장음표시 사용
231쪽
eum dicitur artificiose ,posterum quodam modo, et consequens putandum est: quod illi επιγενη τικὸν appellant. quod autem in quo sapienter dicimus, id apprime re te dicitur . quidquid enim a sapiente proficiscitur, id continuo debet expletum esse omnitus suis partibus . in eo enim politum est id, ouod
dicimus e se expetendum . nam ut peccatum est,patriam prodere, parentes uiolare, fana depeculari, quae sunt in efedtu :sic , timere.,sic, maerere ,sic ,
in libidine esse , peccatum est, etiam sine essentu.
verum, ut haec non in posteris, O in consequentibus , sed in primis continuo peccata sunt: sic ea , quae proficiscuntur a uirtute, usceptione prima,non perse Iione, resta sunt iudicanda. Bonum autem,
quod in hoc sermone toties usurpatum est, id etiam definitione explicetur . sed eorum definitiones patulum oppido inter se disserunt, O tamen eodem stestant. ego a sentior Diogeni, qui bonum definierit, . id, quod esset natura a lutum. id autem sequens,
illud quod prodesset, ω tunsis enim sic appelle
nius P moti , aut fiatum esse dixit, a natura ab soluta . Cumq. rerum notiones in animis fiant ,si tui usu aliquid cognitum sit, aut coniux Iione, aut similitudine , aut collatione rationis: hoc quarto , quod extremum posui, bonorum notitia fanta est. cum enim ab iis rebus, quae sunt secundum naturam, ascendit animus collatione rationis; tum ad otionem boni peruenit. hoc autem ipsum bonum yon accessone, neque crescendo, aut cum ceteris
232쪽
ompar do , se propria ui sua O sentimus , O pella us bonum. ut enim mel, etsi dulcissimum est,suo tamen proprio genere saporis, non comparatione cum alijs , dulce essesentitur: sic boninn hoc , de quo agimus , est illud quidem plurimi aestima
dum , sed ea aestimatiogenere ualet , non magnit dine . namcum aestimatio , quae dicitur , neque in bonis numerata sit , nec resus in malis: quo-tumcunque eo addideris', in suo genere manebit. alia est igitur propria aestimatio uirtutis: quagene re , non crescendo , ualet . 2Vec uero perturbati nes animorum , quae uitam insipientium miseram, acerbam. reddunt, quas Graeci πάθη appellat: Doteram ego , uerbum ipsum interpretaris , morbos
appellare; sed non conueniret ad omnia: quis enim sericordiam , aut ipsam iracundiam , morbum solet dicere ἐ at illi dicunt .r sit igitur perturba tio , quae nomine ipso uitiosa declarari uidetur 9 nec hae perturbationes ut aliqua naturali mouentur: Mnnesq. hae sunt genere quattuor, partibus plures, aegritudo, formido, libido, quamq. Stoici, communi nomine corporis,et animi, ἡμῖν appellat; ego malo laetitiam pellare, quasigestientis animi elationem
uoluptariam . perturbationes autem nuessa naturarii commouentur: omniaq. ea sunt opiniones, ac iudicia leuitatis. itaque bis sapiens semper uacabit. Omne autem, quod honestum sit, id esse propter se.
petendum, commune nobis est cum multorum
aliorum philosophorum sententijs . praeter enim
233쪽
tres disiciplinas , quae uirtutem a suηmno bono cludunt , ceteris omnibus philosophisbaee est tuen da sententia , motae tamen his Stoicis; qui nihil aliud in bonorum numero , nisi honestum , esse uoluerunt .sed haec quidem esὶ perfacilis , , perexpedita defensio. quis est enim, aut quis unquam fuit aut avaritia ta ardenti, aut tam etfr natis cupiditatibus , ut eandem illam rem, quam adipisii sicelere quouis uelit, non multis partibus malit ad sese, etiam omni impunitate proposita, sine facinore, quam illo modo, peruenire ἰ quam uero utilitatem, aut quem sirinum petentes, sitire cupimus, illa, quae occulta nobis sunt, quo moueantur, quibusq. de caussis ea uersentur in cita quis autem tam agrestibus institutis uiuit, aut quis contra stu
dia naturae tam uehem6nter obduruit , ut a rebus cognitione dignis abhorreat, easq. me uoluptate, aut utilitate aliqua non requirat, Opro nihilo putet aut quis est, qui, maiorum , aut sticanorum, aut eius, quem tu in ore semper habes, pro i mei, c terorumq. uirorum fortium , atque omni uirtute praestantium fanta, diIta, consilia cognoscens, nulla animo asciatur uoluptate φ quis autem , honesta in familia institutus,steducatus ingenue, non φ- a turpitudine, etiamsi eum lusura non sit, offend tur ἰ quis animo aequo uidet eum, quem impure, ac flagitio te putet uiuere ἰ quis non odit ordidos , --
nos, leues, futiles ἰ quid auton dici poterat, si tum pitudinem non ipsamperse fugiendam esse natue
234쪽
remus, quo minus homines, tenebras, O solitudinem naicti, nullo dedecore se abnine vit, nisi eos
per se editate sua turpitudo ipsa deterreat ἐ Innumerabilia dici possunt in hanc sententiam: sed non necesse en . nihil in enim , de quo minus dubitari posiit , quam O honesta expetenda per se, O e dem modo turpia per se fugienda. Constituto au tem illo , de quo ante diamus , quod honesum sit,
id esse suum bonum; intelligi necesse est , t luris id ,
quod honerium sit , aestimandum esse, quam illa media , quae ex eo comparentur. Iustitiam autem , et semeritarem, O iniustitiam, O intemperantiam cum dicimus esse fugienda propter eas res , quae ex ipsis eueniant; non ita dicimus , ut cuU illo, quod
positum est Volum id esse malum , quod turpe sit ,
haec pugnare uideatur oratio: propterea quod ea non ad corporis incommodum reseruntur , sed ad turpes actiones , quae oriuntur e vitiis. quas enim Graeci καπιας appellant , uitia malo , quam mitti' as , nominare. Haec tu , inquam , Cato, uerbis it
lustribus, ct id, quod uis, declarantibus. itaque mihi uideris latine docere philosophiam, O ei qua's ciuitatem dare , quae quidem adhuc peregrinari Romae uidebatur , nec offerre sese nostris sermonibus: O ista maxime propter limatam quandam errarum , O verborum tenuitatem. scio enim esse
quo J- , qui quamuis lingua philosophari possent,
nullis tamen partitionibus , nullis definitionibus tur ipse . qui dicunt ea se modo probare , quibus p 4 natura
235쪽
D g P I N I A P snatura tacita assinitiatur. itaque in rebus minime obscuris non multus est apud eos disserendi labor. quare attendo testudiose, quacunque rebus ijs, de quibus hic sermo eu, nomina imponis, mem
riae mando. mihi enim erit ijsdem istis forta se iam dum. Virtutibus igitur rectissime mihi uid sis , ad consuetudinem nostrae orationis , uitia posuis e contraria. quod enim uituperabile est per βipsum, id eo ipsi uetium nominatum puto, uel etiam
a uitio dis Iu uituperat Lyn κααίαν malitiam dixit ses; ad aliud nos unum certum uitium conseretudo latina traduceret: nunc omni uirtuti uitium L con trario nomine, opponitur. Tum ille , his igitur ita positis, inquit, equitur magna contentio e quaper..trantata est a Peripateticis mollius. est enim eorum consuetudo dicendi non satis acuta , proptertionem dialenticae. Carneades tuus, egregia qua
exercitatione in dialeriticis Uummaq. eloquentia, rem insummum discrimen adduxit : propterea quod pugnare non destitit, in omni hac quaeritone , quae de bonis , O malis appelletur , non esse, rerum Stoicis cuM Peripateticis controuersiam,sed nou Anum. Mihi autem nihil tam perspicuum uidetur, quam has sententias eorummilo phorum reinter se mgis , quam uerbis. di dere , maioremmul habere Stoicos et Peripateticos rerum omnino crepantiam, quam uerborum; quippe cum Pern retici omnia , quae ipsi bona appellant, pertinere dicant ad beate uiuendum; nostri uero , Un d aes, matione
236쪽
dest e spe, quam illa ratio eorum, qui dolorem in madisponunt, non posse sapientem beatum esse, cum
equuleo torqueatur ἐ eorum autem , qui dolorem in malis non talent, ratio certe cogit , uti in omni us me uis tonseruetur beata vita apienti . etenim ,
fi dolores eosdem solerabilius pariantur', qui excialiunt eos pro patris , quim qui laviore de causar opinio sucit, non natura , uim doloris aut maiorem, arc minorem. Ne illud quidem in consentaneum, ut si, cum tria genera bonomm sint, quae sentem eia ect Peripateticorum, eo beatior quisque i, quost corporis, aut externis bonis plenior ; ut hoc idem lapprobandum sit nobis, ut, qui plura habeat, quae corpore magni aestimatur, sit beatior. illi enim
corporis commodis compleri uitam beatam putant inibilminus . nam civim ita placeat, ne eorum juidem bonorus quae nos bonanaturae appellemus , nequentia beatiorem uitam feri, aut magis expetendam , aut pluris aestimandam: certe minus adleatam uitam pertinet multitudo corporis commodorum . etenim siet, sapere, expetendum sit, Oualere e coniun ti mutrunque magis expetendumst, quam sapere solum . neque tamen ,si utrunqliest Glimatione diivum, pluris sit coniunctu, quam sapere ipsum separatum . nam qui ualetudinem aestimatione aliqua dignam iudicamus, neque tamen
eam in boηispoqimus; ijdem censemus, nullam esse
237쪽
rant m aestimationem , ut ea uirtuti anteponatur. quod idem Peripatetici non tenent: quibus Me
.um es , quae honesta actio sit, O, sine dolore , eam magis esse expetendam , quam si esset eadeU
Iio cum dolore. nobis aliter uidetur: re te ,secusne, postea. Sed potest ne rerum major esse dissensio qui enim obscuratur ,stofunditur luce solis lumen ducernae ; et ut interit magnitudine maris Aegei stilla muriae;ς ut in diuitiis croesi teruncis acce1so , .estgradus unus in ea via , quae est hinc in Indiam sc , cum sit is bonorum finis, quem Stoici dicunt, omnis ista rerum in corpore sitarum aestimatio stlendore uirtutis ,'magnitudine ob curetur , ct ob ruatur , atque intereat , necesse est. O quemadmodum oportunitas, sic enim appellemus ἀκαρ LUnon fit maiorproducitione temporis: habent enim suum mod- , quaecunque oportuna dicuntur 9 sic redita effectio καιτορθωσιν enim ita appello; qu mam rectum factum καὶομα Me 9 recta igitur esse diis , item conuenientia , denique ipse bonum , quod in eo positum est , ut naturae consentiat, πω scendi accesssionem nidiam balet. ut enim oportuniatas illa , sic haec , de quibus dixi , non sunt temporis productione maiora: ob eamq. causam Stoicis non uidetur optabilior, nec magis expetenda beata
uita , si sit longa , quam si breuis: utunturq. simiali. ut ,, cothurni laus illa esset, ad pedem apte conmuenire; neque multi cothurni paucis anteponere tur , nec maiores minoribus :yc , quorum omne bo
238쪽
LIBER I I I Ignis conuenientia, atque oportunitate finitur , nec
plura paucioribus, nec longinquiora breuioritus anteponentur. 2Vec vero fatis acute dicunt: si bona ualetudo pluris aestimandasit longa , quam breuis;
sapientiae quoque usus longissimus quisque sit pluri-Mi. non intelligunt ualetudinis aestimationem spatio iudicari; uirtutis, oportunitate. ut uideantur , qui illud dicant, ijdem hoc essee dicturi, bonam mortem, O bonum partum meliorem longum esse, quam breuem . non uident alia breuitate pluris aestimari, alia diuturnitate . itaque consentaneum est his, quae dictasunt, ratione illorum, qui illi bonorum mnem , quod appellamus extremum, quod ultimum, crinere putant posse, ' dem placere , esse alium selio etiam sapientiorem, itemq. adium magis alio uel peccare, uel redie facere . quod nobis non licet dic
re : qui crescere bonorum finem non putamus.'um enim qui demersi sunt in aqua, nihilo magis restis repossunt, si longe non absunt a s mo, ut iamiamq. possint emergere, quam si etiam tum essent in profundo; nec catulus asse , qui iam appropinquat ut uideat,plus cernit, quam is, qui modo est na- tuo item, qui processit aliquantum ad uirtutis ad tum , nihilo minus in miseria est, quam ille , qui nihil processit . Haec mirabilia uideri intelligo: sed ,
cum certe superiora ma, ac uera sint, bis autem ea consentanea, O consequentia; ne de eorum qu dem ueritate est dubitandum. Sed quanquam n
gent , nec uirtutes , nec uetia crescerer alta en se trunque
239쪽
orunque eorYm fmidi quodam modo, O quasi diis
Lari putant Diuitias autem Diogenes censet non
eam modo uim habere , ut quasi duces sint ad uol Ptatem, valetudinem bonam , sed etiam utaea contineant: non idem facere eas in uirtute, neq
que in ceteris artibus , ad quaN es le dux pecunia po- tes , continere autem non potest: itaque, δε uolseptas, aut bona ualetudo sit in bonis, diuitias quo sue intonis esseponendas rat, si s uentia bonum sit , nonsequi ut etiam diuitias bonum esse dicamini nee ab ulla re , quae non sit in bonis , id, quod sit in bonis, contineri potest . ob eamq.caussa , quia togitationes, comprehensionesq. rerum, e quibus msciuntur artes, appetitiones mouent; cum diuitiae non sint in bonis , utilia ars diuitiis contineripotest. luod si de artibus concedamus o uirtutis tamen non it eadem ratio: propterea quὸd haecpluris nae cora mentationis, O exercitationis indigeat ; quod ideanis artibus non sit; quθd uirtus stabilitatem
Uitatem, constantiam totius uitae complectutur nec eadem haec in artibus esse uideamus. Deinceps explicatur disserentia rerum: quam si non ullam esse diceremus, confunderetur omnis uita , ut ab tam sone; nec ullum sapientiae munus, aut opus inueniaretur; cum inter res eas, quae ad uitam degendam pertinerent , nihil omnino interesse , neque ullum delectum adhiberi oporteret. itaque', cum esset si
iis connitutum , idsolim esse bonum , quod esset honestum , O id madiim solum, quod turpe : tum inriter
240쪽
ter haec , est illa, qua nihil valerent ad beate , misea xeq. uiuendum, aliquid ta en , quo differrent , es se uoluerunt ; ut e sent eorum alia Himabilia, alia
contra , alia nerurum: qua alitem aestimanda esent,
eorum in alijssatis esse caret os, quamobrem quibus
d. in anteponerentur , ut in ualetudine , ut in into
gritatesensuum , ut in doloris uacuitate , ut gloriae, diuitiarum, similium rerum; alia autem non esse clamori: itemq. eorum, quae nulla aestimatione di gna essent, partim alis habere caussae, quamobrem rei cerentur , ut dolorem , morbum,sensuum amisesionem , paupertatem , ignominiam , similia hora; partim non: itemq. binc e se illud exortum , quod
minauit, cum uteretur in lingua copiosa factis ta men nominibus , ac nouis: quod nobis in hac inopi linguanon conceditur. quoquam tu hanc copiosiuHirem etiam dicere soles .sed non alienum est , quo facilius uis uerbi intelligatur , rationem huius uerbi faciendi Zenonis exponere. Vt enim, inquit , nemo
dicit, in regia regem ipsum quasi productum e se ad dignitatem , id enim es ποηγρύνον 9 sed eos , qui in aliquo honore sint , quorum ordo proxime acce dit , ut secundus sit ad regium principatum: sic in rita non ea, qua primario loco sunt ,sed ea, quae secundum locum obtinent, ποηγιάνα, id est produnta, no nentur: quae uel ita appellemus, sed erit uerbore ueta uelpromota,uecut dudum diximus,praeposta, uelpraecipua, illa reieIIa . re enim intelle Ital