장음표시 사용
91쪽
complicatis dicendum est. ergo sanguis aliquam habens intemperiem , alis Erationem indicat per contrariam qualitatem , at vero missionem sanguinis nunquam; Patrado autem, quatenus putredo, non curatur sectione venae, ceu quae alia remedia desiderat, ut alio loco ex Galeno adnotauimus. quand quidem, si hanc vim haberet, semper, atque omnis putredo indicaret inisti nem sanini inis. Primum vero ab omni ratione alienum in , quod semper putredo indicet venarum sectionem; ut diximus in nostra tractitione de se bribus, quo loco rationem curandi docuimus putredinem, quatenus pure
do est. Deinde, si in aliqua putredine mittere sanguinem expedit, id quidem contingit, non ut putredo est, sed alterius annexi ratione, ut in eodem op re declarauimus. Postremis nec in omni putredine , sed in aliqua mittitur sanguis, ergo putredo, ut putredo non indicat misitonem sanguinis: sed haee Falibi diligentius docuimus ; atque sertasse in sequentibus, si occasio dabitur explicabimus. Tenuitas vero ex omnium medicorum sententia suum comtrarium postulat, nempe crinitiem: quemadmodum haec, tenuitatem exigit: haecque propria est indicatio, quae ab his suggatatur. Caeterium quid indicet plo nitudo superiori capite demonstrauimus, quo docuimus ab ipsa plenia tudine non indicari mastionem sanguinis , sed evacuationem dumtaxat . quod si hoc a plenitudine minime potest prestari, multo sane minus sanguinis defectus , & atrophia venae sectionem indicabit: haec enim exhaurit timguinem: illa vero sanguinis abundantiam in dicat. igitur si haec vera sunt , 'uemadmodum putantur, constat ram guinis vitium non indicare
Libri primi de missione sanguinis, Finis.
92쪽
V o Μ 1 A M itaque hactenus propositarum opinionum falliatatem ostendimus; reliquum est modo, ut ipsam veritatem doceamus: Caeterum, quia haec minime doceri potest, nisi prius cognoscamus, quid sit plenitudo , quot plenitudinis genera, de diiserentiae sint; & quibus funis cognoscatur , atque tandem nisi rationem curandi multitudinem , expo-ianc causam accedendum est ad propositae tractationis, quae semper apud omnes medicos maximas difficultates habuit, absolutionem; at aequam doceamus , quid sit id quod vere indicat misitonem sanguinis.
ne, quibus in hac de planitudine tractatione Hendum M. Caput secundum. X p a D I T autem prius quorundam nominum aperire ifica-U tionem, anteaquam ad plenitudin s definitionem accedamus : - hac enim ratione suturum spero , ut unusquisque multo laes- r Π bus , M ue dilucidius , quae sim dictitrus , percipiat. Nominal verό dilucidanda haec sunt.
με - ο πιμία. Est autem Φλωμ ' pmprie alimentorum satietas atque ingurgitatao s Id enim ex nominis vi deducitur. At vero Hippocrates ad humorum redundantiam nominis notionem diuertit eum in Aphorismis inquit:
asseetiim vacuatione sanari dicat: negari quidem non potest , quin eam v cem pro communi genere multitudinum viii et . Id enim erat eius auth ris institutum, docere methodum, qua sanari possit, non omnis modo cibo-E , rum
93쪽
rum satietas , sed etiam humorum multitudo, & Aliquando Evidetur mihi inultd contractius si unere , pro multitudine , quoad vires: ut quando in libro de plenitudine capite quarto, plenitudinem quae ad quatuor vires refertur, & quae in venis, & arteriis , de qualibet corporis parte coimilat um: nomine vocavit. πλω erat velo significat ali)s plus habendi, ainti irendive cupiditate immodicam ,auaritia circunscribente, quae sibi parte maiorem iusto praecidit,& vitium eius, qui in omni re praecipuum quippiain habere vult : opponitur ei ογα ' Piωτοι ciuilis iustitiae conservatrix . M dicis aurem denotat multitudinem, & redundantiam,& in hac significati ne proprie utuntur. Galenus re alij antiqui, licet hoc nomen per se quai titatem solam complectitur , aliquando tamen Liciat etiam efferre illud de qualitate : ut quando Galenus agens de febri magna & calore , quo pluri- Finum aegroti condictantur, dicebat consistire illum in Q λεονεξία caloris. Sed hoc factum est improprie, quia nomen quanti non potest commode ad F litatem referri, ut Galenus ait tum primo Aphorismorum, & primo de s brium differentijs, tum alijs in locis admodum se uenter : licet Hipsum
ex omnium antiquorum confitetudine verborum significationibus abutentium contigerit. At πλη γος Eustachio multitudincin ου τὰ ιμπ significat: Ego vero nomen commune, Sc generi cum esse arbitror, quo utraque plenitudo compr hendatur: Sicque non modo a Galeno in libro de plenitudine de alibi usurpatum fuisse stio : Sed etiam a veteribus scriptoribus Thucidi-de, & Homero : Ille quidem sic ait: π uis πιι 1 τυχα ον. J Ille vero
φλοί κοιο Δεύ γ. J Porro secundum Erasisti arum sic reserente Gilli huic tractationi dicato, unam dumtaxat plenioedinis speciem significat, qua
vasa ipsa tenduntur: neque perperam, ut ego sentio, nam os retras Θωμι, T . J hoc est praeter modum crescere,& abundare nomen deductum filicse suspicor . Galenus in gratiam Erasistrati hanc admittere opinionem videtur, tum libro de causis pro tarcticis, tum libro aduersus Iulianum, in quo se scriptum legimus. At vero si eatenus sanguis augeatur, ut venas nondum distendat , adhuc Plectora non est. J At quando ex propria loquitur set tentia , eo nomine utitur tanquam genere ad plenitudinem quo ad vasa, requoad vires : etiam libro de febrium disserentis primo haec habet. Nihil igitur minim si ex Placio is sebres eueniant: etenim 'obstructiones multae Hfiunt, atque uniuersum corpus in huius odi ai ctibus male difflatur: Sicu
ti sane in altera multitudine , quae ratione potentiae dicitur cito ad con ption humores deueniunt. J Vides hic, utramque plenitudinem nuncupasse, eo usum nomine tanquam genere: quod etiam ex eo colligitur, quod libro de multitudine capite undecimo utramque plenitudinem eadem cestinitione complexus videtur, cum ait. Nunc vero , non de ijs , sed de illa, ut supra diximus, multitudine sermo est, quae. Me a. dicitur, com sistente in corpore toto immodica humorum poritone. 3 Ceterum κα--
non est proprie humoris abundantia , ut placuisse quibusdam scio : ted est vitiositas succi, quicunque sit: nominis enim Ethimologia hoe sic gesticat: cum hoc a tam humoris inuo abundantia potia a uandoe cinis.
94쪽
A plicari: ut libro de γωι ιυγμα. demonstratum a nobis mit. Explicatis tu hunc modum hisce nominibus , consequens est, ut doceamus, an pleniti do , de qua instituta tractatio est, sub horum aliquo contineatur. In primis ce tissimum elle arbitror, hunc tacetum non esse κακωμίαν : quandoquidem toto , quod dici solet coso , inter se dulcrunt: Est autem propriὰ is ais chis plenitudo, quem Graec& magis familiariter , ut cum Arist
tela loquar vocant, utemur nos perpetuo utroque vocabulo: mutito tamen magis postremo : Cum nobis constet idem etiam secisse antiquos medicos . verb,& πλεονε5α videntur vestiti genus: quoniam omnem complevituntur suae signascatiora is ambitu, multitudinem: siue fuerit viatio malorum humorum , siue sanguinis, & eorum , quae cum sanguine n B cessario continentur , procurata. Dixi veluti genus cite: non autem propriὰ genus: quia habet utrumque nomen nonnihil nisi tamen fallor) quod in pedire videtur , verum, & ut logici loquuntur, unitio natae genus. - ad satietatem , ingurgitationemque refertur . - Ποα ad qualitates. at neutrum huic potest conuenire . Idcirco sirin non parum anceps an hoc, an illo in suerint Graeci in definitione plenitudinis nomine , tanquam g nere: Si quispiam autem dixerit viriliaque aptari posse, non reclamabo, nec mordicus contendam, modo ille mihi vicissim concedat, tum utendum ii minibus, ut placuerit, tum etiam me cum latinis agentem posse dilucidius illius definitionem afferre: quod nunc experior sumpto in hunc modum tractationis meae principio.
qua obiter alio iram omnium errores, manifes in . Caput tertium. i Go itaque plenitudinem definire in hune modum seleo. PINnitudo est si uinis sipra mediocritatem abundantia. Hum rum , qui in humano sunt corpore , est; utiles sunt , atque Gmul alendo corpori idonei : aliJ vero superuacanei, non tamen inutiles: illi proprie vocantur succi: hi aulcm , humores, aut excrementa: illis venas tanquam receptacula dedit natura: his ventricu-D Ium pro pituita : chystim in hepate, pro faua bile ; lienem pro melancolia constituit, Plenitudo in his minime consistit ; sed proprie est esse his si
corum corporis . Porro saccos nuncupamus quicquid in venis continetur pro nutriendo corpore idoneum .rat vero in venis nihil aliud secum dum naturam continetur, quam sanguis , ac illius partes; quas aliquando excrementorum nomine, pro eorundem simili duae nuncupamus. Tenui rem enim illius partem flauam bilem: crassiorem, mesancoliam; crudiorem Pituitam recepto nomine vocamus: at vero pars temperatior , sanguis diciatur. Nec est quod absurdum alicui videatur sanguinem ex tot conflari pa tibus, seu in unam substantiam partes quatuor conuenire. quoniam hoc idemia musto, in lacte, aliisque succis manifeste conspacitur. Atque, ut de aliis
95쪽
leuis inrum ; aliud tertium, quod toti musta permistum est , in eoque seo eatet: adhuc quartum ipsum videlicet purissimum, ac sincerisiimum ; cuius reliqua tria fiunt velut excrementa. Gippe poliquam mustum recens ab uvis expressum, coniectumque in dolia fuerit, ab innato sibi calore effervescit, mutatur,& coquitur: tumque excrementa, quae prius quidem confusa in rant , apparere incipiunt; atque cum primis concoctionis vi secemuntur, &secedunt: alterum sane grauius magisque terreum, quod in itindo subsidens faecem appellant: alterum leuius, magisque aereum, quod per sunma inia tat , & nos vini dicitur: porro ubi mustum a faecibus, & a spuma fuerit e purgatum : tamen crudis adhuc partibus visum effugientibus praeditum est, quas tandem die n numero vini calor euincit , & concoquit , idque sincerum & purum , quod remanet vinum nominatur. Quamobrem , ut om- Fnes musti partes unius musti, vinique nomine nuncupantur; sic suae omnes sanguinis partes, quas nomine excrementorum propter similitudinem nunci pari diximus , sanguinis vocabulo nuncupantur: Igitur duo per sanguinei intelligamus: alterum quidem congeriem quatuor partium, siue quatuor li morum in venis consistentium: alterum vero quartam partem a tribus ima ' rinatione, non re ipsa secretam omnium temperatissimam . Itaque cum H . nitudinem esse sanguinis supra mediocritatem abundantiam definimus, quam lanificationem audimus λ Omnes recentiores medici putant , sanguinis nomine intelligendum esse, humores omnes , qui in venis consebant, siue s cundum , siue praeternaturam: idque probant ; quia nunquam sanguis in v nis sincerus est, atque impermistus: sed semper continet pituitam, & utram Gque bilem: deinde quia Galenus quotieseunque languinem dicit, intellia
gere semper omnium humorum congeriem solet. sic enim is auctor ii quit. fieri haud potest, ut unquam in venis tam exquisitus, sincerusque -- guis contineatur, ut nihil vel bilis, vel pituitae , vel serose humiditatis imseratur : unde S ego in superioribus idem intelligendum esse volui, siue humores, siue sanguinem abundare dicerem; quippe immistus,& ab alijs h moribus sincerus sanguis nunquam in venis continetur. J haec Galenus. v tum proposita opinio mihi nunquam, ut libere dicam , satissecit ; quoniam non solum sanguinis appellatione omnes humores intelligere oportet; sed
etiam puriorem, atque sinceriorem eius panem: nam , ut rationes praete
mittam, quae hoc ipsum persuadent, de quibus ego infra sigillatim dicam , H in differentias plenitudinis prosequar , Galenus huic opinioni clarissime reclamat ; dum stilicet plenitudinem definiens libro de Compost med. loc.
m. cap. dicebat esse, cum omnes humores aequaliter augentur , aut etiam solas sanguis. quibus verbis distinguit plenitudinem cum omnes succi aequalia
veteri tamen seruata proportione adaugenturi ab ea, cum non omnes ,
sed solum purior sanguinis portio sit per reliquas adaugetur . Haec enim diactio s aut J semper est dictio distinctiva; & haec dictio altera s solius I distinguit puriorem partem ab alijs omnibus humoribus : sed quia haec insta
clarius explicabuntur a nobis, accedentes ad reliqua , staniamus in pleniti
dine semper augeri sanguinem , siue quod humores omnes a quibus singulta Partes nutriri possunt, aequabiliter augeantur; sue quod temperatior,& su uior
96쪽
A utor illius pars dumtaxat increscat. Quod vero ad ipsit in Galenu attinet asfirmantem idem esse dicere singuinem, quod omnes humores: dico diuersis rationibus , considerationibus lite sanguinem esse cum illis idem diuersum. Si puriorem eius partem dumtaxat nomine sanguinis intelligas , hamorumque appellatione excrementitios, qui a sanguinis natura distinctam habent Dibstantiam a manifestissimum hic apparebit discrimen: Aderit etiam diue si , cum utroque nomine sanguinem audies , purior erum pars longe distat persectione, & usu ab alijs partibus sanguinis minus perfectis , & abs latis. At vero est omnino idem specie sanguis cum ali)s humoribus , v bisanguineam massam audiamus , qualem supra musti , & lactis exemplo dociaraui, communis autem natura in hoc potissimum consiliit,: quod omnes B partes intrauenatae concrescunt; quod omnes oras habent: quod olimes nutriant; denique quod omnes eodem colore praeditae sunt , disserentia dumtaxat existente in eo quod magis , & minus : bilem igitur sanguini permis
stam vocabimus sanguinis portionem tenuiorem, pinguiorem, magisque se uentem: pituitam , crudiorem: melancoliam , crassio , & terrenum exist
re sanguinem dicemus. Haec substantiarum permistio non prohibet, quin una dumtaxat augeri possit, alijs minime ad auctis. Sed expendamus quae iusta sit in venis humorum proportio, quoniam ubi fiat super lianc incremem tum plenitudo est , ac dicitur. in homine bene temperato, & optime sano
minus est, flavae bilis, quam melancoliae: minus huius, quam pituitae piatuitae minus, quam sanguinis puri. Iusta illa,&conueniens omnium hum Crum proportio consentanea, & naturalis est aequabilitas: atque is sanguis optiamus de benignus censetur, qui ex quatuor succorum naturalium aequabilit te constat , non sic quidem , ut is parem habeat omnium portionem , sed pro ratione, quam uixi, cuique idoneam. Cum igitur secundum proporti nem expositam , vel omnes humores augentur: vel si non omnes Purror san suis : vel cum purioris sanguinis incremento unus , vel duo ex alus succi Incrementum assumunt, tunc sime adesse plenitudinem dicimus : nam hisce tribus modis contingit augeri sanguinem , ut loco suo declarabimus . V rum , ut satisfaciamus recentioribus medi aliorum definitiones explicemus. Galenus itaque non uno modo definire mihi videtur plenitudinem. Quoniam primum sic definit libro decimotertio methodi medendi, cum inquiti
ρι- ζουσα . J idest cum aequaliter inter se sicci adaucti sunt, id de plenitudinem,
re plectoram nominant. Alibi vero se definit. πυοπα-ε-ι το ωλῆρος τω καθ' ὀμπτο lutes Dora χ' -. J quod est . Plenitudo est humorum in animantis uniuerse corpore redundantia. Et in alio quoddam opere sic dem
M J Plenitudo inquit) generatur quatuor humoribus proportione auctis saut selo sanguine. Quid igitiir Di vuli haec definitionum varietas λ cur non uno, atque eodem modo semper ipsam plenitudinem desinit 3 Ego quidem puto Galenum uarias definitiones attulisse, ut uarias plenitudinis disserentias complecteretur . Pro primae autem definitionis intellectione primum scire oportet. ham: vocem. s. ri in J quam saequaliter interpritamur: nihil
97쪽
aliud signiscare, quam proportionabiliter : Falsum enim est, esse plenὶ tudia Enem cum aequaliter idest , ut tanta sanguinis, quanta aliorum succorum sit quantitas) aucti sunt succi: nam hic affectus potius esset cachochimia. Opus enim est, ut libro de plenitudine idem autor significauit sanguinea parte sima
Elios succos abundare , ut vera contare plenitudo. quamobrem est intellia penda ea vox secundum sensum a nobis in nostra definitione propositum sat eue, ut idem autor fgnificauit libro de compos medic. see. l . Veteri scilicet seruata proportione: quam nos supra declarauimus. Deinde vero opus est Diniaduertere propositam definitionem non complecti species omnes plenitudinis; sed unam dumtaxat, cum scilicet omnes succi veteri seruata pro portione adaucti sunt: aliae vero minime sub definitione continentur s. cum videlicet solus sanguis auctus est , reliquis minimὰ auctis: vel cum sanguine Faucto unus, aut duo ex tribus humoribus simul cum ipso sanguine increu rint; de quibus nos Ioco suo dicemus: nostra vero definitio omnes complectitur ditarentias ; Cur vero Galenus mam tantum differentiam , siue sp
ciem complectatur, quamuis difficile sit diuinare; nec ego is sim, qui plurimum in autoribus componendis laborem; tamen dicerem, id ipsum fecisi se, quia haec uniuersalior in plenitudo: atque quia in communi usu fortasse sic filii eo tempore plenitudinem definire. Quod vero ad secundam definiationem pertinet multa sunt; quae mihi parum satisfaciunt. horum primum est , quod possunt humores in uniuerso corpore abundare citra plenitud, nem: cuius natura, & essentia hoc ipsum. postillat, ut semper sanguinea pars adaugeatur: hac igitur non aucta; humoribus alius increscentibus , em Gdem autore confirmante libro de plenitudine non est plenitudo, sed cach chimia: Deinde vero leucophlegmatia , icterus; humores habent per totum corporis habitum adauctos, citra tamen plenitudinem : Rursiis non explicat definitio modum particularem augumenti, an scilicet veteri seruata propo tione, an autem citra hanc intelligatur. Adde quod, qui dicit plenitudinem esse humorum incrementum non distinguit plenitudinem ab aliqua specie
cachochimiae, qua cum adest humorum incrementum . Amplius, quia plenitudo non solum est uniuersalismum scilicet per omnes venas continetur et sed etiam aliqua est particularis; ut nos infra declarabimus; cum inquam , omnes succi veteri seruata proportione aucti sunt indeterminata quapiam particula', ut in capite, omnes humores veteri seruata proportione augentur : Hquae certe differentia in proposita definitione non continetur. Postremo admodum vitiosa videtur mihi eiuscemodi definitios quia definiens ille αλεον αν affectum multo uniuersaliorem ut superiori chpite declarauimus: non potuit uti nomine Hi tanquam genere : quoniam
species ingredi non potest definitionem generis: dicit enim Graeωληθω J idest. Pleoneria est plenitudo J cum id semper verum non sit: p test enim esse Perinde enim in , atque si diceremus animal est homo. Multo quidem rectior esset oratio huiuscemodi. πλῆ θος vel in cras, ri tit . quamuis hoc genus mihi videatur ambiguum: haec certe in ni una faciunt Galenum non infrequenter abusum fuisse nominibus: ac decebus omnibus no semper acu tusime scripsisse. Caeterum longe videtur me.
98쪽
A Iior postrema dclinitio, utpote , quae duas complectatur disserentias plenit dinis , ut ego interpmtor: atq; una dii taxat omittat. Prima continet, cum in quit s quatuor humoribus proportione auctis J secundam vero cum inquit aut solo sanguine J quamuis recentiores medici dum haec postrema verba interpratantur, toto, quod aiunt, coelo, decepti sint: ut fio loco infra dicebimus. haec quidem, quod pertinet ad Galenum: de recentioribus autem medicis in prebentix nihil venit dicendum ι quoniam ij in magistri verba iurantes, Galeni definitiones alierunt.
O x x δ duplex est in uniuetium simplex plenitudinis genus: ALterum quidem dicitur plenitudo, quoad vasa: alterum vero plenitudo quo ad vires s his tertium genus addimus cx vir que extremo permullam , quo ad vires scilicet, & vasa furuila quod sane plurimum admiror, neminem hactenus ex recenti ribus medicis antinaduertisse. Planitudo qtio ad vasa ess, quando venae co Poris propter nimiam sanguinis abundantiam tument, Z . adeo quidem ut maximum tensionis sensum inuehant : periculumque non mediocre immineat , ne homines, aut si bito sitis entur , aut ipsa vasa rumpantur: Vocata est ab Erasistrato . κατα το eo μα: quoniam , ut idem scripsit Galenus. C κατα τοis ε' τοῖὸ αγγειοις - νίσαται im νοεῖται J idest infimsis per vasa humoribus consistit atque intelligitur : de qua sic loquitur Hippocrates in Aphoris inis . Habitus Athletarum , qui ad siuinmum bonitatis attingunt, periculosi, si in extremo constiterint; neque enim possint in emdem permairere, neque quiescere ; cum vero non quiescant , neque pol sint proficere in inclaus, reliquum est igitur ut decidant in deterius. J x Gai nus in eius loci commentario; Cum enim vasa inquit cibis , di potibus fuerant sit pra modum rupleta e periculum est ne disrumpantur, aut calor n tiuus sit Tocetur, aut extinguatur. J haec igitur de qua nunc loquimur plenia ludo respicit vasorum capacitatem , minime autem necesiario ipsas vires ;quae validς cum hoc asscctu plerunque permanent; ut patet athletarum exem- D plo. de hac sic Galenus loquitur labro de plenitudine: quando propter multitudinem aliquod distendetur , aut disermpitur assectius is ad continentia vasa pertinet, de non ad aliquas vires. J& in nono methodi medendi; Pl nitudinc ait) cxistcnte, quo ad vasa dum copia bonitarem stram fetuat, pariter augeri cum robore virium est nata; ita si quando has grauat, nec de caetero auginitur, tunc naturae bonitatem amittet. J h c ille . Planitudo, de qua loquimur indiscrenter reperiri potest in rebus animatis, atque inanimatis: videmus enim vires, atque alia vasa ad O repleri, ut periculum immianeat ne disiumpantur. Plcnitudo autem quo ad uires minime vasorum c
pacitate per se respicit: in hac enim quamuis abundantia sit surguinis supra in diocritatem; non tamen est tanta , ut uasa disiundat : sed haec necullario re ιpicit uirus , & facultates nostri corporis . saepe agitur mediocris plenitudo
99쪽
infirmiori naturae, Se facultati molesta est, & grauis, ideoque mense plenia Eetudo quo ad uirtutem dicitur: haec humores, ubi diu perdurauerit ad cor ruptelam ducit, de fluxionem in particulis imbecillioribus proritat, ut d cuimus in commentarij; nostris in Galeni librum de ratione curandi permissionem finguinis . Verum habet hoc loco dubitationem & meo iudicio
minime contemnendam, cum tres sint facultates humani corporis : naturales
inquam, uitales, & animales ; quarum uinim respectu eiu modi pleniuido ad uires dicatur. Huic ex communi omnium medicorum consensu respondetur dici relatione ad uires animales sensiti uas, quam rem perbelle exprinsit Galenus libro huic tractationi dicato, dum inquit. Dicamus igitur quotiescunque prae multitudine aliquid nimis distenditur , aut disrumpitur asso.ctum talem ad continentia vata spectare, non autem ad aliquas uires. Cum Irvero grauatur ad sensitricem potentiam: nam neque idipsuin omnino ad via rus Pertinet omno, cum naturalis potentiae haec grauitas assectus non sit. Jhaec Galenus. ex quibus illud etiam colligere est corum sententia ; hanc plo. nitudinem non aduenire indigerularer rebus animatis , atque inanimatis, ut saperior plenitudo: quoniam inanimata cum sensu praedita non sint, non pinsuit eiuscemodi grauitateni sentire: in iis igitur dumtaxat reperitur; in quiabus sensitnia inest facultas ; de quo maiori sensu praedatae sint paniculε , eo
magis huic plenitudini obnoxiae sint. Q ramobrem tametsi vasa non tument, nec copia distenduntur, plus tamen continent cinguinis, & alimenti: quam a natura regi, gubernarique possit. Ego vero, licet turpe videatur ab ali rum sententa a discedere, in gratiam veritatis, qua nihil charius habeo muLGlo aliter sentiendi uri esse puto: quam rem breuibus aperiam, expectans, alios acutiori praeditos ingenio , distinctius explanaturos, aut etiam me ipsam e roris si ita coni gerit admonituros. Ostendo primum ipsa, quae praemu tiir a plenitudine grauante vires, sensitivam ex necessitate non habere '. tentiam , atque si habent, ad eam non mitinere eiuscemodi ai sectum. Cer tissimum est plantas a rebus grauibus non mediocriter laedi: quae tamen m
lestiam illam minime sentiunt. Quandiu illae vigent, & florent , propriam sesitare figuram cernuntur a at si ob aliquampiam causam imbecilliores redduntur, protinus declinant, concidunt , atque franguntur. Etiam illud Gdem facit, quod nos videamus ramulum fructibus quampluribus onustii optime illos continere, atque terre, quandiu natura regens sue bene habu Iaxit: at si legantur, & filo appendantur ramulo, is continuo deprimetur, de stactus in terram concidet. Cur, quaeso te, id contingit non alia de cai si, nis quod natura illa , qua uiuit planta, animat eos filictus , regit,comtinetque: atque tunc illi non sunt admodum graues: ubi vero amplius regere non potest: aut sinit eos sponte decidere, aut continentes partes rumpuntur. Quis hic dixerit grailitatem hanc pertinere ad sensitivam animalem pote tiam λ Sed ne plantarum exemplo hoc dilucidare videamur : in animalibus idem contingere Galeni testimonio doceamus: Hic asserenda est eius sententia , cuius etiam secundo capite tractationis huius meminimus , ex libro de
febrium disserentis primo, quae sic habet. Nihil igitur mirum, si ex Plectoris Mus eueniant: etenim obstructio a multae sunt, atque uniuersum corpus
100쪽
A pus in huiusmodi a diibus male dissatur: sicuti sane in altera multitudine,
quae rarione potentiae dicitur, cito ad comiptionem humores deueniunt: qu niam non bene seperantur, neque concoquuntur , cum ea, a qua conficium
tur , uis inualida exillat J videntur mihi haec verba multo clariora , quas ridici positi. Vis inquit non est valida cuius relatione plenitudo dicitur quo ad vires propterea sanguinem concoquere & transmutare non potest enincque succedit putredo. Sed estne facultas sensitiva, quq concoquit, an autem naturalis 3 Amplius libro de multitudine capite decimo, sanguinem dicit multum esse non solum ob tentionem vaserum , sed etiam ob comm ditatem natura: verum, quam hic intelligit naturam non certe animalem, at potius vegetatiuam, atque naturalem. Huc etiam referenda sunt quae se-B cundo Aphorismorum decimos timo comentario dicebat, multitudinem , ciun ad vasa, tuin ad naturam, quae nos gubernat, comparari. At quae nos gubernat virtus non est senstiua: sed uis est in omnibus partibus contenta, quae omnes regit, omnes vivificat, quam Hippocrates p rio nomine voca uit naturam: & Galenus aliquando calidum innatum. Praeterea multo ape
tius idem videtur mihi docuisse libro de multitudine, quando proponit,
multitudinem ad vires quatuor naturales comparatam cognosci non posse ex
grauitate: & idcirco alia inquiri debere signa : quasi quod ipsum percipere
molestiam rei Meuantis, ad concoctiicem, retentricem, expultricem,& attractricem facultatem pertinere non positi : quae tamen grauantur, & multit
dinem quo ad uires patiuntur. Ideo inquit si in arierijs constiterit, ex puti Ciu peti debere signa: si in venis nullum putat signum adesse , quo queat dor hendi : nisi forte in i s , qui exquisitissimo sensu praediti sunt , obscura rasam, de profunda grauitas in vasis percipiatur. Postremo quemadmo-
sese habet satietas , & alimentorum ingurgitatio in relatione ad vem triculum: ita sese habet plenitudo in respectu ad venas, & arterias; quae comtinent sanguinem, materiam alioquin propriam huius affectus. At qui sis tas illa nulla ratione pertinet ad virtutem animalem , sed contra potius ad naturalem: sic venarum hac satietate ad eandem facultatem pertinere stam
mus: quia certe si proprie loqui volumus, nihil est aliud vaserum plenitudo, quam eorundem satietas. Ex his patere aibitror, haud recte ab alii filisse dictam, hanc ad sensituram animal cara facultatem pertinere. Caeterum D quod pertinet ad Galenum, cui innituntur: dicerem, primum quidem iulum non sit iste locutum de omni plenitudine quo ad vires, sed de illa dumtaxat , quae in partibus residet sensit exquisito praeditis: cuius rei signum s tib euidens videtur mihi, quod plenitudinem admittens in respectu ad facultates naturales, ex rei grauantis molestia, & perceptione illam multit dinem non significari scribat : Addo quod neque etiam in illis , quae se sum exquisium habent, id per se contingit, sed qua natura constant. Si
vero placuerit dicere ad sentient m pertinere facultatem , nec reclamabo; si tamen admittunt illi, qui mordicus litigare volent de hac re , dari quemdam sensim naturalem in singulis panibus alterius nature , quam sit antimalis sensus: hunc Galenus dum agit de fune naturali sensit in alimenti nuncupat: de quo sic scribit libro de causis. mptomatum primo cap. 7. ExisF , minique