장음표시 사용
31쪽
dulitatis magistri, uti Collinius, IIob stu8, Helvelius, Spinosa, aliique. Sed quaeres quid Ianaenistae circa humanae liberιviis e stentiam' Inter hostes humanae libertatis merito recensentur la senistae, qui Iansenti magistri vestigiis inhaerentes docent per Adami peccatum liberum arbitrium extinctum fuisse; ideoque in praesenti statu naturae lapsae homini ine se solam libertatem a coaetione- Sed cum in Lutheranis et Calvinistis errorem hunc jam proscripsisset Tridentinum, quid Ian- Seniani versipelles semper et salsi 2 Ut sucum sacerent et simpliciores deciperent, verba adhibuerunt apparenter catholica, sed in se prorsus haeretica. Concedunt nimiarum, dari adhuc in hoc statu naturae lapsae liberum arbitrium; s simul contendunt eo nomine indicari solam liberialom a coaetione, vel a neeerritata invariabili. Nempe concedunt libertatem variare quidem , quatenus modo ad bonum modo ad malum inclinat; sed eorum mens est, hominem aut
ad unum aut at aliud insuperabiliter incli
Hic porro loquendi modus Eo semper ex natura sua tendit, ut liberum arbitrium omnino tollat, atque omnibus vitiis latam viam aperiat G . Sit ergo contra lamen istas catholica
minem habere libertatem a qua ibet neeessitata intrinsem, antecedente, aliam voluntaria et variabili ad sensum Iasenistarum.
Prob. I Scripturis : in Deuteronomio Sic Moyses Dei nomine Israelitas, utique in statu naturas lapsas constitulos, alloquitur: tester invoeo hodie coelum eι terram,quod proposuerim vobis vitam et mortem, benedictionem et maledicitonem: elige ergo vi tam, ut et tu viva r et semen ιuum, eι diligas Dominum Deum luum, atque obedias u i ejus 2 . Jam vero si Israelitae Grui sent libertate ab omni Meessitate etiam vinis Quare in eorum sententia quidquid a nobis
sit sive bonum sive malum. illud es ex neeessita- is intrinseea. anteeedenis inruperabiti; quia gratiae divinae deleelatio major heu intensior movet insuperesiliser voluntatem ad bonum, aut e eedem ter ab omni ejus libero ae tu: delectatio vero major eo tu piseentiae moveι insuperabilitar voluntatem ad mhlum.
εὶ Neque juvat eum Calvino reponere ellata Eeclesiastici verba ad solum innocentem Adamum intorrestri Paradiso eollocatum, non vero ad telerosluntaria, et variabili ad sensum Iansent,iarum, exhortatio illa fuisset nugatoria ac ridicula; cum vita vel mors nou ab eorum e. lectione, sed vel a gratia vel a concupiscentia semper esset repetenda - llem legitur
in Ecclesiastico : Deus ab initio eonaliιuiι hominem, et reliquit illum in manu consilii sui; adieeu mandata et praecepta Sua :
ιs l3J. Ergo in hominis potestate est man. data Servare, vel non; atqui id frustra atque jocose diceretue, si nulla in podem admitteretur libertas a necessitate 4 ; ergo. ete. 2 Ex sq. Patribus: S. Irenaeus ait: homo rationalis, et secundum hoe similis Deo, liber in arbitrio factus, et suae poιe4taιis , ipsa sibi causa est, ut aliquando quidem
frumentum, aliquando autem palea fiat ibi;
ergo bonum et malum agit sine ulla lintecedenti necessitate. S. Athanasius inquit: anima libera est et sui arbiιrii; potest enim ut ad bona re inclinare, ita bona quoqus
5 Ex auctoritate ss. Pontificum; enim VH-rO S. Pius V, Gregorius XII l, Urbanus Vlli,
Innocentius X toto semper pectore adversus Iansenti et lansenistarum doctrinas pu gnavere nullis et Constitutionibus Apostolicis. uti erudite probat Canonicus Moetai ).4 Ex Tridentino: si quia liberum hominis
arbitrium post Adas peeeatum amissum et munerum esse diaeerit, aut rem esse de sola titulo, imo tiιulum sine re. figmentum denique a Satana invectum in Ecclesia , anathema sit l8 .lterum, si quis diaeerit non esse in
potestate hominis vias Iura malas facere...
anathema pit 9ὶ 5 Ex ratione ipsa. Sano si homo lapueus careret libertate, de qua dicimus homo
teneretur ad impossibile : teneretur nempe observare praecepta divina , quae tamen necessario frangeret quoties ea non Servaret, utpote a majori concupiscentia victus insuperabilitor - 2 homines Scelesti justam haberent excusationem Su rum criminum , videlicet in necessitato
antecedenti peccandi. Viri autem probi
homines lapsos esse reserenda: quid enim ibi proponit sibi Ecelesiastieus, nisi Iud eos monere, nodieerent per Deum stare. quominus ipsi bene aesapienter vivereuis quod frustra sibi proposuisset. si ea verba ad solum Adamum invocentem volui
1ὶ L. 4. e. s. - 6ὶ Oratio eontra idola. τὶ Compendio stori eo eronologico dei plu importanti giudirii portati dalla S. Sede Apostoliea
32쪽
DE ACTIBUS HUMANIS frustra conatum adiit herent ad xirtutem coistendam nec magis laude digni forent, qu imimprobi: siquidem utrique sacerent quod non possent non sacere- 1 tandem homo in statu natura a lapsae non amplius mi reretur et demereretur, cum hine liber tale ab omni necessitato intrinseca antecedonti dari noque at neque meritum neque
Lt tanti argumenti vim declinare quo. modo valeant Iansenistae, reponunt ad merendum vel ad demerendum in statu naturast lapsae sussicero libertatem a coacti ne; ideoque nihil importare, quod ipsi libertatem a necessitate denegent hominibus.Sed nos animadvertimus id esse omnino salsum, at fidei adversari; unde sit haec alia.
ad merendum vel demerendum, in alatu natu raa lapsas non refcu ιibertas ct eoacitona. sed requiritur libertas a neeenuate.
Prob. t Ex Scripturis: sacrao nempe Li-lprae hominum meritum vel demeritum undenam metiuntur in praese uti statu naturae lapsae, nisi a libertate ipsa homini intrins caY - Sic ex Ecclesiastico solus ille meretur gloriam et mercedem aeternam, qui potuiι ιransgredi eι non esι ιransgressul, 'eere mala ει non μαι 2j. Sic ex Apostolo ille solus meritum consequitur et laude dignus est, qui non habent necessitatem, potestatem autem habens ruae voluntaιia, iudieaviι in eorda Ruo servare virginem
2 Ear ra. Patribus : unum proserimus S. Augustinum, quem tanto obsequio Se prosequi assectant Iansenistae: dicere animas et esse malas et nihil peccare, plenum est dementiae. Dicere autem peccare εine voluntate, magnum deliramentum est; ει peecσι ireum tenere quemquam . quia non fecit quod facere non potuiι, rummae iniquilotis esι eι insaniae. Quamobrem ill ιe animae
si in Hie plura solent opponi tum ex Patribus, tum
ex Seripturar quae omnia saeillime solvuntur , si hoe maxime advertatur: Nempe Patres a loto contextu sunt dijudieandi; tum enim eorum lemporibu nondum esset haee exorta quaestio, non ita rigorose sunt locuti. Ηine aliquando voluntarium ae spontaneum pro libero sumunt ζ ilem naeaaritalem eum vi et coaelio eontundunt. Seriplura vero, quando videtur hominibus elee. tionem denegare vel loquitur de melu indeliberato, ut Rom. VH et non enim quod volo bonum,
Me ego, sad quod odi malum, dιud Deio. vel l 2squidquid fucium . si natura non voluntaιs metunt, id esι si libero eι ad faeiensim et ad non faetendum motu animi carent, si deis nique his abstinendi ab opere ruo potestas nulla concedis ur , peceaιum eorum tenere non possumus s). Hoc testimonium decretorium est contra Iansenistas; cum indicet distinctionem libertatis a necessitate et liabertatis a coactione, atque expresse teneat magnum esse deliramentum in eo qui asserit animum nostrum peccare gine voluntate
id est sine Iibero es ad faciendum et ad non
faciendum moιu animi. Quod certu dicendum esset, Si ad merendum vel demerendum in statu naturae lapsae non requiritur libertas nb omni necessitate, Augustini sententiam praeclarissimo sectatur Angi licus sic dieens: quidam posuerunt, quod voluntas hominis eae neeessitate movetur ad aliquid eligendum, nec tamen ponebanι, quod voluntas eogeretum, non enim Omns necessa rium est violenιum, red solum id eujus prinemium est eaeιra ... Haec autem opinio est haeretiea ; tolliι enim ralion m meriti
ει demeriti in humanis actibus 5 l.
I Eae communi hominum consensu ; cur enim quidquid bene vel male agunt amentes et furiosi, nullo modo iisdem tribuimur la di vel culpae, licet sponte et voluntarie agant2 profecto quia constans est et unive salis omnium gentium non excoemtaru luconsensus, homines ideo tantum esse laude aut vituperatione, praemio aut pena dignos, quia in iis quae agunt, immunes sunt ab omni necessitate. Isin merito uti haereticam Innocentius x damnavit thesim contrariam a Iansenio inventam : ad merendum neι deis
merendum in statu naιurae Iapsas non requiritur in homina libertas a necerrisala, sed suo ieit libertas a coactions. - insupers. Pius V, Gregorius Xlli, et Urbanus Vulunanimiter proscripserunt alteram Baji prO-msitionem : homo preeat etiam damnabiliter in eo, quod necessario faciι t, . Sed dices si ita est, in quonam etas liberum hominis arbitrium per Adae pecca-quitur de voluntate essicaei, ut Matth. T: non Potest arbor bona malos fruetus meare, nempe homo habens oluntatem eaeeaeem . quandiu illam habet, non potest malum agere. Vel lantum vult innuere, hominem propriis viribus nihil posse iuordine salutis; quo sensu iterum , Rom. ix : non volentis. neque eurrentia, sed miserentis est Dei. - U. Billuart. - Ii. Bergier, Dirionario, V. L- hero arbitrio.
33쪽
ιum dieiιur laesum, et viribus altenualumpDicitur laesum et viribus attenuatum non wlum, quia per Adae pereatum Voluntas hominis expoliata fuit dono justitiae originalis et speciali illa providentia, quasi sic regebat hominem , ut sua in potestate teneret Omnes corporis et animi motus ; Sed maxime quia propter ignorantiam, Propter vitiatam corporis i semperamentum , et egre-Natam concupiscentiam indesinenter ad malum inpellentem, voluntas nostra bonum honestum ita fastidit, ut nihil salutare velle et agere possit sine auxilio gratiae potentio-xis ea, qua indiguerit Adam in statu innocentiae. Imo sine gratia homo lapsuS ne νω est quidem actus honestos mere naturalesurduos exercere, quos tamen cum ordinario Dei concursu actuali elicere potuisset in statu innocentiae ). Hinc ad rem d. Augustinus I : Isbertas periit per peccatum,
sed ilia quae in paradiso Du. δ .
U. l. Quando est subjeetum libertatis8 R. Subi elum libortutis aliud est immediasum, et est saeuitas illa, quae dicitur libera ; aliud mediatum, seu denominationis , et est natura seu suppositum , cui libertas convenit. Hoc posito dicimus : libertatis subjectum immediatum sest sola
voluntas; quia in sola voluntate residet sor- maliter libertas , cum solius voluntatis Sit eligere Subj ctum vero mediatum sest Omnis et sola natura intellectualis; nam omnis et Sola natura inisellectualis cognoscit finem et media, uti media, ad finem conducentia; et ipsa sola potest unum prae alio eligere.
Etiam animalia bruta inquit Angelicus quaedam agunt judicio, sed non libero; quia
non ratiocinatione, sed ex naturali instinctu hoc judicant. Sed homo agit judicio, cidemerendum libertas eontrarietatis; adhue enim vera libertas a necessitate habetur in eo, qui ae- tum potest ponere aut non ponere. vel unum eligere ex duohus spuete diversis. Iia Saneti qui suerunt in gratia confirmati, vere liberi erant ae merebantur, quamvis essent impeteabiles, et bonum eligerent, non ejus oppositum. l in V. Bouvier, Inst. νωι ., tom. II. 2ὶ Ad Bonis. contra PelBg. 3 Nempe . ut proprie loquamne eum doetis imo Perrone lPraeleel. Theo . Compendium, volt . dum homo per peccatum excidit e flatu originalis justitiae nihil amisit ex essentialibus naturae suae, sed solum dona eidem naturae gratuito ex Pura Dei liberalitate superaddilat seu, quod idem eSt.Si Statum metati excipias, homo nune nascitur Pr0ut
Deo eomtitui poterat sine gratia, sine immori libjii licium i lud non est ex naturali instinetuin particulari operabili, sed Ox collatioue qualibet rationis: ideo tuo ngit libero judicio potest in diversa surri l4 .Q. 2. Quodnam est obiectum , et emercitium liberistis humanae γ
circa quod humanae voluntatis libertas potest exerceri. Iam vero finis ultimus ut talis consideratus,seu bonum i n communi, non potest esse ori ctum et exercilium humanae libertatis: selices enim non omnes esse volumus non ex electione, sta ex naturas imsius impulsu. -- illud orgo constituemus in omnibus bonis particularibus sive veris sive apparentibus; bona enim particularia si-Ve vera Sive apparentia nobis exhibentur cum admixione alicujus mali sive apparen.
tis, aut saltem uti si vita. defectibilia et iu susscientia. Ea itaque possunt a nobis eligi vel non eligi, retineri vel respui: et sub hoc
sensu dicuntur constituere o 'ctum et exercitium libertatis humanae IIJ.
n. 0uod adversatur tibi ro, dieitur libertatis impedimonium. Hoc autem efit necessarium, quod generico definitur : ad unum deserminatio. Quan quidem determinatio, Seu nomSsitus multiplex est: 1 Λlia est physica, alia morali3. - illa est, cui nulli modo potest resisti. - Ηaee, cui resisti potest absolute, sed dissi culter. . 2 Alia est meretιii, alia contrari latis. Illa determinat ad actum, quin poteStatem relinquat ab eo abstinendi. Hac necessitate se ipSe amat Deus; nequo enim potest abstinerse ab amore sui. Ilaec vero determinat ad unum actus Speciem sine Potestate ad oppositum: Hac necessitate Christus sertur in honum, ut malum nequeat agere.
late. Sine immunitate a concupiscentiae lucia. En mens Tridentini Concilii. dum definit: si quia non
eonfitetur . . . totum Adam per illam praevariea. tionis ossensam seeundum eorpus et ammiam in deterius eommutatum fuisse. anathema siι sem. 3. Deer. G peee. Origin.) idest laesus fuit homo per lapsum tum in supernaturalibus, tum in naturalibus graivilis. non vero in naturalibus ementialibus et naturae humana propriiq. lline patet ignorantiam, concupiscentiam aliaque incommoda.quibus urgemur . non alio sensu horari posse laesi nes seu vulnera nn tura . quain habito respeetu ad statum primae una protoparentum , mini ne ero ariolule et in se.
ηὶ r. S. Thomas, i, 2, q. 10, a. 2.
34쪽
I Alia est anteeedens, alia consequenν.- Antecedens se ii nbsolutat ost quase untem dit usum rationis ac voluntatis: ut contingit in motibus primo-primis.- Onsequens seu hypotheticui est, quae sequitur consensum liberum ac voluntatis determinationem: sic necΡsse est Velle studere , cum quis se determinavit ad studi'ndum. 4 Tandem Blia est eoaetionis , et haec idem est ac violentia, quae Oritur a principio ε,xtrinseco , et est determinatio ad aliquid contra proprium inclinationem, ut cum quis nolens traducitur in carcerem. - Λlia est inclinaιuin ε Seu naturalis , quae nempe sita est in quadam determinatione . Reu propensione voluntati insita ab ipsa natura: Dii est nocos sitas beatitudinis 1 . Hac necessitate henti Deum diligunt.
0. l. Quid est actuum humanorum moralitus pn. Omnes cum cl. Thoma Teologi in quolibet actu humano duplicem quasi naturam sive esse distingnunt, nempe phyricum, S
in genere naturae, et morale, seu in g n re moris. Actiis humanus secundum suum
esse physicum actus est, qui a libera hominis voluntate proficiscitur. Retus vero humanus Secundum suum esso morale nihil aliud est, quam ojusdom actus relatio ad regulam operandi . sola ad regulam moriam. Hi ne aelus morulis do finiri solset: netus h
manus eongruens veι repugnans morum regulis, vel etiam: aetur proeedens a deliberata volunιale eum subjectione ad regulas morum. Unde vulgaro illud: actionem humanum geri rei moraliter bonam, si cum morum requiis congruit; ορι moraliter malam,
si ab iisd/m diseordat. Ouae sun. ι inquies) regulae morum 2 eι in quo eonstituendae
Conveniunt Auctores, quod morum rogmine do heant esse rectae, certae et obligatoriast. Recιae, secus non essent laudandae,
Ex his patet, violentiam, metum atque eo ineu piseentiam i de quihus dictum est snpra esse totidem libertatis impedimenta , lieet non eodem
23 U. Liguori, Θ. Mor. , l. 5,Trael. praeambi. n. x XXIV. 33 De tuit. ereden. e. 12.14 l. 2. q. Tl. 2. 6. 3j Ex quo tamen patet, rationem ereatam per se non eonstituere regulam hanc. ed prout subflal legi aeternae. Iline Angelieus, i. 2. q. 19, 2. 3, ait:
nste lenondas . certae qu0ad praxim , alioquin homo se committeret errandi ν ricvlo. Obligatoriae , ut valeant homines obstringero - Sed in quonam praeesse constituendau sint, non omnes conveniunt: nos,
omissis obscuris quibusdam scholarum loquendi formulis , cum c ontinuatore Tou nely aliisque communiter dicimus , morum regulas esso constituendas in recla ratione, ita ut bonitas moralis actus humani sita sit in quadam conformitato et conV nientia actus liberi cuin recta rations; malitia nutomconsistat in ejus discrepantia, seis di flarmitate a recta ratione l2 . Reelum factum nulla modo esse potest linquiebat s. Augustinus) . quod non a reela ratione Proficisei
Cum tamen recta ratio duplex distingua lur, una increata qua in mente divina exi. Stit, et lex aeterua dicitur, altera creata quae est lumen a Deo creaturae rationali impressum , seu ipsa legis a ternao cognitio; idoo nil mirum, si vulgo etiam duae ad
mana et lex ahterna , juxta illud. d. Thomae 4 : regula voluntaι is humanae est gu-pleaer una propinqua eι homogenia , Milicet
ipsa ratio humana; alia vero est Prima regula. scilicet Ieae aeterna, quae est quasi ratio Dei I). Uiram tuo regulam probant Scripturne; de ista logitur : b ati immueu lati in via, qui ambulanι in lege Domini is . Du illa habetur: in omni opere tuo crede eaetide animae tuae ; hoe est enim eon serratio mandulorum Dei IJ. Ex his colligitur: l Actum moralitalis non constitui a libertato . linet et ipsa concurrere debeat; quia liber concipitur actus , antequam sit
2 Noque ipsum constitui a natura rationali in so spoctata ; cum ideo illum constituat, quia ordinem dicit ad legem aetem
3 Nequo ipsum pariter esse collo an dum in solo utili ac delectabili; si enim quod placet, illud semper prosegui et amplecti
licerpi, omnia passim PeSSundarentur, Pr
quod ratio humana su regula voluntatis humanae, eae qua ejus bonitas mensuretur. habet ex I ste aeterna , quae est ratio divina ; unde in Pa. 4 dieitur: multi dicunt, quis ostendit nobis hona' signatum egi Ruper nos lumen vultus tui; quasi di-eeret, lumen rationis quod in nobis est, in tantum potest nobis ostendera bona et nostram volunta tem regulare, in quantum est lumen vulιus tui.id est a vultu tuo derivatum.
35쪽
TRA T. I. DISP. I. CAP. I. ART. I.
32pria cupiditas modum non haberet, et quanto quis esset audacior , tanto esset honestior ; quod rectae rationi repugnat. Sunt consentientes philosophi morales, uti Ge
0. 2. υ ι sunι moralitatis species R. Duae solent moralitatis Species ab omnibus indicari ; bonitas nempe , et maliιia. Bonitas consisit in ipsa consormitate acti nis humanae cum morum regulis 3 malitia in riusdem conformitatis desectu. Disputant utrum ullam tertia species sit
admittenda, nempe indifferensia , seu illud
esse, quod ex se et natura sua non habet,
quod sit vel bonum vel malum moraliter ἰideoque quod sit conforme vol dissorme cum mosem regulis. Alii cum Alasia assirmant; hi enim sumunt indisserentiam incomplete, seu in abstracto et in se, non autem in individuo : quo sensu actus bene potest diei indisserens secundum speciem: quia ex specie sua non quidem habet quod sit bonus vel malus, sed quod sit capax alterutrius , et via ad alterutum. - Alii negant cum Gonet; nam, inquiunt, omnis species morali- latis necessario terminari debet in aliquo
individuo : at res quaelibet in individuo spectata , si cum deliberatione sit , debet
necemario congruere vel opponi morum regulis: si congruit, bona, est, Si non congruit, mala; non est ergo tertia species admittenda.
Sub duplici autem respectu considerari potest bonitas vel malitia moralis, obueeιive et subjecιive. - Objective spectata est ipsa actionis consormitas vel discrepantia in Se , et in ipso objecto considerata indipendenter ab agentis voluntate : haec dicitur bonitas, vel malitia materialis. - Subseeliisve vero accepta ea est, quae in ipsa volun-lale agentis considenatur , et libere ab eo volita est: atque bouiuas. vel malitia formalis solet in Scholis oppellari.
Q. Quid sunt sontes moralitatis pn. Fontes moralitatis dicuntur ea omnia, s De prinei piis legis naturae.
eipi physice, et secundum naturalem suam entilatem, sub quo respeetu Aemper est bonum bonitate naturae, ut ejuni, et eruis, et potest dare speetem iam actui hono , quam malo: si e v. g. pecunia γ' test esse objeelum materiale tam furti, quam rein
quorum vi actus humanus evadit moraliter
bonus, vel malos. - Tres solent enumΡ
ri, Objeetum nempe, finis et eireumfιantiae: nam ex his tribus trat,et actus, ut sit bonuι vel malus, melior pel pρjor. s l. - De morali actionis objeelou. 3. Quodnam est morale actionis objectum B. Morale a lionis objectum est id , circa quod immediate versatur actus moralis: quare objecti nomine non intelligimus illud omne quod voluntati exhibetur in ordine ad
mares tunc enim complecteretur et finem
et circumstantias. Sed sumitur stricte pro omni re ac persona, quae primo et per soattingitur ab actur sic v. g. res aliena esto oetum furti; persona humana est obje
Q. 2. tarum actus humanus sumat suam
moralitatem ab objeeto R. Assirmative : actus humanus sumit ah objecto suam moralitatem, et quidem primariam. Ita Angelicus, aliique communiter. 1 Sumit suam moralitatem ab o*eeto. Sane actio ab eo sumit suam moralitatem,
a quo habet ut sit bona aut mala ; atqui ab objecto habet actio ut bona sit vel mala, juxta illud quod legimus de peccatoribus: sa eιi sunt abominabiter sieul ea, quae dilexerum 8 .- Et d. Augustinus inquiebat: ια- sis quisque esι, qualis esι ejus dilectio: ιμ-
ra diligis' terram ea; Deum diligis 2 quid cleam' quasi Deus es F).
2 Sumiι moralitatem primariam. Pa tet: illa moralitas primaria dici debet, quae
actui ante aliam quameumque convenit, et quae etiamsi aliae mutentur, semper tamen eadem ipsa remanet; atqui moralitatis ab objecto sumpta ante aliam quamcumque u - tui convenit, cum actus sine ea concipi non possit, bene vero sine aliis: et aliae mutari possint, ista vero nunquam mutetur.
Sic furtum, quod quis in Ecclesia commit-lit ad se inebriandum, primario concipitur malum ratione objecti, quatenus nempe μst ablatio rei alienae, invito rationabilitor domino : quae quidem injustitia furto inhaestitutioni; tam avaritiae . quam pleemOuncta. Sed eonsiderari moraliter quatenu eonvenit eumreeta ratione et morum regulis , vel ab iisdom di- Mordat e si convenit intrinsece et ex natura sua. ullamor Dei, erit immutabiliter bonum ζ si extri et tantum et vi legis positi ae , uti jejuuium . poterit esse aliquando malum ἰ ex liue nempe elei reum tantiis.
36쪽
DE ACTIBUA nΠM IS aaret, etiam mutato sine, qui est ebrietas, et circumstantia, scilicet loei sacri. 0. 3. Ouidnam requiritur ut aelus humanus honitatem auam ob objecto desumat R. Ut actus humanus Sumat honitato mob objecto, non sussicit quod ista bonitas sit cognita ', sed requiritur insuper , ut di-reete et explicite sit volita. Quare 2 quia , inquit Angeliens, ad hoc, uι sit voluntas b na . requiriιur quod sit bona sub ratione boni, hoc est, quod teliι bonum, et propter bonum . Hinc qui jejunat, ut pareat sumpti hus, nihil apud Deum meretor, quia b
num non intendit prout bonum est; nam h
num non nisi ex integra causa. Colorum necesso non eSt, ut operans in
aetu signaιο , ut ajunt, seu reflere honitat' m actus intendat, v. g. ut client S cum : lo id agere, quia bonum est; hoc onim Osset onus importabile. Sed sussicit, ut eam intendat in aetu exercito , nempe ut velit actum, qua ratione bonuS est; uti v. g. si in oloomosyna intendat Suhl vare paup
rem; jam enim vult bonum sub ration o boni. Ouid vero squaerest requiritur ut aelus humanus malitiam desumat ab objeeto 2 Ut ortus humanus malitiam di sumnt hi, Objecto, sussicit, ut ista sit cognita ne volita implicite et indirecte; ugit enim contra rectam rationem quicumquo aliquid appetit, eum quo percipit conjunctnm esse malitiam, licet haec secundum se ipsi non placeat. Nec refert, quod, agendo de bonitale actus, ipsa honitas directe appetenda sit. Di-Sparitas in eo est, quod bonitas moralis si-vo honestas est appetibilis secundum se, et ideo secundum se . seu directe appotenda est: malitia vero exigit non solum quovis temDoro ac loco, et a quavis persona su-gi ; sed etiam quovis modo, ae ideo etiam indirecte et implicite: secus non omni m do vitaretur. Hinc qui se inebriat, licset non velit dir te privationem rationis et ipsum ebrietalis malitiam, sed solum intendat d Iectationem, quam percipit Px potu, turpiter tamen agit, et peceat.
14 l. 2. q. 19. a. I. 2ὶ Finis solet etiam dividi in finem euius gra-
lia: et in finem eui: prior est res. cui oblinendae ostens dat operam; seeundus est pyrson sera n Detum. ui appetitur finis gratia . Me in medico sati G
las est finis eujus gratia, aegrotus est finis eui. Item in finem. qui. et sinem quo: ille est quem consequi intendimus ; iste est ipsius sinis posse sto. Sic Deus est sinis qui hominis: visio beat ea finis quo , seu formalis. mee divisio non est in
duos fines.sed in duas restinum sinem integrantes ta) Nic. v. q. canonicus interessendo Chors primorio intenda Dei eultum. xerundarin clo Mn n- tondit stipendium.
li. Finis definiri solet: illud cujus gratia aliquid sit. Hi ne finis in agente dici tueotiam Pjusdom intontio. - Trifaria sesi finis divisio: 1' in finem operis, et finem Operantis; N in finem primarium , et sinem secundarium; ν in finem intermedium, et
Finis operis est ille . ad quem opus ex natura sua, et independonter ab arbitrio otvoluntato operantis dirigitur: qui indo dicitur finis proprius et intrinsecus. Sic leva
mon pauperis est suis et emosynae. - Finis operantis est ille, qui ab ipsius operantis arbitrio eligitur et in tonditur. Sic sinis medici medicinam suppeditantis potest esso vel apgroti sanitaS, vel pecuniae aut gloriae consectitio.
Finis primarius dicitur ille , qui innuit
in altum uti causa efficiens, ita ut sine illo actus non fieret. - Secundarius dicitur il - .lo, qui allicit tantum ad agendum, quin tamen sit actionis causa ossiciens ib). Finis vero ultimus est illo, ad quem omnia r seruntur. Est porro felicitas, in quam
homo necessario sertur. - Finis demum
intermedius est qui ad alium refertur, et in quo nitimo non qui scimus ). 0. 2. An homo debeaι agere propter linem aliquem pR. Certum est. hominem libere agentem aliquem semper finsem sibi proponere, ideoque semper u gem debere propter sinem ali- qusem. Nam n gere libpro ost aliquid eligere; aliquid vero eligere est aliquid sibi proponere. hoc autem quid est aliud quam ager propter finem' Finis autem duo refert, causam quae impellit ad operandum, ac term num , quia, obtento fine, agona quiescit. Est porro finis ultimus in executione . licet sit
primus in intentione; quia ut sinis obtineatur. debent praeire media s5 .
0. 5. An actus humanus bonitatem et m
44 sis media quibus studet avarus ad aucten
dam suam peeunium, in qua collocat suam hea
litudinem . seu ultimum finem , diei possunt lot dem sines intermedii. Ubi notamus hos fines p res eyse posse , non tamen diari plures fines ultimos totales. Sane finis ultimus est ad quem omnia refcrantur at si duo ess ne isti ,nes, non omnia diei possent ad ipsos referri. neque suPer omnia appeti et amari: quia amor erset divisus inter duos. Πue saeit illud Matth. 61 Nemo potest
37쪽
da TRACT. I. DISP. R. Affirmative . aclus humanus bonitalem et malitiam sumit a sinu ; inquit enim Scriptura si oculus tuus fuerit rimpleae, totum corpus tuum lucidum erit ; ri autem oculus ιuus fui rit nequam , totum corptutuum tenebrosum erit I).Oculi uul in nomine intenti mena seu finem designari,sic aperte tradit s.AugustinuS: oculum hic accipere debemus ipsam intentionem, qua facimus quidquid facimus: quae si munda fuerit cι reci et illud aspieiens quod aspiciendum est omnia
opera nostra,quae secundum eam OPeramur, necesse est boua rint: quae Omnia opera totum corpus appellavit Il. - Idom, adducens exemplum Catilinae, qui,uti Apostoli, frigus , Sitim, sana m sciebat, ait: unde emgo discernitur parricida isιe ab Apostolis nostris, nisi sine illo , quem diversisbimum
Finis aul in ussit ii actum humanum: -
ex indisserentu ves bonum vel malum , uti patet v. g. d ambulation . quae vel bona vel mala into ut onii suSi iij inr; - 2 ex bonoesticit mtiliorem, uti patet v. g. in eo, qui eleemosynam erogat, ut gratiam oblin 'at juste, c. Sle et tum perule vivendi; - 5 ex bono caecit malum , uti patDt V. g. in eo, qui dat Puellae eleemosyn m ad eam seducendam; - 4 ex na lo esseti priorem, tali patet v. s. in eo, qui furatur ad se inebriandum ;-5 ex malo efficit honum quoad Operantem, uti Datet V. g. in eo, qui facit lictum materi u liter mulum, Sed sinu bono.Q. 4. Ouid dicendum si objeelum subonum. Sed malus finis n. Si si uis est malus , totus Petus malus erit, juxta illud: si autim oeulus tuus fueriι n quam . totum corpus tuum tene brosum erit. Qui enim malo siue agit, vult Bouum, Sed Sub ratione mali: ideo prout ost volitum ab ipso, malum est 4M, nam bonum eae integro. Sane ratio improbat, ut eligatur honum ob snem malum : hinc DPodisplicuerunt dona Caini lidet pinguia, quia
Ouid i ero dicesi si siι bonus sinis, sed
objectum malum Τ Si uetus est suffectivo atque in se malus non potest fieri bonus ob bonum snem; tum quia bonum eae integra causa, ut ait Dionysius, vel quivis alius I); lum quia eos damnat Apostolus qui dicunt: faciamus mala, ut reniant bona si i). Neque obstat illud : si oeulus tuus fueriι simplex, totum corpus tuum luridum erit I ; quia non poteSt esSd oculus sim.
plox, nisi intentio fuerit recta; nec recta intentio, nisi bonus finis bene intendatur ;nec bene intendi, nisi per media bona. 1 dem dicendum do illo Angus lini: bonum
opus intentio μαι M, et de aliis. Non
lam n negandum, bonum finem minuero
malitiam actus mali; qui enim sic agit. minori affectu sertur in poccatum , et plerumque ignorantia aliqua iste laborat. 0. 5. An in eodem actu possit esse e pleae bonitat v l malitia2 n. Affirmative: in eodem actu potest esse duplex honitas vel malitia; potest pnim
idem ae ins congruere uset pugnaro cum sua
rogula duplici ex capite. Quo in casu duplex habo hi tur bonitas vel malitia , ob Q-xercitium videlicet duarum virtutum distinctarum, vel duplicis malitia'. - Ιlinc qui jojunal ox praecepto magis mersetur, quam qui id facit x sola dovotion et quia ille duarnm virtutum intuitu mnuptiar ad bene agendum , o dientiae et temperantiast. Ita
Ex his oti rem insortiar pro proxi, quod Consi Ssnrius po nil Pntem , qui se accusatv. g. de surto, debet interrogaro circa finem ab ipso in t 'nium; nam si hoc surto intenderit pecuniam sibi compararo ad Se
in bri Indum, nova ossot in Do malitia.
unm honum,alterum vero malum, videndum est utrum finis malus sit secundarius,an primarius: nempst utrum haec circumstantia finis superveniat actioni jam bonae; an vero Intecedenter se habeat, et instuat in t tum osteris torpus , ipsiam Pausando.
Si l, honitus actionis imminuitur quidem aliquantisper, sed non tollitur substontialiter; quia finis malus se habot tantum concomitanter.quin in ipsam actionis substantiam innuat: ut ost lcvis distractio in orando nonnihil taedii in jejunundo, quasedam V nagi
ria in opus bonum n gente; nam vetio jam antee dentor est in stio esse constituta. Si Secus PSsol, nii Billuari, vix ullus vol in ipsis Sanctis reperi rotur actus bonuS, Cum tum Helle opus qnodlibet bonum circumStantia aliqua leviter mala in sic ari conlingat. Si 2, actus erit totaliter malus ; quia ideo actus ille eligitur ut sit instrumentum ad malum: veluti si Sacerdos celebret ideo tantum , ut pleomosynam accipiat ,
circumstantia haec mala totam aufert O-
38쪽
DE ACTIBUperis bonitatem; reddit enim ipsam uissae celebrationem, quamvis tu se Sanctam iob illam circumstantiam, rectae rationi contrariam , ideoqne totam vituperatione
ne id quod in eo esι. maιιι iam habeaι: ut uit Angelicus 2 . Erit vulemnia lublevit ser vulgruuitur pro levitate vel gravitate finis; cum ipse sit regulariter tota ratio malitiuu I). I II l. - De circumstantiis. Q. Ouid est eircumstansia2
R. Circumstantia. Sic dicta quaSi cicium circumflans, definiri potest: accidens quoddam moraliser a latens iacιum humo uum
runtur ad circumstantiam: - ut non tribuat vetui primam essentium, quia ipsa est aliquid entitati actus extrinsecutu, ita ut sine illa et concipi et SubsiStere νυSSit. Talis est in furto circum, tantia luci sacri; 2 ut aliquam moralitatem inaclum ceserat. Sic v. g. sicuti in furtum refert quod tu loco sacro patratum fuerit, ita nihil interebi, quod manu dextra vel laeva illud comini,Sum sit.
Q. 2. An aelus humanus sumas suam bonitatem atque suam malitium a circum
lantiis pn. Actus humanus Sumit bonitatem et malitiam a circumstantiis. Patet . - l ex illa muliero in Evangelio quae duas tantum monetulas misit in gagophylacium; et
lam n divitibus ipsis plus ollerentibus sui tu Christo praelata ob circumstantias tam illius paupertatis, quam boni desiderii n0mpe amplius tribuendi s4 ; - 2 ex Tridendentino, quod definivit jure divino in consessione declarandas Osse circumstantias
peccati speciem mutantes ): quod inutiliter praeceptum eSSut, si circumstantia malitiam actui non tribueret; a ex ratione, quae ostendit ex circumstantiis revera uelum Saepius evadere priorem , ut si quis . g. Percuteret proprium patrem; iste nempe lipsa dictante rationet ageret non solum contra justiliam, Sed etiam contra pietatem. Q. 5. Quomodo circumstantiae dirιin-yuuntur pn. Circumstantiae sunt triplicis generis. Aliuo νn tant sperim. Alino non mutant . Sed dum laxat novam addunt speciem. Aliae
3ὶ v. Contemon. Theol. cordis, ubi eleganter pro more suo rem hanc pertraciat. - It. Liguori,
ilonique bonitatem vel malitiam augenι, vel
1 Circumstantiae, quae mutant meciem, illae sunt, quae actum humanum vel ex una specie trahunt ad aliam , v. g. ex indisserentu eum reddunt bonum vel malum : sic deumbulatio , quae sit ob corporis sanitatum , transit in actum bonum ex indisserentia, quam habet ex natura sua: vel primam speciem ita praefocant, ut impediant
quominus se prodere valeat: sic eleemosyna data primario ob vanam gloriam mala est, et ita mala, ut bonitas ox objocto om
2 Circumstantiae, quae addunι speciem, sunt illa ', quae bonitali vel malitiae objectivae novam bonitatem vel novum malitiam addunt. Sic v. g. bonitati cleemoSynae, si liare fiat ad oblitieudam a Deo gratiam casti . juste et pie vivendi, talis intentionis circumstantia addit uoxam bonitatem. Sie item maliti ac furti quod com- milli lue tu loco sacro, illa circumstantia loci addit novum malitiam. 5 Circumstautiae, quae nec Primam Syeciem mutant nec aliam addunt. Sed bonitatem veι malitiam augent. aut minuunι intra eandem speciem, Sunt illae, quae bonitatem ipsam , vel malitiam actus humani faciunt tantum mυjorem aut intuor m. Si emolor vel mitior pecunia r quatilitas in eleemosyna lacii majorem vel minor in pistem synae bonitatem, licet in Specie ut tu nu. tura sit eadem , nempe virtus charitalis. Sic major vel minor pecuniae quantitas surto sublata facit majorem vel minorem furti malitiam , lic t in specie et in natura Suasit cadem malitia, nempe vitium tui astitiae. id nutum duplici modo contingere potest: graviter, seu, ut vjunt, notabiliter ; et leviter , seu non noιubiliter. Circumstantia notabiliter augens in maiuria quanti talis ,
seu quae Sita Si tu numero , pondere et mul Sura, tunc censetur quando Seorsim
sumpta set disjuucta ab ipSo actu susticit ad
constituendum peccatum mortale: v. g. Si supponamus libellas tres constituere materiam gravρm in furto, si auferuntur ii l lao Sox, hui, bitur circumstantia notabiliter augens tu quantitate libellarum trium.
in ullis vero materiis ceuSetur adesse circumstantia notabiliter augenS, quando ex-codit modum ordinarium pereandit v. g. Si quis per uis ubem, vel Per annum i ut 'grum
39쪽
rem in malis l. Porro regulariter ita evenit: et sane quoties contingit actum externum esse causam et occasionem, Ob quam aetus internus pejor evadat, vel quia actus ipse internus multiplicatur, donec per exteriorem obtineat executionem suam; vel quia majorem habet durationem , cum statim actus exterior Persici nequeat. Praeterea nonne per actum exteriorem magis hebetantur sensus et proniores suot ad malum potentiae ipsae exteriores' seandala interdum nascuntur contrahuntur censurae ' oritur obligatio restituendi P Ideo quia regulariter aliquid ex his accidit, bene ait Haberi, quod ille, qui externe Operatur peccatum, semper dicendus est majus malum committere, quam qui illud tantum concupiscit. - Addet actus externus est interioris complementum , et ex toto unus exsurgit actus moralis , qui semperosi in consessione aperiendus. Merito ergo
haec propositio ab Alexandro VII damnata est sub n. 25: qui habuit eopulam cum so- Iuta , sati facit eonfessionis praecepto diacens : commisi eum soluta grave peccatum contra ca3titatem, non e licano copu
n. I: Certum de fide est, non omnes actus humanos esse indisserentes in se secundum Suam Speciem, seu objectum; eum quidam sint de se boni, uti v. g. actus Fidei, Spei et Charitatis: quidam de Se mali,
uti v. g. fornicatio, odium Dei. Ratio, quia sunt quaedam objecta de se rationi cons na. et quaedam eidem de se dissona. R. 2: Etsi non de fide, attamen certum est, dari actus quosdam in specie et in abis
stracto prorsus indifferentes ; actus enim humanus, consideratus in sua tantum specie et in abstacto, est ejusdem naturae, cujus est o retum. Atqui varia dantur objecta quae ex se et intrinsece neque bona Sunt neque mala, sed plane indisserentia ad bonitatem vel malitiam, ut sunt ambulare, stores colligere, ete. Ergo dantur etiam actus humani indisserentes in specie. Huc facit illud d. Hieronymi e bonum est consi-
pria tantum peeis, uti loquuntur Scholastiei, et in abstraelo: vel in individuo et in o nerNO. In v eis et in abstraelo est aetus eonsideratus in ordiane ad solum objectum, ad quod eaetenditur, ini d ambulatio in se, abstrahendo a quolibet deambu
nentia, malum erι linuria , inter uirum
n. 3: Tota quaestio est, an dentur aut dari possint actus indisserentes in individuo agente cum deliberatione . Mirmant M.tistae sic argumentando : actus , qui nec bonitatem nec malitiam contrahunt ex o, jecto, fine vel circumstantiis, sunt indisserentes in individuo; atqui dantur hujusmodi actus: ut esset v. g. ambulare, Spuer , ad ignem accedere. Nulla sane est obligatio haec ponendi, nee qui ea ponit, intendit s-nem positive honestum; ergo istae actiones in individuo ipso sunt omnino indisserentes
verum probabilius docent Thomistac eum Bellarmino, SuareZ, Valentia , etc., nullos omnino dari actus humanos indisserentes in individuo, scilicet quoad bonitatem vel malitiam moralem in ordine naturali. Omne
verbum otiosum , ait christus. quod Ioeuιi fuerint homines , reddent rationem de eo in die judieii 4 : est autom otiosum verisbum linterprete Gregorio M. quod aut ratione justae neceἷsitatis, auι intentione pias utilitatis caret 5 . Omnis ergo hominum
Sermo, qui non habeat talem necessitat mvel in lentionem, habet insitum vitium. Ε go nulla vel minima res in individuo inclinserens esse potest. - Ηine merito Augustinus: cavendum, ne, si ι philosophi, quaedam faeis hominum media dicamus interreete factum eι peceatum, quae neque in re et e saetis neque in peccatis numeremur 6). Et Angelicus sic argumentatur: oportet, quod quilibet individualis aetus habeaι a liquam circumstans iom. per quam trahatur ad bonum vel malum, ad minus ea parte in-tionis binis. cum enim rationis ειι ordinare. aetus a ratione deliberata procedens, si non sit ad debitum sinem ordinatus, eae hoc ipso repugnaι rationi eι hahel rationem m. li; si vero ordinetur ad debitum finem, eo venit eum ordine rationis; unde habeι rationem boni. Necessa est autem , quod vel Ordinetur. vel non ordinetur ad debitum finem : unde necesse esι, omnem actum hominis a deliberata rviions procedentem in individuo eonsideratum bonum esSe vel ma.
individuo autem et in eonereta est aetus eonsideratus non olum in ordina ad objeetum. sed etiam ad agentis finem et eiretima tamias V. Biguori, H. Ap. D. III. n. Σι.
40쪽
38 TRACT. I. DISP. IDiximus quoad bonitatem vel malitiam in Ordine naturali; nam quoad meritum vel demeritum in ordine ad vitam aeternam, utique dantur actus indisserentes in individuo. Sic actus sidei et spei, quibus impii divina gratia excitati tendunt ad justitiam,
nec merentur salutem aeternam. quia impii gratia sanctificante sunt destituti ,' nec digni sunt morte, quia illi actus sunt dona Dei ac Spiritus Sancti impulsus, non quidem habitantis, sed moventis 1 . Hinc in Concilio Constantiensi hoc sensu damnata suit haec Ioannis IIus propositio: nulla auria opera indigerentia, sed haee esι divisio immediata humanorum operum, quod 3inι vim tuosa vel vitiosa. Ex his pro praxi colligimus, bonum esse ac valde congruere, si saepe in die, vel saltem mane singulis diebus generaliter offerantur Deo omnes actiones nostrae, ut sic
adimpleatur Apostoli praeceptum, Omnia faciendi in gloriam Dei 2 ; et iterum: omne quodeumque facitis in verbo aut in opere , Omnia in nomine Domini Iesu Christi C, . in quae duo Apostoli praecepta ait d. Ambrosius M: in duabus epistolis, alibi in nomine Domini Iesu Christi, alibi in gloriam Dei, facere te praecipiι Apostolus PauluS, ut seias eandem esse Patris eι Filii stloriam, eandemque virιutem 5 . . Sed quaeresi eritne necessaris actualis
ad Deum relatio omnium sive verborum sive operum . CAP. I. QT. II. Nega live: non est necessaria illa ne tua lis relatio ad Deum ; hoc esset euiui onus
importabile. Sed sufficit relatio virtualis implicita , quae tunc habetur quando quis
operatur modo naturae rationali consentaneo; eo enim ipso, quo quis bonum agitob rius honestatem, jam censetur illud in Deum referre; quia opus ipSum ingenita sibi vi tendit ad Deum, qui est fons totius honestatis. Sicut lapis, uit Gonet, eae natura sua tendiι in cenιrum ut in terminum eι Anem sui motus, niSi violenιer sursum impellatur ab agente eatrinseco , ita quoiasteι opus eae objecto et eae natura sua bonum et honessum tendit in Deum uι luminis rationis ac totius boni honesti auctorem , niti violenter ab homine in finem malum refer
Unde propter Deum agere facile possumus , quin SP in per de Deo cogitemus. Sic v. g. operariuS nonne tota die Operatur mor- cedis amore . licet tolu die nequeat de ipsa cogitare γ Sie nonnu peregrinus qui iti eugit versus patriam Suam Ssemper dicitur ud patriam suum tendere, licet ilou semper de ea cogitau Quare lamet,i aliquis accedens ad mensam non cogitet actu de vitae conservatione, sed Solum de sanae sedanda, non ideo peccare dicendus est; qui enim vult famem explere, saltum virtualiter et implicite id vult propter ipsam conservationem , sicque cibum non appetit tuordinate.
Q. Quid est conseientia 'li. Conscientia , si nominis clymologia
spectetur, idem sonat ac eordis scientia quasi nempe Sit Scientia earum rerum quae in animo nostro sitae sunt: ita d. Bernandus. - Vel ex S. Antonino sic dicitur a
13 v. Tridentinum, aera. 6, e. εἰ et aes . 64. e. 4. - uamquam nonnisi improprie talea avius indiseferentes dicuntur; cum non tantum deliberata fiant, sed etiam ad aliquod eonsequendum rica m eant. 2ὶ Cor. ηυ. - V. LUuori, Opus uor. ι. 5. Triari. praeumb. nn. XLI et seqq. sa) Coloss. S. - il) Iu Luc. L. 2. n. 84. 5ὶ omnibus valde est eommendandum , in frequenter illam solatio et eoelesti jueunditate plenissimam d. Igninii a Lojola oriatonem secum in
conelasione et Scientia . quasi idem sit aeconeludens scientia. - Vel demum sic dicitur, quia importat Ordinem Scientiae ad aliquid, ita ut idem sit ac cum alio seientia, ut juta magis propriam significationem docet Angelicias, qui proinde conscientiam diffinit: applicationem scientiae ad opus a
Sed muraliter spectata conseientia com-
animo devote recitent: suseipe, Domine, universam meam libertatem . aecipe memoriam, intellectum atque voluntatem. Duidquid habeo vel possideo, tu mihi largitus es; id imi totum restituo, ac tuae Pror sus voluntati trado gubernandum. Amorem tui SO-lum eum gratia tua milii dones, et dives sum satis, nec aliud quidquam ultra P eo. isi V. clypeus Thest, de grat. , disp. φ. a S, ra. n. - Gum. De Aci. c. ia, a. 2.