae: de quo dixi ad d. l. . sup . de Episcopis: Et quidem

etiam anno proximo l. a. svr. de aliment. qua ino parent. quam alioquin indicat Baromus, ut calumniam Zosimi reuincat de Constantini M. circa rem tributariam acerbitate. Ego aduersus eum induco, ad vindicandum eiusdem animum vere

Christianum. Verum & haec inter alias, ni fallor, κρυ λις est, ut paulatim fabulosis Sylvestri acti fides, si pote, adstruatur. ' Quae ut viri Docti omnes ita & nos alibi plena manu profligamus. Quid igitur statuendum t Duo haec videlicet. Priis mum , Constantinum Magnum, ut caeteroquin Gentilibus εθελοθρ σκώ1πι Religionis suae, ritusque suos per Imperii sui initia relinquere coactus fuit, antiquandis videlicet illis simul & semel longe tum

impar, ita Haruspicinae quoque exercendae, stet nominatim Romae, hac leg. potestatem adhuc fecisse: Romae, inquam, quae ut caeteroq i in veteris obseruantiae, moris, & superstitionis retinentior, contumaciorem sese, praebuit, ita Haruspicinae plurimum tribuit: de quo dixi sin. legis a. supri de mal ficis,) quod de uniueria alioquin Italia Herodianus

lib. I. cap.f. scribit: μαλιπα, inquit, τῆ σκειειταυτη ππευουσιν οἱ potissmum autem huic consultationi Mem adhibent Itali. At enim, quod secundum idemque huius legis arcanum est; ne hoc libertatis obtentu veloque illicitis opera daretur, in suam videlicet vel Reipu-hi: cae necem, duabus rationibus, suae & Reipublicae saluti & securitati idem conlultum luit: pari rervi Magicis artibus permissis, priuatorum I. Iuli prospexit t. I. Apri de Malestis. Primum enim & haeleg. & d. l. . de a. supr. de maleficis. Publice tantum, apud aras publicas & deIuhra, liberaque luce his tractari, seu Aruspices consuli, eosque re spondere voluit, ac non etiam intra domos seu limina priuata; de quo, eiusque rei ratione . pleis nissime dixi ad eam l. r.& asvri de malescis, etiam ex Firmico. Secundo, scripturam collectam, id est, responsa, de nunciationes, interpretationes Haruspieum de publicis fulgoribus consultorum de quo mox) ad suam scientiam, seu ad se imp. reserri voluit Constantinus Magnus, non quasi his quicquam delaturus fidemque habiturus quod Zosimus alioquin scribit, eaque sorte Vel Pracipua erroris illi causa

suit

tatullam ait, quin Acta Sylvestri Papae plane sint supposititia.

300쪽

suit) neque tanquam ad Pontificem Maximum nam

Impp. Chri litanos pontifices maximos nunquam fui me contra Zosimum ostendimus peculiari diatri-ha in Verum Vt hac ratione suae ac Reipublicae saluti consuleret, videretque, num quid Haruspices his ce responfis suis in suum vel Reipublicae detrimentum consultoribus responderent. Nam praterquam quod genus hoc hominum sperantibus fallax, potentibus infidum esse uolet, peculiares, eos Vel suspectissimos habendi caulas Constantinus habuisse videtur: Nempe Gentilibus ob profectum religionis Christianae v hique indolentibus Ae ingemiscentibus. igitur Constantinus Magnus non quasi Haruspicinam ipse proharet fidem ue ei accommodaret , Verum Probandae ipsorum fidei ad suam scientiam Haruspicum tesponsa referri voluit: Immediate videlicet: quomodo ad Senatum olim de locis tactis referri stilitum ex Cicerone discimus; non mediate, quomodo hactenus fiebat: & vero factum in sp. buisti leg. vhi Maximus Praefectus Vrbis ad Amphiteatri Titiani fulminis tactum, re 1 ponsum Harus' cum ad Heraclianum Tribunum& Magistriim Ossiciorum, miserat, per quem demum ad scientiam suam Constantinus id perlatum scribit: Rei ponsi.m. inquam, quo interpreta thfuerunt Aruspices tactum Amphitheatri aliquid Reipublicae portendere seu denunciare, tristes iras, Ut

in illo Virgilii P . I P. I . Prodigium canis o tristes denuntiat iras. De qua voce mox pIura. Notandum videlicet φλ' duo fulminum genera Hari spicis constituisse, Priuata, quae priuatis: Publica, quae Reipublicae aut Principi aliquid portenderent, siue denunciarent, Vt

ex Seneca, a. Naturai. c. I. Plinio, lib. I. cap. Fa. &Iuuenali Satyra Let1.3n. conitat: tum videlicet cum

opera publica fuissent fulmine degustata seu tacta,veluti Palatia. a. Senatus item , seu Curia. vhi victoriae ara & simulacrum erat: quae cum fulmine tacta alas suas amisisset, Pompei anus sic tuterpretatus est, in veter. Priem. P. Pithaei et Roma caput rerum, nunquam tua gloria abibit Nam pictrix Dea te hami deseret inuolueris.

I. G nasium, ut sub Nerone apud Tacitum lib. F. Annal. c. a. . Amphileatrum, ut in sp. huius ter. Acillud maxime principibus Ae summae rei ominosum visum, si globus forte deiectus. ictus, aut literae denomine degustatae fuissent. His vero casibus, obfulgura scilicet, phihI ce consulti libri fulminales &Etrusci vates adhibiti, teste Liuio, t. l. e.1T. & i .laudiano I . in Irastum c. la. Verum halac disciplinam omnem continebant olim Abrifulgurases, quorum mentio apud Ciceronem lib. f. de iuιn.ιtιone , c. i. &Ammianum Marcellinuin, lib. u. c. I. quos Fumlineos lihros vocat Claudianus I .m Eutropιum, P. U.

cuiusmodi liber Figuli de βρωποσκοπτία ex Thagetis & Tuscorum d sciplina, ad usum Vrbis Romae, eui accessit postea interpretatio Ioannis Laurentii Lydii. Sane Seruius qLoque notat, NImpham quandam Bygo in artem fulguralem scripsisse.

Atque ita Constantinum ea inuidia, qua per Zo-simum & B tonitum laborat, t.beratum Puto, huius etiam legis oceasione. Sed enim idem Constant; mis pollea fidentior. iam qui Haruspicinam atquandiu tulerat, penitus ii istulit: quod idem Z. simus, lib. a. cap. aρ. testatur, & auctor vitae Constantini lib. a. cap. r. & Soromenus, tib. t. cap. I. p I. ast . Quod Patris exemplum secutus postea Constantius i. U. hoc tis. & ι δ. sup . de Ma- Iesios, & ut ruri que V Riens imp. ι, δ. eod. tit. At non etiam Valentinianus : Hic enim Princeps resti- 'tutis paulo ante a Iuliano Gentilitiis ritibus inter

Religonum diuersitatem medius cui de eo eenset

Ammianus' Marcellinus, lib. v. c. p. deque eo plura mox ad i. r. inst. Haruspicinam ne nocenter exerceretur, hactenus, neque ultra vetuit.

Nunc perspecta legis sententia. singularia quaeindam, quae in ea occurrunt, sectemur. Ac primum quidem ex fine legi; obseruetur Tribunos

Magis os officiorum hac Constantini Magni tempestate in sumnia dignitate, atque intra Palatium auctoritate Ruse, atque adeo eos Magist ratibus, Urbanis, prouincialibus, si quid ad scientiam Principis perserendum esset, si quid ad salutem Principis aut Reipublicae si ectaret, relatum. Quod iuxta hanc legem docet quoque lex t supr. de distrahendis pignoribus d Quoniam Decb oris tui literae missae ad Proculianum Tribunum cs Mapstrum

inciorum continent quorundam mancipia abducta

pro pgnore sub obscio retιneri, &c. ad quam legem dixi plura de Tribuno re Magistro inciorum. Secundo, obseruetur hic agi, de Palatio Romano: quod principum Romanorum fuit porroque esse perstitit, & quando Romam venissent, sedem

eis praebuit: Constantino etiam nostro , quod incertus Panegyristes testatur ad ipsum mei Constantinum ccribens. c υρ. Aufi, inquit, eciam quidam, ut

resisteres postere, σ queri tam cito ac uisse Palistium, re eum ingressus ess non solum oculis s. qm, sed

paene etiam sacrum limen irrumpere: inde omnι ς circumfusis, Pt inde excederes ομνιri, rospicere, opta re, Perare, ut Uideremur eum a quo obsidione bl erati fuerant, obsidere. Eodem pertinet subscriptio Constantinianeae legis 3. svr. de bonis νacantibus, quae data est Anno D. 326. dc inscrthitur Seuero Praefecto Urbis Romae, Recitata III. Non. in Palatis , Constantino VII. re Constantio COSS. quo sane tempore Constantinus ipse Romae erat: de quo vide Chronicon nostrum. Exinde idem Pa Iatium secutis quoque Principibus sedem praebuit.

veluti Cons antio : de quo Ammianus Marcellinus lib. res cap. Io. APoquutus Nobilitatem in Curia populumque pro Tribunali, in PALATI UM acceptus fauore multiplici. Honorio item : de quo vide Claudianum in C Honoν. co . ost Valentiniano Tertio : quod Cassiodorus, Victor Tuminentis, Mariscellinus, istis N Studio COSS. scribunt. Petronio Maximo, Sidonius bb. a. epis. Ia. Seuero, Cacsiodorus, inre inerico re Bain sco COSS. ut proinde inanis fabula sit, de Palatio Sylvestro Ep. Romano a Constantino donato, derelicto. Tertio notetur, ag. hic de AmphrIheatro Romano; nempe quod urbe media amplissimum crate de quo Suetonius, Martialis, Victor Schotti, veteres Vr.

his descriptiones, & X Fhilinus. Quod quidem

saepe igne casuve alio degustatum, & in Isauratum inper a M. Antonino, testis Capitolinus: ab Heliogabalo, Lampridius: sul, Gordianis. Capitolinus. Mentio eius & apud Amm anum M a cellinum lib. 11. in rebus Constantii Anno Domini

Tandem sub unum conspectum dare, atque adeo etiam illustrare iuuat, omnia illa Fulg ;ralis poticsimum Tuscorum disciplinae&Harii spicinae, siue ue. stigia siue vocabula. quibus haec lex tota scatet. Primo obseruandum Palatio nominatim fulmine tacto, rem hanc ad Rempus,licam pertinere visam, atque adeo relatione ad Princ pem dignam. Certe Principi ipsi fatum imminere ea re vUlgo creditum. Ita etiam Constantinus, si credere par est, ipse oras. ad sanctorum coetum, Ubi mortem Diocletiani describit, meminit Palatii quod fulmine tactum fuerat. Ammianus Marcellinus quoque lib. yo. tap. s. inter prod gia mortis Valentiniani memorat. apud Sirmium repentino fragore nubium fulmen ex