장음표시 사용
131쪽
. AI cu.rcuati m praesidi . Caput XX. Oc Mus modo, quid indicet missionem sanauinis tanquam euacuatiuum auxilium; quod totius in stitutae disputationis retia quum est. Itaque ubi picnitudo magna medic, modumque,&mediocritate excesserit, semper viget indicatio demittendo san- Iine: hac ipsa multitudine praesciate , senapcr adcst indicatio ;st. Quamobrem si vera sunt, quae diximus, venae secti
nem tanquam euacitatiuum praesidium, semper modum excedens multitudo indicabit. Possimus autem dupliciter multitudinem contemniari: uno nam Fdo quatenus est citra morbii: alio modo quatentis elicii iliquo affectu preternaturam. utroq te modo semper indicabit missionem sanguinis. verum qumniam haec habent nonnullas dissicultates opus est, ut de nis agamus diligemitus. Primum igitur sciendum cst, ueterem quaestionem fuisse an a multit dine venae sectio indicetur. Nam empirici semper , ubi illa signorum syndromes apparuerit sic enim vocant concursim, atque congeriem signorum , qtiae plectorica sunt continuo mittendum csse sanguinem tradiderunt. Coi tra quos tamen validissimis rationibus aestuat Galenus; docens conuenire nututis sectionem venae , in quibus non adsent signa plectorica ; atque tandem plenitudinem ipsain non indicare missionem sanguinis , eo potissimum argumento persiadet, quod plerisqtie sanguis mittatur ipsenim etiam empiric Grum testimonio , reuulsionis causa , in quibus minime consistit plenitudo. Caeterum merito quidem empirici refelluntur : primum , quia in sanguine mittendo fuerunt temerarii : non enim susscit, ut sanguis commode mitratur plenitudinem adesse , sed amplius venit distinguendum an maioribus, an autem minoribus auxili Is veniat utendum , quae res innotestit nobis ex varia plenitudinis differentia, ut supra declarauimus. Deinde vero quia sc pum non attigerunt, reptaehendendi fuit ; si enim res hoc modo haberet , sanguis nunquam esset detrahendus, nisi habentibus plectoricam svndromen, quod tamen falsiisimum esse, nemo est , vel tantillum in arte medica exercitatus, qui non cognoscat. Nos vero qui plenitudinem esse verum scopum significamus, longe diuers sumus ab horum hominum sententia. nam hi in Hsola plenitudine quo ad uasa mittendum esse sanguinem consuluerunt I nos vero non solum in hac; sed etiam in altera, quae vires respicit . illi in omni plenitudinis differentia quoad vasa generosum hoc praesidium admiserunnnos vero in sanis, aegrotisue utimur cum plenitudo est magna , quae scilicet aliis facilioribum, mitioribusque piasidi)s arceri non possit. empirici citra plenitudine nunqua sanguine mittunt. Nos vero in plenitudine quidem admittimus euacuationis causa; Citra plenitudine aute reuulsionis ergo,ut supra declar uimus. Empirici solam plenitudinem in actu considerandam duxerunt: nos vero eam etiam, quae sutura est. Tandem empirici solam admittere videmtur uniuersalcm plenitudinem: nos vero uniuersalem , & particularem esse neces Iariam tradimus. Rursus autem quemadmodum morbus magnus, tum apud Gai
132쪽
A Galenum, cum apud alios auctore s dupliciter dicitur; uel actii, vel potentiarila plenitudo similiter aut actu, aut potentia dicitur. actii cum omnes partes languinis abbndantia turgenis potentia cum aut uniuersium corpus, aut eius determinata particula recipere multitudinem debet, ut puta cum retcnto sanguine, oui, e mariscis, aut ab utero fluere consuetiit , veremur ne i
tum corpus plenitudine laboret; aut cum propter dolorem, & calorem ad Gliquam sedem confluit sanguis inflammationem faciti rus. qua de re optime quidem noster Galenus consuluit syndromen signorum non esse obseruandan in sangui nittendo, cum non raro ea scin absente uenam se re Cporteati tum euacuationis causa, cum fisturam aliquam plenitudinem , siue uniuers lem , siue particularem timemus: tum etiam propter reuulsionem , se B guine nimium confluente. His equidem distinctionibus adhibiatis primum clarissime apparet quomodo Galenum interpra tari debeamus: deinde vero quantum ncstra haec opsenio ab opinione empiricorum differat. ergo sanguinis missio semper adhibetur propter
hanc causam, ut evacuetur sanguis: Luguinem vero euacuamus,aut cum is nimium confluxerit: Iaut cum multitudine maxime creverit: nam cum fam
tione, vel contemper mento corrigitur. i
133쪽
QUID ACTUM SIT S VPERIORIBV S LIBRIS, ET quid agendum hoc libro quiue sit agendorum ordo .
O s T v v A M igitur nos libro huiusce tractationis primo , Genarratis opinionibus medicorum nostri tempori , diligem ter& in universali , atque in particulari docuimus non imdicari misitonem sanguinis a morbi magnitudine, virium robore , atque aetate consistenti: deinde neque a multitudiane, neque a sanguinis vitio idem auxilium demonstrari, d clarauimus. In secundo libro, ut veritatem multo magis dilucidam redderemus: agendum statim de picnitudine duximus: dumbeius naturam, genera , disserentias, species, signa, & curationem docebamus, obtiter notauimus, quid ab ali)s s me, & quid non bene dichim fuerit. Tamdem hoc posito principio, aliud etiam iecimus nostri aedifici, fundamentum: Nempo sanguinis, misitonem duplici de causa fuisse institutam: tum in D tiam revulsionis simpliciter dicis, ac etiam localis, quam uocari derivatic Hnem diximus: tum ut sanguinis pleni dinem vacuemus. Postremo demo stratum a nobis fuit, indicari gcnerosum hoc prasidium , qua uacuatiuum erat, in sanis quidem a plenitudine actatu digna : in aegrotis veto a sanguinei morbi magnitudine. Reuulsonem assectum Iocum valida fluxione temtatuin: Duriuationem eundem quatenus fluxtim humorem iam recepit, leuemque sturionem patitur. Nunc cons quens est, ut doceamus quid sit intelliarcndum nomine magni morbi: quandoquidcm hoc ipta orato oportcbit etiam ignorari indicationem de sanguine miti do; Deinde confirmanda vcniunt, quae superiori libro diximus, Galeni, & Avicennae sentctiis: cum in principio nostrae lucubrationis polliciti fuerimus Galenum dumtaxat cognouisse quid indicet venae sectionem . Ad haec vero enumerandi sunt morbi quibus praesentabus , aut inurun tabus venae statio convcruat : Vltimo agemus de
134쪽
A eontraindicantibus: idest de ipse uiribus: ex quarum obseruatione non in do cognoscetur mittendum esse , aut non mittendum sanguinem , sed etiam quantum 'sttere oporteat, ut suo loco diligenter docebo.
QVID MAGNAS SIT MO BVS EX AMORVM
A ssu Galenus libro de ratione curandi per venae sectionem duos scopos praecipuos in venae sectione esse obseruandos: Magnitudinem scilicet morbi , & uirium robur. Illamq; indicare ipsum remedium: ha5 vero non prohibere, quod contraindica-B - re nuncupare conleverunt. Quibus verbis , quemadmodum etiam in superioribus admonuimus, clarissime si ficauit , unum esse praecipuum scopum indicantem venae sectionem: memor suorum principiorum, quorum sepra meminimus. Verum quia cognosci non potest, quomodo haec indicatio ex magnitudine morbi emauriatiir, nisi cognitum, exploratum quist, quid nomine magnitudinis morbi intelligendum , & qua ratione eius c modi indicatio ab illa desinatur: ea propter hic agemus de hoc argumento maxime dissicili proposita primum recentiorum medicorum opinione . Putant igitur magni morbi fignificationem existere multiplicem. Quoniam,
cum magnum ,& paruum comparatione ad mediocre dicantur, magnus merito uocabitur morbus communi omnibus ratione, qui mediocritatem exce-
C dit: unde quot stat media ad qui morbus refertur, tot sane morbi magni erunt disserentiae: totque modis magnus morbus dicetur. Atque in uno quoque genere, in quo excessus,& desectus notantur , media quaedam statuuntur , adruae excessiis,& defectus referentes simpliciter tales iudicamus esse, quod inio genere maxime excedit. Hoc igitur modo morbos magnos eos vocabimus: qui inter morbos naturam morbi maxime retinent , de in suo genere
pr pollent. Est porro naturae morbi proprium, & inseparabile, quod afflupat , molestetque corpus, unde qui uehementer id faciunt vehementes appellantur : ut idem sit morbus magnus, & vehemens , quod etiam Galeno authore facile licet comprobare. Etenim libro vi methodi medendi, ubi in gnitudinem morbi sanguinis ablationem indicare scribit, pro magno gratiem, D ualidumq; ,& uim magnam habentem usurpant: quod etiam primo, de teristio de crisibus in hunc modum habet: siue magnum, siue uehementem ino bum dicas, nihil refert : Est autem uehemens morbus, qui valide, de temporis paruo spatio affigit: quo fit, ut idem sit hoc modo magnus morbus, &acutus: quemadmodum saepe a Galeno usurpatur: ut cum in aphori sinis priami libri maximum, extremum,& acutissimum pro eodem sumit, & acutum vehementemque definit, qui valida iniere accidentia: & citatum velocemq; habet motum: hoc sane modo inquiunt magni morbi nomen usurpamus. cum ab eo sanguinis missionem indicari tradimus : Cum enim validus sit .
velociterque moueatur, valido, de velociter succurrere potenti, cuius morbi
est uenae sectio, remedio opus habet. Vna est haec magni morbi significatio, quae de vera est, & maxime propria Galeno οῦ qua etiam metimur morbos
135쪽
magnos , qui in una quaque specie inueniuntur. Nam quemadmodum in Eipso genere morborum incdium quoddam statuitur, sic in unoquoque gen re, qui maxime excellunt, vel india medium subsistunt, magni, mimique eL se dicuntur: quomodo magnam sebrem , inflammationem,& paruam ad id, quod mediocre in febribus, & inflammationibus est respicientes appellare solemus. Alia vero est significatio,& differentia, quae respectit virium sumitur: cum enim vires nostri corporis morbum serant, P cum eo contendant: qui eas excedere videtur morbus magnus dicitur: Qua ratione morbus ni gnus usurpatur a Galeno, cum eos magnos uocat, qui principem partem o
cupant , vel maligni existunt , vel suapte natura in uniuerso morborum g nere magni. Et namque haec latissima morbi magni significatio, cum ma gnum pro eo, qui plurimum a naturali mediocritate recidit, tunc usurpa- Finus: quo pacto scribit Galenus primo ad Glaucone ad tam magnitudine morbum peruenisse , quantum unusquisque a naturali suo statu recessit: quo Ggnificato magnus pro periculoso capitur: periculosius enim est, qui plurimum a natura sua hominem distrahit, quatas ut plurimum est, qui in membro nobili consilit,& qui suapte natura magnus est: qui malignus,quique facultates nostrum corpus gubernantes, aut praestanto , praecipuasque actiones labefactat. quippe cum natura eiusmodi morbos non facile euincat, sed sinpius illis dissoluto robore succumbat. Caeterum uirium nomine non solui corporis . sed etiam medicinae vires intelligere oportet in his scilicet morbis,
qui non tam natum opera, quam artis nostm beneficio curantur. Eos nanque morbos magnos optime uocabimus, quemadmodum Aetius Elephantia sint maximum morbum appellabat, eo quod omnium remediorum vim comtemneret , & excederet. Tandem suam opinionem concludentes addunt morbi magni naturam paulo latius sese extendere, quam acuti: si quidem ossium. crassiorum fracturas inter morbos magnos statuimus , qui tamen acuti esse nequeunt: nimirum quod anteaquam perfecte sanentur, acutorum terminum excedunt. quare magnos uocandos censent, qui uim magnam habent: siue cruto, siue tardius soluantur: eis ut .plurimum cum magnitudine celeritas coi
iuncta sit. Alio uin si magnos eos morbos vocemus, qui simul insgniter,&paruo temporis spatio in fiant, differentia ea praetermittitur, qua magni coatinentur, qui valide, & nullo tempore prescripto affigunt: p sertilia cum Galenus ita quoque sumere videatur. Haec summa est opinionis horum h Hminum: Ad quam scribendam duabus de causis motos fuisse dicunt: primum quia ab alijs nihil de hac materia perspicuum traditum suerit: Deinde v ro , quod calenus in hac materia maxime varius existat: nec doceat quid res ipsa sit , nec qua ratione magnus aliquis morbus censeri debeat. Quae de Galeno dicunt multis rationibus comprobant. Atque in primis cum morbi magnitudinem detractionem sanguinis indicate scribit , alio modo intutiligit magnitudinem morbi , quam cum dicit malignitate preditos assectus magnos esse: aut cliam illos, qui nobilem aliquam partem obsederunt: non enim omnis malignus morbus, aut precipue alicuius partis affectus, missione san- .guinis curatur. Adde , quod quarto methodi mcdendi ob partis p stam in m , vel ob cacoethiam , vel propter ipsius morbi essentiam morbos in γω
136쪽
A gnos fieri scribat . Septimo autem eiusdem operis I:bm , ex lasi actionis
praeliantia, propria assectus estentia , & facultate, quae laesum corpus pub: nat morbi magnitudinem extimari tradit. 'iu:bus verbis de una & eadem re non semper eodem modo locutum fuisse, manifestum fit. Tertio in Galfiro probare non possunt, quod cum ille in quarto methodi de venae secti ne agat, & eam morbi magnitudinem qlia rere dcberet, quae sanguinem do . mendum indicet, quae scilicet ex propria esscntia morbi si itur: de alia etiam mentionem faciat, quae uirium relatione dicitur: nec distinguat, qui nam ex morbis magnis eo remedio opus habent, Verum abselute pronunciet morbi magnitudinem id esse, quod venae sectionem indicet. Quarto in eo etiam Galenum arguunt, quod non omnia enumeret, quae morbum magnum reueB dunt: neque enim Lium ob partis piaestantiam, malignitatem ,& magnitudinem assectus, sed citam ex causarum ui , ac efficientia morbi magni fiunt: quemadmodum cum multitudine humorum quispiam laborauerit, illius causa periclitare dicetur. Praeterea quod magnum sila natura morbum cx v mnis oleaceis, sputis perniciosis , ac denique signis alijs Letalibus dignosci striabat libro de temporibus morborum: quae non magis eum, qui suapte natura, quam qui virium ratione magnus est, in mal gnum ostendunt. Polla mo eos vocare magnos, qui ex cacoethia consiliant, est magnum cum maligno confundere : quos inter se distinguere plurimum refert . Haec illi de magnitudine morbi, & contra Galenum disputant.
C QE ID MAGNVS SIT MORBUS EX AUGENNI
U i A nostrum propositum est in ardua materia docere, SI quoad eius fieri potest, illustrare veritatem, a Galeno praesertim cogniatam, prius inuenire oportet viam , & rationem aliquam , quae nos mantiducat in cognitionem eius, quod quaeritur : mox re. liqua prosequemur. Ea vero est , ut cum Galeno stati ianius unaquanq; re cu eiusde gelacris rebus collata,vel paruam , vel magnam dici:
abiblute nihil. Atque hoc quide intereste inter maius, &magnis: quod inatus omni minore possit dici maius, magnu uero no quolibet maius sed tantu cis, D quae sunt eius d in generis. Eadem de minore, & paruo distinctio eli; nec node celeri ,& celeriore: nec secus de tardo. & tardiore: siquidem equus quicpiam tardus dicatur,& sermica velox. Simili ratione alia cuncta uidebis
appellata esse per totam medicinam,& herese per totam mortalium uitam, durum durius, molle mollium, crebrum crebrius, breuiter alia id genus omnia , partitia cum altero quolibet comparata : partim cum ijs tantum cum tribus conlieniunt g ere . Quid ipitur seminam ne adhuc totius negotij uimus assiecuti: an vero etiam amplius distinctione indigemus λ mihi quidem ita uidetur. Neque enim si cu omnibus, quae sunt eiusdem generis magnum comparemus statun sic nominamus. Ncque enim simul Acchiles , SI Aiax
dicentur magni. Nec Polydamas, & Milo. Siquidem Aiace Acchilles , &Milone erat maior Polydamas. Sed plane cum medio, & mediocri , atque
137쪽
moderato, quod vocant, uno quoque in genere, veluti cum regula , arbia Etroq; caetera conseremus. Tum quae illud excedunt magna esse dicemus omnia : quae contra pania. Id quoque usu venit in omni vita , in artibus quiadem utique maxim8, nam ad moderati omnes examen reseruntur : atque
hoc suppeditare scientijs, in quibus uersiantur, student. Ac multum cibi diacit medicus sumpsisse quempiam, ubi corporis naturam nutriendi excedat: rursus parum , ubi inta eiusdem mediocritatem existat. Nam ea ratione Athletae duas heminas camis parum esse dicimuso frequenter aegroto inte dicimus cremoris missanae pelvim exorbere; ut supra mediocritatem: ita sane
magnum etiam, & paruum pulsum dicimus, qui a mediocritate deflectit:
atque huius utriusque magnum numerum .esse: moderatum unum , qui indagandus nobis,& ob memoriam ponendus, omnibusque alijs applicandus est, F veluti mensura quaedam aequa ab ipsa constinita natura. Nunc igitur quomodo magnitudinem morbi inuenire valeamus, reliquum est , ut consider mus : nam eo tota oratio properat, cuius quidem nomine retulimus , qui
quid antea dictum est. Quoniam itaque magnum id esse omni in re definiauimus, quod collatum cum mediocri , & temperato eiusdem generis illius mediocritatem excedit: docendaen venit, quae nam sit in ipso morbo medici. critas: quam facile, rei natura consilia,inueniemus. Est enim morbus σας, idest constitutio aut assectus praetematuram actiones sensibiliter laedens. Duo sunt in eiuscemodi definitione: quorum unum est assectus; aliud est seimsibilis actionum laeso. In hisce duobus est ipsa mediocritas, quam inquiriamus , coiisderanda: quae metrum erit atque regula magnitudinis,& paruit tis morbi. Protinus enim cum affectum praetemamram dicimus, rem in la- Glitudine pronunciamus, cuius ditarentiae satis magnae sunt in eo, quod m, et is, ac minus constitutae porr5 ubi magis, ac minus adest, ibi etia aciest aequale. Eadem est ratio in actionibus laesis: staritamus itaque assecham praetem, turam mediocrem: actiones etiam sensibiliter laesas, mediocriter se habere.
Horum collatione magnum inueniemus morbum & paritum: magnum num
pabimus illum, qui fuerit affectias supra mediocritatem: & qui actiones si
pra mediocritatem laeserit. partium autem cuius constitutio erit insta medi critatem constituta: & cuius actiones minus quam mediocriter laesae appar bunt. Caeterum quando assectum siue constitutionem dicimus, duo soleinus intelligere: serinam scilicet, atque materiam: quae duo constituunt essentiam rerum. Omnis enim affectius praetematuram, aut sine materia consistit, qua-HIis est intemperies simplex: aut cum materia: in illis essentia sine materia est in his autem utriinque complet essentiam & naturam assectius. Huic tres in uniuersum exultant sipecies magni morbi: parum hic reserat siue species, Gue disserentias, siue genera nuncupemus) una penes essentiam simplicem: alia penes materiam, tertia penes actiones: ut quando assectus natura aut imis mediatae,&essentialis causae, aut actiones laesae supra mediocritatem apparis rint. Quamobrem in uno quoque morbi genere, quodcunque illud extiterit magni,& parui excessus inueniri poterit: nullusque morbus erit, sue in ii temperie constitiatus, siue in partium organicarum constitutione, siue in selu.tione continui, qui hanc magni & parui latitudinem suscipere non possit.
138쪽
A Dixi latitudinem , quia differentiae sunt sera infinitae in utroque morbo ,
magno inquam,& paruo: ut supra dicebamus: cum una dumtaxat si medim critas, tanquam regula, & mcnuira. Hoc pacto magnam dicimus intemportem, & parua collatione scilicet secta ad mediocrem intemperiem: magna,& paruam caliditatem , stigiditatem, humiditatem , siccitatem: magnam,&paniam febrem. Vulnus magnum,& paruum: Luxationem magnam,& pa uam. Fracturam magnam, & paruam. Obstructionem, plenitudinem, cach chimiam, uisciditatem, crassitiem, malignitatem, dolorem, fluxum humoru uigilias , atque alia id genus sexcenta magnum, & paruum siticipiunt . Qui hoc animaduertere non uult fundamentum, huic necesse est inco itam esse
medendi rationem: quae ex eorum, quae diximus uarietate, profici scitur. M
'B gnus morbus sua natura nihil aliud indicat nisi magnum adliibendum esse prsndiu praestit enim in iuniorum gratia repetere sed non quodcuq; magnu pri sdiu:sed quod proportione res podeat magnitudini: magna inteperies habet cmuariu indicatu, magna alterationem, in calido, humido, frigido, sicco, aut in contrariis qualitatibus, magna scbris indicat magnam stigiditatem, maena o
structio magnam detersionem, magna plenitudo magnam vacuationem: imgens malignitas potens alexi pharmacum: magna cachochimia insignem pii pationem, & sc de reliquis mira causis , tum actionibus, tum symptomatis. Haec si uera sent, manitatum faciunt in unaquaque morborum specie inu niri magnum , & paruum , hic ego non excipio tertianam exquisitam , non ephemeram, non quartanam, non quotidianam, non hecticam: in quibus ni Cgnum,& paruum inueniri ex mensura , atque regula superius explanata , neminem esse arbitror, qui nesciat.
magnitudine morbi, deriaratum; Galenum maxime conssona suis principiis tradidi v. Caput quartum.
Est Lus Tax Mus modo Galeni verba , ostendamusq; nostram hanc opinionem maxime illius doctrinae consermem esse. bi quarto methodi medendi cap. 6. sic habet. Nam cum triplici g -- nere morbus quisque si grauis, aut propter praecellentiam pam D tis: aut propter assectus magnitudine: aut propter ipsius cachoetia: omniu horum meminit Hippocrates , ubi de purgatione egit J hisce verbis tria illa a nobis explanata morbi magni genera admodu aperte proponit. Cii enim dicit, aut propter praecellentiam partis 2 indicat assectus magnitudinem ob actionum ipsionem supra mediocritatem sectam, nam partes praestantes habent praestantes actiones: quae ubi supra modum laesae apparuerint sensus iudicio , signi meabunt ea in parte magnum existere morbum: ex harum partium similitudine iudicandum est de aliarum partium laesonibus: cum verbait. aut propteras ctus magnitudinem J intelligit affectum, quo ad suam serinam dumtaxat seclusa materia, humoribus scilicet facientibus morbum, aut sectum fouentibus,& conseruantibus: postremo quando inquit, aut propter ipsius cachos
tiam J significat magnitudinem morbi ratione cauci: quia tieris sunt multa causarum genera pro excmplo proponit cachoetiam , idest malitiam : quia L huius
139쪽
huius proxime fecerat mentionem , cum de purgatione tractaret: quod Evero de hac ipsa dicit malitia humorum : idem intelligi debet de unoquoque excessit supra mediocritatem in humoribus , ut de multitudine languinis, de crassitie , de uisciditate , de putredine , alijsque id genus ,
quando magnitudinem susceperint excedendo supra mediocritatem . C tenim nomine Mi κοηθειας duo intelligimus : unum malignitatem , atque summam perniciem tota potissimuin substantia nobis infestam: Secundum quam significationem ulcera vocantur κα κοηθες. aliud vero in communi omnem malitiam ,& uiciositatem omnium humorum siue tota substantia, Que a manifestis qualitatibus ortam: siue cum putredine, siue citra putredine: hanc secundam significationem hic admittimus: quia quicunque humor committat morbum, semper hac ipsa ratione malus est : primus igitur hic G, Fleni locus nullam habet disscultatem: at maiorem certe habere videtur alter 'in septimo method. p. ra. in quo sic inquit. Ea triplex est, alia quae exi P , is actionis pristantia bectatur: alia, quae ex propria affectus essentia: de te tia preter has, quae ex facultate, quae Iesitan corpus gubernat extimatur J hscverba si quispiam ea diligenter contempletur, haud sunt diuersa ab ali)s quoad sensum: nam quando dicit, alia quae ex Iatas actionis prestantia speci tur J morbum magnum significare uidetur mihi penes magnitudinem,& sor mam affectiis: quia quo fuerit haec maior, ea sane aetiones praestantes magis Iaeduntur: idcirco ex esseetu, causis rationem subscribit hanc explanationem perlibenter admitto, tum quia satis consona est rationi , tumetia quia Al . xandrino Archiatro Cesareo placuisse scio. Cum uero dicit postea. Alia Gquae ex propria assectis essentia J explanat morbum magnum ratione causae continentis, atque proximi : quam hic propriam uocauit morbi essentiam et quemadmodum etiam in arte medica , cum ait. Facta autem aegritudo cu- rabitur seluta ea dispostione, a qua primum ea, qui secundum naturam est, laeditur operatio: quam quidem & ipsam morbi essentiam dicimus essed certissimum est hoc loco loqui Galenum de causa coniuncta: a qua morbus f ctus est: quicquid alii somnient. Constat continentem causam vocari hic es.sentiam morbi: de hic notabis, Galenum dixisse propriam es lentiam iactsmpliciter essentiam J quia qui profert essentiam , totam profert essentiam: materiam,& formam. qui vero propriam dicit, partem essentiae pronunciat. Quando postremo dicit. Quae ex facultate, quae laetum corpus gubernat exti-Hmatur J magnitudinem morbi significauit ex actionum praeilantium laesione: quam disterentiam exprimere illi placuit per proximam causam ipsarum op rationum: quae causa est facultas: etenim posita facultate ponitur actio: remota facultate reinouetur: ita ut adsit actio ibi adsit facultas, Sc e contra. idcirco mirum non est, si ex facultatum principum laesone, voluerit eum modum declarare, secundum quem dicitur magians morbus ratione magnitudinis Metionum laesarum. Superest explanandus alter locus ex libro de totius mombi teporibus cap. quinto in quo in hunc modum scribit, itaque morbi singuli ex sua quidem natura magnitudinem quandam possident: melius enim sic est dicere claritatis gratia . Haec morbo magnitudo vel sepra vires est, ut eas grauet: vel e contrario uiribus aegri imbecillior, ut ab illis superetur omnibusq; probe mcnientibus: Proinde cum supra uires tuerit, homo prorsus
140쪽
A morietur J lixe ille, Ex quibus constat magnu morbum duplicIter dici: uno
modo ratione suae substantiae: alio ratione virium : sicq; non esse tres dis rentias morbi magni ut quarto, & septimo methodi scribit . Verum hic locus apertissime confirmat opinionem nostram: pro qua re sciendum est, Gai num nunquam dixisse morbum in relatione ad uires proprie magnum nuncupari : sed potius contra maiorem : ut eius verba manifestum faciunt , quae eodem capite sic habent. Nana quod aegrotantis perniciem continet in hocstum est: quippe dum nec seruari quis potest, nisi natura morbum superati rit: neque perire, nisi natura uicta sit, morbusq; ea superior euadat : Hinc est, quod nonnulli unum ex magno morbo , qui ad aliquid relationem habet significari arbitrantur: ignorantes interim,& sic magnum morbum dici, - quemadmodum si maiorem etiam diceremus, cum stupra uires nostras fuerit M in his verbis reprehendit illorum opinionem, qui morbum magnum in relatione ad vires uocarunt: ignorantes inquit) interim , & sic ab illis mombum magnum dici, qui supra virus nostras fuerit , atque solemus maiorem
morbum vocare. Admiror autem plurimum , quomodo nouatores haec non animaduerterint, merito primum nuncupatur maior, non magnus simpliciteri
quia qui exiguus morbus est, & qui mediocris hac ratione magnus statuitur: idest ex accidenti: non equidem natura propria :& ex collatione cu eo quod in morbis est mediocre, sed accidentaria quadam ratione : sic leuissima sobris hominem occideret, aut morbus quicunque paruus . Quid vero distarat magnum dicere,& maiorem a Galeno explanatum fuit libro de digia - tione ex pulmus, secundo & alibi passim. Sic igitur concludo morbum in relatione ad vires maiorem dicendum esse, non autem simpliciter magnum. Quin addo locum illum nostram opinionem vel maxime confirmare: Quid enim volunt haec uerba itaque morbi singuli ex sua quidem natura magnitudinem quandam possident λ J an ambigua sunt haec λ porro haec magnitudo morbi aut uires superare potest, aut non potest : cum stiperat , moriun- νdum est aegroto: cum non superat, sanandus. Neque hic putes diuidi a G leno magnu morbum, in eum, qui respicit vires, & in magnum, qui superat uires. At scopus illius est diuidere morbum re uera magnum in sali brem, & in istalem: illum uocat mortalem, cuius uehementia a uiribus serri non potest: salubrem vero , qui superatur a uiribus: ut omnes facile iudicabunt, qui sententiam verbenim Galcni perpendere diligenter uoluerint. Quantobrem in Galeno nihil adest, quod reete dictum non sit, quodq; sitis
principios non maxime conueniat. Redigentes vero in breuem silmmam, quae hic de magno morbo disseruimus : tres illius existere miserentias dicimus: una est cum morbi forma supra mediocritatem assectius praeternaturam fuerit constituta, qua significatione dicere solemus , obstructionem , tum rem, uulnus, fractiaram, luxationem, intemperiem, febrem , aliosq; id genus morbos magnos existere. Sccundo magnus dicitur ex causae magnitudine, aut ex propria essentia, ut Galenus dicit in septimo methodi , quam libro quarto eiusdem tractationis cachoetiae nomine exempli gratia insignivit: cum scilicet materia maligna est uitiosa , plurimum putrida , aut pestilens ,& v nenata , aut adeo inulta ut uasa distendat, suffocationemque mineriir cal L 1 ris