장음표시 사용
141쪽
tis naturalis. Tertio magnus dicetur ex symptoinatu vehementia, magni tm Edmecis '. ut doloris , sitis , languentis appetentiae, vigiliarum, & aliorum id genus. Nunc propius ad illorum expendendam, examinandams opinionem
OPINIORIS SUPERIVS POSITAE I MP V
V u horum opinionem contemplor, multa sese offerunt mihi, quae non mediocrem difficultatem pariunt : primo autem loco illud, quod scribant magnum morbum,& vehementem, & cutum, idem apud Galenum significare. Etenim me non fu- Fgit Galenum aliquando id pronunciasse : presertim vero libro de crisibus,& libro primo aphorismorum cum inquit. Magnitudo,& V hementia sebris duo iunt apud medicos usitata nomina, ipsaq; saepe de eadem
re pronunciatiis nihilominus id animaduertere debebat, quod magnus morbus abusue quidem pro uehementi sumitur, non proprie. idcirco Galenus inquit, quod saepe de una re usurpantur: nec dixit semperi differunt inuicem, tanquam Commune a particulari: ut genus a specie. Ni quidem omnis mo
bus uel mens magnus est: non tamen omnis magnus vehemens : quam rem
illorum etiam sententia facile probare possumus. Morbus magnus est , quia mediocritate plurimum excedit, quod tum in genere, tum fgillatim veritatem habet: at morbus vehemens est, qui validum habet, velocemque nam Glum: ex quo possumus sic ratiotinari contra eos homines. illi affectius inuicem disserunt, quorum diuersae sitnt definitiones: magnus itaque morbus a veli menti differt. Quis enim diceret omnem magnum morbum uelociter Im ueri & ualide3 Quis admitteret moueri,& mediocritate incedere ide esse λ rursus vero quis dicent moibum m num, re acutum esse idem iam si magni mo bi notio illa vera est, quomodo acuto conueniet λ erit in specie magnus morbus, ut epheinera, quartana, quotidiana, hectica, quibus acuti morbi rati nem conuenire n0n posse multo certius est, quam quod hoc loco debeat e
plicari. Morbi inquit Galenus singuli ex sua quidem natura magnitudianem quandam possident: melius enim sic est dicere claritatis gratia. At si hoc ueritatem habet, quod illi pariter admittunt, erunt ne snguli morbi u Hbementes,& acuti Quin Hippocrates etiam distinxit morbu acutum a v benaeti, cum quarto de rat. uicti in mor. acutis ait. In acutis morbis sanguianem mittes, si vehemens uideamr morbus, floruerit aegrotanti aetas, & ui. xium adfiierit robur Jatque hic primus illorum error videtur mihi. Secum diis est multo maior; quando dicunt magnum morbum pro vehementi, &pro acuto sumptum indicare venae sectionem : Nam si indicatio huiuscemodi sumitur a morbo acuto,& uehementi: omnis utique acutus morbus, &vehemens indicabit hoc generosum prosidium : quod enim indicat id pro sua natura indicat, quod pro sua natura indicat, id semper indicare scribit
Galenus 9. meth. medendi. Sed cholera acutissimus , & vehementissunus morbus nunquam venae sectionem indicat: moibus a turgente materia con cita
142쪽
A citatus acutus est, huic tamen conuenit purgatio Hippocratis, de Galeni ic
stimonio minime autem uenae lectio . in vclic mentissimis doloribus adna nuit Galenus primo aph. 23. adhibendam esse diutinctioncm an purgare an venam incidere oporteat: pretermitto alia a nobis alio in opere expiatiata. Quin rimare morbum magnum absolute sumptum, etiam si non sumatur pro uehementi, & acuto: indicare venae sectionem error est: nunquam illi ostendent Galenum id pronunciasse. Nam Iocus hic , cuius interpretati nis causa tot a nobis dicta sint, quam parum illis Durat, ea manifestum faciunt, quae in explanatione primi capitis dicta sunt a nobis : & quae ruris diximus, dum affectus prosecuti sumus uacuationem postulantes per uenae si-ctionem. Quae vero ex quarto meth. cap. 6. proserunt, contra Menodoti m B empiricum dicta sanguinem esse mittendum citra plenitudinis assectum ostendunt: ubi eo indiguerimus remedio tanquam reuulsorio praesidio: quoniam inc rbi magnitudo a sanguinis , aut multitudine , aut motu semper phlebctomiam indicat, vel tanquam vacuatiuum, vel tanquam reuulsuum praesidium unaque magnitudo morbi absolute sumpta non ad phlcbotomiam modo, sed etiam ad purgationem desideratur. Caeterum cum de secunda significatione magnitudinis morbi in relatione ad uires disputant, mihi etiam non mediocriter displicent: primum quia, ut expositimus iurium relatione grauis morbus haud recte dicetur magnus, sed maior. Deinde vero, quod hoc inodo. sumi a Galeno putant, cum in quarto methodi, & alibi magnum morbum esse scribit ratione praecipue partis , aut malignitatis, siue cachoetiae . Hac Cenim multiplex apparet error. Quis aliquando intemperiem cerebri, iecin ris , cordis testium, aut earum partium, quae magna cum illis amitate, coniunctae sunt, aut etiam quae exquisitum sensum habent, uocare audebit morbum magnum in relatione ad ipsas uires λ Iam illud citra omnem controuersam constat, quod desperata est omnino salus, ubi morbus supra uires magnus extiterit. Quis igitur, aut ex dolore , aut ex intemperie illarum partium liberabitur 3 Deinde mala materia cui ratio conuenit inchoeti qu tidie circa praecipuas partes inhaerescit, aut ad illas attrahitur, aut gignitur citra labem: cor putridos humores per iebres, humores malignos, & atros per palpitationes: iecur biliosos humores cuiuscunque speciei extiterint: cerebrum pituitam salsam, bilem quinetiam ipsam generat, ac tecipit citra Lim-Dnum aliquando ullum, aliquando vero exaguum, aut certe non laetate. Praeterea in hoc etiam aberrant, quando dicunt morbum in uniuerse genere magnum sic a Galeno nuncupari in relatione ad uires. Nam si hunc virium respectu magnum dicimus, qui erit magnus sirapte natura collatione inqua
facta ipso in genere ad id, quod mediocre est Proponant illi morbum magnum in uniuersse genere, illico percipient non semper magnum dici illum
respectu virium : sed natura sua, quae consistit in recessu a mediocritate morbi: cuius recessiis causa magna conueniunt remedia , a quibus liberantur. Amplius morbus magnus non debet metiri ab naturali mediocritate, sue si tu secundum naniram, ut illi dicunt: quandoquidem regula, &mensuram
gnitudinis morbi semi debet ab eo quod mediocre est, sed non a quocui que, verum ab illo quod existit in eodem genere. Opus est igitur collatio
143쪽
nem fieri ad mediocrem morbum i non ad mediocritatem naturalem: aut ad Esanitatem. Rem in hunc modum habere haec ratio demonstrat. In eodem genere continetur medium, in quo extrema continentur: iam quidem in hac re duo sunt extrema: ut paruus morbus, magnus morbus: medium igitur cuius collatione hic paruus, ille non masnus dicitur, in eodem genere morborum contineri debet. at naturalis mediocritas, siue status naturalis est est rius ceneris. Rursus illorum etiam testimonio : morbum magnus dicitur qui mediocritatem excedit et paruus vero qui est in is mediocritatem. At vero nunc stipponamus, collationem ficri debere ad statum naturalem , quis erit quaeso status morbi parui inta mediocritatem naturalem λ quod somnium nam rant mihi, dari morbum inta sanitatem λ non ne hoc stibuenit uniuersae medicinae principia λ Admitto in illorum gratiam libenter morbum magnum Fdici, qui phirimum distat a naturali mediocritate : sed hoc illis negandum
est, naturaleni hanc mediocritatem esse metrum , regulam , mensuram , ut
cum Galeno loquar, qua morbi magnitudinem metimur: Quid fuerit naturalis ille status, cum Galenus primo ad Glauconem scribit ad tantam magni nidinein morbum peruenis te, quantum unusqliisque a naturali sito statu recessit λ est inquam mensura, qua cognostimus remedi; quantitatem : qu niam tot debemus alterare gradibus , quot fuerint supra statum navitatem adaueti: ut diximus in methodo medendi. Adde quod neque protinus f quitur, quod ubi morbus a naturali stam multum recedat, ibi uires morbo imbecilliores existere . nam illud multum recedere latitudinem quandam h bet : quae magis, ac minus continet: quemadmodum supra dicebamus docen-Gtes, quomodo magnitudo morbi quantitatem phlebotomiae indicabat. P stremum addo magnitudinem morbi in relatione ad vires nullum omninovsim afferre in medicina: quandoquidem omnis morbus per quam exiguus, mortalis esset, ut puta senibus decrepitis, & puerulis, aut alia ratione imbecillis corporibus: quod a medico non debet considerari . Magnitudo enim morbi magna indicat praesidia in siro genere: ut uel phlebotomiam, vel pharmacum purgans, vel potum frigidae, vel cauterium, vel sectionem, uetusti nem, vel quid aliud. at magnus virium respectit eius modi indicationem non profert: quia nulla ad morbum, aut certe admodum exigua uertitur curatio: omnis vero ad uires diligentia sit adhibenda: si modo spes aliqua salutis futura sit. Haec & alia quam plura insequutitur hanc opinionem absu Hda: Caeterum, quod attinet ad illorum rationes, quibus contendunt demonsisare Galenum sibi ipsi non constare ; neque docere, qui morbus sit magnus: arbitror me iam manifestum fecisse illos tota aberrasse via , dum praesertim de mons fauimus , qua ratione Galeni sententiae , quae diuersae videbantur, sint interpretandet. Illud nunc subijcio, Galenum in quarto methodi medendi cap. 6. docuisse omnem magnitudinem morbi indisserenter se habere advenae sectionem, & purgationem. Nam siue fuerit magnus morbus ratione formae, siue ratione materiei, siue ratione symptoniatum, phlebotomia indicabitur, modo existit ex illorum numero morbus, qui curari ,& sanari valeat
venae sectione: contra indicabit purgationem, si fuerit ex illis, quibus opituiarur pharmacia: reliquas rationes sigillatim non persolvo, quia & supradia
144쪽
A istis facilem explicationem habent. Atque haec de magnitudine morbi.
hendatis , ex quorum obsitinua ne mittendum , aut non mittendum esu sangumem cognoscimus ex altorum sententia. Caput fenum
ΙsCvTIE, Dura proponunt recentiores medici doctissimi quiadem uiri, quibus signis inagnitudo morbi deprehendatur , ex cuius indicatione mittendum esse sanguinem colligimus: de quare in hunc modum elegantissime scripserunt. Morbus autem siue factus omnino, siue incipiens, siue impendens magnus dicitur aut ex se, aut ex sua continenti causa; quae in humoribus consistit, aut ex symptomatis cuiusdam leuitia: Ac primum quidem magnus , velic mensque intelligitur ex suo genere, nain.cuiuscunque partis sit phlegmone , grauior, deteriorque censetur: quam simplex eiusdem intemperies . Deinde ex partis usu, atque praestantia, si ex principum partium est ordine, ut cor, ut
cerebrum,& iecur: aut si contra inter partes abiectas,& ignobiles censetur. Preterea ex ipsinina situ, nam aliae principibus affinitate iuguntur , ut pulmones , latera, uentriculus, & lien: aliae vero longiore interuallo disiunctae sint, ut intestina, renes, uesica, artus , aliaeq; in extremo corporis positae. ex
Cipso denique panis sensu, qui aut acer, acutule est; aut hebes . . t causae magnitudo ex humoris, qui in assccta sede congestias est , & continens fit morbi materia, conditione,& natura spectatur : quod nempe benignus sit, vel uitiosiis, vel putridus, uel perniciosa qualitate contaminatus , isque aut multus, aut paucus. Hinc enim quicquid perniciosiam est, atque malignum
magnum etiam nuncupare constremuimus. Ex vasorum etiam , & viscerum
totiusq; corpori plenitudine, vel exinanitione antecedentis causae magnitudo deprehenditur: itemque ex humorum ibi conceptorum puritate,& uitio: syptomatis magnitudinem ex vehementia, aut remissione eorum, quae inci dunt, metimur: nempe doloris, sitis, languentis appetentiae, uigiliatum de csterorum , quae vires imminuunt,& attenuant. Itaque si praua quaedam mor Dbi species, ueluti inflammatio, iecur, cerebrum, vel partes cordi uicinas, atque connexas occupauerit, cuius uis late se fundat : sitque humor putridus, di uenenatus quali & corporis uasa conferta appareant, adeo ut inde magna concitetur corporis agitatio, mala appetentia, sitis, dolor acerbus, & vigili
hunc profecto in maximon m, grauissimorumque morborum numero reponemus: cui de maxima conuenit uacuatio. In quo autem morbo diuersa compareat omn a, is certe pro leuissimo, minimoque ducendus est: & qui fortas. se nullius euacuatione indigeat: inter hos non pauci interiecti sunt in edi)oc dines, qui pro maioris, minorisque Iat One, aut abunde, aut parce vacuat dum denunciant.
145쪽
sectionem ex Muciiij sententia. captu 'timum.
A E c quamuis tum eleganter, tum considerate dicta uideantur, nonnihil tamen ingerunt mihi dubitationis: Quandoquidem morbi magnitudo uenae sectionem indicans, non est a solute sumendar sed prius supponit morbum ex eorum esse numero, qui vacuationem postulet per uenae sectionem et verum quia non protinus in eiuscemodi affectit ad remedium accedimus, propterea sc pi consulendi sunt: inter quos unus est morbi magnitudo , magnum auxilium postulans in eo genere auxili3, quod indicat morbi natura : rem prius Fex Galeni uerbis explanemus. Hic enim dicit in libro huic tractationi dic to statim in principio , oportere eum, qui de fanpuinis emissione speculari voluerit, unum sibi primumque proponere: nempe, ut quae corporis affectiones etiacuatione indigeant, consideret . Ac deinde alterum , quae nam ea ,
. quae sanguinis fit detractione: nam multi sunt assectus, qui alia quapiam euacuatione quidem indigeant, sed non sanguinis missione. J Vides hic, quod
primum habere suppolitum debeat, qui de hac tractatione agere uoluerit. Verum contemplatio de scopis hanc non modo subsequitur, ted ultimo fere loco ponitur a Galeno, sic enim ille inquit. Porro hac quoque speculati ne absolute succedit de scopis , seu intentionibus oratio , quibus uidelicet quis animum attendens uacuationis mensuram coniectura queat assequi. J de Ghac de re egit Galenus de scopis in cap. duodecimo illius libri . Hoc it que primum est quod in hac ipsa contemplatione animaduertendum est, cognoscere, num curandus affectus postulet uacuationem : secundo an exigat uacuationem per uenae sectionem: quibus cognitis, magnitudo morbi post in perpendenda: qua posita statim ponitur , &qua remota remouetur india ratio de sanguine mittendo. Sumus infra multo diligentius explanat iri , que ad hoc argumentum pertineat: interim verb non est praetermittendum, quod si in omni morbo magno sanguinis mittendi uigeat indicatio, in cerebri, tecinoris, cordis'; intemperie, quaecunque sit conueniet remedium : quod a surdissianum esse, nemo est, qui nesciat. Quis praeterea in partium aiscetu, . quae 'consentiunt cum principibus: quis in omnibus exquisio sensu praedi-Htis: Quis in omni putredine, Quis in omni uehementi caci chimia: Qtiis in malignis humoribus uenae sectionem consuleret 3 Adeo enim male constitum foret humano generi , si hoc admitteremus , ut nihil peius. Neque putandum est doctissimum illii vim haec praecepisse nulla adhibita distincti ne: ut cius uerba lanificare uidentur illis , qui attento animo non legunt: uia tum in silperioribus capitibus id manifῖ stissimum fecisse uidetur , cui nocet, quae humorum uitia phlebotomia uacua ex uenis: ttim praesertim hoc ipse capite, quando sc inquit. Cuicunque affectui conuenit uenae sectio: ea. protinus adhibenda, si magnus is est, ut rem; consentuint. J Caeterum hunc non distinguere morbum magnum ea ratione, qua Galenus distinxit , multo notius est, quam quod debeat explanari: utra vero potior sit distractio ali
146쪽
Anim si Iudicium. Qime nam igitur est ratio magnitudinem morbi cogno. scendi dicet sertasse aliquis si ea usque quaque non placet 3 ea inquam est magnitudo morbi peripicienda, quae sanguinis abundantiam si uacuatio proponatur aut sanguinis fluorem si reuulsoni incumbere statuimus plurimum urgere demonstrabit: id veris accommodatis fiet signis, quae uel pis toricam dispositionem, vel sanguinis fluentis impetum argvcnt: sunt sane illa in superioribus libris explanata : laec vero cum de rcii uisione scrmo erit
tudine νenae sectio conueniat. Capis octaui . Icta Axius in superiori libro venae sectionem indicari a plenitudine magna: nunc qtiaeritur, an eadem uigeat indicatio, si plenitudo aliqua sit parua, morbus aut cm magnus. Causa dubitationis est :qiua Galenus solam magnitudinem morbi, tanquatuindicatricem huius remedij admittere uideatur in labro de ratione curandi per uenae sectionem, ut praediximus ; & . methodi medendi capite s xto dicebat: quod si magnus fuerit morbus cum uirium robore, nemo utique cst, qui sanguinem non mittat, qui fuerit in arriς operibus exemeitatus.J Haec si vera sint nostris aduersantur principijs , cum dixerimus a
magna plenitudine hanc desumi indicationem de sanguine mittendo. Ad C haec vero diximus idem csse dicere magnum morbum, & mapnam plenitudinem, quod verum non esse constat ex Galeni uerbis libro de uenae sectione, qui supponens magnum esse morbum, inquirendam postea praecipit quantitatem plenitudinis: ac non protinus in omni plenitudinis ascetu hanc e erceri debere uacuationem. Quod ad hanc disti cultatem pertinet duo u niunt dicenda. Primum est magnum existere morbum , exiguum vero plenitudinem videri mihi quidem impossibile. Morbus enim magnus ille dicitur, qui a magna concitatur causa: quemadmodum e contra paruus, qui a parua. Quamobrem dicere a ficetiam aliquempiam csse magnum: causam v ro concitantem exiguam implicare non mediocrem contradictionem uidetur
mihi. Nisi fortassis dixerit quispiam, non ratione plenitudinis, sed proptςr
D vitiosium siccum affectum nuncupari magnum. quod quemadmodum admi to, sic etiam illud asseuero duplicem assechim existere, tum scilicet placioricum,tum cachochimum: qui quoniam specie inuicein discrunt, diuella etiam indicabunt remedia: plenitudo quidem uenae sectionem, uel, Ut rectitas dicam, vacuationem: cachochimia uero, inali succi expurgationem : quq duo diue sis aliquando fiunt remedijs: dixi aliquando J quia non est inconvcnicns cum uterque assectus fuerit exiguus, frictionibus, inunditionibus digerentibus, balneis, inaedia, aliisque id genus sanari posse: at cum adco magnus fuerit, ut vacuatio leuioribus hisce prasidi)s tentata , proficere nihil potcst , maioribus utendum, phic tomia, & medicamento purgante. Quod si unus asse tus suerit magnus . alius uero paruus: magnum adhibere oportebit remedii m pro magni extirpatione, leuioribus interim prasidus contenti pro exigui curat. M ne.
147쪽
. Quae res in proposito accidit cata. in quo magno existente morbo non Ea plenitudine causato, sed a cachochimia nulla ratione conueniet phlebot mia: sed purgans pharmacum protinus erit exhibendum : quo ver6 postea exiguam illam extirpemus plenitudinem satisfaciet frictio mollis, aut cibi paucitas, aut inaedia, aut digerens inunctio, aut balneum, aut soluta aluus, aut etiam fortassis nihil horum, cum natura ipsa ex se possit siuiscere. D inde vero dicendum est pleni udinem exiguam posse nuncupari magnam in relatione ad uires: quae ferendo non sint, tuncque si forte suspicabimi ir, temdere illam ad corruptelam , anteaquam id accidat incommodi, laenae sectio poterit administrari, aut ante pharmacum, aut post pharinacum , prout i re necest rium medicus iudiciosis existimauerit: Secus autem abstinere omnino debet, ut praediximus. Constat in his morbima magnum a plenitudine Fgenitum eas dein proferre indicationes, quas habet inagna plenitudo. h c licet absit morbus actu, eadem in indicationis ratione cum malitudine morbi in potentia. Etenim indicare morbi magnitudinem uenae sectionem n tisiimum est: sed haec indicatio fit a morbo praesenti , & futuro, ut alibi docuimus. Porro Galenus nunqnain admisit magnum morbum ab exigua
plenitudine: Verum quod ille dicit, hoc modo habet. Posita plenitudine tanquam basi, sine qua ad hoc generos rua accedere non licet remedium, ii ruirendum cst, an semper phlebotomia conueniat: tuncq; inquit administianam, cum morbus adsuerit magnus, aut expectetur : Neutrum autem cor
tinget nis plenitudo affatu digna fuerit.
eorum quae dicta Diit. Captu non .ERVM ut haec, quae diximus, omni careat difficultate , potis simum apud eos medicos, qui nisi aduocatis testibus fidem alibrum adhibent, confirmemus ea, tum Galeni, tum: Avicennae tentus. Atque in primis hunc campum ingrediatior Gai nus, Is itaque statim in principio libri de ratione curandi Permissionem sanguinis proponit lisc reru in capita .se uesti Parrum circa propositam disputationem: horum primum est, ut cognoscantur assectiones, quae euacuationem desiderant: deinde uero alterum siccedit, nempe , qui affectus repostulent missionem sanguinis: Tertio autem di)udicare oporaebit, quae compora hanc euacuationem ferre possint. demuni ex qua vena sic necessarium mittere sanguinem. Postremum vero caput docet scopos , & intentiones , quibus habitis conueniat sanguinem detrahςre; an semel repenteque eu cuandu:an aute partiri euacuatione conueniat. Cum iis c igitur in nunc na dum habeant, singulum quoque caput expediens Galenus , docensque ais ctiones, quae vacuationem exigunt, omnium meminit, quε tum a plenitudine, tum a cachochimia originein habent: mox autem explanans anctus qui
curantur uenae sectione, mentionem dumtaxat eorum facit, qui concitantur a sanguinis abundantia, aut fluxione, tum ratione vacuationis, tu in ratione re
uulsionis: quae res clarissime apud omnes patet legenti caput quintu& sex um
148쪽
Alibri de ratione curandi per missionem sanguinis ; quo loco proponit vera
sectionem tanquam euacuatiuum praesidium:& confirmatur, quoniam sequenti capite docens missionem sanguiuis non modo praesentibus morbis, sed evafuturis utilem esse inquit. Sed illud prias uidendum quid sit id , quod iniulis aceruetur; siquidem nonnullis amarae bilis sirccus plus caeteris colligitur, Vl,li sciam bilis atrae, alit pituitae, aliis ex aequo omnes in quibus sanguis abundicitur. hos ergo omitis uacuabis: sicuti etiam podagricos,&artriticos' veris principio exhibito scilicet aut medicamento purgante , aut L nguinis missione: J Capite vero declinoquinto, decimo sexto , ac lὀquentibus explicans quibus aflectibus pro reuulsione uenae sectionem adhibere debeamus, eorum mentionem facit, qui sane a sanguinis fluore originem habent: Ex his igi-Btur Galeni opinio satis euidens uidetur . sed alios etiam eius uiri Iocos ais ramus. libro quinto de saluate tuenda inquit. Itaque etiam vere tales naturae maxime ijs morbis patent, qui in plenitudine oriuntur : quales sint sia inanche, desillationes, quos catlaarros uocant, haemorroides, sanguinis Pr flauia, articulares morbi , ophtalmiae, peripneumoniae , laterum compuncti nes, reliqui denique omnes quorum genus est phlegmone ; quare etiam anticipare per ueris initium sanguinis detractione oportet, aut per incisam v nam, aut scarificatis malleolis. J & libro sixto eiusdem operis ait. At si sanaulnis quidem abundantiam corpus accumulauit, mittendus is est: sin uitiosita in succum , ii acitandus hic est medicamento , quod superantem humorem purgat. J in Aphorismorum autem Commentarijs, ut sexto Aphorismorum C commentario quadragesino septimo, eandem sententiam confirmat his ve
bis. Nos enim oportet, it anticipemus euicuare uere adueniente, ues per venae sectionem , si plenitudinis passionibus subi)ciantur: uel purgatione si eis,
quae ex corruptione proueniunt. J & parum insta. Venae itaque sectio imquit commune est earum , quae ex plenitudine fiunt dispositionum ; purgatio vero siquidem secundum genus inaudias unum quoddam auxilium existit, non tamen secundum speciem.c. J Praetereatum pri inc Aphorismoruir, tum pasiim alibi, purgationem definiens, dicebat eam deberi humoribus si aqualitate peccantibus; evacuationem autem, si quantitate peccauerint': porro per uitium in qualitate hominem intelligere malum succum: in quantitate autem plenitudinem, cert iis est, quam quod explicari debeat. Asieramus in D confirmationem horum, quae diximus, quomodo Hippocrates mulierem quandam ircinore corporis totius correptam , persanauerit. Ancilla Eilcmargo . erat inquit) cui a puerperio puclls sanguis nullus fluxerat : macricis os ei conuersum cst ad ischia: doluit cruribus iuxta malleolumi lilebotomata v luit: & quidem toto corpore tremebat. J Galenus ver hunc locum ma rans ait. Quid iste enigmatice aliud insinuet, quam quod alius tremoremfiigidum aflhctum ratus, sanguine calido existente eam non phlebotomasset non enim in affectu calidis ineme, quintam sanguinem detrahere audeat:
sed ausius inquit ego sum, & rationem reddit, dicens ad causam ueniendum est,& impetum ipsius: quod infestabat inquit nouerain , & caulam mol ille , sanguinis copia intestabat. Causa, uteri convciso ad ischiam quo mu. hebria defecerant. Eminuero qucin uacuari sanguinem oportuit , non ua-
149쪽
cua s , sed corpore pererrans erat naturae onerosius ; quamobrem sanguinis Ecopiam esse tremoris causam cognoscens, SI caulae impetum uteri assectione; ad hic plenitudinem indicationem euacuationis dare, locum autem assectiam unde sit euacuandum demonstrare; his ambobus iunctis uenam pedis secuit: phlebotomiam quidem , quod sanguinem uacuare volebat: a pede quod in xime alliceretur uterus : quod autem redundanti sanguine, sit detrahendus sanguis, censeo cuiuis esse apertum, cum a uenas sanguis complectatur. J cxliis quidem colligendum est: Primum, in affectionibus frigidis non coitu nire sanguinis missionem: Deinde quod nunquam accedere ad phlebotomiam oportet, nis fiterit sanguinis abundantia. Postremo plenitudinciri indicare misitonem sanguinis: quod sane venit intelligendi im , cum fuerit plenitudo affatu digna; cuius causa magnus aliquis morbus factis fia erit, aut immincat . Fut iam declarauimus; quibus addere est, hanc no' esse uniuersalem pleniti dinem , sed particularem: nempe solius uteri. Alter est etiam locus Galeni in methodo medendi, quo optime nostra opinio confirmatur. sic enim ait. Memineris vero mihi ad ea, quae dicenda stat , etiam quorum causa venae sectio petitur: nam quoniam haec sanguinis euacuandi gratia adhibetur; sal
guis autem utilis naturae est; utique probe hanc administrare conueniet, sic. ut quod inutile naturae sit emittat: fit autem sanguis naturae inutilis bifariam: vel cum propriam' qualitatem ad unguem non seruat; nec amplius nutrire , scut prius cum utilis esset potes vel ita multitudine crevit, ut aut uires premat , aut tum uenas, d arterias, vel distendat, uel findat, uel oblimati ac in
his quidem missio sanguinis utilis est oeu uacuantium praesidiorum una : in alijs autem, ceu quod humorum uehementiorem impetum ad diuersas partes Greuocet, vel per propinquas derivet. J Huc etiam pertinent, quae libro qliarto de .sanitate tuenda de sanguinis missione hisce uerbis conscripsit: ubi pati. Iulum, vel citra sanguinem restitutum , uel ultra progressum est : audactermittendus san uis est: ubi plus consideratius agendum: ubi plarimum in his nullus mittendus est: inspicere vero & quantitatem conueniet, ut uerbi gratia si bonus sanguis exiguus sit, reliquus vero succus plurimus: utique in his . abstinendum a detractione sanguinis est . sin is quidem exiguus, san is vero copiosius audacter incidenda vena est. J haec ille . quae nobis demonstrant sanguinem non esse mittendum ubi mali sicci abundauerint, quod est in itinsa, ut Graeci dicunt καπρομία. Postremum vero idem Auctor libro de ratione curandi per missionem sanguinis explicans praecipuos scopos in langui Hnis misione obseruandos, duos recensuit, dum sic loquitur. Primum vero scire conuenit dum propositi scopi huiua praesidij augentur maiorem indicari euacuationein reuin vero exolvuntur tantum detrahendum de sanguinis missione, quanto illi minores euaserint. Morbi itaque magnitudo cum uirium robore primi erant mittendi sanguinis scopi: ille quidem, quae faciei da sunt indicans; hic tanquam illum haud prohibens: id quod contra indic
re iuniorum medicorum quidam appellant. J Ex hac verborum scri e euidentissime constat, unum solum etae, quod indicat missionem sanguinis: Nei pe morbi magnitudine. Verum non postumus nos simplici aer magnitudiuem
assectus intelligere, quandoquidem ut exposuimus priori libro, haec mi ut aliud
150쪽
5 de se indicare potest, quam magnum presidium : addere igitur magnitudini
oportet, quod solam indicet uenae fcctionein : quid vero hoc est , quod in praesentiarum addendum sit λ causam nempe a qua fit morbus mignus in hunc modum. Magnitudo illius morbi, qui fit a sanguinis plenitudine, aut fluxu
perpetuo indicat missionem sanguinis: magnitudo morbi a plenitudine tamquam euacuatiuum auxilium: a fluxu vero, tanquam reuulsuum & derivatiuum pricli divin. sic quidem interpretandus est Galenus, ut szupra diximus atque. sic nullam pcnitus difficultatcm habent eius verba : patetque, quod unuperpetuo unum indicat prout fuerit natura eius quod indicat. Postremo hic afferri uolo quaedam ex libro Galeni in Hippocratem de humoribus primo, in quo nostrurn opinionem appertissime confirmat: eius verba sic habent. si B enim morbus ualens sit, uiresq:re aegroti rubuitae, nemo erit, qui in med: cina iacienda sit exercitatus , cui non esse mitte tu sanguinem videatur . Ac quemadmodum fanguis propter ipsius copiam, α morbi magnitudinem mittitur: sic purgatio propter alterius cuiuspiam humoris redundantiam, & virium robur adli: bebitur J& parum infra de purgatione ait. Hac aut cm pus habent aegroti, non modo quia humorum redundantia , quae noxia est expurgetur: sed etiam ut auertatur, & euacuetur. J Tria hic colligo unam purgationem non deberi multitudini sanguinis. Aliud purgationem virium
robur exigere: Tertium purgationem adniberi ratione reuulsionis: quae tria non admittunt medici quidam nostri hemporis, quorum opiniones supra re probauimus. Rursus codem commentario ait. Hoc igitur nob)s consili)dae C H ppocrates, ut purgemus, ac redundantem humorem uacuemus, idq; modo sanguinia detractione, si is uincit caeteros humores: modo in dicamcnto purgante, cum aut flaua, aut atra bilis, aut pituita redundat s praetcrtim vero,
si malitia humorum adiuncta sit J de nonnullis interpositis inquit. Quocirca statuendum est purgationes este perutiles,& cum morbi magni sunt & cuinquabus permMna est humorum iuncta redundantia θ Haec Galcnus. ex quiabus uideor iam satis superque explicasse , quod plenitudo moduin cxc dens I aut magnus morbus a plenitudine idem enim sunt haec inter se indicat missionem sanguinis pro euacuatione facienda: partem vero affectam a sanguinis fluxione, aut motu: aut magnus affectus a sanguinis motu indicat reuulsionem, aut derivationem per sectionem venae. Nunc uerb reliquia D est, ut Avicennam eandem opinionem habuisse ostendamus. Is igitur in quarta primi capite de phic tonita sic ait. phlebotomia est euasitatio uniuersalis, quae multitudinem euacuat: multitudo autem est augumentum hi
morum sipra aequalitatem iptorum in uenis. J& paulo post declarans, quia bus debeatur uena secari addit. & nemo quidem est phlebotomandus, nisi nus Motu: unus est corum, aegritudinibus preparatus, qui cu ipsius sangui, multiplicatus fuerit cadet in eas: alter est cadens in eas. J idest nemo quiadem indiget euacuatione per sectionem uenae , nisi aegrotus fuerit propter
sanguinis mulcitudinem, aut uereamur , ne propter sanguinis copiam , aut
fluorem facile in morbus incidat: verum quia multi sint Avicennae loci, quibus videtur asseuerare flebotomiam conuenire in καχοροριια eos, quomodo
debeant interprstari docebimus sequenti libro . de isopo qui vere in i cunus O.ὶzin languinis haec sussiciant. SI