장음표시 사용
101쪽
mintque in totum quinque Symplomata ordine quoddam sese deinceps si, Equentia, quorirna primum vacitatio est : secundum vacuatorum appetentia naturalis: Tertium ventris sectis: quartum eius sciasiis : quinium appe entia eius animalis, ouae omnium est ultima. J Quemadmodum igitur naturales
partes proprio geficiente alimento suctionis sensum habent: sic e edem habebunt sensum, quo percipient rem aliquampiaria frauantem : qui sensus minime ad animalem attinebit tacultatem . Porro faciunt dubitationem qii dam Galeni verba lib. de multitudine capite octavo, in quo dicit, grauiores fieri, di aegrius moueri eorum esse proprium, qui multitudinem, quoad viares patiuntur. Si enim id verum esse statuatur , non solum ad sentientem
iacultatem perti iactat affectus, verum etiam ad motivam : hanc enim animalem tae conitat. Hoc quamuis multum urgere nos videatur, tamen fa- Fcilem nisi meum me fallat iudicium solutioncin recipit. Quod autem anuino concipio tale est . Nempe aegrius moueri non pertinere protinus ad facultatem animalem: Sed alam ad naturalem facultarum : ventriculum enim
de arterias moueri cernimus : non tamen mouentem habent facultatem v luntariam : mouetur uterus, ac etiam , si placet, venae quando contrahia
tur, dilatantur, & in longius ducuntur : ac si rebus grauibus offenduntur, assiciuntur inolestiar at motus isti non fiunt voluntatis imperio': Quid de cordis motu dicam an hunc: voluntarium esse statuemus λ haec volui dixisse circa propositam dis itationem : meliora cogitabunt alij . Non possiuar autem hoc loco ditisimulare recentiorum medicorum errorem; qui dicunt idem esse plenitudinem quo ad vires, quod humorum qualitate peccantium G desectum; .qua re videntur malum succum graeci κομο μαν vocant, simul cum plenitudine confundere: quod sane adeo talium est , ut nihil magis. Est enim Cachochimia , quotiescunque humor aliquis , aut excrementum abundat citra sangmnis augumentum, aut aiam malam qualitatem adipiscitur neque aliud medici antiquiores nomine qualitatum audiuerunt, cum scilliacet dixerunt, purgationem humoribus deberi sua qualitate peccantibus. V rum plenitudo non est horum abundantia, sed flacconim, qui in venis comtinentur , in ratione , quam sipia nos ipsi diligenter expressimus. Sed de Cachochimia plura d:ximus libro de purgatione, & quaedam ctiam dice tur infra, hac de causa ne idem bis repetatur , ad eum locum lectorem relegamus. His duobus extremis generibus addere oportet alterum ex vir H
qae permixtum; potest enim esse plenitudo tum quo ad vasa, tum quo ad vires simul. Pone athletarum habitum , qui plenitudanem habet respiciet tem vasa , in sinochum putridam incidere; ianguis donec suam bonitatem finiat , quamuis vasa distin lat naturam tamen non grauat , tum verb putrefacti is cst grauitatis sensum assere . Quad igitur ese impedimento potest, quin simul liue duae plenatu lines complicentur si plenitudo quo ad vires gi-cimr, quae Vires premit, aggravatque; cur vires premerem quit sanguis ade, eius, ut uasa apsa distendat 3 obleniami quidem meo iudicio hoc plenitudinis genus Galenus , dum nono methodi medendi capiti quinto dixit, plenitudinem quo ad vasa posse amittere bonitatem suam; & vires aggrau
re; Vides hic , quod hac muritudo , siuet pliautudo, ca ratione quatenus v
102쪽
Aca distendit dicitur vasorum respectit: quatenus vero iis c copia siuatia boniatatem amisit, de vires premit, potest merito nuncupari plenitudo virium ro, specti & hoc similiter obsentauit maximus omnium medicorum post Hidi pocratem , & Galenum , Avicennas, dum inquit, & cum repletio secutidum virtutem est simplex , non sunt venae adeo inflatae J quid sibi volunt haec verba. repletio secundum virtutem est simplex J nihil aliud, ut sentio: nisi quod potest sit peruenire plenitudini quo ad vasa , plenitudo quo ad vires, quo casu venet erunt maxime tumidae: sed si fuerit simplex plenitudo, quo ad vires, non apparebit eius cemodi tumor in venis. Hoc est illud plonitudinis genus a recentioribus medicis praeterii duin.
tis incrementum , sed etiam vitium qualitatis reperiri. que in Carbochimia adesse peccatum in quantiatate. Caput quintum.
X ijs, quae hactenus dicti sunt a nobis sicile potest unusquis
que percipere, cur plenitudinem ipsaan affectiam in quantitate vocaverit Galenus :& qui post Galenum de rebus medicis scripserunt, unanimi consensu usque ad hanc diem admisere. Nam si utraque plenitudo incrementum sanguinis in vasis denotat, C quantitatem adauctam esse oportet: atque idcirco nunquam consistet Plenitudo cum humorum inopia, copiam abundantiamque sipponens. Non ira i men audiendum est , quin manente plectorica culpositione, vitium in qu litate inesse nequeat: propterea grauiter aberrare videntur mihi, de a ratim lne, atque experientia discedere: quicunque id ipsum in plenitudine non admittiuat: Ego enim nullum inesse in oti vitium inuenio , cuius ca- . pacem vir Σωραν non esse sciam. Intemperiem inquam omnem, crassiciemis ivisciditatem, agitationem, defluxionem, permistionem flatus, ac mali su uici, tandem vero putredinem. Quis enim inficias ire Udebit in sinocho tabre, γε ex πυε θωμα proficistitur , surguinem calida intemperie non esse , praeditu demor inest in sanguine, cur frigiditatis etiam incremennim adci-Dst nequi temperatum ρ Hic ego admittere non possiim recentaoruin qu trundam opinionem putantium , tunc assectiun naturam amittere plenitudianis, generata cruditate: ac non esse amplius boni fiicci copiam. Duplex enim crudato est , una , quae sequitur mali sicci vitium , quam putredinem non . immerito vocabis : de qua dicebat Hippocrates concocta medicari , de .imouere non cruda: alia quae ex diminuta coctione sit. Illam recte itani mus esse, a 34M ν: haec vero nomen de naturam a lili et Plenitudinis reti- . . re aliquando posse minime tinficiari potest: quandoqui leni lica huiusmodi cruditas nondum absolutam , omnibusque numeris persectam sunt scripserinam sanguinis: ab illius natura minime tamen diuituitur : cum sit sal guis diminute concoctus: qui ex necessitate natum, non ex illius vitio, pro- .pter Digi nn in Irartium nutrimentum g Gul Oportuit. ε
103쪽
Hoc animaduertisse mihi videtur Galenus priori libro ad Glauconem do- Eeens curationem febrium putridarum cum Symplomatis , quando se inquit: Age enim sebricitet quis, & adsit plectorica dispositio, verum ex recentibus cruditatibus sit. c. J Vides hic Galenum profiteri plectoricam dispositionem
ex recentibus cruditatibus adesse. Hanc eandem alidiuit libro de ratione curandi per venae sectionem, quando modum docet huius vacuati
ius in crudorum humorum copia. Oratio illius in hunc modum habet. Vbi ergo multa vacuatione est opus, verum vires sunt imbecilliores, in his acuationem partiri expedit, uti minimum , & me fecisse vidistis in iis, quibus crudorum inerat tactorum copia. Nam pauculo sanguine detrant protinus mesti cratum exhibeo probe coctum cum incidenti in edicaminum quopiam , vcluti hi sopo, origano, & interiin etiam nepita , aut pulegio , Faut certe cum melicrato ocmeli , aut origlici: ac sic rursu sanguinem mi- .nuo.c.JAt si quispiam diceret eius modi cruditatem minari putredinem, deesse veluti incoatu quoddam vitium, & nondum absolutam . Diacerem primum id non fore necessarium, quia coctione potest emendari cruditas : mox autem si id contingeret, non video, cur a natura plenitudinis a ceri debeat affectiis: nam meo τιν Δ μιν pari ratione diceremus es se κα προις quia ipsa etiam non minus, quam cruditas, immo multo magis putredini obnoxia est: itaque negari non potest cum ples orica dispositione frigidam complacari posse intemperiem . eadem ratione quid uetabieeundem sicciorem, aut humidiorem fieri sine permistione aliorum excremem totum hoc dicebat Galenus libro de multitudine capite undecimo, cum sanguinem ob solam intemperiem humidiorem factum, maiorem copiam e Gcrementorum aquae similium in seipsim aggregare: eamque astiationem si, plicem sanguinis intemperiem esse , non autem καλωρομιαν asseuerauit. Pomro crassitiem, de visciditatem recipere quis dubitat aut ex medicis quis alia quando expertus non est 3 Permisceri autem posse cum vitiosis humoribus
etiam patet: idque duplici modo, aut quod duplex essestiis fit , mixtus imquam ex γυί--: quem recte diceres , Plenitudinem , aut inchochimiam notam, pro maiori aut minori bonorum, aut malorum sit corum abundantia. aut quod illis paulatum egredientibus modum, plenit dinis ratio permaneat. neque enim quaelibet excrementitiorum minorum permistio, cum abundantia ianguinis Plenitudinis naturam tollit: seu solum,
quae magna fuerit. Putrefieri autem sanguinem msse manente adhuc plenia Hrudine ex Galeni doctrina non est ambiguum : utputa qui de hac materia libro secundo Aphorismorum fuerit hisce verbis Iocutus . Nunc vero hoc tantum sessciat adiungere ijs, quae prius a nobis sunt ennarata , quod incia pere quidem potest ea, quae ad vires resertur multitudo, absque corruptione,
verum non potest bona permanere e nam omnino necesse est, ut secundum qualitatem transmutetur,&processi a temporis corrumpatur. Vertim etsi istiud
nati interim multitudinem ipsim nominabimus donee ex superfui vacuati ne residuum bonum fieri possit. Quod enim in vinis accidit accestentibus, tale quiddam & in sanguinis alteratione contingit: quod autem in vinis a cidit tale est: ubi ex toto acida secta tarti non redeunt ruris ad vini n tumu
104쪽
A turam, paruo autem in ipsis facto momento, ita ut acidii qitide habeant saporem, nondum tamen acetum sint, multa multoties ex his pristinam naturam recuperarunt. Hoc idem in sanguine euenit: nam de ipse . ubi magna in eo sit facta corruptio inon redit amphus ad habitu naturalem: Si vero pauca contingerit: Ubi id , quod est superfitum, fuerit vacuatum, quod residuum existit, ad suam naturam restituimr . Equidem consuetum est huiust nodi dispositi nem non corruptionem, sed multitudinem nuncupare: illa ut dixi) sola umcata corruptione, quae tam astatu dignam habet eam, quae ad id, quod prae ternaturam est, euersionem, ut non Posiit iterum ex naturae coctione ad pii
mam humoris redire bonitatem haec Galenus, qui rem de qua disputare proposui', adeo mani stam facit, ut mani stius sere nihil possit inueniri. B Cur vero inquies ) si res ita habet nuncupatur Galmo , a Tecmas inquantitate λ quia denominationum inquam ab eo fieri oportere constat , quod rebus inest secundum essentiam: non autem ab accidentaliter inhaerentibus. Quantitas necessario aucta est in omni multitudine: in ea, quae vasa respicit, sensibiliter: in alia vero multo obsturius. At certe non est ne si rium sitare sanguinem eas mutationes in qualitate , quas praediximus. Res in hoc affectu haud secus habet, quam in καμο μύα, in qua licet aliquando mali succi adaugeatur quantitas, non tamen dicitur peccatum in quantitate: sed in qualitate . Quia omnis ratico μια contraxit vitiosam aliquampiam qualitatem: haud tamen necessarib quantitatis peccatum supponit. Bilis enim quod exempli gratia propono ) quamuis adaucta non se, putredinem ta- Cmen, dc venenatam recipere qualitatem potest , quemadmodum: tera e crementa. Huic igitur nomen assectui imponendum fuit id exprimem, quod illi inest ex propria natura, non ex accidenti : Nullumque potuit aptius ex cogitari nomen: cum Galeno de alijs probatis authoribus qualitas , tum rei formam, tum vitium si ficent: ut in libro huic tractationi dicato explan uimus: sed de plenitudinis generibus haec iussiciat dixisse.
niat, ct de planitudine panticulari. Caput senum.
TVRNτεκiu vero doceamus, in quibus utraque plenitudo com D l l ueniat: Primum autem in hoc uno conuenilint, quod utraque P l l tam in fanis, quam in aegrotantibus esse potest ; quod testat tur Galeni verba libro de plenitudine dum ait. De plenitudia ne demonstratum est bifariam, de fieri, α dici plenitudinem:
nempe uno significato ut ad vires: estem, ut ad continentium humores v sorum laxitatem, quod quidam vocant κατα onme: utrique vacuatione
est opus, sale in homine valetudinario, sue valente euenerit; cane quemadmodum qui onus gestat, non protinus ubi grauatur , ac fatigatur iam c cidit, ac victus ab eo est: ad eundem modum , si virtus a plenitudine grauatur, fieri potest, ut nondum homo aegrotet. J haec ille . animaduertere a tem oportet hoc loco, quod quamuis plenitudo quo ad vires in sano corpo-
Te possit consstere, diu tamen, ut supra docvimus perdurare non Potest; nam Tes
105쪽
vel humores putrefiunt, vel furiones concitantur. Commune rursus est ut iupEque plenitudinis, quod possunt non solum venae humorum, succorum it c pia repleti : sed etiam corporis habitus : quamobrem non oportet utraque corpolum genera scirnper in quavis plenitudine repleri: sed modo hoc, nam do illud. Tettio conueniunt , quod utraque fit ab eisdem succis, nemphaut ab omnibus humoribus smul adauctis, aut a puriori sanguine excrescen- . te; aut ab aliquo ex succis sanauineis una clim puriori sanguinis parte, nam fieri plenitudinem citra sanguinis abundantiam est impossibile. Postremo conueniunt; quia aliquando totum corpus afficiunt, aliquando autem deter minatam eius particulam: illam quidem uniuersalem plenitudinem. hanc vom particularcin , Iocalemque nuncupamus. Sed quia recordor , dum ego hac de re cum quodam clarissimo medico disputarem, eum dixisse mi- Η hi nunquam Galenum admittere plenitudinem particularem a sed uniue salem dumtaxat . confirmare hic oportet, ea quae diximus illius autoritate: r tionem quidem non afferam, quoniam compertum est omnibus eundem A. fecti:m , qui in toto gignitur corpore, posse etiam in determinata quapiam particula generari. Is itaque dum de plenitudine disserit, haec habet. C uenduin praeterea erit, ne particula illa decliuis fuerit: neue paulo ante cPteris vehementius mota. j declarauerat prius venariam tumorem indicare pleni rudinem quo ad vasa; sed monet , ne particula quae plenitudincm patidicitur, fuerit decliuis: quia propter decliuitatem tument venae ; neue veli mentius mota, quia similiter mota facit eundem tumorem: cur igitur si non
admittitur particularis plenitudo, inquit, s ne particula illa fiterit decliuis 3 J Gα parum infra ait. Plenitudinis autem species, ubi in uniuersiim illa corpus dispergitur, his notis sit ni distinguendae. J sed quam ob causam si a Galeno non admittitiar nisi planitudo uniuersiim corpus occupans; dixit. Γ si in uniuersum corpus dispergitur pJ haec enim verba manifestissime indicant aliquam adesse plenitudinciri : quae non dispergitur in uniuersum corpus, re supra docens , quomodo grauitas sit nota plenitudinis vires respicientis, es rissime significauit localem plenitudinem admittendam esse . sic enim est. Nam si in aliqua particula, quae sensu praedita sit, ulla humorum multitu do aggregetur, in ea statim grauitatis sensius quoque excitatur : nam qu tiescunque pondus loco aliciti insederit, ibi etiam humorum multitudo adi
regabitur. Alij quidem essent loci, quibus hoc ipsam confirmare possem, Hed quoniam in re manifestissima amplius immorari pudet, pro naxillis hi
sussciant. Potius autem id obiter:adnotemus , quomodo dixerimus 16 nirudinem ine communem assectium tum venarum , cum habitus corporis 3
dicimus igitur, quod plenitudo primo, ac principaliter est affectius quidam venosi generis: ut colligere est ex definitione plenitudinis , quam supra d
.clarauimus. sanguis invenis primum abundat ;& hae primum copia tument, distenduntur, disrumpuntur, aggravantar: ab his tamen secundo quodam o dine est habinis corporis: Porio cum in hoc ipso constiterit pleni Ndo, pi supponit plenitudinem adesse primum in venoso genere: quae vcro in venis, aut totius corporis, aut determinatae partacula consistit, non ex necessitate
ponit plenitudinem habitus corporis.
106쪽
LIBER SECUNDUS. DE DIFFERUENTIIS, ET SPECIE AVS P LEN A
G Mux .unc de sis ciebus Plenitudinis , quae sane parum recte a medicis recentioribus explicatae sinat. Sciendum cst itaque tot esse species picnitudinis , quot simi modi quibus contingit, .i sanguinem ipsum supra mediocritatem augeri . Porro autum
hoc tripliciter accidit, uno equidem inodo cum Omnes hum res veteri seruata proportione adaugentur; quem sane modum omnes medi-- ei admittunt: est enim modorum omnium communi sit mus; atque diuulga-- tissimus, & nunquam a Galcno clim de plenitudine astit pretermissiis. quamuis multoties alios sub silentio pertranseat . hic ille est uniuersetissimus plenitudinis modus, de quo supra ex eius viri autoritate in methodo medendi, in libro de plenitudine, ac de coinpositione medicamentorum localium t
cuti sumus. altera vero est, quotiescunque purior sanguinis portio supra in diocritatem suam, naturae limites iam egressus nimium aluindauerit, reliquis autem tribus partibus eodem modo sese habentibus . nam quemadmodum
potest aliquispiam humor citra sanguanem augeri ; sic profecto nihil impcdimento esse potest , quin sola purior pars sanguinis , reliquis ne minimum
quidem auctis , increscat. Hunc sane plenitudinis modum Galenus exposuit libro de compositionς medicamentorum locat. cum ait. sit autem plenitudo C quatuor humoribus ex aequo auctis : aut etiam solo sanguine: nam cum alius quispiam humor redundauerit, veluti est pimita, flava bilis, itemque nigra, cinismodi auctionem , siue redundantiam non plenitudinem, neque simpliciter multitudinem; sed cum appositione pituitae , aut flauae bilis , aut nigrae in corpore factam multitudinem dicunt. J h e ille. Non admittunt hunc plenitudinis modum recentiores quidam medici in suis institutionibus: cui dem enim esse putant cum superiori: illorum uerba sic habent . Neque est cur aliquem turbet , quod hoc loco plenitudinem etiam csse tradat, ubi solus sanguis supra modum, aut proportionem augetur: nam, ut paulo ante est commemoratum sanguinem venarum intelligit , qui purus non est , & sin
plex; sed alios etiam humores sibi periaustos obtinet. Quod plane confirmat, D quae ipsemet Galenus in libro de plenitudine scribit, ubi inquit. feri haud
potest, ut unquam in venis tam exquisius , sincerusq; sanguis contineatur ,
ut nihil vel bilis, vel pituitae, vel serosae humiditatis inseratur; unde&ego in superioribus idem intelligendum esse volui siue humores, siue sanguinem abundare dicerem ; quippe immistus, es ab alijs humoribus sincerus languis
nunquam in venis continetur. J haec illorum verba, S opinio. quae pro cto mihi nunquam satissecit; prii num quia, ut iam diximus , cum Galenus inquit. aut sistius sanguinis I mani sestissime segregare videtur puriorem sanguinis partem , a maila sanguinea; quatenus pro humoribus omnibus intuli igitur. Dcinum vero , quemadmodum possulit alie sanguinis partus, ut bilis flaua, pituita, atra bilis, non adaucto sanguine increscere; cur suar-liter non poterat purior pars sanguinis incrementum capescere, alas humoris
107쪽
bu permanentibus intra limites naturae suae λ Caenerum posse augeri al ox Ehumores in venis non aucto sanguine, vim ex iis est, quae manifestinima sunt apud omnes, & ex Galeni verbis , quae insta reseremus clarissimum fiet. Item causam non assequuntur, propter quam non sit plenitudo, cum sanguis purior dumtaxat augetur: quia, inquiunt, simplex in vinis, atque impermistus non est sanguis. fateor, quid tum postea λ non poterit purior sanguinis pars augeri Teliquis non adauctis , aut si poterit, non erit plenitudo hoe equidem sequi non videtur : nam mihi similiter dabitur ratiocinandi locus contra Galenum, atque contra experientiam ipsam; quia scilicet , fiaua bialis, aut tenuior sanguinis pars nunquam in venis est impermissa,& simplex, atq; augeri non aucto sanguine non poterit λ ac ide esset de reliquis humoribus
iudicium. Quid, inqui et sortasse aliquis: haec est Galeni ratio libro de pie. Fnitudine: ego vero inquam cognostere me Galeni rationem I S quamuis a studum non fuerit hunc auctorem aliquando reprehendere 3 hac tamen in
parte recipimus, & approbamus . Sed eius sententia in hunc modum habet: quod idem significat, sanguinem dicere s atque omnes humores: quia sanguis non est simplex, impermittiis, & sincertis in venis; sed 'semper cuin tribus humoribus confiisiis. Harum igitur propositionum idem est senses. Sanguis auchis est : omnes sicci aucti sunt . At non est idem sensus harum propositionum. Omnes humores aucti sint: solus sanguis auctius est . quia
dictio haec s solus J & dictio disiunctiva aut J qua Galenus utitur, distinguunt puriorem sanguinis partem a massa sanguinea , quod autem haec fu rit mens Galeni ex ipsiusmet verbis insta clarissime docebimus. Sed haec cisatis de secunda specie plenitudinis. Quod autem ad alteram pertinet sciem dum est postremam esse , cum unus quispiam humor ex i)s, qui in venis consistunt ι supra veterem proportionem avebas fuerit, sed non solus; verum siniui cum sanguineae partis incremento : quod dixi de uno simplici hum re; idem sane de duobus intelligenduin venit; est enim idem in utroque casu iudicium. hunc plenitudinis modum medici sere omnes recentiores igno. rauerunt s quem tamen inanissestissime Galenus expressit his verbis. Sed cum, aut cuncti pro veteri proportione aucti fuerint, aut unus ex eis breuein quendam coeperit excelsum: potest ergo sanguis in plectoricis disposti nibus excessum ampli lsimum adipisti: nullus aliorum potest: humorum enim prauitas id genus, non etiam multitudo, ncque plectora nominatur. J&pat Hlo inta. Opus tamen est , ut in singulis horum humorum , simul sanguis augeatiar: alioquin non. plenitudo, aut plectora; sed cachochimia potius diaccnda venit. J His quidem verbis Harissime significauit tertium hunc pisnitudinis modum; cum scilicet unusquispiam humor mediocriter supra suam proportionem auctus fiterit. Causam velo addidit, cur is f mediocrem e cessiim J dixerit: quoniam hi nimirum augeri nequeunt, & suam quam a natura bonitatem habent, conseruare: secus autem dicendum est de puriori langit inis parte; quoniam is potest maximum assiimere incrementum. Verum auia humores dupliciter augeri in venis pomini: vno quidem modo citranguinis auctionem, quod in cachochimia potissimum contingit: alio m do cum sanguinis incremento: hic modus est plenitudinis a nobis declar
108쪽
A nis. Ergo quoniam plenitudo est sanguinis supra mediocritatem incremcntum, hoc vero fieri tripliciter potest, vel ciam omnes humores aequaliter augentur, vel cum sola purior eius pars increscit alijs non adauctis: vcl cum sumul cum sanguine aliquispiam humor mediocrem excessum caeperit, idcirco ab . hisce tribus incrementi modis tres emanant, ut dictum est, plenitudiunis species. Hoc autem loco addere oportet, quid recentiores quidam medici, qui nostro tempore floruerunt, & artem medicam suis laboribus non
parum illustrarunt; de hisce plenitudinis speciebus tradiderint. Hi duplicem esse plenitudinem dixerunt: aliam sane simpliciter dictam 3 aliam vero secundum quid . Priorem vocant cum omnes succi aequaliter augentur 3 aut etiam solus sanguis : Posteriorem autem cum aliquispiam humor augetur fiaB mul cum sanguine: hanc vero es nominationem desumere praedominanti humore: prout is fiterit, aut biliosus, aut melancolicus, aut pituitosus ab horum nomine esse plenitudinem ipsam nuncupandam . Verum profecto hic
multa sunt, quae mihi parum satisfaciunt, quamuis admittam distinctionem ab illo propositam de plenitudine exacta, & nota siue secundum quid . primum quidem, quia ubicunque sanguis si a pra veterem proportionem auctus fuerit, semper plenivido exquisita est, ac dicitur: siue solus sanguis adauctus fuerit , siue simul cum ali)s humoribus : permistio enim aliorum humorum
cum sanguine non facit, quod plenim do sit secundum quid : siquidem ea, quae simpliciter eo autore ) dicitur, esset uocanda plenitudo secundum quid , &. cum additione. Praeterea si audiunt incrementum humorum cum sanguine,
C quod scilicet illi dumtaxat aucti sint, sanguis autem minime; sed tamen sint simul cum sanguine confiisi; ea quidem non est dicenda plenitudo secundum uid ; sed malus succus , & Ochochimia , ut Galenus auctor est tit in libro e plenitudine , tum libro decimoteretio methodi medendi . At vero si intellexerint sanguinem etiam cum aliquo ex praedictis succis adauctuin; opus est, ut hanc simul cum aliis plenitudinem simpliciter uocemus; quae res coim firmatur, quia Galenus , quem tamen is auctorem sequitur , ne minimum
quidem habet in confirmationem opinionis huius; placet hic referre eius verba, ut proposita tractatio careat omni difficultate , sic enim inquit. Nihil est igitur, quod neque tumorum sigillatim species; neque Cachochimiae, hoc sermone cupias audire ; sed cum aut cuncti pro veteri portione aucti D fuerint, aut unus ex eis breuem , qtiendam csperit excessum. J deinde vero declarans cur dixerit. Γ breuem quendam excessum J addit. potest ergo sanguis in plectoricis dispositionibus excessum amplissimum adipisci: nullus a tem aliorum potest: humoria n enim prauitatis id genus, non plenitudo,n que plectora nuncupatur: eam ob rem pulsus quoque in Ochochi mi)s pr pri; adamussim sunt humorum notae , in supradictis vero multitudinibus non perinde euidentes seruant d: serentias , quoniam superfluens humor omnino cum copiose sanguine est. Jhaec Galenus . ex quibus colligere est da Terei diam aliquam esse verae plenitudinis non secundum quid dictae ciim unus humor bieuem excesium acciperit simul cum ipso sanguine Verum quia dixerat plenitudinem csse cum aliquispiam humor breucin quendam excessum acceperit, ne plenitudinem, & Cacho chimiam inuicem confundere vider G i turi
109쪽
tur; voluit explicare: quomodo unius humoris abundantiam intelligat , se an enim inquit. Porro singulis iis, quos cnumerauimus iuxta sanguinem qu que oportet augeri: nam si flava bilis aliquando sola , ut in i stericis, lupea uerit, talis asscchis, non plenitudo, aut abundantias sed Ochochmia: hoc est, humorum vitium est, idem quoque in atra bile,& pituita. J Non coim turbent autem nos Galeni verba, oui s is distinguens signa d. fferent animplenitudinis, videtur selum in medium afferre signa, quae dominium signi mrant simplicis humoris citra sanguinem . Verba in hunc modum habent. Verum species multitudinis cum scilicet in totum corpus porrecta est , diastingui hac ratione conuenit. Ruborem praseiure sanguinis copia: flaua bilis pallorem; pituita, ubi dominatur ad albidius, qua in natura postillat, ut si potior sit atra bilis, ad nigrius declinat. J Nam his verbis voluit distingum Fre lim cies plenitudinis a signis propri)s, quae hoc modo sunt intelligenda. Primum veris omii: una hoc sciendum est , quod in hoc conueniunt omnes plenitudines , ut ruborem praeseserant, nisi humores alte occubuerint a verum hic rubor aliquando magis , aliquando minus apparet I magis quiadem euidens est in ea , in qua omnes humores fuerint aequabiliter aucti satque in ea similiter, in qua solus sanguis redundauerit. In aliis minus asinparet , in ea, in qua sanguis simul cum pituita abundat, color ad albidius re sit : idest apparet quaedam rubedo ad albedinem decliuis. & flaua bile cum Ianguine redundante sese osteri nobis rubedo permista cum palliditate: & melancolico sicco superante alios humores, rubedo quidam conspicitur permixta nigredini. Hic certe sensi is est verborum Galeni. hucusque igitur dixi- Gmus , quid sit plenitudo , quot plenitudinis genera , quomodo fiat. Caet rum ne quid tractationi nostrae desit , methodo diuisua omnes di fierentias, atque species plenitudinis inuenire constitui a summo genere in hunc in
dum exorsius. Statuamus uniuersalissimum genus latinis esse Abundantiam: a cis vero πλι labori, aut amoris me. Haec igitur in uniuersum est duplex: qu dam est mali si icci redundantia, quam graeci, ut saepe diximus, vocari solent υωχυμιίαν : de qua nihil est agendum hoc loco, cum ad nostrum institutum non pertineat. Alia est abundantia boni ilices: hanc graeci vocant, ut praediximus. η υ 'ν - ος. Solus autem sanguis noni succi nomen per eccellentiam meretur. Duplex afferri solet eius genus: unum,quod exacta dicetur plectora: aliud aute notha, atque illius etiam genus duplex est, unii ad v, H rum capacitatem relatum, quod vocant etνογ Aliud ad facultatem,& virtutem,dictum ab eisdem - τὰ ναμιν Ex quibus tertium etiam est a nobis constitutum ex utroque mixtum. Porro horum singulum primum diauidini r in species tres: prout stant tres modi, quibus contingit sanguinem adaugeri : horum unus est, quando omnes sicci in venis consistentes veteri struata proportione adaugentur: qui modus taim a Galeno , tum ab omnibus gracis fiequentissime recensetur: alius , quando purior sanguinis pars, supra tres reliquas incrementum sumit: tertius vero, cum simul cum sanguinis sincerioris incremento una ex alijs partibus, aut duae sanguinis increscunt. Ex hisce autem speciebus quaelibet aut totum corpus invadit: ac propterea
uiuersilis dicitur, estque aiaxime propria plenitudinis ratio, aut determin
110쪽
A tam aliquampiam partem, v cerebrum, iecur, phlegmonemuὸ alicuitas loci Rursus quaedam aut in solis consistit vasis ut venis & arte ijs: aut etiam Gmul habitum corporis obsidet, ut carnes . in hunc modum habere videtur mihi diuisio plenitudinis exacte: Quae vero non exacta dicitur est, quae fit GPlenitudine, & Ochochimia simul: quando laitur aut in venis, aut e tra venas coquo duae resultant differentiae plenitudinis nothae malus succus permistetur sanguini , aut alibi continetur, duplex aflectus adest. specie diuersus. Nuncupatur plenitudo ex maiori sanguinis abundantia: non exquisitavero ob malum saccum: qui si sanguinem superaret fieret notha ut alibi diximus. Hinc dici solet aliquam plenitudinem esse biliolam : aliquam melancolicam , aliquam pituitossim : Quando scilicet humores excr B menti iij in venis fuerint cum sanguine permisti: Pemustio haec non est sanguinearum partium , ut dietiam fuit : sed humorum a sanguinis natura distantium , a quibus tanquam a piopria materia Ochochimia procreatur:
idem faciundum est iudicium , si extra venas malus abundauerit siccus. Sed ne videar nouam afferre in medium complicationem horum aflesbium
specie inter se diuerserum: id persuadere volo Galeni auctoritate: Hic habet libro quarto de finitate menda capite secundo haec verba . Tertium autem laboris genus Phle monodes stilicet, in Plectora simul cum praedicta fit Cachochimia J hic locus eiustemodi complicationem apeiete docet: quando Cachochimia extra venas consistit. Quod verisi possint mali fiicci invenis etiam adaugeri simul cum plectorica disipositione, est meo iudicio )C adeo notum, ut nulla indigeat explanatione . Hoc Galenum voluisse scio in quarto libro methodi medendi capite sexto, quando dicebat: plenitudinem aliquando sanari Balneo , aliquando frictione , nonnunquam dk rentibus medicamentis , & aliquando purgatione: Π in quadam epist Ia ad Iulium Pichinum medicum apprime doctiim , siclipsisse memini. Pomin Plenitudines omnes iam ennarratae magnam habent in eo quod magis , & minus latitudinem : etenim cum omnis plenitudo supponat liantitatis ii crementum: non est hoc ipsum in una quaque specie aequale. Idcirco qumdam. erit plenitudo pania , quaedam magna , quaedam mediocrisi Hirsiisque in unaquaque sua aderit latitudo : vi mauna plenitudo dicetur tripliciter: quaedam enim est magna simpliciter ue quaedam maxima quaedam mediocris. D Ad haec vein plenitudo πινα ναμιν. cum virtutem imbecillam sepp nat, quae a leui copi maxime grauatur : hic etiam aderunt sitae differentiae penes gradus & latitudincm imbecillae virtutis , & grauitatis: quas, ut omnibus notissimas, minime prosequor. Addo tamen , tanquam maxime utile nostrae huic tractationi, multitudinem duobus adhuc modis considerari must, uno quatenus est in actinatio quatenus potestate fimara est, actii quidem aliquando talis nuncupatur; cum humores actit in venis , aut habitu corporis, aut alia qualibet particula supra naturalem mediocritatem redundauerit Aliquando plenitudo iaculate ,& potentia dicitur; ut cum osses resiis in ristis, vel menstruali sanguine, vel alia consileta euacuatione plenitudinem. certδ expectamus. aut etiam cum humoribus omnibus fluentibus ad determ natam particulam veremur loci illius plenitudinem;sed de proposito negocioseus diximus;quae placet in sequenti schemate in iunionuri gratia describere. Abundantiλ